SNO 2/09

WYROK  Z  DNIA  16  LUTEGO  2009  R. 
SNO  2/09 
 
Przewodniczący: sędzia SN Andrzej Siuchniński. 
Sędziowie SN: Roman Kuczyński, Gerard Bieniek (sprawozdawca). 
 
S ą d  N a j w y ż s z y  –  S ą d  D y s c y p l i n a r n y  z udziałem sędziego 
Sądu Apelacyjnego – Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów Powszechnych oraz 
protokolanta po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2009 r. sprawy byłego asesora Sądu 
Rejonowego w związku z odwołaniem Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego w Sądzie 
Okręgowym od wyroku Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia 11 
czerwca 2008 r., sygn. akt (...) 
 
z m i e n i ł  z a s k a r ż o n y  w y r o k  w ten sposób, że na podstawie art. 109 § 1 
pkt 4 u.s.p. w y m i e r z y ł  o b w i n i o n e j  karę dyscyplinarną przeniesienia na 
inne miejsce służbowe, w pozostałym zakresie zaskarżony w y r o k  u t r z y m a ł  
w  m o c y ; kosztami postępowania dyscyplinarnego odwoławczego o b c i ą ż y ł  
Skarb Państwa. 
 
U z a s a d n i e n i e  
 
Wyrokiem Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia 11 czerwca 2008 
r. asesor Sądu Rejonowego została uznana za winną przewinienia służbowego w 
rozumieniu art. 107 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów 
powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070 z późn. zm.) polegającego na tym, że w dniu 
27 września 2006 r. w sprawie II K 132/05 Sądu Rejonowego, dotyczącej oskarżonego 
Marka B., dopuściła się oczywistej i rażącej obrazy przepisów art. 412 i art. 418 § 1 
k.p.k. w ten sposób, iż po przeprowadzeniu narady nie sporządziła wyroku na piśmie, 
wskutek czego nie został on podpisany, a nadto nie ogłosiła tego wyroku, jak też 
dopuściła się oczywistej i rażącej obrazy art. 149 § 1 k.p.k. w ten sposób, że jako 
przewodnicząca nie podpisała protokołów rozpraw z dnia 21 i 27 września 2006 r. Za 
to przewinienie Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny wymierzył obwinionej karę 
nagany. 
Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny ustalił, że obwiniona asesor rozpoczęła 
pracę w Sądzie Rejonowym na stanowisku asesora sądowego, orzekającego w 
Wydziale Karnym, w dniu 1 czerwca 2006 r. W dniu 21 września 2006 r. w Sądzie 
Rejonowym odbyła się rozprawa sądowa w sprawie II K 132/05 przeciwko 
oskarżonemu Markowi B., któremu zarzucono popełnienie dwóch przestępstw z art. 
284 § 2 k.k. Składowi orzekającemu przewodniczyła obwiniona asesor, a w jego skład 

