SNO 18/11

POSTANOWIENIE  Z  DNIA  15  CZERWCA  2011  R. 
  SNO  18/11 
 
Przewodniczący: sędzia SN Wiesław Kozielewicz (sprawozdawca). 
Sędziowie SN: Jerzy Kuźniar, Krzysztof Strzelczyk. 
 
S ą d  
N a j w y ż s z y  
–  
S ą d  
D y s c y p l i n a r n y  po rozpoznaniu 
zażalenia sędziego Sądu Rejonowego na zarządzenie Prezesa Sądu Apelacyjnego – 
Sądu Dyscyplinarnego z dnia 1 marca 2011 r., sygn. ASDo (...), w przedmiocie 
odmowy przyjęcia zażalenia złożonego przez sędziego Sądu Rejonowego na 
postanowienie Sądu Okręgowego z dnia 30 września 2010 r., sygn. XV Cz 1210/10, o 
stwierdzeniu i wytknięciu uchybienia w trybie art. 40 § 1 u.s.p. 
 
postanowił: zaskarżone z a r z ą d z e n i e  u t r z y m a ć  w  m o c y .  
 
U z a s a d n i e n i e  
 
Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 30 września 2010 r., sygn. XV Cz 
1210/10, na podstawie art. 40 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r., – Prawo o ustroju 
sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070, ze zm.) – dalej powoływane jako 
u.s.p., stwierdził i wytknął Sądowi Rejonowemu, w składzie rozpoznającym sprawę I 
C 210/10, uchybienie polegające na oczywistej obrazie przepisów art. 199 § 1 pkt 2 
k.p.c. i art. 1262 § 2 k.p.c. 
Na to postanowienie zażalenie złożyła sędzia Sądu Rejonowego, przewodnicząca 
składu orzekającego w sprawie I C 210/10. Prezes Sądu Apelacyjnego – Sądu 
Dyscyplinarnego zarządzeniem z dnia 1 marca 2011 r., sygn. ASDo (...), odmówił 
przyjęcia wymienionego wyżej zażalenia. W uzasadnieniu zarządzenia wskazał, że 
przepisy u.s.p. nie przewidują środka odwoławczego od postanowień wydanych na 
podstawie art. 40 § 1 u.s.p., stąd też na mocy art. 429 § 1 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p. 
(stosownym w drodze analogii) należało odmówić przyjęcia tego zażalenia, gdyż jest 
„niedopuszczalne z mocy ustawy”. Należy przy tym podkreślić, że Prezes Sądu 
Apelacyjnego podejmując omawianą decyzję procesową miał na uwadze, jak wynika z 
uzasadnienia zaskarżonego zarządzenia, także stanowisko Sądu Najwyższego 
wyrażone w postanowieniu z dnia 27 stycznia 2010 r., WZ 56/09, iż do czasu 
uregulowania przez ustawodawcę formy i trybu postępowania umożliwiającego 
sędziemu realizację jego prawa do złożenia wyjaśnień, powinno się, w drodze 
analogii, stosować przepisy o postępowaniu zażaleniowym zawarte w Kodeksie 
postępowania karnego. Pogląd ten, którego Prezes Sądu Apelacyjnego nie podzielił, 
zakłada więc dopuszczalność zaskarżenia zażaleniem postanowienia wydanego na 

