SNO 18/05

POSTANOWIENIE  Z  DNIA  26  KWIETNIA  2005  R. 
SNO  18/05 
 
Przy opisie we wniosku omawianego przewinienia, które może łączyć 
się jedynie z naruszeniem prawa w postępowaniu sądowym, w praktyce 
stosowane są dwa rozwiązania: jedno – polegające na przytoczeniu spraw, 
w których sędzia miał dopuścić się oczywistej i rażącej obrazy prawa już w 
opisie zarzuconego przewinienia, drugie – rezygnujące z przytoczenia 
spraw, w których sędzia miał dopuścić się oczywistego i rażącego 
naruszenia prawa w samym opisie zarzuconego przewinienia, a sprawy te 
są powoływane dopiero w uzasadnieniu wniosku. Przy uwzględnianiu mniej 
sformalizowanego 
charakteru 
postępowania 
dyscyplinarnego, 
oba 
rozwiązania należy uznać za dopuszczalne. 
 
Przewodniczący: sędzia SN Jerzy Steckiewicz. 
Sędziowie SN: Lech Walentynowicz, Kazimierz Zawada (sprawozdawca). 
 
Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny na posiedzeniu z udziałem Zastępcy 
Rzecznika 
Dyscyplinarnego 
przy 
Sądzie 
Okręgowym 
sędziego 
Sądu 
Okręgowego oraz protokólanta w sprawie sędziego Sądu Rejonowego po 
rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2005 r. zażalenia wniesionego przez Zastępcę 
Rzecznika Dyscyplinarnego przy Sądzie Okręgowym na postanowienie Sądu 
Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia 1 marca 2005 r., sygn. akt (...) 
 
p o s t a n o w i ł   uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Sądowi 
Apelacyjnemu – Sądowi Dyscyplinarnemu do merytorycznego rozpoznania. 
 
 
U z a s a d n i e n i e 
 
Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego przy Sądzie Okręgowym skierował w 
dniu 17 stycznia 2005 r. do Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego 
wniosek o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej przeciwko sędziemu Sądu 
Rejonowego. Obwinił ją o to, że: 
„w okresie od 2001 r. do czerwca 2004 r. orzekając w Wydziale I Cywilnym 
Sądu Rejonowego dopuściła się oczywistej i rażącej obrazy przepisów prawa 
procesowego i materialnego, w szczególności poprzez: 
- nieusprawiedliwioną zwłokę w rozpoznawaniu wniosków o zwolnienie od 
kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, 
- opieszałość, brak jasnej koncepcji rozpoznania sprawy, brak koncentracji 
materiału dowodowego i brak dbałości o sprawny tok postępowania, 
- bezzasadne zawieszanie spraw, 

