SNO 16/10

WYROK  Z  DNIA  26  KWIETNIA  2010  R. 
  SNO  16/10 
 
Za wykroczenie sędzia odpowiada dyscyplinarnie (art. 81 u.s.p.), jeżeli 
stanowi ono przewinienie dyscyplinarne w rozumieniu art. 107 § 1 u.s.p. 
 
Przewodniczący: sędzia SN Waldemar Płóciennik. 
Sędziowie SN: Tomasz Artymiuk (sprawozdawca), Katarzyna Tyczka-Rote. 
 
S ą d  N a j w y ż s z y  –  S ą d  D y s c y p l i n a r n y  z udziałem Zastępcy 
Rzecznika Dyscyplinarnego Sądu Okręgowego oraz protokolanta po rozpoznaniu w 
dniu 26 kwietnia 2010 r. sprawy sędziego Sądu Rejonowego w związku z odwołaniem 
Krajowej Rady Sądownictwa od wyroku Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego 
z dnia 18 stycznia 2010 r., sygn. akt ASD (...) 
 
u t r z y m a ł  w  
m o c y  
z a s k a r ż o n y  
w y r o k , a kosztami sądowymi 
postępowania odwoławczego obciążył Skarb Państwa. 
 
U z a s a d n i e n i e  
 
Sędzia Sądu Rejonowego obwiniona została o to, że „w dniu 28 lipca 2009 r. 
około godz. 8.45 w A. na ul. Modlińskiej, kierując samochodem osobowym marki 
„Alfa Romeo”, nr rej. (...), nie zachowała należytej ostrożności i naruszyła art. 19 ust. 
2 pkt 3 Prawa o ruchu drogowym poprzez niezachowanie bezpiecznej odległości od 
poprzedzającego pojazdu oraz nienależycie obserwowanie sytuacji na drodze, w 
skutek czego uderzyła w tył kierowanego przez Marcina D. samochodu marki „Honda 
Accord”, nr rej. (...), powodując w nim uszkodzenia tylnego zderzaka, podłogi, prawej 
podłużnicy, okularu reflektora prawego tylnego i lakieru oraz przesunięcia klapy 
bagażnika, tj. o popełnienie wykroczenia z art. 86 § 1 k.w. – to jest o dopuszczenie się 
przewinienia dyscyplinarnego określonego w art. 107 § 1 u.s.p. (ustawy z dnia 27 lipca 
2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych, Dz. U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.” – 
przyp. SN). 
Wyrokiem z dnia 18 stycznia 2010 r., sygn. akt ASD (...), Sąd Apelacyjny – Sąd 
Dyscyplinarny, uniewinnił obwinioną od popełnienia zarzuconego jej przewinienia 
dyscyplinarnego. 
Orzeczenie to zaskarżyła w całości, na niekorzyść sędziego Sądu Rejonowego, 
Krajowa Rada Sądownictwa, zarzucając w odwołaniu „obrazę prawa materialnego, to 
jest naruszenie art. 81 ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych i art. 107 § 1 
ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych poprzez uznanie, że za popełnione 