 
2
wchodzili ławnicy Wiesława M. i Mirosława K. Protokołowała pracownica 
sekretariatu Anna M. Protokół z rozprawy do czasu orzekania przez Sąd 
Dyscyplinarny nie został podpisany przez przewodniczącą, obwinioną asesor, jak też 
przez protokolantkę. Na podstawie art. 411 § 1 k.p.k. sąd postanowił odroczyć 
wydanie wyroku do dnia 27 września 2006 r., godz. 845. 
Protokół z ogłoszenia wyroku został sporządzony w dniu jego publikacji i został 
podpisany przez protokolanta. Obwiniona asesor protokołu nie podpisała. Akta sprawy 
nie zostały zwrócone do sekretariatu, gdyż zabrała je obwiniona. Mimo sporządzenia 
protokołu z ogłoszenia wyroku z udziałem ławników, to faktycznie nie uczestniczyli 
oni w tej czynności procesowej, zaś wyrok nie został sporządzony i ogłoszony. Jego 
treść została określona, w formie mocno skróconej przez obwinioną, na kartce papieru. 
Kierownik sekretariatu Barbara K., mimo kilkakrotnych próśb kierowanych do asesor 
o zwrot akt, nie otrzymała ich i dlatego nie mogła poinformować o treści wyroku 
pokrzywdzonego oraz obrońcę oskarżonego, którzy nie byli obecni, podobnie jak 
prokurator, na ogłoszeniu wyroku. Następnego dnia obwiniona asesor przyniosła do 
sekretariatu Wydziału przedmiotową kartkę papieru z treścią wyroku i na jej 
podstawie kierownik sekretariatu Barbara K. napisała treść orzeczenia do repertorium 
„K”. Uczyniła to po konsultacji z obwinioną. Akta sprawy wraz z innymi aktami 18 
spraw zostały zwrócone do sekretariatu w dniu 3 listopada 2006 r. osobiście przez 
obwinioną. Mimo zapewnienia kierownika sekretariatu przez obwinioną, że wyrok w 
sprawie Marka B. wraz z aktami był w jej domu, akta tej sprawy zostały zwrócone bez 
wyroku. Ponownie akta przedmiotowej sprawy obwiniona zabrała do domu w B. 
między 2 listopada a 6/7 listopada 2006 r. w celu sporządzenia uzasadnienia wyroku. 
Wyrok w tej sprawie został „odnaleziony” przez obwinioną jesienią 2007 roku i został 
dołączony do akt sprawy dyscyplinarnej przed posiedzeniem Sądu Najwyższego – 
Sądu Dyscyplinarnego. Wyrok zawierał podpisy całego składu orzekającego. 
Dokonując tych ustaleń faktycznych, Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny 
odwołał się do dowodów w postaci dokumentów oraz zeznań świadków Wiesławy M., 
Mirosławy K., Barbary K., Anny M.-P. oraz ujawnionych przez odczytanie zeznań 
Konrada G. i Anny S., a także częściowo do wyjaśnień obwinionej. 
Obwiniona przesłuchana przed Sądem Dyscyplinarnym nie przyznała się do 
stawianych jej zarzutów. Wyjaśniła, że przedmiotowy wyrok został sporządzony w 
czasie między zakończeniem przewodu sądowego a ogłoszeniem wyroku. Narada 
odbyła się zaraz po odroczeniu ogłoszenia wyroku bądź później, ale przed jego 
publikacją. Nie pamięta, kiedy ławniczki podpisały wyrok, ale wykluczyła by 
czynność ta nastąpiła po jego ogłoszeniu. Podała, że wyrok został ogłoszony przy 
udziale ławników, z tym, że nie miały one na sobie tóg. Akta po publikacji wyroku 
zabrała protokolantka, a akta przywieziono do jej gabinetu, kiedy wpłynął wniosek o 
sporządzenie uzasadnienia. Kiedy oddawała akta w dniu 3 listopada 2006 r. 

 
3
stwierdziła, iż nie ma w nich wyroku. Wyjaśniła, że wyrok odnalazła w reklamówce, 
w swoim domu w B., jesienią 2007 roku, nie potrafiła jednak podać bliższych 
okoliczności odnalezienia wyroku. To, iż wcześniej nie było w aktach sprawy wyroku 
tłumaczyła tym, iż miała podejrzenie, że „ktoś specjalnie wyciągnął go z akt sprawy”. 
Wyjaśniła też, że protokoły z rozpraw nie zostały podpisane z tej przyczyny, iż 
protokolantka ich nie wydrukowała. 
W ocenie Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego nie ulega żadnej 
wątpliwości, iż obwiniona – jako przewodnicząca składu orzekającego – nie podpisała 
protokołów rozpraw z dnia 21 i 27 września 2006 r. w sprawie II K 132/05. Jej 
wyjaśnienie wskazujące na przyczynę niepodpisania (protokoły nie zostały 
wydrukowane) pozostają w sprzeczności z zeznaniami świadków w osobach 
protokolantki, kierowniczki sekretariatu i prezesa Sądu Rejonowego. Również, w 
ocenie Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego, nie ulega wątpliwości, że 
obwiniona nie sporządziła wyroku na piśmie, nie został on ogłoszony ani podpisany 
przed jego publikacją. Do takiego wniosku doprowadziła Sąd Dyscyplinarny analiza 
przeprowadzonych dowodów, w szczególności zeznań ławników Wiesławy M. i 
Mirosławy K., które zgodnie twierdziły, że publikacji wyroku w wyznaczonym dniu 
nie było, nie mogły też przypomnieć sobie okoliczności w jakich podpisały wyrok. 
Okoliczność, że wyrok nie został sporządzony przed jego ogłoszeniem potwierdziła 
też świadek Barbara K. – Kierownik sekretariatu podnosząc, że jego treść ujawniła w 
repertorium na podstawie kartki papieru przyniesionej przez obwinioną. Treść tego 
wpisu potwierdza tę okoliczność, skoro zarówno w repertorium jak i na przedmiotowej 
kartce nie odnotowano podstawy prawnej orzeczonej kary grzywny oraz kary łącznej 
pozbawienia wolności. Gdyby wyrok był ogłoszony w dniu 27 września 2006 r., to nic 
nie stało na przeszkodzie odnotowania jego treści na tej podstawie, a nie zapisów na 
kartce sporządzonych przez obwinioną. 
Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny podniósł, że wyrok sądu jest 
najważniejszym w pracy sędziego dokumentem, w związku z czym w rozdziale 47 
Kodeksu postępowania karnego ustawodawca zawarł wymagania formalne związane 
ze sporządzaniem, treścią oraz ogłoszeniem wyroku. Ich złamanie w okolicznościach 
sprawy, kiedy wyrok nie został sporządzony i ogłoszony, spowodował, że nie 
nastąpiło merytoryczne jej rozpoznanie mimo upływu wielu lat. To oznacza, że 
obwiniona dopuściła się ciężkiego przewinienia służbowego, określonego w art. 107 § 
1 u.s.p., przez naruszenie przepisów art. 149 § 1, 412 i 418 k.p.k. 
Wymierzając karę dyscyplinarną Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny wskazał, 
że biorąc pod uwagę rodzaj przewinienia służbowego przypisanego obwinionej, jak i 
stopień szkodliwości społecznej tego czynu należałoby orzec karę dyscyplinarną 
przeniesienia na inne miejsce służbowe. Mając jednak na uwadze, że Minister 
Sprawiedliwości decyzją z dnia 16 kwietnia 2008 r. wypowiedział obwinionej 

