SNO 27/10

WYROK  Z  DNIA  1  LIPCA  2010  R. 
  SNO  27/10 
 
Przewodniczący: sędzia SN Tomasz Grzegorczyk. 
Sędziowie SN: Jan Górowski, Józef Iwulski (sprawozdawca). 
 
S ą d  N a j w y ż s z y  –  S ą d  D y s c y p l i n a r n y  z udziałem sędziego 
Sądu Okręgowego – Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego oraz protokolanta, po 
rozpoznaniu w dniu 1 lipca 2010 r. sprawy byłego sędziego Sądu Rejonowego /…/ w 
związku z odwołaniem zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego Sądu Okręgowego na 
niekorzyść obwinionej od wyroku Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia 
28 stycznia 2010 r., sygn. ASD (...) 
 
u c h y l i ł  z a s k a r ż o n y  w y r o k  i  p r z e k a z a ł  s p r a w ę  S ą d o w i  
A p e l a c y j n e m u  
–  
S ą d o w i  
D y s c y p l i n a r n e m u  
d o  
p o n o w n e g o  r o z p o z n a n i a .  
 
U z a s a d n i e n i e  
 
Wyrokiem z dnia 28 stycznia 2010 r., ASD (...), Sąd Apelacyjny – Sąd 
Dyscyplinarny po rozpoznaniu sprawy byłego sędziego Sądu Rejonowego, obwinionej 
o to, że „wielokrotnie w okresie od 13 listopada 2008 r. do 22 lipca 2009 r., tj. w 
dniach 13 listopada 2008 r., 18 listopada 2008 r., 27 listopada 2008 r., 1 grudnia 2008 
r., 3 grudnia 2008 r., 8 grudnia 2008 r., 27 lutego 2009 r., 18 marca 2009 r., 1 kwietnia 
2009 r., 3 kwietnia 2009 r., 6 kwietnia 2009 r., 20 kwietnia 2009 r., 13 maja 2009 r., 19 
maja 2009 r., 26 maja 2009 r., 29 maja 2009 r. i 22 lipca 2009 r. naruszyła zasady 
ruchu drogowego poprzez parkowanie samochodu marki „Opel Astra” o nr rej. (...) i 
samochodu marki „Peugeot” o nr. rej. (...) na chodniku przy ul. N. O. w A. na 
wysokości budynku nr 37, w miejscu gdzie obowiązuje znak drogowy B-36 zakaz 
zatrzymywania się, czym dopuściła się wykroczenia przewidzianego w art. 92 § 1 
k.w.”, tj. popełnienie przewinienia dyscyplinarnego określonego w art. 107 § 1 ustawy 
z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 
1070 ze zm.; dalej u.s.p.), uniewinnił obwinioną od popełnienia stawianego jej 
zarzutu, zaś kosztami postępowania obciążył Skarb Państwa. 
Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny ustalił, że obwiniona od dnia 17 maja 2007 
r. była asesorem sądowym w Sądzie Rejonowym w A. i w dniu 24 kwietnia 2009 r. 
uzyskała nominację na stanowisko sędziego tego Sądu Rejonowego. Pełnienie służby 
sędziowskiej zakończyła w dniu 31 grudnia 2009 r. W okresie od dnia 13 listopada 
2008 r. do dnia 22 lipca 2009 r. obwiniona wielokrotnie parkowała należące do niej 

 
2
samochody na chodniku przy ul. N. O. w A., na wysokości budynku nr 37, w miejscu 
gdzie obowiązuje znak drogowy B-36 „zakaz zatrzymywania się”. Pismem z dnia 23 
lutego 2009 r. obwiniona poinformowała Prezesa Sądu Rejonowego w A. o 
prowadzonej między nią, a strażą miejską w A. wymianie korespondencji na temat 
parkowania pojazdów samochodowych w A. przy ul. N. O., na wysokości budynku nr 
37 i podała, że nie zgadza się ze stanowiskiem straży miejskiej jakoby popełniła 
wykroczenie z art. 92 § 1 Kodeksu wykroczeń (k.w.). Pismami z dnia 2 marca 2009 r. i 
28 sierpnia 2009 r. straż miejska w A. poinformowała prezesa Sądu Rejonowego w A. 
o naruszeniu przepisów ruchu drogowego przez obwinioną i przedstawiła interpretację 
przepisów o ruchu drogowym, dotyczących parkowania samochodów na chodniku za 
znakiem B-36. 