 
2
wykroczenie sędzia odpowiada dyscyplinarnie jedynie wówczas, gdy wykroczenie to 
stanowi jednocześnie przewinienie dyscyplinarne, podczas gdy prawidłowa wykładnia 
art. 81 ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych prowadzi do wniosku, że za 
popełnione wykroczenie sędzia odpowiada również wówczas, gdy czyn przewinienia 
dyscyplinarnego nie stanowi”. W oparciu o tak sformułowany zarzut skarżąca wniosła 
o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do 
ponownego rozpoznania. 
Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważył, co następuje: 
Rozważania w niniejszej sprawie należy poprzedzić konstatacją, która znalazła 
swój 
wyraz 
w 
ustaleniach 
Sądu 
Dyscyplinarnego 
pierwszej 
instancji 
(niekwestionowanych zresztą przez skarżącego), że zarzucony obwinionej czyn, 
pomimo zakwalifikowania go przez Zastępcę Rzecznika Dyscyplinarnego Sądu 
Okręgowego jako przewinienia dyscyplinarnego określonego w art. 107 § 1 u.s.p., w 
rzeczywistości – wobec stwierdzenia, iż obwiniona sędzia nie uchybiła godności 
urzędu sędziego – nie wypełnia znamion takiego deliktu, stanowiąc jedynie 
wykroczenie, o którym mowa w art. 86 § 1 k.w. 
Powyższe ustalenie skutkowało wydaniem przez Sąd Apelacyjny – Sąd 
Dyscyplinarny wyroku uniewinniającego. Podstawą takiego rozstrzygnięcia było 
podzielenie przez Sąd dyscyplinarny orzekający meriti wyrażanego zarówno w 
piśmiennictwie (T. Ereciński, J. Gudowski, J. Iwulski: Komentarz do ustawy Prawo o 
ustroju sądów powszechnych i ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa, Warszawa 
2009, s. 302 – 305), jak i w orzecznictwie (wyroki Sądu Najwyższego – Sądu 
Dyscyplinarnego: z dnia 25 września 2007 r., SNO 52/07, OSNSD 2007, poz. 75 oraz 
z dnia 22 października 2007 r., SNO 74/07, OSNSD 2007, poz. 86) poglądu, zgodnie z 
którym – w odniesieniu do wykroczeń nie będących przewinieniami dyscyplinarnymi 
sędzia korzysta z immunitetu materialnego, a zatem za wykroczenie odpowiada 
dyscyplinarnie tylko wówczas, gdy może być ono zakwalifikowane, jako przewinienie 
dyscyplinarne. Nadto, dla wsparcia argumentacji zawartej w powołanych judykatach, a 
także prezentowanej przez wskazanych wyżej komentatorów, Sąd dyscyplinarny 
pierwszej instancji zwrócił uwagę na konsekwencje przyjęcia poglądu przeciwnego 
(również wyrażanego w piśmiennictwie i orzecznictwie, o czym w dalszej części 
niniejszego 
uzasadnienia), 
skutkującego 
postawieniem 
sędziego 
– 
sprawcy 
wykroczenia w gorszej sytuacji od sędziego – sprawcy przestępstwa nie będącego 
takim przewinieniem. O ile bowiem sędzia, sprawca wykroczenia, zawsze ponosiłby 
odpowiedzialność dyscyplinarną, to sędzia, sprawca przestępstwa np. nieumyślnego, 
które nie zawsze należy traktować jako uchybienie godności urzędu (zob. T. Ereciński, 
J. Gudowski, J. Iwulski: op. cit., s. 441, a także L. Gardocki: Prawnokarna 
problematyka sędziowskiej odpowiedzialności dyscyplinarnej w: Prawo – kara – 

 
3
polityka kryminalna. Księga jubileuszowa z okazji 70 rocznicy urodzin Profesora 
Tomasza Karczmarka pod red. J. Giezka, Zakamycze 2006, s. 197 – 198), takiej 
odpowiedzialności by nie ponosił, a karną tylko w razie uchylenia mu immunitetu. 
Ze stanowiskiem tym, jak to wskazano w części historycznej, nie zgodziła się 
Krajowa Rada Sądownictwa – dalej określana jako Rada. W jej ocenie przepis art. 81 
ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych, którego interpretacja stanowi klucz 
do rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, należy rozumieć w ten sposób, iż w sprawach o 
wykroczenia popełnione przez sędziów określa on jedynie inaczej właściwość organu 
orzekającego, tryb postępowania i katalog kar, zaś pojęcia wykroczenia i przewinienia 
dyscyplinarnego są, na gruncie powołanej wyżej ustawy ustrojowej, rozłączne. 
Wykroczenie, zdaniem Rady, nie musi stanowić przewinienia dyscyplinarnego i 
odwrotnie, a wynika to pośrednio z art. 108 § 3 u.s.p. i art. 109 § 5 u.s.p., ponieważ 
expressis verbis oddziela się w nich odpowiedzialność sędziego za przewinienie 
dyscyplinarne od odpowiedzialności za wykroczenie. Pierwszy z tych przepisów w 
ocenie skarżącego, przewiduje inny termin przedawnienia dla wykroczeń, niż terminy 
ustanowione w art. 108 § 1 i 2 u.s.p., które z kolei dotyczą przewinień 
dyscyplinarnych; drugi stanowi, że odstąpienie od wymierzenia kary jest możliwe w 
przypadku mniejszej wagi „przewinienia dyscyplinarnego lub wykroczenia”. 
Za taką interpretacją art. 81 u.s.p., wyrażaną również w literaturze przedmiotu 
(por. W. Kozielewicz: Odpowiedzialność dyscyplinarna sędziów. Komentarz, 
Warszawa 2005, s. 68 – 69; L. Gardocki: op. cit., s. 198), przemawiają więc, zdaniem 
Rady, w pierwszym rzędzie – jak należy domniemywać – reguły wykładni 
systemowej. Odwołując się do jednego z orzeczeń Sądu Najwyższego – Sądu 
Dyscyplinarnego (wyrok z dnia 13 października 2009 r., SNO 77/09, OSN-SD 2009 r., 
poz. 93), skarżący wyraził nadto pogląd, że z ustawy – Prawo o ustroju sądów 
powszechnych wynika, iż jurysdykcji sądów dyscyplinarnych dla sędziów zostało 
poddane kilka rodzajów spraw, a wśród nich sprawy o przewinienia dyscyplinarne 
(najliczniejsza grupa), o zezwolenie na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej, 
rozpatrywanie zastrzeżeń sędziów wobec zwrócenia im uwagi, a także o wykroczenia. 
W związku z powyższym nie ma podstaw do kształtowania takiego związku między 
art. 81 u.s.p. a art. 107 § 1 u.s.p., z którego wynikać miałoby, że przekazanie spraw o 
wykroczenia sędziów do postępowania dyscyplinarnego oznacza nadanie odmiennej 
od powszechnej treści pojęciu wykroczenie, do czego w ocenie skarżącego nie ma 
dostatecznych argumentów. Co więcej, przepis art. 81 u.s.p. usytuowany jest w 
rozdziale 1 działu II, zatytułowanym „Status sędziego”. Uregulowano w nim 
immunitet sędziowski w zakresie odpowiedzialności za wykroczenia w odmienny 
sposób niż w odniesieniu do właściwej odpowiedzialności karnej sądowej i 
administracyjnej (art. 80 u.s.p.). Treść art. 81 u.s.p. nie ma więc, zdaniem Rady, 
związku z katalogiem przewinień służbowych, wynikającym z art. 107 § 1 u.s.p., zaś 