 
4
stosunek służbowy i zwolnił ją z stanowiska asesora sądowego, przy czym datę 
nawiązania stosunku służbowego określono na dzień 31 maja 2008 r., a nadto w innej 
sprawie dyscyplinarnej wymierzono jej prawomocnie karę złożenia z urzędu, Sąd 
Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny uznał, że wymierzenie kary przeniesienia na inne 
miejsce służbowe stało się nierealne, gdyż kara ta byłaby niewykonalna. Wymierzono 
karę nagany uznając, że wprawdzie także ta kara nie będzie podlegała wykonaniu w 
ścisłym tego słowa znaczeniu, jednak swoistym sposobem jej wykonania będzie 
zawiadomienie odpowiednich organów wymienionych w art. 118 zd. 2 u.s.p. w 
przypadku podjęcia przez obwinioną pracy w tych organach. 
Odwołanie od tego wyroku złożył Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego w 
Sądzie Okręgowym, zarzucając rażącą niewspółmierność kary wymierzonej 
obwinionej. Wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku i wymierzenie obwinionej kary 
dyscyplinarnej przeniesienia na inne miejsce służbowe. 
Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważył, co następuje: 
Zarzut zawarty w odwołaniu Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego, dotyczący 
rażącej niewspółmierności kary, jest uzasadniony. W tym zakresie należy podkreślić, 
że art. 438 pkt 4 k.p.k. konstytuuje możliwość zmiany orzeczenia w zakresie kary, ale 
tylko w sytuacji, gdy jest ona rażąco niewspółmiernie łagodna lub surowa. Sąd 
Najwyższy wielokrotnie wyjaśniał, że rażąca niewspółmierność kary występuje wtedy, 
gdy kara orzeczona nie uwzględnia w należyty sposób stopnia społecznej szkodliwości 
przypisanego czynu oraz nie realizuje wystarczająco celu kary w zakresie 
kształtowania świadomości prawnej społeczeństwa, ze szczególnym uwzględnieniem 
celów zapobiegawczych i wychowawczych, jakie kara ma osiągnąć w stosunku do 
skazanego (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 10 lipca 1974 r. V KRN 60/70, 
OSNKW 1974, nr 11, poz. 213; z dnia 30 listopada 1990 r. KR 363/90, OSNKW 
1991, nr 7-9, poz. 39). Pojęcie niewspółmierności rażącej oznacza znaczną 
dysproporcję między karą wymierzoną, a karą sprawiedliwą, zasłużoną. Nie każda 
więc różnica w zakresie oceny wymiaru kary uzasadnia zarzut rażącej 
niewspółmierności kary, przewidziany w art. 438 pkt 4 k.p.k., ale tylko taka, która ma 
charakter zasadniczy, a więc jest niewspółmierna w stopniu nie dającym się 
zaakceptować. Chodzi tu o tak istotne różnice ocen, że dotychczas wymierzoną karą 
można byłoby nazwać także w potocznym znaczeniu tego słowa – rażąco 
niewspółmierną. Należy dodać, że przesłanka rażącej niewspółmierności kary jest 
spełniona tylko wtedy, gdy na podstawie wskazanych okoliczności sprawy, które 
powinny mieć decydujące znaczenie dla wymiaru kary, można przyjąć, że zachodzi 
wyraźna różnica między karą wymierzoną przez sąd pierwszej instancji, a karą, która 
powinna zostać wymierzona w instancji odwoławczej w wyniku prawidłowego 
zastosowania dyrektyw wymiaru kary przewidzianych w art. 53 k.k. oraz zasad 

