Pełny tekst orzeczenia SK 81/23

94/A/2026
WYROK
z dnia 17 czerwca 2026 r.
Sygn. akt SK 81/23
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Bogdan Święczkowski - przewodniczący
Stanisław Piotrowicz - sprawozdawca
Jakub Stelina
Wojciech Sych
Jarosław Wyrembak,
protokolant:
Agnieszka Krawczyk,
po rozpoznaniu, z udziałem skarżącego, na rozprawie w dniu 17 czerwca 2026 r., skargi konstytucyjnej R.P. o zbadanie zgodności:
art. 52 ust. 5 ustawy z dnia 9 października 2009 r. o dyscyplinie wojskowej (Dz. U. z 2021 r., poz. 1489) w zakresie, w jakim
„na postanowienie organu odwoławczego zażalenie nie przysługuje”, z:
– art. 24 w związku z art. 176 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji,
– art. 32 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji,
– art. 64 w związku z art. 176 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji,
– art. 45 ust. 1 w związku z art. 78 oraz w związku z art. 176 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji,
orzeka:
Art. 52 ust. 5 ustawy z dnia 9 października 2009 r. o dyscyplinie wojskowej
(Dz. U. z 2021 r. poz. 1489)
jest zgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
ponadto
postanawia:
umorzyć postępowanie w pozostałym zakresie.
Orzeczenie zapadło większością głosów.
Uzasadnienie
I
1
1. W skardze konstytucyjnej z 4 sierpnia 2022 r. R.P. (dalej: skarżący) wniósł o zbadanie zgodności art. 52 ust. 5 ustawy
z dnia 9 października 2009 r. o dyscyplinie wojskowej (Dz. U. z 2021 r. poz. 1489; dalej: u.d.w.) w zakresie, w jakim „na
postanowienie organu odwoławczego zażalenie nie przysługuje”, z:
2
– art. 24 w związku z art. 176 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji,
3
– art. 32 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji,
4
– art. 64 w związku z art. 176 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji,
5
– art. 45 ust. 1 w związku z art. 78 oraz w związku z art. 176 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji.
6
1.1. Skarga konstytucyjna została wniesiona na tle następującego stanu faktycznego:
7
Orzeczeniem ze stycznia 2022 r. dowódca jednostki wojskowej ukarał skarżącego karą dyscyplinarną usunięcia z zawodowej służby
wojskowej.
8
Po rozpoznaniu wniesionego przez skarżącego odwołania Wojskowy Sąd Garnizonowy (dalej: WSG) postanowieniem z marca 2022 r.
utrzymał w mocy powyższe orzeczenie. Na to postanowienie skarżący złożył „odwołanie/zażalenie”.
9
Prezes WSG zarządzeniem z kwietnia 2022 r. odmówił przyjęcia zażalenia, uznając taki środek zaskarżenia za niedopuszczalny
z mocy ustawy.
10
Skarżący złożył zażalenie na powyższe zarządzenie. Postanowieniem z 30 maja 2022 r., sygn. akt […], Wojskowy Sąd Okręgowy
(dalej: WSO) nie uwzględnił zażalenia i utrzymał w mocy zarządzenie prezesa WSG. WSO wskazał w uzasadnieniu, że WSG działający
jako organ drugiej instancji prawidłowo ocenił rozstrzygnięcie organu dyscyplinarnego pierwszej instancji.
11
1.2. W ocenie skarżącego, zakwestionowany przepis pozbawia go prawa do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej
zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd oraz zamyka drogę sądową do dochodzenia naruszonych wolności
i praw przez rozpoznanie sprawy w postępowaniu sądowym w jednej instancji.
12
Skarżący wskazał, że zakwestionowany przepis jest niezgodny z art. 176 Konstytucji, albowiem nie realizuje wyrażonej w nim
dyrektywy co najmniej dwuinstancyjnego postępowania sądowego. Rozpoznanie jego sprawy w pierwszej instancji przez dowódcę
jednostki nie jest „rozpoznaniem sprawy przez niezawisły Sąd, a tym samym nie sposób twierdzić, iż sprawa została rozpoznana
przez Sądy dwóch instancji” (s. 8 skargi). Skarżący uznał zatem, że ponieważ pozbawiono go prawa do zaskarżenia postanowienia
WSG, naruszono jego konstytucyjne prawo do kontroli instancyjnej przez niezależny, bezstronny i niezawisły sąd drugiej instancji.
13
Skarżący upatruje też niezgodności kwestionowanej normy z art. 24 Konstytucji. Podnosi, że skoro zgodnie z Konstytucją praca
ma podlegać ochronie, to ochrona ta winna być wykonywana przez sądy dwóch instancji. Tym bardziej, że – jak wskazuje – „[p]owszechne
jest rozstrzyganie we wszelkich sprawach pracowniczych – w dwóch instancjach” (s. 14 skargi). Brak zastosowania standardu
dwuinstancyjnego postępowania sądowego w odniesieniu do żołnierzy stanowi, w ocenie skarżącego, naruszenie zasady równości
z art. 32 ust. 1 Konstytucji, a także nie chroni prawa do wynagrodzenia uzyskiwanego z tytułu wykonywanej pracy i w konsekwencji
pozbawia skarżącego własności, tj. wynagrodzenia, czym narusza art. 64 Konstytucji.
14
Skarżący wskazał ponadto, że prawo do sądu określone w art. 45 ust. 1 Konstytucji, z uwagi na represyjny charakter postępowania
dyscyplinarnego, odgrywa w nim szczególną rolę. Przepisy ustawowe nie powinny ograniczać możliwości merytorycznego zbadania
zarzutów formułowanych przez obwinionego dyscyplinarnie, przewidując, jak to ujął skarżący, «niedozwoloną barierę» zakresu
kontroli sądowej”, która, jego zdaniem, „ogranicza zakres drogi sądowej w postępowaniach dyscyplinarnych, a tym samym nie
zapewnia pełnej kontroli sądowej orzeczeń, w szczególności w zakresie tak poważnego skutku jakim jest usunięcie ze służby”
(s. 17 skargi).
15
2. W piśmie z 12 października 2023 r. Rzecznik Praw Obywatelskich poinformował, że nie zgłasza udziału w niniejszym postępowaniu.
16
3. W piśmie z 28 listopada 2023 r. Prokurator Generalny (dalej: PG) zajął stanowisko w sprawie. Uznał, że art. 52 ust. 5 u.d.w.
jest zgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji, a w pozostałym zakresie postępowanie podlega umorzeniu na podstawie art. 59 ust.
1 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019
r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku.
17
Uzasadniając swoje stanowisko, PG wskazał w pierwszej kolejności, że zaskarżony przepis ustawy utracił moc obowiązującą, jednakże
okoliczność ta nie stanowi podstawy do umorzenia postępowania, albowiem wydanie orzeczenia uzasadnione jest koniecznością
ochrony konstytucyjnych praw skarżącego.