 
4
tezę tę potwierdza przepis art. 109 § 5 u.s.p., w którym wyraźnie odróżnione zostały 
dwa rodzaje odpowiedzialności przed sądem dyscyplinarnym: za przewinienie 
służbowe i za wykroczenie. 
Wreszcie, dla wsparcia swojego stanowiska, Rada wskazała na zasady 
słuszności. W jej ocenie nie ma żadnych powodów by uznać, iż sędzia, który popełnił 
„jedynie” wykroczenie, nie dopuszczając się przy tym przewinienia dyscyplinarnego, 
pozostaje całkiem bezkarny. Sędzia bowiem, z racji pełnionego urzędu, zobowiązany 
jest do przestrzegania wyższych standardów zachowania, niż pozostała część 
społeczeństwa. Musi przestrzegać porządku prawnego ze szczególną starannością, o 
czym stanowi § 16 Zbioru Zasad Etyki Zawodowej Sędziów, w myśl którego sędzia 
nie może żadnym swoim zachowaniem stwarzać nawet pozorów nierespektowania 
porządku prawnego. Musi też odznaczać się cechą „nieskazitelnego charakteru”. 
Skoro dopuścił się wykroczenia, oznacza to, że naruszył porządek prawny i dokonał 
czynu zawinionego, co ma znaczenie dla oceny nieskazitelności charakteru nawet, 
jeżeli działał nieumyślnie – a więc lekkomyślnie lub niedbale. 
Podsumowując powyższą argumentację, Rada stwierdziła, że skoro za 
wykroczenie odpowiada każdy, to tym bardziej sędzia, z racji swojej szczególnej 
pozycji. Immunitet materialny powoduje jedynie to, iż sędziowie nie odpowiadają 
przed sądem powszechnym, lecz przed sądem dyscyplinarnym, co jest jedną z 
gwarancji ich niezawisłości. Wprawdzie odpowiadając w tym trybie ponoszą surowsze 
konsekwencje, ponieważ surowsze są kary dyscyplinarne od tych przewidzianych w 
Kodeksie wykroczeń, odpowiada to jednak zaostrzonym wymogom dotyczącym 
staranności w przestrzeganiu porządku prawnego przez sędziów. 
Z wyrażonym wyżej, przez Krajową Radę Sądownictwa, poglądem nie można się 
zgodzić. 
Dokonana w odwołaniu wykładnia art. 81 u.s.p. jedynie pozornie sprawia 
wrażenie przeprowadzonej zgodnie z zasadami rządzącymi procesem dekodowania 
normy prawnej, de facto nie uwzględnia jednak reguł interpretacyjnych pozwalających 
na właściwe odczytanie znaczenia omawianego przepisu. 
Po pierwsze, należy zauważyć, że pomimo deklaracji skarżącego, jakoby 
uznawał 
materialny 
charakter 
immunitetu 
sędziowskiego 
w 
zakresie 
odpowiedzialności za wykroczenia, całość przeprowadzonego w odwołaniu wywodu 
w rzeczywistości takiemu twierdzeniu zaprzecza. 
Istotą immunitetu materialnego jest to, że znosi on karalność czynu o 
znamionach opisanych w ustawie karnej. Zachowania, za które przepisy prawa 
materialnego przewidują odpowiedzialność karną, stają się w takim wypadku 
niekaralne, a ich sprawca – w zakresie objętym immunitetem – uwolniony jest od 
odpowiedzialności tego rodzaju. Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny w składzie 
orzekającym w niniejszej sprawie, w całości podziela pogląd, co do materialnego 