 
5
ukształtowanych przez orzecznictwo (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 14 
listopada 1973 r. III KR 254/73, OSNPG 1974, nr 3-4, poz. 51; z dnia 2 lutego 1995 r. 
II RN 198/94, OSNPK 1995, nr 6, poz. 18). 
Oceniając zarzut obwinionej należy przede wszystkim podkreślić, że w chwili 
popełnienia osądzonego czynu była ona asesorem sądowym, któremu powierzono 
czynności sędziowskie w Sądzie Rejonowym. Powierzenie tych obowiązków oznacza 
przyznanie jej władzy sądowniczej, z wszystkimi wynikającymi z tego faktu prawami i 
obowiązkami (art. 82 w związku z art. 136 § 2 ustawy – Prawo o u.s.p.). W przypadku 
asesora egzekucja tych praw i obowiązków musi być szczególnie konsekwentna, 
asesura jest bowiem okresem przygotowania do objęcia funkcji sędziego; nabyte w jej 
czasie i utrwalone umiejętności oraz nawyki, w tym styl pracy, traktowanie swych 
obowiązków, powaga w wykonywaniu czynności itd. rzutują bezpośrednio na styl i 
jakość pracy sędziego. 
Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny stwierdził, że wobec obwinionej asesor 
należałoby orzec karę dyscyplinarną przeniesienia na inne miejsce służbowe, biorąc 
pod uwagę rodzaj przypisanego jej przewinienia służbowego, jak też stopień 
szkodliwości społecznej czynu. Kary tej nie wymierzono. Sąd Apelacyjny stwierdził 
bowiem, że uległa zmianie sytuacja prawna obwinionej. Z jednej bowiem strony 
Minister Sprawiedliwości zwolnił obwinioną ze stanowiska asesora sądowego w 
Sądzie Rejonowym, z drugiej zaś wyrokiem Sądu Dyscyplinarnego z dnia 9 stycznia 
2008 r. obwinionej prawomocnie wymierzono karę złożenia z urzędu. Z tego względu 
– zdaniem Sądu Apelacyjnego – wymierzenie kary przeniesienia na inne miejsce 
służbowe nie byłoby celowe, gdyż kara ta byłaby niewykonalna, natomiast swoistym 
sposobem wykonania wymierzonej kary będzie zawiadomienie odpowiednich 
organów wymienionych w art. 118 u.s.p. w przypadku podjęcia przez obwinioną pracy 
w organach wymienionych w tym przepisie. Poglądu tego nie można podzielić. 
Podniesiony przez Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny argument odnośnie 
niemożności wykonania w ścisły sposób wymierzonej kary dyscyplinarnej wobec 
obwinionej, która nie pełni już funkcji asesora sądowego, w równym stopniu dotyczy 
kary nagany, jak i kary przeniesienia na inne miejsce służbowe. Zawiadomienie 
organów wymienionych w art. 118 u.s.p. dotyczy orzeczenia każdej kary 
dyscyplinarnej, także kary przeniesienia na inne miejsce służbowe. Jeśli więc – także 
w ocenie Sądu Apelacyjnego – karą właściwą za czyn przypisany obwinionej byłaby 
kara przeniesienia na inne miejsce służbowe, to uwzględniając odwołanie Zastępcy 
Rzecznika Dyscyplinarnego, należało dokonać zmiany wyroku i wymierzyć 
obwinionej taką karę dyscyplinarną. 
Z tych przyczyn Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny orzekł, jak w sentencji.