Na przedstawiony we wniosku Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego Sądu 
Okręgowego w A. o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej z dnia 16 grudnia 2009 r. 
zarzut dopuszczenia się wykroczenia określonego w art. 92 § 1 k.w., obwiniona 
wyjaśniła, że rzeczywiście parkowała swoje samochody w czasie i miejscu 
wymienionych we wniosku. Stwierdziła jednak, że na podstawie dokonanej przez 
siebie wykładni przepisów o ruchu drogowym oraz po konsultacji z sędziami 
orzekającymi w sprawach karnych doszła do przekonania, iż parkowanie pojazdu 
samochodowego wszystkimi kołami na chodniku, nawet za znakiem drogowym B-36, 
jest dopuszczalne w świetle art. 47 ust. 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o 
ruchu drogowym (tekst jedn.: Dz. U. 2005 r. Nr 108, poz. 908 ze zm.). 
Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny przyjął, że stan faktyczny w sprawie nie 
budzi wątpliwości wobec potwierdzenia go przez obwinioną. W ocenie Sądu 
Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego, sporna była wyłącznie wykładnia mających 
zastosowanie przepisów ustawy – Prawo o ruchu drogowym (art. 47), jak również 
rozporządzenia Ministrów Infrastruktury oraz Spraw Wewnętrznych i Administracji z 
dnia 31 lipca 2002 r. w sprawie znaków i sygnałów drogowych (Dz. U. Nr 179, poz. 
1393 ze zm.). Według Sądu Apelacyjnego, dla oceny zarzucanego obwinionej czynu 
nie ma znaczenia art. 5 ust. 1 in fine ustawy – Prawo o ruchu drogowym, zgodnie z 
którym uczestnik ruchu drogowego i inna osoba znajdujące się na drodze są 
obowiązani stosować się do poleceń i sygnałów dawanych przez osoby kierujące 
ruchem lub uprawnione do jego kontroli, sygnałów świetlnych oraz znaków 
drogowych, nawet wówczas, gdy z przepisów ustawy wynika inny sposób zachowania 
niż nakazany przez te osoby, sygnały świetlne lub znaki drogowe. Zdaniem Sądu, 
wskazany w tym przepisie „inny sposób zachowania” dotyczy wyłącznie sytuacji, gdy 
„wskazany przez osoby kierujące ruchem lub uprawnione do jego kontroli, sygnały 
świetlne lub znaki drogowe sposób zachowania na drodze odbiega od unormowań 
ustawy” nie zaś „unormowań tejże ustawy dotyczących uczestników ruchu drogowego 
nie uwzględniających w postępowaniu znaków drogowych”. Stąd też „podstawowe i 

 
3
de facto wyłączne znaczenie” ma wykładnia art. 47 ustawy – Prawo o ruchu 
drogowym. Na jego podstawie można przyjąć, że ustawodawca rozróżnił trzy odrębne 
sposoby parkowania pojazdów na chodniku. Pierwszy z nich dotyczy parkowania 
jednym bokiem pojazdu na chodniku, a drugim na jezdni (art. 47 ust. 1 Prawa o ruchu 
drogowym). Ten sposób jest prawnie dopuszczalny, jeżeli zostaną łącznie spełnione 
dwa warunki: 1) na danym odcinku nie obowiązuje zakaz zatrzymywania i postoju 
oraz 2) szerokość chodnika pozostawionego dla pieszych nie powinna utrudniać im 
ruchu i nie może być mniejsza niż 1,5 m. Drugi sposób parkowania – polegający na 
parkowaniu kołami przedniej osi pojazdu na chodniku (kołami tylnej osi na jezdni) – 
jest dopuszczony przy spełnieniu łącznie trzech warunków: 1) na danym odcinku nie 
obowiązuje zakaz zatrzymywania i postoju, 2) szerokość chodnika pozostawionego dla 
pieszych nie powinna utrudniać im ruchu i nie może być mniejsza niż 1,5 m oraz 3) 
pojazd umieszczony w taki sposób nie może tamować ruchu pojazdów na jezdni (art. 
