SK 57/03

Skarga konstytucyjna została wniesiona przez Janinę Kietlińską, która kwestionowała zgodność art. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (u.k.w.h.) z Konstytucją. Przepis ten stanowi, że domniemywa się, iż prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Skarżąca zarzuciła, że rozumienie tego przepisu przez sądy, które wyłączyło możliwość obalenia domniemania w postępowaniu o wydanie nieruchomości, narusza art. 64 ust. 2 w zw. z art. 21 ust. 1 Konstytucji (ochrona własności) oraz art. 77 ust. 2 w zw. z art. 64 ust. 2 Konstytucji (prawo do sądu). Trybunał Konstytucyjny, po analizie stanowisk uczestników postępowania (Sejmu, Prokuratora Generalnego) oraz orzecznictwa Sądu Najwyższego, uznał, że art. 3 u.k.w.h. nie jest niezgodny z Konstytucją. Podkreślono, że domniemanie jawności materialnej ksiąg wieczystych jest fundamentalną zasadą prawa wieczystoksięgowego, która wraz z rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych tworzy spójny system mający na celu ochronę osób trzecich działających w dobrej wierze i zapewnienie bezpieczeństwa obrotu nieruchomościami. Trybunał zaznaczył, że polskie prawo nie przyjęło systemu, w którym wpis konstytuuje prawo, a jedynie deklaratoryjny charakter wpisu dla większości praw rzeczowych, w tym własności. Wskazano, że rozbieżność między stanem prawnym ujawnionym w księdze a rzeczywistym stanem prawnym może istnieć, a domniemanie z art. 3 u.k.w.h. jest wzruszalne. Kluczowe znaczenie miało ustalenie, że obalenie tego domniemania jest możliwe nie tylko w postępowaniu o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (art. 10 u.k.w.h.), ale także w każdym innym postępowaniu, w którym ocena prawdziwości wpisu ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sporu, co potwierdza utrwalone orzecznictwo Sądu Najwyższego. Trybunał stwierdził, że zarzuty skarżącej wynikały z niewłaściwego zastosowania prawa przez sądy niższych instancji (Sąd Rejonowy w Nowym Targu i Sąd Okręgowy w Nowym Sączu), które błędnie ograniczyły możliwość obalenia domniemania do jednego rodzaju postępowania. Trybunał podkreślił, że nie jest uprawniony do kontroli prawidłowości stosowania prawa, a jedynie do oceny zgodności przepisów z Konstytucją. Wskazano również, że dla pełnej realizacji konstytucyjnych gwarancji ochrony własności w przyszłości pożądane byłoby wprowadzenie zasady powszechności ksiąg wieczystych i konstytutywnego charakteru wpisów, co jednak wykracza poza zakres niniejszej kontroli.

Zagadnienia prawne (1)

Skład orzekający