 
5
charakteru immunitetu sędziowskiego w sferze odpowiedzialności za wykroczenia, 
wyrażony w wyroku Sądu Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia 18 lutego 
2009 r., SNO 6/09 – OSN-SD 2009 r., poz. 29. Nie powtarzając wyczerpującej 
argumentacji zawartej w uzasadnieniu tego orzeczenia co do pojęcia immunitetu na 
gruncie polskiego procesu karnego, do której należy się w tym miejscu odwołać, 
przypomnieć jedynie należy, że w zależności od charakteru immunitetu materialnego, 
a więc tego czy jest to immunitet zupełny (całkowity) lub też częściowy 
(ograniczony), następuje albo całkowite wyłączenie pewnych osób spod działania 
prawa karnego, albo też wykluczenie działania pewnej części przepisów prawa 
karnego materialnego w odniesieniu do określonej grupy podmiotów, przy 
jednoczesnym poddaniu ich innego rodzaju odpowiedzialności, np. dyscyplinarnej 
(zob. też W. Michalski: Immunitety w polskim procesie karnym. Warszawa 1970, s. 
15). 
Taki właśnie charakter, a więc immunitetu materialnego częściowego, ma – z 
woli ustawodawcy – immunitet sędziowski w zakresie odpowiedzialności za 
wykroczenia. Przemawia za tym sama treść art. 81 u.s.p., zgodnie z którym „za 
wykroczenia sędzia odpowiada wyłącznie dyscyplinarnie”, a więc tym samym – co 
oczywiste – nie ponosi odpowiedzialności opartej o przepisy Kodeksu wykroczeń. 
Zapis powyższy jest bez wątpienia wyrazem intencji ustawodawcy, który przyjmując 
takie brzmienie omawianego przepisu, nie różniącego się zasadniczo od jego treści 
zawartej w projekcie ustawy, w której ostatecznie został zawarty (w art. 81 
odpowiadającym art. 79 pierwotnego projektu zmieniono wyłącznie formę 
gramatyczną „może odpowiadać” na poprawną normatywnie „odpowiada”), podzielił 
również przekonanie projektodawców, jednoznacznie określających omawiany 
immunitet jako „immunitet materialny w zakresie odpowiedzialności za wykroczenia” 
i przeciwstawiając go „immunitetowi formalnemu w zakresie odpowiedzialności 
karnej” (zob. uzasadnienie rządowego projektu ustawy – Prawo o ustroju sądów 
powszechnych, druk sejmowy Sejmu III Kadencji nr 1656, s. 88). W identyczny 
sposób, a więc przyjmując materialny charakter immunitetu sędziowskiego w zakresie 
odpowiedzialności za wykroczenia, instytucja ta jest powszechnie postrzegana na 
gruncie prawa o wykroczeniach (W. Kotowski, B. Kurzepa: Kodeks postępowania w 
sprawach o wykroczenia. Komentarz, Warszawa 2007, s. 103; T. Grzegorczyk: 
Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia. Komentarz, Warszawa 2008, s. 78 i 
nast.). W tożsamy wreszcie sposób immunitet ten traktowany był już na gruncie 
poprzednio obowiązującego stanu prawnego w ustawie z dnia 20 czerwca 1985 r. – 
Prawo o ustroju sądów powszechnych, Dz. U. 1994, Nr 7, poz. 25 ze zm., w której, 
regulujący omawianą materię art. 50 § 4 stanowił, że „za wykroczenia sędzia 
odpowiada tylko dyscyplinarnie” (zob. J. R. Kubiak, J. Kubiak: Immunitet sędziowski, 
PS 1993, nr 11-12, s. 7 i nast.). Już wówczas w piśmiennictwie wskazywano nadto 