47 ust. 1 pkt 1, 2 i 3 Prawa o ruchu drogowym). Z kolei trzeci sposób parkowania 
polega na parkowaniu całego samochodu na chodniku przy krawędzi jezdni (art. 47 
ust. 2 Prawa o ruchu drogowym). Parkowanie w ten sposób jest możliwe, o ile 
postawienie samochodu na chodniku spowoduje pozostawienie dla pieszych takiej 
szerokości chodnika, która nie utrudni im ruchu i nie jest mniejsza niż 1,5 m. Według 
Sądu Apelacyjnego, celem ustawodawcy nie było zakazanie parkowania całym 
pojazdem na chodniku przy krawędzi jezdni, nawet za znakiem drogowym B-36. 
Gdyby bowiem zamiar ustawodawcy był odwrotny, to nie byłoby żadnych przeszkód, 
by w art. 47 ust. 2 ustawy – Prawo o ruchu drogowym, oprócz odesłania do art. 47 ust. 
1 pkt 2, zawrzeć również odesłanie do art. 47 ust. 1 pkt 1 Prawa o ruchu drogowym. 
„Zamieszczenie ustępu drugiego w treści art. 47 ustawy – Prawo o ruchu drogowym 
byłoby w tej sytuacji całkowicie zbędne, wręcz nieracjonalne”. W ocenie Sądu 
Apelacyjnego, „istniejący na chodniku znak drogowy B-36 skutkuje zakazem 
parkowania wyłącznie przy dwóch pierwszych sposobach parkowania, a wobec braku 
powołania w treści art. 47 ust. 2 ustawy – Prawo o ruchu drogowym odesłania do art. 
47 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, wskazany znak nie ma znaczenia dla trzeciego z wyżej 
omówionych sposobu parkowania”. Przy takiej wykładni art. 47 ust. 2 ustawy – Prawo 
o ruchu drogowym, przepisy § 15 i § 28 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2002 r. w 
sprawie znaków i sygnałów drogowych nie mają zastosowania do zarzucanych 
obwinionej czynów. W konsekwencji Sąd Dyscyplinarny pierwszej instancji przyjął, 
że obwiniona miała prawo parkować samochodami w miejscu wskazanym w opisie 
zarzucanego jej czynu. Skoro zaś ten czyn nie wypełniał normy objętej przepisem art. 
92 ust. 1 k.w., obwinioną należało uniewinnić od zarzutu popełnienia przewinienia 
dyscyplinarnego. 
Odwołanie od wyroku Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego na 
niekorzyść obwinionej wniosła Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego, zarzucając 

 
4
obrazę przepisów prawa materialnego przez niezastosowanie art. 5 i wadliwe 
zastosowanie art. 47 ustawy – Prawo o ruchu drogowym, prowadzące do 
uniewinnienia obwinionej, „podczas gdy z treści tych przepisów wynika, że 
zachowanie 
obwinionej 
wyczerpało 
znamiona 
wykroczenia 
drogowego 
przewidzianego w art. 92 § 1 k.w., a tym samym, z uwagi na wielokrotność naruszania 
zakazu wynikającego ze znaku drogowego B-36 wypełniło przesłanki przewinienia 
dyscyplinarnego określonego w art. 107 § 1 u.s.p.” 