18
Następnie PG podniósł, że mimo sformułowania zaskarżenia w sposób zakresowy, skarżący „w rzeczywistości kwestionuje istotę
rozwiązania przyjętego przez ustawodawcę i całą zawartość normatywną art. 52 ust. 5 u.d.w., a nie jedynie pewien jej zakres”.
19
Jeśli chodzi o wskazane przez skarżącego wzorce kontroli w postaci art. 24, art. 32 ust. 1, art. 64 oraz powołanego związkowo
art. 78 Konstytucji, PG uznał, że uzasadnienie skargi nie spełnia wymagań wynikających z art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK,
co w konsekwencji winno prowadzić do umorzenia w tym zakresie postępowania. W odniesieniu do pozostałych wzorców PG uznał,
że wzorzec kontroli z art. 176 ust. 1 Konstytucji jest nieadekwatny, a w odniesieniu do art. 31 ust. 3 Konstytucji uzasadnienie
skargi „nie spełnia w najmniejszym nawet stopniu” wymagań wynikających z art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK, co w konsekwencji
powinno skutkować umorzeniem postępowania w tym zakresie.
20
Choć spełnienie wymogów formalnych skargi w zakresie wzorca kontroli z art. 45 ust. 1 Konstytucji wzbudziło poważne wątpliwości
PG, ostatecznie uznał on, że „uzasadnienie skargi w zakresie zarzutu niezgodności kwestionowanego uregulowania z art. 45 ust.
1 Konstytucji spełnia w minimalnym stopniu wymogi formalne, co umożliwia merytoryczne zbadanie tego zarzutu” (s. 16 pisma
PG).
21
Odnosząc się merytorycznie do zarzutu skarżącego, w postaci braku możliwości odwołania się od postanowienia WSG, który to
brak stanowi, w ocenie skarżącego, naruszenie zasady sprawiedliwości proceduralnej wynikającej z art. 45 ust. 1 Konstytucji,
PG uznał, że skarżący „nie przedstawił adekwatnych dowodów mogących stanowić podstawę do obalenia domniemania konstytucyjności
zaskarżonego przepisu” (s. 20 pisma PG).
II
22
Na rozprawie w dniu 17 czerwca 2026 r. stawił się pełnomocnik skarżącego, który podtrzymał skargę.
III
23
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje:
24
1. Przesłanki dopuszczalności merytorycznego rozpoznania skargi konstytucyjnej.
25
1.1. Zgodnie z dotychczasowym, utrwalonym stanowiskiem Trybunału, na każdym etapie postępowania jest on obowiązany badać,
czy rozpoznawana skarga spełnia wymogi formalne (zob. np. postanowienie TK z 5 lipca 2023 r., sygn. SK 10/20, OTK ZU A/2023,
poz. 63 i powołane tam orzecznictwo).
26
Nadanie skardze dalszego biegu nie przesądza bowiem o spełnieniu formalnoprawnych przesłanek dopuszczalności orzekania w danej
sprawie ani nie wiąże składu wyznaczonego do rozpoznania sprawy co do
meritum
(zob. np. postanowienie TK z 5 grudnia 2023 r., sygn. SK 54/21, OTK ZU A/2023, poz. 104 i powołane tam orzecznictwo). Stąd
też również na obecnym etapie postępowania Trybunał zobligowany był do oceny, czy rozpoznawana skarga konstytucyjna spełnia
wszystkie warunki jej dopuszczalności.
27
1.2. Skarga konstytucyjna stanowi kwalifikowany środek ochrony konstytucyjnych praw i wolności, którego rozpoznanie uwarunkowane
zostało spełnieniem przesłanek wynikających z art. 79 ust. 1 Konstytucji i doprecyzowanych w przepisach ustawy z dnia 30 listopada
2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK).
28
W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji, przedmiotem skargi konstytucyjnej może być zarzut niekonstytucyjności przepisów ustawy
lub innego aktu normatywnego, na podstawie których ostatecznie rozstrzygnięto o konstytucyjnych prawach lub wolnościach przysługujących
skarżącemu. Z kolei, zgodnie z art. 53 ust. 1 pkt 1-3 u.o.t.p.TK, skarga powinna zawierać określenie kwestionowanego przepisu
ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach
lub prawach albo obowiązkach skarżącego określonych w Konstytucji i w stosunku do którego skarżący domaga się stwierdzenia
niezgodności z Konstytucją, wskazanie, które konstytucyjne wolności lub prawa skarżącego i w jaki sposób – zdaniem skarżącego
– zostały naruszone oraz uzasadnienie zarzutu niezgodności kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego ze
wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem skarżącego, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie.
29
Obowiązek wypełnienia powyższych wymogów spoczywa na skarżącym, a to w konsekwencji oznacza, że jest on zobowiązany nie tylko
do sformułowania zarzutu niekonstytucyjności, lecz także jego uzasadnienia. Za niewystarczające Trybunał uznaje uzasadnienie
zarzutu ograniczające się do przytoczenia dosłownego brzmienia wskazanego wzorca kontroli (zob. wyrok TK z 31 lipca 2015 r.,
sygn. K 41/12, OTK ZU nr 7/A/2015, poz. 102).
30
Przedmiotem rozpoznania Trybunału Konstytucyjnego w trybie skargi konstytucyjnej może być zatem przepis aktu normatywnego,
którego zastosowanie w konkretnej sprawie doprowadziło do naruszenia przysługujących skarżącemu konstytucyjnych praw lub wolności.
Naruszenie tych praw nie może być jednak konsekwencją braku określonej regulacji prawnej. Takie naruszenie nie korzysta z
ochrony przewidzianej w trybie skargi konstytucyjnej.
31
Obowiązkiem skarżącego jest również wskazanie adekwatnych wzorców kontroli konstytucyjnej. Jak wynika z dotychczasowego, utrwalonego
stanowiska Trybunału, wzorcami kontroli konstytucyjnej mogą być takie przepisy Konstytucji, z których treści można wyprowadzić
publiczne prawo podmiotowe. Samodzielnymi wzorcami kontroli nie mogą być natomiast zasady ustrojowe, albowiem z zasad tych,
jak np. określonej w art. 2 Konstytucji zasady demokratycznego państwa prawa, art. 24 Konstytucji – zasady ochrony pracy czy
art. 32 ust. 1 Konstytucji – zasady równości, w sposób bezpośredni nie wynikają wolności i prawa.