 
6
(odwołując się zresztą do orzecznictwa polskich sądów dyscyplinarnych), że 
najczęstszymi przypadkami czynów uznawanych za stanowiące uchybienie godności 
sędziego były czyny polegające na popełnieniu przestępstwa lub wykroczenia 
(podkreślenie – SN-SD) drogowego (J. R. Kubiak, J. Kubiak: Odpowiedzialność 
dyscyplinarna sędziów, PS 1994, nr 4, s. 22 i 23). Skoro więc taka była wola 
ustawodawcy, to podejmowanie próby jej podważenia przez różnego rodzaju zabiegi 
interpretacyjne z góry musi być skazane na niepowodzenie. 
Tymczasem tak właśnie czyni w niniejszym odwołaniu skarżący, którego tok 
rozumowania prowadzi do wniosku, że ustanowionej w art. 81 u.s.p. instytucji 
immunitetu nadana została forma mieszana zawierająca zarówno elementy immunitetu 
materialnego, jak i przede wszystkim formalnego. Trudno inaczej odczytywać bowiem 
to stwierdzenie zawarte w odwołaniu Rady, gdy z treści art. 81 u.s.p. wyprowadza 
wniosek, jakoby przepis ten w sprawach o wykroczenia popełnione przez sędziów 
wyłącznie inaczej określał, „właściwość organu orzekającego, tryb postępowania i 
katalog kar”. Słusznie zauważono w powołanym już wyżej wyroku Sądu Najwyższego 
– Sądu Dyscyplinarnego z dnia 18 lutego 2009 r. (SNO 6/09), iż „nie ma 
dostatecznych przesłanek do uznania, że przepis art. 81 u.s.p. tworzy swego rodzaju 
formę hybrydową odpowiedzialności sędziów za wykroczenia, polegającą na 
jednoczesnym wykorzystywaniu opisu wykroczeń przyjętego z ustaw zawierających 
przepisy karne tego rodzaju z pominięciem sankcji przewidzianych w tym 
postępowaniu oraz przyjęciu z ustawy ustrojowej – wyłącznie systemu kar 
przewidzianych na gruncie odpowiedzialności dyscyplinarnej”, w konkluzji 
wywodząc, że do przyjęcia tak szczególnych reguł odpowiedzialności, niezależnie od 
jej zgodności z wzorcem konstytucyjnym, konieczna byłaby wyraźna i jednoznaczna 
regulacja ustawowa. A przecież ustawodawca nie określił, że za wykroczenia sędzia 
odpowiada „przed sądami dyscyplinarnymi” albo, że w sprawach o wykroczenia 
popełnione przez sędziów „stosuje się przepisy o postępowaniu dyscyplinarnym”, czy 
też wreszcie, że „za wykroczenia orzeka się wobec sędziów kary określone w art. 109 
§ 1 u.s.p.” Wręcz przeciwnie, interpretowana norma wskazuje, że sędzia w tym 
wypadku 
„odpowiada 
wyłącznie 
dyscyplinarnie”, 
a 
więc, 
że 
do 
jego 
odpowiedzialności mają zastosowanie zarówno unormowania dotyczące procedury 
dyscyplinarnej, w tym organów powołanych do orzekania, lecz również wszystkie 
materialne podstawy odpowiedzialności (nie tylko dotyczące kar), te zaś, co przecież 
nie ulega wątpliwości, zawarte zostały w przepisie art. 107 § 1 u.s.p. 
W świetle powyższego nie można również wyciągać – jak to czyni Rada – tak 
daleko idących wniosków z samego faktu usytuowania art. 81 u.s.p. w rozdziale 1 
działu II ustawy ustrojowej zatytułowanego „Status sędziego”, bowiem instytucja 
immunitetu w zakresie odpowiedzialności za wykroczenia (podobnie jak w wypadku 
odpowiedzialności karnej) wiąże się właśnie ze statusem sędziego i wyłącznie stąd 