 
2 
- doprowadzenie 
do 
przewlekłości 
postępowania 
poprzez 
okresy 
bezczynności, zbędne odraczanie rozpraw i brak koncepcji rozstrzygnięcia 
sprawy, 
- nieuzasadnione opóźnienia w podejmowaniu pierwszych czynności po 
wydaniu zarządzenia wstępnego przez Przewodniczącą Wydziału w 
przedmiocie zarejestrowania pisma wszczynającego postępowanie, 
tj. o przewinienie dyscyplinarne określone w art. 107 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 
2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070)”. 
W uzasadnieniu wniosku odwołał się do materiału, jaki zebrał w toku prze-
prowadzonego postępowania dowodowego: zeznań świadków, zgromadzonych 
akt sądowych oraz sprawozdań sędziego-wizytatora z wizytacji Wydziału I 
Cywilnego Sądu Rejonowego oraz z oceny orzecznictwa sędziego Sądu 
Rejonowego. Wskazał, że sędzia-wizytator stwierdziła: 
- w kilku sprawach o podanych sygnaturach rażącą opieszałość w 
rozpoznawaniu wniosków o zwolnienie od kosztów sądowych, 
- w kilku – opieszałość w prowadzeniu postępowania, brak koncepcji 
rozpoznania sprawy i koncentracji materiału dowodowego oraz dbałości o 
sprawny tok postępowania, 
- w kilku – brak koncepcji rozpoznania sprawy i znaczne okresy bezczynności, 
- w kilku – bezzasadne zawieszenie postępowania, 
- w kilkunastu – nieuzasadnione opóźnienie w podjęciu pierwszych czynności 
po wydaniu zarządzenia wstępnego. 
Oprócz tego, Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego przytoczył negatywną 
ocenę sformułowaną przez sędziego-wizytatora o przydatności obwinionej do 
orzekania. Zaznaczył również, że obwinionej wielokrotnie próbowano doręczyć 
zawiadomienie o terminie przesłuchania, jednakże – jak wynika z relacji Prezesa 
Sądu Rejonowego – nie odbiera ona kierowanej do niej korespondencji, a od 
dnia 11 października 2004 r. przebywa na zwolnieniu lekarskim, przy czym nie 
podała 
swego 
zastrzeżonego 
numeru 
telefonu. 
Zastępca 
Rzecznika 
Dyscyplinarnego uznał, że obwiniona nie skorzystała z prawa do złożenia 
wyjaśnień w toku prowadzonego przeciwko niej postępowania. Dopiero w dniu 
17 grudnia 2004 r. stawiła się u Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego 
oświadczając, że przebywa na zwolnieniu lekarskim. Wtedy to doręczono jej 
postanowienie o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego i poinformowano o 
konieczności usprawiedliwienia nieobecności oraz uzgodniono termin jej 
przesłuchania na 12 stycznia 2005 r. Jednak w terminie tym nie stawiła się na 
przesłuchanie, ani nie usprawiedliwiła swej nieobecności zgodnie z właściwymi 
przepisami (rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 czerwca 2003 
r. w sprawie warunków i trybu usprawiedliwiania niestawiennictwa 
oskarżonych, świadków i innych uczestników postępowania karnego z powodu 
choroby oraz sposobu wyznaczania lekarzy uprawnionych do wystawiania 
zaświadczeń potwierdzających niemożność stawienia się na wezwanie lub 
zawiadomienie organu prowadzącego postępowanie, Dz. U. Nr 110, poz. 1049); 

 
3 
przesłała jedynie pisemną informację, że nadal przebywa na zwolnieniu 
lekarskim. W rezultacie Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego uznał, że 
obwiniona nie skorzystała z prawa do złożenia wyjaśnień w toku prowadzonego 
przeciwko niej postępowania dyscyplinarnego. 
Rozprawę przed Sądem Apelacyjnym – Sądem Dyscyplinarnym w sprawie 
przeciwko sędziemu Sądu Rejonowego wyznaczono na 4 marca 2005 r. W dniu 
17 lutego 2005 r. wpłynął wniosek obrońcy obwinionej o odroczenie 
wyznaczonego terminu rozprawy z powodu wyjazdu obrońcy na urlop oraz o 
zwrócenie „sprawy Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego do postępowania 
wyjaśniającego opisanego w art. 114 Prawa o ustroju sądów powszechnych”. 
Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny po rozpoznaniu z urzędu „w 
przedmiocie zwrotu wniosku o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej Zastępcy 
Rzecznika Dyscyplinarnego” postanowieniem z dnia 1 marca 2005 r., wydanym 
na podstawie art. 345 k.p.k. w związku z art. 128 Prawa o ustroju sądów 
powszechnych oraz art. 337 i 332 k.p.k., przekazał sprawę Rzecznikowi 
Dyscyplinarnemu celem: 
„1) uzupełnienia postępowania poprzez wysłuchanie obwinionej i sędziego-
wizytatora Sądu Okręgowego do spraw cywilnych, 
2) uzupełnienia braku formalnego wniosku poprzez dokładne określenie 
początkowych i końcowych dat przewinień polegających na przewlekłości 
postępowania, a objętych wnioskiem, przyporządkowania wskazanych w 
uzasadnieniu wniosku akt do zarzucanych czynów oraz ich sprecyzowanie i 
szczegółowe uzasadnienie wniosku odnośnie do każdego z objętych 
wnioskiem przewinień dyscyplinarnych”. 
W uzasadnieniu Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny wyjaśnił, że według 
art.332 k.p.k. wniosek o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego powinien 
zawierać dokładne określenie zarzucanego obwinionemu czynu ze wskazaniem 
czasu, miejsca, sposobu i okoliczności jego popełnienia. Także art. 114 § 4 
Prawa o ustroju sądów powszechnych wymaga, aby wniosek o rozpoznanie 
sprawy dyscyplinarnej dokładnie określał zarzucany czyn. Wniosek dotyczący 
obwinionej tych wymagań nie spełnia. Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny 
zaznaczył ponadto, że zarzucane przewinienia nie mogą być określone za 
pomocą ogólnikowych sformułowań, jakimi są zwroty mówiące o „braku 
koncepcji rozstrzygnięcia” oraz „braku dbałości o sprawny tok postępowania”. 
Wskazał przy tym przykładowo sprawy (I Nc 123/02, I Nc 33/02, I Nc 157/02), 
co do których nie tylko we wniosku, ale i w protokołach powizytacyjnych 
sformułowano 
jedynie 
ogólne 
zarzuty 
„braku 
koncentracji 
materiału 
dowodowego”, „braku koncepcji rozpoznania”, „opieszałości”. Wreszcie 
wytknął, iż wnioskiem jest objęta sprawa I Ns 156/00 nie należąca do referatu 
obwinionej, jak też, że w jednej ze spraw z referatu obwinionej postępowanie 
było dwukrotnie zawieszane, a wniosek nie precyzuje, którego z tych zawieszeń 
dotyczy zarzut. 