32
Dla merytorycznego rozpoznania skargi konstytucyjnej kluczowe znaczenie ma również brzmienie art. 59 u.o.t.p.TK, który określa
przesłanki umorzenia postępowania przed Trybunałem. Zgodnie z jego brzmieniem: „1. Trybunał na posiedzeniu niejawnym wydaje
postanowienie o umorzeniu postępowania: 1) na skutek cofnięcia wniosku, pytania prawnego albo skargi konstytucyjnej; 2) jeżeli
wydanie orzeczenia jest niedopuszczalne; 3) jeżeli wydanie orzeczenia jest zbędne; 4) jeżeli akt normatywny w zakwestionowanym
zakresie utracił moc obowiązującą przed wydaniem orzeczenia przez Trybunał; 5) w przypadku zakończenia kadencji Sejmu i Senatu,
w niezakończonych sprawach wszczętych na podstawie wniosku grupy posłów albo grupy senatorów, o którym mowa w art. 191 ust.
1 pkt 1 Konstytucji. 2. Jeżeli okoliczności, o których mowa w ust. 1 pkt 1-5, ujawnią się na rozprawie, Trybunał wydaje postanowienie
o umorzeniu postępowania. 3. Trybunał nie umarza postępowania z przyczyny, o której mowa w ust. 1 pkt 4, jeżeli wydanie orzeczenia
w postępowaniu zainicjowanym skargą konstytucyjną jest konieczne dla ochrony konstytucyjnych wolności i praw”.
33
2. Ocena dopuszczalności merytorycznego rozpoznania skargi.
34
2.1.
Trybunał Konstytucyjny, co do zasady, bada akty normatywne obowiązujące. Jeżeli akt normatywny utracił w zaskarżonym zakresie
moc obowiązującą przed wydaniem przez TK orzeczenia, to w myśl przytoczonego wyżej brzmienia art. 59 ust. 1 pkt 4 u.o.t.p.TK
Trybunał na posiedzeniu niejawnym wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania. Zasady tej nie stosuje się jednak, jeżeli
wydanie orzeczenia o akcie normatywnym/przepisie, który utracił moc obowiązującą, jest konieczne dla ochrony konstytucyjnych
wolności i praw skarżącego (art. 59 ust. 3 u.o.t.p.TK).
35
Przenosząc powyższe uwagi na grunt przedmiotowej sprawy, należy zauważyć, że na mocy art. 823 pkt 14 ustawy z dnia 11 marca
2022 r. o obronie ojczyzny (Dz. U. z 2025 r. poz. 825, ze zm.; dalej: u.o.o.) ustawa z dnia 9 października 2009 r. o dyscyplinie
wojskowej (Dz. U. z 2021 r. poz. 1489; dalej: u.d.w. lub ustawa o dyscyplinie) utraciła moc obowiązującą 23 kwietnia 2022
r.
36
Jednakże, z uwagi na brzmienie art. 59 ust. 3 u.o.t.p.TK, Trybunał zobowiązany był ustalić, czy w niniejszej sprawie zachodzi
wskazana w tym przepisie przesłanka uzasadniająca merytoryczne rozpoznanie sprawy, a zatem, czy zachodzi związek pomiędzy
daną, nieobowiązującą już regulacją a ochroną konstytucyjnych praw i wolności.
37
Zgodnie z dotychczasowym orzecznictwem Trybunału, związek taki zachodzi wówczas, gdy spełnione są trzy przesłanki: po pierwsze,
przepis będący przedmiotem oceny zawiera treści normatywne odnoszące się do sfery praw i wolności konstytucyjnie chronionych;
po drugie, nie istnieje żaden alternatywny instrument prawny (poza ewentualnym uznaniem przepisu za niekonstytucyjny), który
mógłby spowodować zmianę sytuacji prawnej ukształtowanej definitywnie, zanim ów przepis utracił moc obowiązującą; po trzecie,
ewentualna eliminacja danego przepisu z systemu prawnego stanowić będzie skuteczny środek do przywrócenia ochrony praw naruszonych
obowiązywaniem kwestionowanej regulacji prawnej (zob. wyroki z: 21 maja 2001 r., sygn. SK 15/00, OTK ZU nr 4/2001, poz. 85;
27 marca 2007 r., sygn. SK 3/05, OTK ZU nr 3/A/2007, poz. 32).
38
Zdaniem Trybunału, w niniejszej sprawie zostały spełnione powyższe przesłanki wskazujące na zasadność objęcia kontrolą art.
52 ust. 5 u.d.w. Zaskarżony przepis był podstawą postanowienia odrzucającego zażalenie skarżącego na postanowienie w przedmiocie
nieuwzględnienia zażalenia na zarządzenie Prezesa WSG z kwietnia 2022 r. o odmowie przyjęcia zażalenia na postanowienie WSG
z marca 2022 r. Przepis zawiera treści normatywne odnoszące się do sfery konstytucyjnie chronionych praw i wolności skarżącego.
39
Od postanowienia WSG nie służy już żaden środek odwoławczy, ani też nie toczy się żadne postępowanie, w ramach którego mogłoby
ono ulec zmianie. Skutki oceny zgodności tego przepisu z Konstytucją mogą wpłynąć na sytuację skarżącego.
40
Jednocześnie, nie przesądzając w tym miejscu merytorycznej oceny zasadności skargi, trzeba jednak zauważyć, że w razie stwierdzenia
niekonstytucyjności zaskarżonego przepisu, wznowienie postępowania w sprawie skarżącego może być korzystne dla ochrony jego
praw.
41
Tym samym, w ocenie Trybunału, zostały spełnione przesłanki wskazujące na celowość objęcia zaskarżonego przepisu kontrolą
konstytucyjności.
42
2.2. Zakres zaskarżenia oraz ocena adekwatności i spełnienia wymogu prawidłowego uzasadnienia zarzutów w odniesieniu do wskazanych
w skardze wzorców kontroli.
43
Zakwestionowany przez skarżącego art. 52 ust. 5 u.d.w. miał brzmienie „Na postanowienie organu odwoławczego zażalenie nie
przysługuje”.
44
Skarżący w
petitum
skargi wniósł o stwierdzenie niezgodności powyższego przepisu w zakresie, w jakim przewiduje, że „na postanowienie organu
odwoławczego zażalenie nie przysługuje”. Mimo sformułowania zaskarżenia w sposób zakresowy Trybunał uznał, podzielając stanowisko
Prokuratora Generalnego (dalej: PG), że skarżący kwestionuje istotę rozwiązania przyjętego przez ustawodawcę i całą zawartość
normatywną art. 52 ust. 5 u.d.w., a nie jedynie pewien jego zakres.
45
Jako wzorce kontroli skarżący powołał:
46
– art. 24 w związku z art. 176 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji,
47
– art. 32 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji,
48
– art. 64 w związku z art. 176 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji,
49
– art. 45 ust. 1 w związku z art. 78 oraz w związku z art. 176 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji
50
W odniesieniu do art. 31 ust. 3 Konstytucji wskazanego przez skarżącego jako związkowy wzorzec kontroli, Trybunał podzielił
stanowisko PG, zgodnie z którym uzasadnienie w tym zakresie skargi konstytucyjnej nie spełnia wymagań wynikających z art.