 
7
takie a nie inne jej umiejscowienie, co z kolei nie ma najmniejszego znaczenia dla 
przyjęcia zasad tej odpowiedzialności, zawartych przecież w całości w rozdziale 3 
tego samego działu noszącego tytuł „Odpowiedzialność dyscyplinarna sędziów”. 
Ponadto z takiego usytuowania przepisu regulującego immunitet sędziowski w 
sprawie wykroczeń, wbrew twierdzeniom skarżącego, wcale nie wynika aby 
jurysdykcji sądów dyscyplinarnych dla sędziów zostały poddane, poza sprawami o 
przewinienia 
dyscyplinarne, 
o 
zezwolenie 
na 
pociągnięcie 
sędziego 
do 
odpowiedzialności karnej i rozpatrywanie zastrzeżeń sędziów wobec zwrócenia im 
uwagi, także – jako osobna kategoria – wykroczenia. Artykuł 81 u.s.p. znosi bowiem 
karalność czynu sędziego w sferze prawa o wykroczeniach, przenosząc ją do sfery 
odpowiedzialności dyscyplinarnej, natomiast zawarty w tym przepisie zwrot 
„odpowiada wyłącznie dyscyplinarnie” oznacza jedynie tyle, że o ile za przestępstwo 
sędzia odpowiadać może karnie (po uchyleniu immunitetu) jak i dyscyplinarnie (nawet 
wówczas gdy w postępowaniu karnym został wydany wyrok uniewinniający – art. 120 
§ 1 zd. 2 u.s.p.), to za wykroczenia odpowiada wyłącznie dyscyplinarnie, co jednak nie 
tworzy odrębnej grupy spraw dyscyplinarnych obejmujących wykroczenia, które nie 
stanowią 
jednocześnie 
deliktu 
dyscyplinarnego. 
W 
obu 
wypadkach, 
tak 
odpowiedzialności za przestępstwo jak i za wykroczenia, sędzia będzie odpowiadał 
dyscyplinarnie tylko wówczas, gdy jego postępowanie, odpowiadające znamionom 
czynu stypizowanego w ustawie karnej jako przestępstwo lub ustawach zawierających 
podstawy 
materialne 
odpowiedzialności 
za 
wykroczenia, 
będzie 
ocenione 
jednocześnie jako przewinienie dyscyplinarne w rozumieniu art. 107 u.s.p. To ten 
właśnie przepis zawiera zamknięty (wyłączny) katalog zachowań objętych 
odpowiedzialnością 
dyscyplinarną 
i 
jest 
jedyną 
podstawą 
normatywną 
odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziego (tak: A. Siuchniński: Niektóre aspekty 
odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów za wykroczenia, OSN-SD 2009 r., s. 572). 
Ten aspekt zagadnienia, który najwyraźniej umknął uwadze skarżącego, trafnie został 
dostrzeżony przez orzekający w niniejszej sprawie w instancji a quo Sąd 
dyscyplinarny. Nie ma przecież żadnych racjonalnych powodów do rozróżnienia – w 
zakresie odpowiedzialności dyscyplinarnej – sytuacji sędziego, popełniającego 
chociażby przestępstwo nieumyślne i sytuacji sędziego, który popełnia wykroczenie. 
Ten pierwszy poniósłby odpowiedzialność dyscyplinarną jedynie wtedy, gdyby jego 
zachowanie ocenione zostało jednocześnie jako przewinienie dyscyplinarne w 
rozumieniu art. 107 u.s.p., co przecież nie musi nastąpić (na taką możliwość wskazują 
również ci autorzy, którzy akceptują pogląd o samodzielnym bycie odpowiedzialności 
sędziego w postępowaniu dyscyplinarnym za wykroczenie – zob. L. Gardocki: op. cit., 
s. 197 – 198), a odpowiedzialność karną wyłącznie w razie wyrażenia zgody na 
pociągnięcie do niej, zaś ten drugi ponosiłby odpowiedzialność zawsze, to jest bez 

 
8
względu na to, czy jego zachowanie będzie jednocześnie przewinieniem 
dyscyplinarnym w rozumieniu art. 107 u.s.p. 
Poczynione wyżej rozważania, odnoszące się do systematyki ustawy ustrojowej, 
pomimo jednoznacznego, zdaniem tego składu Sądu Najwyższego – Sądu 
Dyscyplinarnego, kontekstu językowego art. 81 u.s.p., nakazują sięgnięcie przy 
interpretacji omawianej normy, również – co czyni zresztą Rada w uzasadnieniu 
swojego odwołania – do reguł wykładni systemowej. 
I tak, jak to wskazano wyżej, za formalnym charakterem immunitetu 
sędziowskiego w sferze wykroczeń przemawia również, jak to ujęto w odwołaniu, 
treść art. 108 § 3 u.s.p. i art. 109 § 5 u.s.p. Pierwszy z tych przepisów przewiduje, w 
ocenie Rady, inny termin przedawnienia wykroczeń, niż terminy ustanowione w § 1 i 
2 art. 108 u.s.p., które z kolei dotyczą – jak wywodzi Rada – przewinień 
dyscyplinarnych, drugi natomiast wskazuje na możliwość odstąpienia od wymierzenia 
kary w przypadku „przewinienia dyscyplinarnego” lub „wykroczenia” mniejszej wagi, 
co z kolei oznaczać miałoby oddzielenie, i to expressis verbis, odpowiedzialności 
sędziego za przewinienie dyscyplinarne od odpowiedzialności za wykroczenie. To z 
kolei miałoby wspierać tezę, że katalog zachowań objętych odpowiedzialnością 
dyscyplinarną, a określony w art. 107 u.s.p., nie ma charakteru zamkniętego i jest 
rozszerzony o wykroczenia. Jest to jednak rozumowanie uproszczone, o czym 
przekonuje brzmienie wskazanych wyżej przepisów. 
Zgodnie z art. 108 § 3 u.s.p. w zakresie odpowiedzialności dyscyplinarnej za 
wykroczenia przedawnienie dyscyplinarne (podkr. – SN-SD) następuje jednocześnie 
z przedawnieniem przewidzianym dla wykroczeń. Taka treść powołanego przepisu 
wskazuje, że jedynie inaczej określono w nim termin przedawnienia dyscyplinarnego 
czynu stanowiącego jednocześnie wykroczenie i że wobec tego należy go traktować 
jako lex specjalis w stosunku do art. 108 § 1 i 2 u.s.p. Oznacza to więc, że do 
przewinień dyscyplinarnych wypełniających znamiona wykroczenia, nie mają 
wówczas zastosowania ogólne reguły przedawnienia dyscyplinarnego określone w art. 
108 § 1 i 2 u.s.p., zaś takie odmienne określenie przedawnienia dyscyplinarnego tego 
rodzaju deliktów, niewątpliwie podyktowane jest koniecznością zapewnienia sędziemu 
– sprawcy przewinienia dyscyplinarnego będącego też wykroczeniem – takich samych 
gwarancji, gdy chodzi o określenie czasu w jakim można pociągnąć go do 
odpowiedzialności dyscyplinarnej za nie, jak wszystkim pozostałym sprawcom 
wykroczeń. W konsekwencji, z uwagi na treść powołanego przepisu, zachowanie 
sędziego wypełniające znamiona wykroczenia i jednocześnie uchybiające godności 
urzędu sędziego, ulegnie zawsze przedawnieniu w terminie przewidzianym w art. 108 
§ 3 u.s.p. (tak: Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny w wyroku z dnia 18 lutego 2009 
r., SNO 6/09). Co więcej, wymieniony przepis odczytywać należy w duchu art. 108 § 
4 u.s.p., a więc że chodzi w nim o wypadki, gdy przewinienie dyscyplinarne zawiera 