Według Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego, nie można zgodzić się 
argumentacją zaprezentowaną w uzasadnieniu wyroku uniewinniającego obwinioną od 
zarzucanego jej przewinienia dyscyplinarnego. Skarżąca zwróciła uwagę na zawarte w 
art. 2 ustawy – Prawo o ruchu drogowym definicje legalne drogi, jezdni oraz chodnika 
i na ich podstawie wywiodła, że znaki drogowe (pionowe) ustawione po prawej stronie 
drogi dotyczą zarówno jezdni, jak i chodnika, wskutek czego zobowiązują 
uczestników ruchu do zachowania zgodnie z dyrektywą wynikającą ze znaku na całym 
obszarze prawej strony drogi. Znak drogowy B-36 dotyczy tej strony drogi, po której 
się znajduje, z wyjątkiem miejsc, gdzie za pomocą znaku dopuszcza się zatrzymanie 
pojazdu. Uczestnik ruchu (kierujący pojazdem) jest więc zobowiązany do zachowania 
zgodnego z oznaczeniem wynikającym ze znaku drogowego, który obejmuje zarówno 
jezdnię, jak i chodnik. Wyjątkiem od zasady wynikającej ze znaku drogowego B-36 
jest umieszczenie pod nim tabliczki informującej, że zakaz nie dotyczy chodnika. 
Wówczas zakaz ten będzie obejmował wyłącznie jezdnię i nie będzie dotyczył 
chodnika. Jeśli nie zachodzi taka wyjątkowa sytuacja, to zatrzymanie pojazdu na 
odcinku drogi za znakiem drogowym B-36 wypełnia znamiona wykroczenia z art. 92 § 
1 k.w. Zdaniem Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego, art. 47 ust. 2 ustawy – Prawo o 
ruchu drogowym nie ma zastosowania, gdy ustawiony jest znak zakazu 
zatrzymywania B-36. Wynika to z określonej w art. 5 ustawy – Prawo o ruchu 
drogowym hierarchii dyrektyw obowiązujących w ruchu drogowym, zgodnie z którą 
znaki drogowe mają pierwszeństwo w obowiązywaniu nawet wówczas, gdy przepis 
Prawa o ruchu drogowym wskazuje na odmienny sposób zachowania się uczestnika 
ruchu. W związku z tym nie można zgodzić się ze stanowiskiem Sądu Apelacyjnego – 
Sądu Dyscyplinarnego, że dla oceny zarzucanego obwinionej czynu nie ma znaczenia 
art. 5 ustawy – Prawo o ruchu drogowym, bowiem ustawodawca wskazał wprost, że 
uczestnik ruchu ma obowiązek stosowania się do znaków drogowych nawet, gdy z 
przepisów ustawy wynika inny sposób zachowania niż nakazany przez znaki drogowe. 
Gdyby przyjąć pogląd prezentowany w zaskarżonym wyroku, to konsekwentnie 
powinien odnosić się on do wszystkich zasad ogólnych zawartych w ustawie – Prawo 
o ruchu drogowym. A zatem, na jego podstawie trzeba by uznać, że uczestnik ruchu, 
który zatrzymał pojazd w warunkach określonych w art. 47 tego Prawa, nie powinien 
stosować się nie tylko do znaków drogowych, ale również do poleceń wydawanych 

 
5
przez osoby kierujące ruchem (które mają pierwszeństwo przed znakami drogowymi) 
w sytuacji zaistnienia wypadku drogowego. Paradoksalnie, mógłby zatem twierdzić, 
że zatrzymanie pojazdu spełniające warunki z art. 47 ustawy – Prawo o ruchu 
drogowym zwalnia go ze stosowania się do zasady wynikającej z art. 5 tego Prawa 
nawet wówczas, gdyby jego pojazd utrudniał lub uniemożliwiał podejmowanie 
czynności w związku z wypadkiem drogowym. 
W ocenie Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego, obwiniona sędzia swoim 
zachowaniem wypełniła znamiona wykroczenia z art. 92 § 1 k.w., co daje jednocześnie 
podstawę do zarzucenia obwinionej popełnienia przewinienia dyscyplinarnego. Jej 
zachowanie nie było incydentalne, ale miało postać wielokrotnego naruszania zakazu 
wynikającego ze znaku drogowego B-36. Takie zachowanie miało demoralizujący 
wpływ na innych kierowców. W odczuciu społecznym mogło być odbierane jako 
przyzwolenie funkcjonariuszy straży miejskiej na nierespektowanie przez obwinioną 
znaku zakazu zatrzymywania się podczas, gdy inni uczestnicy ruchu (kierowcy) byli 
karani mandatami karnymi. 
Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku 
i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu – Sądowi Dyscyplinarnemu do 
ponownego rozpoznania. 
Na rozprawie odwoławczej Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego poparła 
wnioski zawarte w odwołaniu, zaś obwiniona wniosła o utrzymanie w mocy 
zaskarżonego wyroku. 
Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważył, co następuje: 
Odwołanie jest zasadne, bowiem trafnie zarzucono w nim naruszenie art. 5 i 47 
ustawy – Prawo o ruchu drogowym. W szczególności zasadna jest argumentacja 
zawarta w tej części odwołania, w której zwraca się uwagę na definicję legalną „drogi” 
w rozumieniu przepisów ustawy – Prawo o ruchu drogowym. Zgodnie z art. 2 pkt 1 
tego Prawa, przez „drogę” należy rozumieć wydzielony pas terenu składający się z 
jezdni, pobocza, chodnika, drogi dla pieszych lub drogi dla rowerów, łącznie z 
torowiskiem pojazdów szynowych znajdującym się w obrębie tego pasa, przeznaczony 
do ruchu lub postoju pojazdów, ruchu pieszych, jazdy wierzchem lub pędzenia 
zwierząt. W pewnym uproszczeniu, „droga” obejmuje więc „jezdnię” (część drogi 
przeznaczoną do ruchu pojazdów, niebędącą torowiskiem wydzielonym z jezdni – art. 
2 pkt 6 Prawa o ruchu drogowym) oraz „chodnik” (część drogi przeznaczoną do ruchu 
pieszych – art. 2 pkt 9 Prawa o ruchu drogowym). W odwołaniu również trafnie 
podnosi się błąd w wykładni art. 5 ust. 1 ustawy – Prawo o ruchu drogowym. Zgodnie 
z tym przepisem, uczestnik ruchu i inna osoba znajdująca się na drodze (czyli zarówno 
na jezdni, jak i na chodniku) ma obowiązek stosować się: 1) do poleceń i sygnałów 
dawanych przez osoby kierujące ruchem lub uprawnione do jego kontroli, 2) do 

 
6
sygnałów świetlnych oraz znaków drogowych, nawet wówczas, gdy z przepisów 
ustawy – Prawo o ruchu drogowym wynika inny sposób zachowania niż nakazany 
przez osoby kierujące ruchem, sygnały świetlne lub znaki drogowe. Z art. 5 ust. 1 
ustawy – Prawo o ruchu drogowym wynika więc hierarchia dyrektyw zachowań 
obowiązujących uczestników ruchu drogowego i innych osób znajdujących się na 
drodze (por. W. Kotowski: Ustawa Prawo o ruchu drogowym. Komentarz praktyczny, 
Warszawa 2002 – tezy do art. 5 oraz R. A. Stefański: Prawo o ruchu drogowym. 
Komentarz, Warszawa 2008 – tezy 1 i 2 do art. 5). Z zasad zachowania się na drodze 
wskazanych w art. 5 ustawy – Prawo o ruchu drogowym wynika, że każdy uczestnik 
ruchu i inna osoba znajdująca się na drodze (na jezdni i chodniku) powinna w 
pierwszej kolejności stosować się do poleceń i sygnałów dawanych przez osoby 
kierujące ruchem lub uprawnione do jego kontroli (art. 5 ust. 2 ustawy – Prawo o 
ruchu drogowym). Jeśli na drodze nie ma osób wydających polecenia i sygnały, to 
należy stosować się do sygnałów świetlnych zlokalizowanych na drodze. Jeżeli na 
drodze nie ma ani osoby dającej polecenia i sygnały, ani sygnałów świetlnych, to 
należy stosować się do znaków drogowych (pionowych i poziomych – art. 5 ust. 3 
ustawy – Prawo o ruchu drogowym). Dopiero w ostatniej kolejności, czyli w razie 
braku poleceń i sygnałów nadawanych przez osobę kierującą ruchem, braku sygnałów 
świetlnych i braku odpowiedniego znaku drogowego, należy stosować dyrektywy 
zawarte w przepisach ruchu drogowego. Opisana hierarchia (pierwszeństwo) dyrektyw 
zachowania się przesądza oczywiście zasady rozwiązywania sytuacji, gdy występuje 
kolizja (sprzeczność) między zachowaniami wynikającymi z kilku dyrektyw. W 
szczególności, skoro znakom drogowym przysługuje pierwszeństwo przed przepisami 
ustawy – Prawo o ruchu drogowym, to zachowanie uczestnika ruchu wynikające z 
tego znaku (zakaz, nakaz) wyłącza dozwolone zachowanie wynikające z przepisu (ma 
przed nim pierwszeństwo). Oznacza to więc, że kierujący pojazdem – w razie 
konieczności zatrzymania się lub postoju pojazdu na drodze – jest zobowiązany w 
pierwszej kolejności stosować się do umieszczonych na drodze znaków drogowych, a 
dopiero, gdy takich znaków nie ma, powinien kierować się regulacjami zawartymi w 
art. 46 – 50a ustawy – Prawo o ruchu drogowym. Dyrektywa wynikająca z art. 47 ust. 