53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK. Skarżący nie przywołał bowiem żadnych argumentów mogących świadczyć o ewentualnym ograniczeniu
jego konstytucyjnych wolności i praw. Ograniczył się jedynie do przytoczenia treści art. 31 ust. 3 Konstytucji.
51
Wskazany przez skarżącego jako wzorzec kontroli art. 176 ust. 1 Konstytucji stanowi, że „[p]ostępowanie sądowe jest co najmniej
dwuinstancyjne”. W dotychczasowych judykatach Trybunał konsekwentnie przyjmował, że sformułowany w art. 176 ust. 1 Konstytucji
wymóg co najmniej dwuinstancyjnego postępowania ma zastosowanie do postępowań sądowych, nie odnosi się natomiast do postępowania
przed organami dyscyplinarnymi (zob. wyrok z 25 czerwca 2012 r., sygn. K 9/10, OTK ZU nr 6/A/2012, poz. 66), które nie są
sądami w rozumieniu konstytucyjnym. Z tej właśnie przyczyny przywołany przez skarżącego wzorzec kontroli Trybunał uznał za
nieadekwatny.
52
Trybunał podnosił też w orzecznictwie, że art. 24 Konstytucji – co do zasady – nie wyraża praw podmiotowych i nie może stanowić
samoistnej podstawy skargi konstytucyjnej. Tylko w pewnych wypadkach, w ramach abstrakcyjnej kontroli norm, może stanowić
samoistny wzorzec kontroli konstytucyjności (zob. wyrok z 12 lipca 2011 r., sygn. K 26/09, OTK ZU nr 6/A/2011, poz. 54). Może
to nastąpić wówczas, gdy naruszenie zasady ochrony pracy jest konsekwencją naruszenia przez dane regulacje wolności lub praw
konstytucyjnych. Art. 24 Konstytucji wyraża ustrojową zasadę ochrony pracy. Z zasady tej wynika, że na państwie ciąży obowiązek
ochrony pracowników jako „słabszej” strony stosunku pracy (por. np. wyrok TK z 18 października 2005 r., sygn. SK 48/03, OTK
ZU nr 9/A/2005, poz. 101), a realizacja tego obowiązku winna w szczególności obejmować działania polegające na stworzeniu
gwarancji prawnych ochrony pracowników.
53
Skarżący zarzucił, że wyrażony w art. 24 Konstytucji konstytucyjny standard ochrony pracy wymaga rozpatrywania odwołania od
orzeczenia rzecznika dyscyplinarnego przez sądy dwóch instancji. Swojego twierdzenia nie poparł jednak żadnymi adekwatnymi
argumentami. Nie wykazał też w tym kontekście naruszenia przysługujących mu wolności lub praw konstytucyjnych. Stąd też Trybunał
umorzył postępowanie w zakresie merytorycznej kontroli art. 52 ust. 5 u.d.w. z art. 24 Konstytucji.
54
Samodzielnego wzorca kontroli w trybie skargi konstytucyjnej nie może też stanowić przywołany przez skarżącego art. 32 ust.
1 Konstytucji. Jak wskazywał w swoich judykatach Trybunał, określona tu zasada równości ma niejako charakter prawa „drugiego
stopnia”, tzn. przysługuje w związku z konkretnymi normami prawnymi, a nie w oderwaniu od nich (zob. postanowienie TK z 24
października 2001 r., sygn. SK 10/01, OTK ZU nr 7/2001, poz. 225). W konsekwencji jedynie ogólne powołanie się przez skarżącego
na prawo do równego traktowania nie spełnia konstytucyjnych i ustawowych przesłanek wniesienia skargi konstytucyjnej.
55
W ocenie Trybunału, nie spełnia ich również uzasadnienie skarżącego w zakresie art. 64 Konstytucji. Skarżący, przywołując
ten wzorzec konstytucyjny, podał jedynie, że art. 52 ust. 5 u.d.w., wskutek tego, że nie przewiduje dwuinstancyjnego postępowania
sądowego, nie chroni jego prawa do wynagrodzenia uzyskiwanego z tytułu wykonywanej pracy i w konsekwencji pozbawia go własności,
tj. wynagrodzenia. Skarżący nie wskazał przy tym żadnych argumentów potwierdzających powyższe twierdzenie.
56
Ostatni z przywołanych przez skarżącego wzorców kontroli to art. 45 ust. 1 w związku z art. 78 Konstytucji. O ile skarżący
krótko odniósł się i przedstawił argumenty na rzecz, jego zdaniem, naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji, o tyle nie uczynił
tego w odniesieniu do przywołanego związkowo art. 78 Konstytucji. Przytoczył jedynie jego treść oraz zaprezentował rozumienie
w orzecznictwie Trybunału „koncepcji prawa zaskarżenia”.
57
Wobec braku uzasadnienia zarzutu niezgodności kwestionowanego art. 52 ust. 5 u.d.w. ze wskazanym jako wzorzec kontroli art.
78 Konstytucji, Trybunał z uwagi na niespełnienie wymagań określonych w art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK postępowanie w tym
zakresie umorzył.
58
Mając na uwadze powyższe ustalenia, Trybunał uznał, że wymogi formalne skargi zostały spełnione jedynie w odniesieniu do art.
45 Konstytucji i w zakresie tego wzorca dokonał merytorycznej kontroli.
59
3. Ocena zgodności art. 52 ust. 5 u.d.w. z art. 45 ust. 1 Konstytucji.
60
3.1. W ocenie skarżącego, art. 52 ust. 5 u.d.w. pozbawia go prawa do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej
zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Ponadto wskazał, że w sytuacji, gdy zostanie wymierzona najsurowsza
kara dyscyplinarna w postaci usunięcia ze służby wojskowej (jak w wypadku skarżącego), a nie zachodzą żadne szczególne okoliczności
uzasadniające ograniczenie rozpoznania sprawy wyłącznie przez sąd pierwszej instancji, standardem konstytucyjnym winno być
rozpoznanie sprawy przez sądy dwóch instancji.
61
W zakresie wykazania niezgodności kwestionowanego przepisu z art. 45 ust. 1 Konstytucji skarżący ograniczył się w zasadzie
do ogólnego stwierdzenia, że zaskarżone uregulowanie nie zapewnia pełnej kontroli orzeczeń wydanych przez organ dyscyplinarny.