 
4 
W zażaleniu na powyższe postanowienie Sądu Apelacyjnego – Sądu 
Dyscyplinarnego Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego zarzucił naruszenie 
przepisów prawa procesowego, artykułów 345 § 1, art. 337 i 332 k.p.k., przez 
zwrot wniosku mimo nieistnienia uzasadniających to przesłanek. Podniósł, że 
zgodnie z art. 114 § 1 i 3 Prawa o ustroju sądów powszechnych sędzia ma co 
najmniej dwukrotnie możliwość złożenia wyjaśnień, jeden raz w toku czynności 
wyjaśniających, a drugi raz po postawieniu mu zarzutów. Obwiniona nie 
skorzystała z tych możliwości z przyczyn, które ją obciążają. Nie było także 
powodów 
do 
dodatkowego 
słuchania 
przez 
Zastępcę 
Rzecznika 
Dyscyplinarnego 
sędziego-wizytatora. 
Ewentualne 
doprecyzowanie 
jej 
twierdzeń zawartych w sprawozdaniach powizytacyjnych i protokole 
przesłuchania może nastąpić przed Sądem. Wreszcie, należy mieć na względzie, 
iż zarzucane obwinionemu sędziemu Sądu Rejonowego przewinienie można w 
drodze analogii do konstrukcji prawa karnego nazwać, zgodnie z kształtującą się 
praktyką orzeczniczą (por. wyroki Sądu Najwyższego – Sądu Odwoławczego: z 
dnia 22 października 2003 r., SNO 22/03, OSNSD 2003, II, poz. 57, oraz z dnia 
5 listopada 2003 r., SNO 67/03, OSNSD 2003, II, poz. 61), przewinieniem o 
cechach trwałych. Gdy więc chodzi o czas popełnienia zarzucanego jej 
przewinienia, trzeba przyjąć, iż obejmował on cały okres utrzymywania się 
stanu oczywistej i rażącej obrazy przez obwinioną przepisów prawa 
procesowego i materialnego. 
Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważył, co następuje: 
Zarówno w orzecznictwie, jak i piśmiennictwie podkreśla się, że zwrot 
sprawy na podstawie odpowiednio stosowanego art. 345 k.p.k. rzecznikowi 
dyscyplinarnemu do uzupełnienia postępowania może mieć miejsce tylko 
wyjątkowo, gdy złożony przez rzecznika wniosek wykazuje istotne braki, a ich 
usunięcie w postępowaniu sądowym mogłoby napotkać znaczne trudności (por. 
postanowienie Sądu Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia 3 lutego 2003 
r., SNO 1/03, OSNSD 2003, I, poz. 3 oraz T. Ereciński, J. Gudowski, J. Iwulski: 
Komentarz do Prawa o ustroju sądów powszechnych i ustawy o Krajowej 
Radzie Sądownictwa, Warszawa 2002, s. 356). W niniejszej sprawie taka 
wyjątkowa sytuacja nie występuje. 
Co do pierwszego punktu zaskarżonego postanowienia należy w pełni 
podzielić wyrażone w zażaleniu zapatrywanie, że obwiniona miała możliwość 
złożenia wyjaśnień w postępowaniu prowadzonym przez Zastępcę Rzecznika 
Dyscyplinarnego, lecz z możliwości tej nie skorzystała wyłącznie z przyczyn, 
które obciążają ją samą. Podobnie, ewentualne doprecyzowanie twierdzeń 
sędziego-wizytatora zawartych w sprawozdaniach powizytacyjnych może 
niewątpliwie nastąpić w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym – Sądem 
Dyscyplinarnym. 
Trudno się także dopatrzyć istotnego braku formalnego wniosku w zakresie 
objętym punktem drugim zaskarżonego postanowienia. 