2 zdanie pierwsze Prawa o ruchu drogowym (dopuszczenie możliwości zatrzymania 
się lub postoju na chodniku przy krawędzi jezdni całego samochodu osobowego, 
motocykla, motoroweru lub roweru pod warunkiem, że szerokość chodnika 
pozostawionego dla pieszych jest taka, że nie utrudni im ruchu i jest nie mniejsza niż 
1,5 m) może być przez kierującego pojazdem stosowana tylko wówczas, gdy nie 
pozostaje w sprzeczności z dyrektywą wyrażoną znakiem drogowym dotyczącym 
zatrzymywania się i postoju. 
Wobec tego należy ustalić, jakie jest znaczenie i zakres obowiązywania znaku B-
36 „zakaz zatrzymywania się”. Znaki drogowe wyrażają ostrzeżenia, zakazy, nakazy 

 
7
lub informacje (art. 7 ust. 1 Prawa o ruchu drogowym). W art. 7 ust. 2 ustawy – Prawo 
o ruchu drogowym zawarto upoważnienie ustawowe dla ministra właściwego do 
spraw transportu i ministra właściwego do spraw wewnętrznych, w porozumieniu z 
Ministrem Obrony Narodowej, do określenia w drodze rozporządzenia znaków i 
sygnałów obowiązujących w ruchu drogowym oraz ich znaczenia i zakresu 
obowiązywania. Na tej podstawie zostało wydane powołane wyżej (obowiązujące) 
rozporządzenie z dnia 31 lipca 2002 r. w sprawie znaków i sygnałów drogowych. 
Zgodnie z § 2 ust. 4 tego rozporządzenia, napis lub symbol umieszczony na tabliczce 
pod znakiem drogowym stanowi integralną część znaku, zaś znaki zakazu obowiązują 
na drodze, na której są umieszczone, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej (§ 
15 ust. 1). Szczególne znaczenie w rozpoznawanej sprawie ma § 28 ust. 3 pkt 1 
powołanego rozporządzenia, według którego zakaz wyrażony znakiem B-35 „zakaz 
postoju” lub B-36 „zakaz zatrzymywania się” dotyczy tej strony drogi, po której znak 
się znajduje, z wyjątkiem miejsc, gdzie za pomocą znaku dopuszcza się postój lub 
zatrzymanie. Zasadą jest tym samym, że zakaz wyrażony znakiem B-36 „zakaz 
zatrzymywania się” dotyczy „tej strony drogi, po której się znajduje”, a więc dotyczy 
nie tylko jezdni, ale i chodnika (według legalnej definicji „drogi”). Inaczej mówiąc, 
zakazane jest zatrzymywanie się za znakiem B-36 umieszczonym po prawej stronie 
drogi nie tylko na jezdni, ale także na chodniku. I ten zakaz ma pierwszeństwo przed 
dozwoleniem wynikającym z art. 47 ust. 2 ustawy – Prawo o ruchu drogowym. 
