SK 63/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSkarżąca D.R. wniosła skargę konstytucyjną, kwestionując zgodność art. 24 Kodeksu cywilnego (k.c.) z art. 2, 31 i 32 Konstytucji oraz art. 214 Kodeksu postępowania cywilnego (k.p.c.) z art. 45 ust. 1 Konstytucji. Zarzuciła naruszenie ochrony dóbr osobistych i prawa do sądu. W uzasadnieniu wskazała, że wydane w jej sprawie orzeczenia sądowe doprowadziły do naruszenia jej wolności i godności osobistej. Sprawa cywilna dotyczyła ochrony dóbr osobistych i roszczenia odszkodowawczego przeciwko gminie, która miała publicznie zakwestionować jej stan zdrowia psychicznego. Sąd okręgowy częściowo uwzględnił powództwo, ale oddalił roszczenia finansowe. Sąd Apelacyjny oddalił apelację skarżącej, nie uwzględniając jej wniosku o odroczenie rozprawy z powodu stanu zdrowia. Skarżąca podniosła, że odmowa odroczenia naruszyła prawo do rzetelnego procesu, a art. 24 k.c. nie zapewnia dostatecznej ochrony przed pomówieniami o chorobę psychiczną. Trybunał Konstytucyjny, po analizie stanowiska Prokuratora Generalnego, który wniósł o umorzenie postępowania, uznał, że zarzuty skarżącej dotyczą sposobu stosowania przepisów przez sądy powszechne, a nie ich treści normatywnej. Trybunał podkreślił, że nie jest organem przeprowadzającym ponowną weryfikację poprawności rozstrzygnięć sądowych, a jego rola ogranicza się do badania zgodności przepisów z Konstytucją. W związku z tym, że skarżąca nie wykazała wadliwości normatywnej kwestionowanych przepisów, Trybunał postanowił umorzyć postępowanie.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie zakresu kognicji Trybunału Konstytucyjnego w postępowaniu ze skargi konstytucyjnej, w szczególności rozróżnienie między wadliwością normatywną przepisu a jego niewłaściwym zastosowaniem przez sądy powszechne.
Dotyczy specyfiki postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym, a nie bezpośrednio prawa materialnego czy procesowego w sprawach cywilnych.
Zagadnienia prawne (4)
Czy art. 24 Kodeksu cywilnego, dotyczący ochrony dóbr osobistych, zapewnia wystarczającą ochronę przed pomówieniami o chorobę psychiczną, które mogą prowadzić do ograniczenia wolności osobistej (np. ubezwłasnowolnienia, przymusowej hospitalizacji)?
Odpowiedź sądu
Przepis art. 24 k.c. jest przepisem o szerokim zastosowaniu, umożliwiającym elastyczne dochodzenie roszczeń. Kwestia prawidłowości jego stosowania w indywidualnej sprawie, w tym ciężar dowodu czy ustalenie przesłanek odpowiedzialności, pozostaje poza kompetencją Trybunału Konstytucyjnego.
Uzasadnienie
Trybunał uznał, że art. 24 k.c. sam w sobie nie zawiera wad normatywnych uniemożliwiających jego wykładnię zgodną z Konstytucją. Zarzuty skarżącej dotyczyły sposobu jego zastosowania przez sądy, a nie jego treści.
Czy odmowa odroczenia rozprawy apelacyjnej przez sąd, mimo usprawiedliwionej nieobecności strony wynikającej ze stanu zdrowia, narusza prawo do rzetelnego procesu (art. 45 ust. 1 Konstytucji)?
Odpowiedź sądu
Przepis art. 214 k.p.c. (w szczególności § 1) nie zawiera w sobie potencjału do systemowego pozbawiania jednostki prawa do sądu. Zarzut niewłaściwego zastosowania tego przepisu w indywidualnej sprawie nie świadczy o jego niekonstytucyjności i jest argumentacją właściwą dla procedur odwoławczych.
Uzasadnienie
Trybunał stwierdził, że art. 214 k.p.c. nie jest wadliwy normatywnie. Skarżąca kwestionowała sposób jego zastosowania przez Sąd Apelacyjny, co wykracza poza kompetencje Trybunału.
Czy skarga konstytucyjna może być oparta na zarzutach dotyczących sposobu wykładni i stosowania przepisów przez sądy powszechne, a nie na ich treści normatywnej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, skarga konstytucyjna może być oparta wyłącznie na zarzucie niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją. Trybunał nie jest organem przeprowadzającym ponowną weryfikację poprawności rozstrzygnięć sądowych ani korygującym błędy w interpretacji przepisów.
Uzasadnienie
Trybunał podkreślił, że jego rola polega na weryfikacji zgodności przepisu z Konstytucją, a nie na rozstrzyganiu indywidualnych sporów sądowych czy korygowaniu błędów interpretacyjnych sądów. Zarzuty skarżącej dotyczyły właśnie sposobu stosowania prawa.