 
5 
Przewidziane w art. 107 § 1 Prawa o ustroju sądów powszechnych prze-
winienie dyscyplinarne polegające na oczywistej i rażącej obrazie prawa – 
zarzucone obwinionej, może być popełnione wyłącznie w ramach postępowania 
sądowego. Może ono być przy tym w zasadzie jedynie wynikiem naruszenia 
przepisów postępowania, nie wiążących się z samym orzekaniem, lecz mających 
na celu zapewnienie sprawnego przebiegu postępowania. Włączenie w zakres 
hipotezy art. 107 § 1 Prawa o ustroju sądów powszechnych innych przepisów, 
zwłaszcza materialnoprawnych, byłoby na ogół nie do pogodzenia z zasadą 
niezawisłości sędziowskiej. 
Gdy chodzi o opis we wniosku omawianego przewinienia, mogącego się, 
jak zaznaczono, łączyć jedynie z naruszeniem prawa w postępowaniu sądowym, 
stosowane są w praktyce dwa rozwiązania: jedno – polegające na przytoczeniu 
spraw, w których sędzia miał się dopuścić oczywistej i rażącej obrazy prawa, już 
w opisie zarzucanego przewinienia (por. np. wyrok Sądu Najwyższego – Sądu 
Dyscyplinarnego z dnia 6 czerwca 2003 r., SNO 26/03, OSNSD 2003, I, poz. 
39), drugie – rezygnujące z przytoczenia spraw, w których sędzia miał się 
dopuścić oczywistego i rażącego naruszenia prawa, w samym opisie 
zarzucanego przewinienia; sprawy te są powoływane dopiero w uzasadnieniu 
wniosku (por. powoływany już wyrok Sądu Najwyższego – Sądu 
Dyscyplinarnego z dnia 22 października 2003 r., SNO 22/03). W ocenie składu 
orzekającego Sądu Najwyższego, uwzględniając mniej sformalizowany 
charakter postępowania dyscyplinarnego, oba rozwiązania należy uznać za 
dopuszczalne. W konsekwencji, niewymienienie sygnatur spraw, w których 
obwiniona miała się dopuścić oczywistego i rażącego naruszenia prawa, w 
opisie zarzucanego przewinienia, a przytoczenie ich tylko w uzasadnieniu 
wniosku, nie mogło zostać uznane za istotny brak formalny, uzasadniający 
zwrócenie sprawy rzecznikowi dyscyplinarnemu do uzupełnienia. 
Kwestia zaś, czy obwiniona rzeczywiście dopuściła się wszystkich 
przypisywanych jej uchybień i czy ich zasięg czasowy pokrywał się z okresem 
wskazanym we wniosku, należy do sfery merytorycznej oceny zasadności 
wniosku skierowanego przeciwko obwinionej. 
Mając powyższe na względzie, orzeczono jak w sentencji (art. 437 k.p.k. w 
związku z art. 128 Prawa o ustroju sądów powszechnych).