2 
 
podstawie art. 40 § 1 u.s.p. Na zarządzenie Prezesa Sądu Apelacyjnego z dnia 1 marca 
2011 r., sygn. ASDo (...), zażalenie złożyła sędzia Sądu Rejonowego i wniosła o 
uchylenie tego zarządzenia i nadanie biegu jej zażaleniu złożonemu na postanowienie 
Sądu Okręgowego z dnia 30 września 2010 r., sygn. XV Cz 1210/10. W uzasadnieniu 
zażalenia wskazała na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 stycznia 2009 r., 
sygn. K 45/07, który orzekł, iż przepis art. 40 § 1 u.s.p. w zakresie w jakim nie 
zapewnia członkowi składu orzekającego prawa do złożenia wyjaśnień do wytknięcia, 
w trybie art. 40 § 1 u.s.p., Sądowi uchybienia, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji RP. 
Podniosła też, że Sąd Najwyższy w sprawie WZ 56/09 przyjął dopuszczalność 
zażalenia 
sędziego, 
członka 
składu 
orzekającego 
na 
postanowienie 
sądu 
odwoławczego wydane w trybie art. 40 § 1 u.s.p. 
Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważył co następuje: 
Krajowa Rada Sądownictwa we wniosku skierowanym do Trybunału 
Konstytucyjnego o zbadanie zgodności art. 40 § 1 u.s.p. z art. 2 Konstytucji RP 
podniosła, że art. 40 § 1 u.s.p. narusza zasady demokratycznego państwa prawnego 
przez to, że nie zapewnia członkowi składu orzekającego możliwości złożenia 
zastrzeżeń do wytknięcia sądowi uchybienia z powodu oczywistej obrazy przepisów. 
Zdaniem Krajowej Rady Sądownictwa jest to niezgodne z zasadą sprawiedliwości 
społecznej oraz z zasadami prawidłowej legislacji. Wytknięcie uchybienia, w trybie 
art. 40 § 1 u.s.p., ma bowiem charakter quasi – dyscyplinarny. Pociąga za sobą 
dotkliwe skutki, uniemożliwiając sędziemu, spełniającemu inne ustawowe kryteria, 
powołanie na sędziego wyższej instancji, lub powoduje wydłużenie okresu 
koniecznego do podwyższenia jego wynagrodzenia. W wypadku wytknięcia 
uchybienia u.s.p. nie zapewnia sędziemu możliwości obrony, mimo że ocena co do 
„oczywistej obrazy przepisów” może być dyskusyjna. 
W uzasadnieniu wspomnianego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 
dnia 15 stycznia 2009 r., sygn. K 45/07, wskazuje się, że tzw. „wytyk”, o jakim mowa 
w art. 40 § 1 u.s.p., nie jest czyniony w odrębnym postępowaniu, nie jest to również 
postępowanie dyscyplinarne, a także nie mają tu zastosowania przepisy rządzące 
postępowaniem w sprawie, w związku z którą doszło do wytknięcia, ponieważ kwestia 
wytknięcia nie należy do postępowania w sprawie. 
Inicjatywa sądu, w przedmiocie zastosowania instytucji z art. 40 § 1 u.s.p., może 
być uruchomiona tylko wówczas, gdy dojdzie do etapu rozpoznania sprawy w drugiej 
instancji, a nie przy okazji wniesienia odwołania. Wszczęcie działań nadzorczych 
nastąpi, zdaniem Trybunału, zaś wtedy, gdy rozpoczną się właściwe czynności o 
charakterze orzeczniczym, poprzedzające podjęcie rozstrzygnięcia. Orzeczenie, w 
trybie art. 40 § 1 u.s.p., może zapaść w czasie przewidzianym do rozpoznania i 
rozstrzygnięcia o środku odwoławczym. Po tym czasie sąd apelacyjny albo sąd 