Podniósł bowiem, że przewidziane we wskazanym wzorcu konstytucyjnym prawo do sądu, z uwagi na represyjny charakter postępowań
dyscyplinarnych, pełni w nich szczególną funkcję, a zaskarżony art. 52 ust. 5 u.d.w. ogranicza zakres drogi sądowej w postępowaniu
dyscyplinarnym, przewidując „<<niedozwoloną barierę>> zakresu kontroli sądowej”, nie zapewniając tym samym pełnej kontroli
orzeczeń dyscyplinarnych, w szczególności w zakresie tak poważnych skutków jak usunięcie ze służby.
62
Podzielając stanowisko PG, że uzasadnienie sformułowanego zarzutu „spełnia w minimalnym stopniu wymogi formalne”, Trybunał
zdecydował się dokonać merytorycznej kontroli.
63
3.2. W nieobowiązujących już przepisach ustawy o dyscyplinie postępowanie dyscyplinarne w trybie zwykłym było co do zasady
dwuinstancyjne (art. 63-65 u.d.w.). Organem dyscyplinarnym pierwszej instancji był przełożony dyscyplinarny, a organem drugiej
instancji wyższy przełożony dyscyplinarny. Ustawa przewidywała następujący katalog kar dyscyplinarnych (art. 24 u.d.w.): „1)
upomnienie; 2) nagana; 3) kara pieniężna; 4) ostrzeżenie o niepełnej przydatności na zajmowanym stanowisku służbowym; 5) odwołanie
z zajmowanego stanowiska służbowego; 6) ostrzeżenie o niepełnej przydatności do służby kandydackiej, służby przygotowawczej,
okresowej służby wojskowej albo do zawodowej służby wojskowej; 7) usunięcie ze służby kandydackiej, służby przygotowawczej,
z okresowej służby wojskowej albo zawodowej służby wojskowej”.
64
Odpowiedni rodzaj kary dyscyplinarnej mogli wymierzać uprawnieni do tego przełożeni dyscyplinarni. W myśl art. 25 pkt 5 u.d.w.
najsurowszą z kar dyscyplinarnych w postaci usunięcia ze służby kandydackiej, służby przygotowawczej, z okresowej służby wojskowej
albo zawodowej służby wojskowej mogli wymierzać:
65
– wobec żołnierza służby kandydackiej lub służby przygotowawczej – rektor uczelni wojskowej lub komendant szkoły podoficerskiej,
centrum lub ośrodka szkolenia,
66
– żołnierza okresowej służby wojskowej – przełożony dyscyplinarny zajmujący stanowisko służbowe nie niższe niż dowódcy jednostki
wojskowej,
67
– żołnierza zawodowego – organ wojskowy, który byłby uprawniony do powołania tego żołnierza do zawodowej służby wojskowej
w chwili wymierzania kary albo nadrzędne nad nim organy wojskowe.
68
Wymierzenie kary usunięcia ze służby kandydackiej, służby przygotowawczej, z okresowej służby wojskowej albo zawodowej służby
wojskowej oznaczało zwolnienie z tej służby. Zgodnie z art. 32 u.d.w., karę tę można było wymierzyć, jeżeli żołnierz popełnił
rażące przewinienie dyscyplinarne: 1) o którym mowa w art. 17 ust. 2 pkt 2 lub 3 (tj. popełnił czyny o znamionach przestępstwa
ściganego na wniosek dowódcy jednostki wojskowej albo wykroczenia ściganego na żądanie dowódcy jednostki wojskowej lub kierownika
instytucji cywilnej, jeżeli uprawniony dowódca lub kierownik instytucji cywilnej odstąpił od złożenia wniosku albo żądania
lub czyny o znamionach przestępstwa lub wykroczenia albo przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego, jeżeli sąd lub
prokurator albo inny organ uprawniony do orzekania w tych sprawach wystąpił do dowódcy jednostki wojskowej lub kierownika
instytucji cywilnej z wnioskiem o ukaranie dyscyplinarne); 2) przed zatarciem uprzednio orzeczonej kary ostrzeżenia o niepełnej
przydatności do służby kandydackiej, służby przygotowawczej, okresowej służby wojskowej albo do zawodowej służby wojskowej;
3) które świadczy, że postępowanie tego żołnierza nie daje rękojmi dalszego rzetelnego pełnienia służby wojskowej.
69
Od orzeczenia organu pierwszej instancji przysługiwało odwołanie. Należało je wnieść na piśmie, za pośrednictwem organu, który
orzekał w sprawie w pierwszej instancji. Odwołanie od orzeczenia wydanego w pierwszej instancji przez przełożonego dyscyplinarnego
albo organ wojskowy uprawniony do orzekania o ukaraniu, rozpoznawał wyższy przełożony dyscyplinarny, z wyjątkiem, kiedy odwołanie
od orzeczenia, którym wymierzono karę odwołania z zajmowanego stanowiska służbowego, rozpoznawał organ wojskowy nadrzędny
nad organem uprawnionym do zwolnienia z danego stanowiska służbowego lub Minister Obrony Narodowej. Z kolei w wypadku wymierzenia
kary usunięcia ze służby kandydackiej, służby przygotowawczej, z okresowej służby wojskowej albo zawodowej służby wojskowej
odwołanie bez względu na stopień wojskowy obwinionego rozpoznawał wojskowy sąd garnizonowy.
70
Ponadto odwołanie od orzeczenia wydanego w sprawach dyscyplinarnych przez Ministra Obrony Narodowej, Naczelnego Dowódcę Sił
Zbrojnych lub kierownika instytucji cywilnej rozpatrywał wojskowy sąd garnizonowy (art. 65 ust. 3 u.d.w.).
71
Odwołanie od orzeczenia wojskowego sądu garnizonowego rozpoznawał z kolei wojskowy sąd okręgowy (art. 65 ust. 5 u.d.w.).
72
Sąd rozpoznający sprawę jako organ dyscyplinarny drugiej instancji mógł – zgodnie z art. 67 u.d.w. – utrzymać zaskarżone orzeczenie
w mocy albo zmienić orzeczenie w całości lub w części i w tym zakresie wymierzyć inną karę lub środek dyscyplinarny albo odstąpić
od ukarania, albo uchylić orzeczenie w całości lub w części i w tym zakresie uniewinnić obwinionego albo umorzyć postępowanie
dyscyplinarne.
73
Od orzeczeń organu odwoławczego odwołanie nie przysługiwało (art. 69 ust. 1 u.d.w.).
74
3.3. Problem konstytucyjny, który jawi się w aspekcie tak sformułowanych zarzutów, dotyczy w istocie wynikającego z art. 52
ust. 5 u.d.w. braku możliwości odwołania się od postanowienia WSG, czyli sądu dokonującego kontroli orzeczenia organu dyscyplinarnego
orzekającego w sprawie skarżącego. W ocenie skarżącego, ów brak orzekania w jego sprawie przez sądy dwóch instancji stanowi
naruszenie zasady sprawiedliwości proceduralnej wynikającej z art. 45 ust. 1 Konstytucji.