Wyjątkowo pod znakiem B-36 może być umieszczona tabliczka T-25c oznaczająca 
odwołanie zakazu wyrażonego znakiem (§ 28 ust. 7 pkt 3 rozporządzenia). Wynika 
stąd, że od miejsca lokalizacji znaku B-36 do odwołania zakazu zatrzymywania się, 
kierujący pojazdem nie może parkować samochodu osobowego na chodniku przy 
krawędzi jezdni nawet wówczas, gdyby okazało się, że postawiony w ten sposób 
samochód nie spowoduje w żaden sposób utrudnień w ruchu pieszym, a szerokość 
chodnika pozostawionego pieszym będzie nie mniejsza niż 1,5 m. Parkowanie w takim 
miejscu jest możliwe tylko wówczas, gdyby zatrzymanie pojazdu zostało dopuszczone 
innym znakiem, w szczególności umieszczoną pod znakiem B-36 tabliczką „nie 
dotyczy chodnika”. 
W sposób identyczny (zarówno co do numeracji przepisów, jak i ich treści – § 15 
i 28) rozważany przedmiot regulowało obowiązujące poprzednio (od 1 lipca 1999 r.) 
rozporządzenie 
Ministrów 
Transportu 
i 
Gospodarki 
Morskiej 
oraz 
Spraw 
Wewnętrznych i Administracji z dnia 21 czerwca 1999 r. w sprawie znaków i 
sygnałów drogowych (Dz. U. Nr 58, poz. 622). Natomiast wcześniejsze (obowiązujące 
do dnia 1 lipca 1999 r.) rozporządzenie Ministrów Transportu i Gospodarki Morskiej 
oraz Spraw Wewnętrznych z dnia 11 stycznia 1993 r. w sprawie znaków i sygnałów 
drogowych (Dz. U. Nr 32, poz. 145 ze zm.) przewidywało, że zakaz wyrażony 
znakiem B-36 – choć obowiązujący na drodze, na której był umieszczony (§ 5 ust. 1) – 

 
8
to dotyczył (tylko) tej strony jezdni, przy której się znajdował (§ 6 ust. 17 pkt 3 w zw. 
z § 6 ust. 19 tego rozporządzenia). Do dnia 1 lipca 1999 r. zakaz zatrzymywania 
wynikający ze znaku B-36 obowiązywał zatem tylko na jezdni, a więc nie dotyczył 
części drogi, która nie była jezdnią, a w szczególności nie dotyczył chodnika. 
Upoważnienie do wydania rozporządzenia wykonawczego (art. 7 ust. 2 Prawa o 
ruchu drogowym) było poddane kontroli Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku 
z dnia 27 stycznia 2004 r., P 9/03 (OTK-A 2004 nr 1, poz. 4) uznał, że przepis ten jest 
zgodny z art. 92 ust. 1 i nie jest niezgodny z art. 92 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej 
Polskiej. Trybunał Konstytucyjny rozważał również ewentualną sprzeczność § 28 ust. 
3 pkt 1 rozporządzenia z dnia 21 czerwca 1999 r. w sprawie znaków i sygnałów 
drogowych (o identycznej treści jak § 28 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 
2002 r.) z art. 47 ust. 2 ustawy – Prawo o ruchu drogowym. W postanowieniach z dnia 
27 stycznia 2005 r. i z dnia 25 października 2005 r., Ts 156/04 (OTK-B 2005 nr 5, poz. 