Czy zasady ustrojowe Konstytucji (art. 2 - demokratyczne państwo prawne, art. 32 - równość wobec prawa) mogą stanowić samoistną podstawę kontroli w postępowaniu skargowym?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, zasady ustrojowe mogą być analizowane tylko w ścisłym związku z innymi, konkretnymi prawami jednostki, a nie samodzielnie stanowić wzorca kontroli. Prawo do równego traktowania ma charakter pochodny.
Uzasadnienie
Trybunał powołał się na swoje orzecznictwo, zgodnie z którym art. 2 i art. 32 Konstytucji nie mogą samodzielnie stanowić wzorca kontroli w postępowaniu skargowym, jeśli nie wykazano naruszenia konkretnego prawa podmiotowego.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| D.R. | osoba_fizyczna | skarżąca |
| gmina | instytucja | pozwany |
Przepisy (8)
Główne
k.c. art. 24
Kodeks cywilny
Przepis o szerokim zastosowaniu, służący ochronie różnych dóbr osobistych, umożliwiający elastyczne dochodzenie roszczeń. Kwestia jego prawidłowego stosowania w indywidualnej sprawie pozostaje poza kompetencją TK.
k.p.c. art. 214 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Przewiduje obowiązek odroczenia rozprawy w określonych sytuacjach (np. nadzwyczajne wydarzenie, znana sądowi przeszkoda). Nie zawiera potencjału do systemowego pozbawiania jednostki prawa do sądu. Niewłaściwe zastosowanie w indywidualnej sprawie nie świadczy o niekonstytucyjności.
Pomocnicze
Konstytucja art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada demokratycznego państwa prawnego. Nie może stanowić samoistnej podstawy kontroli w postępowaniu skargowym, może być analizowana tylko w powiązaniu z innymi przepisami.
Konstytucja art. 31
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja art. 32
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada równości wobec prawa. Nie stanowi samoistnej podstawy do zakwestionowania przepisu, jeśli nie wykazano mechanizmu nierównego traktowania. Ma charakter pochodny.
Konstytucja art. 45 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do sądu. Gwarancja proceduralna. Naruszenie można zarzucić, gdy przepis ustawowy sam w sobie pozbawia jednostkę gwarancji procesowych. Nie obejmuje kontroli nad sposobem wykładni i stosowania przepisów przez sądy powszechne.
u.o.t.p.TK art. 59 § ust. 1 pkt 2
Ustawa o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym
Nakazuje umorzenie postępowania w przypadku ziszczenia się tzw. ujemnych przesłanek wydania wyroku.
k.c. art. 417 § 1 § 3
Kodeks cywilny
Odpowiedzialność odszkodowawcza Skarbu Państwa za niezgodne z prawem działanie władzy publicznej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Zarzuty skarżącej dotyczą sposobu wykładni i stosowania przepisów przez sądy powszechne, a nie ich treści normatywnej. • Trybunał Konstytucyjny nie jest organem przeprowadzającym ponowną weryfikację poprawności rozstrzygnięć sądowych. • Przepisy art. 2 i art. 32 Konstytucji nie mogą stanowić samoistnej podstawy kontroli w postępowaniu skargowym. • Przepis art. 214 k.p.c. nie zawiera w sobie potencjału do systemowego pozbawiania jednostki prawa do sądu.
Odrzucone argumenty
Art. 24 k.c. nie zapewnia dostatecznej ochrony przed pomówieniami o chorobę psychiczną. • Odmowa odroczenia rozprawy apelacyjnej naruszyła prawo do rzetelnego procesu. • Naruszenie dóbr osobistych miało bezpośredni wpływ na wolność osobistą.
Godne uwagi sformułowania
Trybunał nie może pełnić funkcji „super-sądu” korygującego uchybienia w interpretacji ustaw. • Jego rola ograniczona jest do weryfikacji, czy przepis – rozumiany prawidłowo i w sposób uznany za dopuszczalny w granicach reguł wykładni – sam w sobie nie stoi w sprzeczności z Konstytucją. • Argumentacja skarżącej sprowadzała się w rzeczywistości do próby wyprowadzenia normy prawnej z jednostkowej sytuacji procesowej, co w postępowaniu przed Trybunałem jest niedopuszczalne.
Skład orzekający
Bogdan Święczkowski
przewodniczący
Krystyna Pawłowicz
członek
Stanisław Piotrowicz
członek
Justyn Piskorski
członek
Bartłomiej Sochański
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie zakresu kognicji Trybunału Konstytucyjnego w postępowaniu ze skargi konstytucyjnej, w szczególności rozróżnienie między wadliwością normatywną przepisu a jego niewłaściwym zastosowaniem przez sądy powszechne."
Ograniczenia: Dotyczy specyfiki postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym, a nie bezpośrednio prawa materialnego czy procesowego w sprawach cywilnych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa ilustruje kluczowe ograniczenia jurysdykcji Trybunału Konstytucyjnego i pokazuje, kiedy skarga konstytucyjna nie jest właściwym środkiem ochrony praw jednostki, co jest istotne dla praktyków prawa.
“Kiedy Trybunał Konstytucyjny nie pomoże? Kluczowe rozróżnienie między treścią prawa a jego stosowaniem.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.