75
W myśl wskazanego przez skarżącego wzorca kontroli, tj. art. 45 ust. 1 Konstytucji, „[k]ażdy ma prawo do sprawiedliwego i
jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd”.
76
Trybunał wielokrotnie wypowiadał się w orzecznictwie na temat prawa do sądu, w tym również prawa do sądu w postępowaniach
dyscyplinarnych. Przyjmował, że na sformułowane w art. 45 Konstytucji prawo do sądu składa się prawo dostępu do sądu (prawo
uruchomienia procedury przed sądem), prawo do odpowiedniego ukształtowania procedury sądowej zgodnie z wymogami sprawiedliwości
i jawności oraz prawo do orzeczenia sądowego, czyli do uzyskania wiążącego rozstrzygnięcia swojej sprawy (zob. wyroki TK z:
9 czerwca 1998 r., sygn. K 28/97, OTK ZU nr 4/1998, poz. 50; 10 lipca 2000 r., sygn. SK 12/99, OTK ZU nr 5/2000, poz. 143;
24 października 2007 r., sygn. SK 7/06, OTK ZU nr 9/A/2007, poz. 108; 6 listopada 2012 r., sygn. K 21/11, OTK ZU nr 10/A/2012,
poz. 119).
77
Z kolei w zakresie postępowań dyscyplinarnych, Trybunał konsekwentnie przyjmował, że sądownictwo dyscyplinarne stanowi bardzo
istotny element pieczy sprawowanej przez poszczególne samorządy zawodowe nad należytym wykonywaniem określonych profesji,
w szczególności zawodów zaufania publicznego (np. wyrok TK w pełnym składzie z 30 listopada 2011 r., sygn. K 1/10, OTK ZU
nr 9/A/2011, poz. 99) i uznawał dopuszczalność orzekania w sprawach dyscyplinarnych przez organy tworzone właśnie przez te
samorządy jako swego rodzaju organy
quasisądowe
(zob. np. wyrok TK z 11 września 2001 r., sygn. SK 17/00, OTK ZU nr 6/2001, poz. 165). Wskazywał również, że w ramach ogólnie
sformułowanego w art. 45 ust. 1 Konstytucji prawa do sądu mieszczą się dwa prawa: prawo do sądu jako prawo do sądowego wymiaru
sprawiedliwości oraz prawo do sądowej kontroli aktów godzących w konstytucyjnie gwarantowane wolności/prawa jednostki (zob.
np. wyrok z 2 września 2008 r., sygn. K 35/06, OTK ZU nr 7/A/2008, poz. 120).
78
Trybunał uznawał w konsekwencji, że „[z]akres gwarancji wynikających z prawa do sądu zależy od charakteru i funkcji postępowania,
w którym powinno być realizowane” (wyrok o sygn. K 9/10). Standardem wynikającym z art. 45 ust. 1 Konstytucji jest „kontrola
prawidłowości postępowania” przed organami dyscyplinarnymi, która powinna umożliwiać sądowi uchylenie wadliwego orzeczenia
wydanego przez organ dyscyplinarny (zob. wyrok TK z 4 marca 2008 r., sygn. SK 3/07, OTK ZU nr 2/A/2008, poz. 25).
79
Przyjęty w orzecznictwie Trybunału konstytucyjny standard prawa do sądu w postępowaniach dyscyplinarnych oznacza zatem, że
w postępowaniach tych, które nie są postępowaniami sądowymi, prawo do sądu odgrywa rolę szczególną i ustawodawca winien ukaranemu
dyscyplinarnie zapewnić prawo do wszczęcia sądowej kontroli postępowania dyscyplinarnego i zapadłego w jego wyniku orzeczenia.
Gwarancji tej Trybunał nie łączy jednak z dwuinstancyjnością rozpoznania sprawy przez sąd. Uznaje natomiast, że sądowa kontrola
orzeczenia dyscyplinarnego ma mieć charakter kontroli rzeczywistej i prawnie skutecznej.
80
3.4. Odnosząc powyższy standard konstytucyjny do zasad postępowania dyscyplinarnego ukształtowanego na gruncie nieobowiązującej
już ustawy o dyscyplinie, Trybunał uznał, iż standard ten został spełniony.
81
Zgodnie bowiem z art. 65 ust. 1 u.d.w., odwołanie od orzeczenia wydanego w pierwszej instancji przez przełożonego dyscyplinarnego
albo organ wojskowy uprawniony do orzekania o ukaraniu rozpoznawał – co do zasady – wyższy przełożony dyscyplinarny. W myśl
art. 65 ust. 2 pkt 2 u.d.w., odwołanie od orzeczenia, w którym wymierzono żołnierzowi (bez względu na jego stopień wojskowy)
karę usunięcia z zawodowej służby wojskowej, rozpoznawał wojskowy sąd garnizonowy, a zatem sąd w konstytucyjnym rozumieniu.
82
Rozpoznający sprawę organ odwoławczy mógł, zgodnie z art. 67 ust. 1 u.d.w., orzec o: „1) utrzymaniu w mocy orzeczenia albo
2) zmianie orzeczenia w całości lub w części i w tym zakresie wymierza inną karę lub środek dyscyplinarny albo odstępuje od
ukarania, albo 3) uchyleniu orzeczenia w całości lub w części i w tym zakresie uniewinnia obwinionego albo umarza postępowanie
dyscyplinarne”.
83
Organ odwoławczy mógł rozstrzygnąć na niekorzyść obwinionego tylko wtedy, gdy odwołanie wniesiono na niekorzyść obwinionego
(art. 67 ust. 2 u.d.w.).
84
W obliczu tak ukształtowanej procedury postępowania dyscyplinarnego skarżący miał zapewnioną sądową kontrolę prawidłowości
postępowania przed organami dyscyplinarnymi, a w ramach tej kontroli sąd (Wojskowy Sąd Garnizonowy) miał możliwość uchylenia
wadliwego orzeczenia.
85
Z powyższych względów Trybunał Konstytucyjny orzekł jak w sentencji.
Zdanie odrębne
86
sędziego TK Jakuba Steliny
87
do wyroku Trybunału Konstytucyjnego
88
z dnia 17 czerwca 2026 r., sygn. akt SK 81/23
89
Na podstawie art. 106 ust. 3 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym
(Dz. U. z 2019 r. poz. 2393) zgłaszam zdanie odrębne do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 czerwca 2026 r., sygn.
SK 82/23.
90
1. W wyroku z dnia 17 czerwca 2026 r. (SK 81/23) Trybunał Konstytucyjny orzekł o zgodności art. 52 ust. 5 ustawy z dnia 9
października 2009 r. o dyscyplinie wojskowej (Dz. U. z 2021 r, poz. 1489) z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej.