 
9
jednocześnie znamiona wykroczenia, co przecież – podobnie, jak w przypadku 
przewinień i przestępstw oraz zawiązanego z tym z kolei wydłużeniem terminu 
przedawnienia, może się zdarzyć (T. Ereciński, J. Gudowski, J. Iwulski: op. cit., s. 
304). 
Natomiast zawarte w art. 109 § 5 u.s.p. pozorne rozróżnienie przewinienia 
dyscyplinarnego mniejszej wagi od wykroczenia mniejszej wagi, przez użycie 
spójnika „lub”, samo w sobie nie może przesądzać o czysto procesowym charakterze 
immunitetu określonego w art. 81 u.s.p. Odczytywać należy je wyłącznie jako 
nadregulację – swoiste superfluum ustawowe – akcentujące, że wykroczenia, jako 
szczególne, gdyż wypełniające znamiona ustawy karnej niezawierającej pojęcia 
„wypadek mniejszej wagi” przewinienia dyscyplinarnego, także powinny być 
oceniane przez pryzmat kryteriów pozwalających na ich zakwalifikowanie jako 
„wypadku mniejszej wagi” (A. Siuchniński: op. cit., s. 9). 
Podsumowując tę część rozważań należy stwierdzić, że reguły wykładni 
systemowej nie dają – wbrew twierdzeniom autorów odwołania – podstawy do 
odstąpienia od wyników wykładni gramatycznej, wskazującej na materialny charakter 
immunitetu sędziowskiego w sferze wykroczeń. 
Wreszcie, tożsama konkluzja będzie wynikiem wykładni funkcjonalnej. 
Nie można bowiem zgodzić się ze skarżącym, że celem omawianej tu regulacji 
było wprowadzenie surowszych rygorów odpowiedzialności za wykroczenia sędziów, 
a to w kontekście zaostrzonych wymogów w przestrzeganiu porządku prawnego przez 
osoby sprawujące taki urząd, w szczególności z uwagi na standardy postępowania 
stawiane sędziom m.in. w przepisach Zbioru Zasad Etyki Zawodowej Sędziów 
(Załącznik do uchwały Nr 16/2003 Krajowej Rady Sądownictwa z dnia 19 lutego 2003 
r. w sprawie uchwalenia zbioru zasad etyki zawodowej sędziów). Taka argumentacja 
prowadzi wszak do wniosków wręcz absurdalnych, bowiem z instytucji gwarancyjnej 
jaką bez wątpienia jest immunitet, tworzyłoby się podstawę wzmożonej represji. A 
przecież istnieją oczywiste racje ustrojowe i ochronne, które bez wątpienia miał na 
uwadze 
ustawodawca 
nadając 
immunitetowi 
sędziowskiemu 
w 
zakresie 
odpowiedzialności za wykroczenia charakter materialny. Jego celem jest przecież 
skuteczne zapobieganie wywieraniu na sędziego nieformalnego nacisku środkami 
przewidzianymi w postępowaniu o wykroczenia, co jest stosunkowo proste do 
osiągnięcia, np. przez wszczynanie postępowań mających charakter szykany albo 
prowokacji, opartych na fikcyjnych lub sfabrykowanych zarzutach lub dowodach albo 
tylko przez stosowanie wobec sędziego gróźb wszczęcia takich postępowań (zob.: T. 
Ereciński, J. Gudowski, J. Iwulski: op. cit., s. 304). Nie istnieje przy tym, zdaniem 
Sądu Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego, wyrażana w piśmiennictwie (W. 
Kozielewicz: op. cit., s. 69; L. Gardocki: op. cit., s. 198) obawa, co do braku 
akceptacji społecznej dla tego rodzaju rozwiązań prawnych – zniesienia 