3 
 
okręgowy kończy proces orzeczniczy i przestaje działać jako sąd rozpoznający 
sprawę. 
W uzasadnieniu omawianego wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że cyt. 
„nie podważa w żadnym wypadku wytyku jako takiego. Jest to środek, który 
dyscyplinuje sędziów (w istocie chodzi tu o rzetelne wykonywanie zadań). Sędzia 
powinien mieć jednak możliwość odniesienia się do wytyku. Trybunał kwestionuje 
brak możliwości ustosunkowania się do wytyku przez sędziów zasiadających w 
składzie sądu, do którego skierowany jest wytyk. Gwarancją taką nie jest możliwość 
żądania wyjaśnień od składu orzekającego (jest to środek fakultatywny i może być 
stosowany przez sąd dokonujący wytknięcia, według jego uznania). Trybunał stoi na 
stanowisku, że sąd dokonujący wytknięcia zawsze powinien żądać wyjaśnień od 
składu, który dopuścił się oczywistej obrazy przepisów. W ten sposób można będzie 
uzasadnić indywidualne dolegliwości, jakie pociąga za sobą wytyk kierowany do 
składu orzekającego, a nie do zasiadającego w nim sędziego”. 
W krytycznej glosie do postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 
2010 r., WZ 56/09, M. Siwek słusznie podnosi, że postanowienie to „wyraża pogląd 
nie tylko wykraczający poza dopuszczalny, wynikający z wyroku Trybunału 
Konstytucyjnego zakres uprawnień przysługujących sędziemu względem wydanego na 
podstawie art. 40 § 1 u.s.p postanowienia o wytknięciu uchybienia, ale zarazem pogląd 
w zasadzie prawotwórczy. Tylko tak można bowiem określić przyznanie na podstawie 
decyzji orzeczniczej uprawnienia podmiotowi, w tym wypadku sędziemu, którego 
obejmują skutki decyzji wydanej na podstawie art. 40 § 1 u.s.p., które to uprawnienie z 
mocy przepisu podmiotowi takiemu nie przysługuje. Nadto, pogląd wyrażony w 
glosowanym postanowieniu w sposób istotny odrywa się od systemowego i 
ustrojowego sensu regulacji zawartej w art. 40 § 1 u.s.p. Akceptacja stanowiska Sądu 
Najwyższego prowadzi bowiem do przeniesienia wytyku orzeczniczego do kategorii 
decyzji stanowiącej wprost o prawach i obowiązkach innej osoby, podczas gdy 
dotyczy ona stwierdzenia uchybienia w urzędowaniu sądu, a jedynie wywiera skutki w 
sferze praw i obowiązków sędziego. Nadto rola sędziego, którego dotyczy decyzja 
wydana na podstawie art. 40 § 1 u.s.p., została stosownie do treści glosowanego 
postanowienia 
„przeniesiona 
faktycznie 
z 
organu 
sprawującego 
wymiar 
sprawiedliwości do strony, która może w drodze środka odwoławczego polemizować z 
poglądami prawnymi sądu odwoławczego” (por. M. Siwek, glosa do postanowienia 
Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 2010 r., WZ 56/09, LEX/el 2010). Należy także 
podkreślić, że w wydanym w dniu 3 lutego 2011 r. postanowieniu, sygn. V KK 
229/10, Sąd Najwyższy nie podzielił stanowiska wyrażonego w postanowieniu Sądu 
Najwyższego z dnia 27 stycznia 2010 r., WZ 56/09, wskazując, że fakt, iż art. 40 § 1 
u.s.p. wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 stycznia 2009 r., K 45/07, w 
zakresie, w jakim nie zapewnia członkowi składu orzekającego prawa złożenia 

4 
 
wyjaśnień przed wytknięciem sądowi uchybienia, uznany został za niezgodny z art. 2 
Konstytucji RP, nie może w żadnej mierze prowadzić do konstruowania po stronie 
sędziego uprawnienia do skarżenia takiej decyzji, także w drodze posiłkowego 
stosowania przepisów Kodeksu postępowania karnego. Podkreślono, w uzasadnieniu 
tego postanowienia, że przecież Trybunał Konstytucyjny dostrzegał, iż w sytuacji 
udzielenia wytyku na podstawie art. 40 § 1 u.s.p. „mamy do czynienia z decyzją 
podjętą w trybie, który nie zapewnia obrony interesów osób dotkniętych jej 
konsekwencjami i od której nie przysługuje odwołanie” (podkr. SN – SD). Zaś w 
wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie zostało zakwestionowane rozwiązanie, że od 
udzielonego wytyku nie przysługuje środek odwoławczy, lecz jedynie to, iż w sytuacji, 
gdy od postanowienia wydanego w trybie art. 40 § 1 u.s.p. nie przysługuje środek 
odwoławczy możliwe jest wydanie takiego postanowienia bez zapewnienia członkom 
składu orzekającego prawa do uprzedniego złożenia wyjaśnień. 
Sąd Najwyższy orzekający w niniejszej sprawie w pełni akceptuje stanowisko 
zajęte przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 3 lutego 2011 r., V KK 229/10 
(OSNKW 2011, z. 2, poz. 19), gdyż oprócz przedstawionej w nim przekonywającej 
argumentacji, uwzględnia też rezultaty wykładni systemowej, albowiem np. od 
orzeczeń wydawanych w postępowaniu karnym przez sąd odwoławczy na skutek 
odwołania nie przysługuje środek odwoławczy, zaś od innych orzeczeń sądu 
odwoławczego oraz od orzeczeń wydanych przez Sąd Najwyższy nie przysługuje 
środek odwoławczy, chyba że ustawa stanowi inaczej. 
Orzeczenia sądu 
odwoławczego, które nie są wydawane na skutek odwołania, to orzeczenia dotyczące 
wyraźnie wskazanych w ustawie, wpadkowych decyzji podejmowanych przez sąd 
odwoławczy i jedynie wówczas z woli ustawodawcy zażalenie przysługuje ale do 
innego składu sądu odwoławczego. 
Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że brak jest podstaw do 
uwzględnienia złożonego zażalenia i w związku z tym zaskarżone zarządzenie 
należało utrzymać w mocy.