W uzasadnieniu wskazano, że „Trybunał wielokrotnie wypowiadał się w orzecznictwie na temat prawa do sądu, w tym również prawa
do sądu w postępowaniach dyscyplinarnych. Przyjmował, że na sformułowane w art. 45 Konstytucji prawo do sądu składa się prawo
dostępu do sądu (prawo uruchomienia procedury przed sądem), prawo do odpowiedniego ukształtowania procedury sądowej zgodnie
z wymogami sprawiedliwości i jawności oraz prawo do orzeczenia sądowego, czyli do uzyskania wiążącego rozstrzygnięcia swojej
sprawy (…). Z kolei w zakresie postępowań dyscyplinarnych, Trybunał (…) uznawał dopuszczalność orzekania w sprawach dyscyplinarnych
przez organy tworzone właśnie przez te samorządy jako swego rodzaju organy
quasisądowe
(…). Wskazywał również, że w ramach ogólnie sformułowanego w art. 45 ust. 1 Konstytucji prawa do sądu mieszczą się dwa prawa:
prawo do sądu jako prawo do sądowego wymiaru sprawiedliwości oraz prawo do sądowej kontroli aktów godzących w konstytucyjnie
gwarantowane wolności/prawa jednostki”. W konkluzji Trybunał stwierdził, że „standardem wynikającym z art. 45 ust. 1 Konstytucji
jest «kontrola prawidłowości postępowania» przed organami dyscyplinarnymi, która powinna umożliwiać sądowi uchylenie wadliwego
orzeczenia wydanego przez organ dyscyplinarny (…). Przyjęty w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego standard prawa do sądu
w postępowaniach dyscyplinarnych oznacza zatem, że w postępowaniach tych, które nie są postępowaniami sądowymi, prawo do sądu
odgrywa rolę szczególną i ustawodawca winien ukaranemu dyscyplinarnie zapewnić prawo do wszczęcia sądowej kontroli postępowania
dyscyplinarnego i zapadłego w jego wyniku orzeczenia. Gwarancji tej Trybunał nie łączy jednak z dwuinstancyjnością rozpoznania
sprawy przez sąd. Uznaje natomiast, że sądowa kontrola orzeczenia dyscyplinarnego ma mieć charakter kontroli rzeczywistej
i prawnie skutecznej. (…) Odnosząc powyższy standard konstytucyjny do zasad postępowania dyscyplinarnego ukształtowanego na
gruncie nieobowiązującej już ustawy o dyscyplinie, Trybunał uznał, iż standard ten został spełniony”.
91
2. Na poparcie swojego stanowiska Trybunał odwołał się do szeregu swoich wcześniejszych wyroków dotyczących problemu prawa
do sądowej kontroli orzecznictwa dyscyplinarnego. Wynika z nich, że zapewnienie takiej kontroli Trybunał uważa za konieczne
w demokratycznym państwie prawnym. Przykładowo w wyroku z 6 listopada 2011 r. (K 21/11) Trybunał stwierdził, że „dopuszczalne
jest orzekanie w sprawach dyscyplinarnych przez organy pozasądowe. Podzielał w tym względnie stanowisko ETPC, który konsekwentnie
uważa za możliwe orzekanie w sprawach dyscyplinarnych przez specjalnie w tym celu tworzone instytucje administracyjne lub
korporacyjne, zwłaszcza jeżeli rozwiązania tego rodzaju nawiązują do tradycji prawnej danego państwa”. Z kolei w wyroku z
25 czerwca 2012 r. (K 9/10) rozpoznając sprawę dotyczącą sądowej kontroli orzecznictwa sądów dyscyplinarnych w korporacjach
prawniczych Trybunał zwrócić uwagę, że „jeżeli sądy same nie rozstrzygają konfliktów prawnych, to przynajmniej powinny w sferze
wymiaru sprawiedliwości sprawować kontrolę nad orzecznictwem organów quasi-sądowych (…). O odpowiedzialności dyscyplinarnej
orzekają sądy dyscyplinarne złożone z przedstawicieli danego zawodu, czyli w wypadku adwokatów, radców prawnych, notariuszy
i prokuratorów profesjonalni prawnicy, którzy wybierani są przez odpowiednie organy samorządu zawodowego. Sądownictwo dyscyplinarne
jest dwuinstancyjne. Najczęściej w skład sądów pierwszej instancji wchodzi trzech członków, a drugiej instancji pięciu. W
postępowaniu dyscyplinarnym biorą udział rzecznicy dyscyplinarni, którzy wybierani są spośród członków danej grupy zawodowej”.
W związku z powyższym Trybunał uznał, że sądowa kontrola orzecznictwa dyscyplinarnego adwokatów, radców prawnych, notariuszy
i prokuratorów, polegająca na możliwości złożenia kasacji do Sądu Najwyższego spełnia konstytucyjny standard prawa do sądu
wyrażony w art. 45 ust. 1 ustawy zasadniczej. O takim rozstrzygnięciu „(z)adecydowały (…) następujące okoliczności: po pierwsze,
kształt postępowania kasacyjnego, które umożliwia rzeczywistą i efektywną kontrolę orzeczeń sądów dyscyplinarnych; po drugie,
charakter i funkcje postępowania przed sądami dyscyplinarnymi, w którym zapewniono obwinionemu szereg gwarancji wynikających
z prawa do sądu; po trzecie, ścisły związek sądownictwa dyscyplinarnego ze sprawowaniem przez samorządy zawodowe pieczy nad
wykonywaniem zawodów zaufania publicznego, co znajduje umocowanie w art. 17 ust. 1 Konstytucji”. I dalej Trybunał „uznał,
że ocena konstytucyjności zakresu kontroli sądowej orzeczeń wydawanych w postępowaniach dyscyplinarnych wobec adwokatów, radców
prawnych, notariuszy oraz prokuratorów, nie może abstrahować od charakteru i funkcji postępowania kontrolowanego. Należy wskazać,
że w sprawach dyscyplinarnych orzekają kolegialne organy quasi-sądowe, których członami są profesjonalni (zawodowi) prawnicy.
Art. 89 ust. 1 prawa o adwokaturze przewiduje, że «Sąd dyscyplinarny jest w zakresie orzekania niezawisły». Podobne postanowienia
zawierają art. 73 ustawy o radcach prawnych (…) oraz art. 70 ust. 4 ustawy o prokuraturze (…). Postępowania dyscyplinarne
adwokatów, radców prawnych, notariuszy i prokuratorów oparte są na modelu postępowania karnego przed sądami powszechnymi.
W sprawach nieuregulowanych stosuje się odpowiednio przepisy k.p.k., które stwarzają możliwość zabezpieczenia praw i wolności
obwinionego (…). Zastosowanie znajduje m.in. zasada domniemania niewinności. Obwinionemu przysługuje prawo do ustanowienia
obrońcy (…), a w każdym wypadku orzeczenia sądów dyscyplinarnych sporządzane są wraz z uzasadnieniem i zostają doręczone obwinionemu.