 
10
odpowiedzialności sędziów za wykroczenia, co przecież de facto wcale nie ma 
miejsca. Przecież naruszenie godności urzędu sędziego (a to w tym zakresie art. 107 § 
1 k.p.k., zawierającego znamiona deliktu dyscyplinarnego, umiejscawiać należy 
odpowiedzialność sędziego za wykroczenie) nie musi nawet polegać na zachowaniu 
obrażającym przepisy prawa. Może to być również czyn w takim stopniu naruszający 
same zasady etyki, że w efekcie uchybia też godności urzędu sędziowskiego. Z art. 82 
§ 2 u.s.p. wynika, że sędzia powinien w służbie i poza służbą strzec powagi 
stanowiska sędziego i unikać wszystkiego, co mogłoby przynieść „ujmę godności 
sędziego” (podkr. – SN-SD) lub osłabiać zaufanie do jego bezstronności, a jeżeli tak, 
to sędzia może zostać ukarany dyscyplinarnie nie tylko za naruszenie zasad etycznych 
określonych w powołanym wyżej Zbiorze Zasad Etyki Zawodowej Sędziów, lecz 
nawet za niewywiązanie się z określonego, a wynikającego z konkretnej sytuacji, 
obowiązku działania (L. Gardocki: op. cit., s. 196). Znajduje to podstawę m.in. w § 5 
ust. 2 wspomnianego Zbioru, zawierającego swojego rodzaju klauzulę generalną, 
zgodnie z którą „Sędzia powinien unikać zachowań, które mogłyby przynieść ujmę 
godności sędziego lub osłabić zaufanie do jego bezstronności, nawet jeżeli nie zostały 
uwzględnione w zbiorze”. Oczywiste więc jest, że wykroczenie – jako czyn 
zabroniony i zagrożony karą oraz mający społeczną szkodliwość – w przytłaczającej 
większości wypadków będzie stanowił również przewinienie dyscyplinarne, a zatem 
margines niekaralności sędziego za wykroczenia, w ramach immunitetu materialnego, 
w rzeczywistości jest i będzie bardzo wąski. W praktyce wchodzić będą w grę 
wyłącznie wykroczenia, które można uznać za szkodliwe (społecznie i korporacyjnie) 
w mniejszym stopniu niż wykroczenia określone przez ustawodawcę jako 
wykroczenia „mniejszej wagi” (art. 109 § 5 u.s.p.) lub wyjątkowo takie, które nie 
noszą jakiejkolwiek szkodliwości korporacyjnej (T. Ereciński, J. Gudowski, J. Iwulski: 
op. cit., s. 303). Co więcej, w każdym wypadku uznania, że wykroczenie, którego 
popełnienie zarzucono sędziemu, wyczerpuje znamiona deliktu dyscyplinarnego, w 
wypadku przypisania obwinionemu sprawstwa takiego czynu, pociągać będzie to za 
sobą sankcje, bezspornie bardziej dolegliwe niż te, które wynikałyby z przepisów 
materialnych prawa o wykroczeniach. Pokrywa się to z postulowaną przez Radę 
koncepcją zaostrzonych standardów postępowania stawianych przed sędziami, nie 
może natomiast – o czym była mowa wyżej – stanowić argumentu prowadzącego do 
takiej interpretacji art. 81 u.s.p., zgodnie z którą immunitet sędziowski w sprawach o 
wykroczenia nie ma charakteru materialnego. 
Reasumując, podzielić należy pogląd, wyrażony przez Sąd Apelacyjny – Sąd 
Dyscyplinarny, że za wykroczenie sędzia odpowiada dyscyplinarnie (art. 81 u.s.p.), 
jeżeli stanowi ono przewinienie dyscyplinarne w rozumieniu art. 107 § 1 u.s.p. 
Uwzględniając powyższe, wobec niepodzielenia stanowiska prezentowanego 
przez Krajową Radę Sądownictwa we wniesionym przez nią odwołaniu oraz 

 
11
niestwierdzenia okoliczności obligujących Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny do 
orzekania poza granicami środka odwoławczego, zaskarżony wyrok Sądu 
dyscyplinarnego pierwszej instancji wydany w odniesieniu do obwinionej – należało 
utrzymać w mocy.