191 i 192) Trybunał (orzekający w dwóch instancjach) odmówił nadania dalszego 
biegu skardze konstytucyjnej wniesionej przez osobę ukaraną za wykroczenie z art. 92 
§ 1 k.w., polegające na parkowaniu samochodu wbrew zakazowi wynikającemu ze 
znaku B-36 i przy zachowaniu warunków przewidzianych w art. 47 ust. 2 ustawy – 
Prawo o ruchu drogowym. W uzasadnieniach tych postanowień Trybunał 
Konstytucyjny rozważał problem hierarchizacji zasad obowiązujących w ruchu 
drogowym. Przyjął w szczególności, że z art. 5 ust. 1 ustawy – Prawo o ruchu 
drogowym wynika reguła, w myśl której znak drogowy może wyłączyć lub ograniczyć 
dyspozycję wyrażoną w przepisach ustawy – Prawo o ruchu drogowym, w tym 
dyspozycję zamieszczoną w art. 47 ust. 2. Reguła ta ma charakter generalno – 
abstrakcyjny. Zatem w sposób abstrakcyjny, a nie skonkretyzowany określa relacje, 
jakie zachodzą między przepisami ustawy, znakami drogowymi oraz sygnałami 
przewidzianymi w ustawie – Prawo o ruchu drogowym. Oznacza ona, że prawo do 
parkowania na chodniku zostało określone nie tylko przez art. 47 ust. 2, ale też przez 
inne przepisy (np. art. 7 Prawa o ruchu drogowym). Z art. 7 tego Prawa wynika zaś, że 
ustawodawca dopuścił wprost możliwość konkretyzacji pewnych elementów 
normatywnej treści przepisów ustawy – Prawo o ruchu drogowym w przepisach 
rozporządzenia w sprawie znaków i sygnałów drogowych, a takie działanie nie 
naruszało postanowień Konstytucji. Trybunał Konstytucyjny wywiódł, że skoro w 
myśl art. 5 ust. 1 ustawy – Prawo o ruchu drogowym, nakazy lub zakazy wyrażone 
przez znaki drogowe mogą mieć pierwszeństwo przed nakazami lub zakazami 
wyrażonymi w przepisach ustawy, to wynika z tego, że ustawa dopuszcza ograniczenie 
zakresu zastosowania art. 47 ust. 2 ustawy – Prawo o ruchu drogowym nawet w 
rozporządzeniu wykonawczym do tej ustawy. 
Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny 
stwierdza, że pomiędzy normą dozwalającą zawartą w art. 47 ust. 2 ustawy – Prawo o 

 
9
ruchu drogowym i zakazem wynikającym ze znaku drogowego B-36 „zakaz 
zatrzymywania się” (którego podstawą jest § 28 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia w sprawie 
znaków i sygnałów drogowych wydanego z upoważnienia art. 7 ust. 2 Prawa o ruchu 
drogowym) występuje kolizja, którą należy rozstrzygnąć według zasad określonych w 
art. 5 ustawy – Prawo o ruchu drogowym (pierwszeństwo stosowania reguły 
zachowania wynikającej ze znaku drogowego). Zakaz postoju samochodem 
osobowym na chodniku wyrażony znakiem zakazu B-36 nie uchyla więc w sposób 
generalny normy ustawowej (art. 47 ust. 2 Prawa o ruchu drogowym), ale ogranicza 
zakres jej zastosowania. Zakaz zatrzymywania się wynikający ze znaku drogowego B-
36 dotyczy zaś także chodnika, a więc zakazane jest zatrzymywanie się za tym 
znakiem na chodniku, choćby były spełnione warunki określone w art. 47 ust. 2 
ustawy – Prawo o ruchu drogowym, chyba że pod znakiem jest umieszczona tabliczka 
informacyjna „nie dotyczy chodnika”. 
Z przedstawionych okoliczności wynika, że orzeczenie Sądu Apelacyjnego – 
Sądu Dyscyplinarnego – z uwagi na oparcie go na niewłaściwej wykładni przepisów o 
ruchu drogowym – jest nietrafne. Czyn zarzucony obwinionej spełnia bowiem 
przedmiotowe znamiona wykroczenia z art. 92 ust. 1 k.w. Z tej przyczyny zaskarżony 
wyrok podlega uchyleniu, a sprawa przekazana Sądowi Dyscyplinarnemu pierwszej 
instancji do ponownego rozpoznania, z uwzględnieniem wszelkich okoliczności 
pozwalających na ocenę, czy zachowanie obwinionej stanowi wykroczenie w 
rozumieniu art. 1 k.w., a jeżeli tak, to czy może być uznane za przewinienie 
dyscyplinarne w rozumieniu art. 107 § 1 w zw. z art. 81 u.s.p. 
Z tych względów Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny orzekł jak w sentencji na 
podstawie art. 437 § 1 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p.