W związku z powyższym należy uznać, że już na etapie sądownictwa dyscyplinarnego, w ramach samorządów prawniczych i prokuratorów,
obwinionemu zapewniony został szereg gwarancji sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy (…). Przyjęcie przez ustawodawcę modelu
postępowania dyscyplinarnego, w którym w dwóch instancjach orzekają kolegialne organy quasi-sądowe złożone z profesjonalnych
prawników, a obwinionemu zapewniony został szereg gwarancji prawa do sądu, może uzasadniać ustanowienie ograniczonego zakresu
kontroli sądowej tych postępowań”.
92
3. Przytoczenie tak obszernych fragmentów z uzasadnień wcześniejszych wyroków Trybunału było konieczne ze względu na rolę,
jaką one odegrały w niniejszym postępowaniu. Ponieważ przedmiotem kontroli był art. 52 ust. 5 ustawy o dyscyplinie wojskowej
w brzmieniu „Na postanowienie organu odwoławczego zażalenie nie przysługuje”, wobec tego należało przyjąć, że istotą zarzutu
było, jak wskazał w
petitum
skarżący, pozbawienie „obwinionego prawa do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez
właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły Sąd” (art. 45 ust. 1 Konstytucji) oraz zamknięcie „drogi sądowej do dochodzenia
naruszonych wolności oraz praw, poprzez rozpoznanie sprawy w postępowaniu sądowym w jednej instancji, w sytuacji, gdy zastosowanie
najsurowszej kary dyscyplinarnej w postaci usunięcia ze służby wymaga rozpoznania sprawy przez Sądy dwóch instancji” (art.
78 i 176 ust. 1 Konstytucji).
93
W moim przekonaniu rozstrzygnięcie Trybunału w niniejszej sprawie nie było poprzedzone pogłębioną analizą prawną ocenianych
regulacji. Z jednej strony wątpliwości może budzić sformułowanie przedmiotu zaskarżenia. Stan faktyczny, w oparciu o który
wniesiono skargę konstytucyjną mógł sugerować, że właściwie chodziło w niej o skorygowanie błędów, jakie organy dyscyplinarne
popełniły w trakcie rozpoznawania zarzutów dyscyplinarnych, a w szczególności o niewłaściwe zakwalifikowanie „zażalenia/odwołania”
skarżącego od wyroku wojskowego sądu garnizonowego. Błędy te spowodowały, że skarżącego pozbawiono prawa do kontroli instancyjnej
orzeczenia zapadłego w jego sprawie. Jeśli sytuacja taka faktycznie miała miejsce, co powinien ustalić Trybunał, wówczas w
konsekwencji sprawę należało umorzyć wobec niespełnienia przesłanek merytorycznej oceny skargi konstytucyjnej. Trybunał jednak
przeszedł do porządku dziennego nad tą kwestią i rozpoznał częściowo merytorycznie sprawę uznając brak możliwości zaskarżenia
orzeczenia wojskowego sądu garnizonowego. Rodzi to z kolei innego rodzaju wątpliwość.
94
Trybunał nie rozpoznał merytorycznie zarzuty dotyczącego dwuinstancyjności postępowania sądowego i umorzył postępowanie w
zakresie oceny zgodności zakwestionowanego przepisu z art. 176 ust. 1 Konstytucji, uznając ten wzorzec za nieadekwatny. Na
uzasadnienie tego stanowiska wskazano jedynie, że „[w] dotychczasowych judykatach Trybunał konsekwentnie przyjmował, że sformułowany
w art. 176 ust. 1 Konstytucji wymóg co najmniej dwuinstancyjnego postępowania ma zastosowanie do postępowań sądowych, nie
odnosi się natomiast do postępowania przed organami dyscyplinarnymi (…), które nie są sądami w rozumieniu konstytucyjnym”.
Powołał się przy tym na cytowany wyżej wyrok TK z 25 czerwca 2012 r. (K 9/10). Tymczasem, jeśli przyjrzymy się postępowaniom
dyscyplinarnym adwokatów, radców prawnych, notariuszy i prokuratorów z jednej strony i żołnierzy zawodowych, których sytuację
prawną regulowała ustawa z 2009 r. o dyscyplinie wojskowej, z drugiej strony, to dostrzec możemy dość istotne różnice. Tym
co przede wszystkim różnicuje oba reżimy dyscyplinarne jest właściwość organów dyscyplinarnych. Podczas, gdy w korporacjach
prawniczych, w tym w sądownictwie i prokuraturze, ale także w przypadku innych zawodów (np. nauczycieli w szkolnictwie powszechnym
i wyższym) orzecznictwo dyscyplinarne powierzone jest wyspecjalizowanym organom składającym się z osób o równorzędnym statusie
prawnym co obwiniony, a przede wszystkim niezależnych od przełożonego, tak w odniesieniu do żołnierzy zawodowych (jak również
często innych funkcjonariuszy służb zmilitaryzowanych) o ich odpowiedzialności decydują przełożeni, którym ci żołnierze podlegają
służbowo. Zgodnie ze słowniczkiem zawartym w ustawie o dyscyplinie wojskowej pojęcie „przełożony dyscyplinarny” oznaczało
„przełożonego uprawnionego do wyróżniania, wszczynania postępowań dyscyplinarnych, wydawania orzeczeń związanych z postępowaniem
dyscyplinarnym w pierwszej instancji, a ponadto do podejmowania innych czynności w sprawach dyscyplinarnych”, natomiast pojęcie
„wyższy przełożony dyscyplinarny” oznaczało „przełożonego dyscyplinarnego, którego przepisy ustawy upoważniają do rozpoznawania
odpowiednio odwołania lub zażalenia wniesionego w przypadkach określonych ustawą, a także do podejmowania innych czynności
w sprawach dyscyplinarnych”.
95
W kontekście przytoczonych wyżej wypowiedzi Trybunału można mieć poważne wątpliwości, czy rzeczywiście Trybunał powołując
się na wyrok K 9/10 właściwie uzasadnił umorzenie niniejszego postępowania w zakresie oceny zaskarżonego przepisu z punktu
widzenia art. 176 ust. 1 Konstytucji, a w konsekwencji czy w tej części niniejszy wyrok jest prawidłowy. W moim przekonaniu
należało wpierw dokonać pogłębionej analizy porównawczej postępowań dyscyplinarnych żołnierzy zawodowych i przedstawicieli
innych zawodów podlegających odpowiedzialności dyscyplinarnej. Dopiero po takiej analizie możliwe byłoby wypowiedzenie się
na temat konstytucyjności badanej regulacji.
96
4. Z przedstawionych względów uznałem złożenie zdania odrębnego w niniejszej sprawie za konieczne.