SK 33/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSkarga konstytucyjna została wniesiona przez K.S. w związku z odmową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a pkt 1-3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Skarżący sprawował całodobową opiekę nad swoją babcią, która legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W związku z opieką zrezygnował z podjęcia zatrudnienia. Odmowa świadczenia wynikała z faktu, że istnieją spokrewnieni w pierwszym stopniu (rodzice babci), którzy nie sprawowali opieki ze względu na stan zdrowia i nie posiadali orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Naczelny Sąd Administracyjny w orzeczeniu I OSK 371/21 potwierdził tę wykładnię, uznając, że brak orzeczenia o niepełnosprawności u osób zobowiązanych w pierwszej kolejności do opieki uniemożliwia przyznanie świadczenia dalszym krewnym. Skarżący zarzucił niezgodność przepisów z art. 2, art. 32 ust. 1, art. 71 ust. 1 i art. 69 Konstytucji RP. Rzecznik Praw Obywatelskich przyłączył się do stanowiska skarżącego, wskazując na niezgodność art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. z art. 69 i art. 71 ust. 1 zd. drugie Konstytucji. Trybunał Konstytucyjny, analizując sprawę, uznał, że art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. jest niezgodny z art. 71 ust. 1 w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Trybunał stwierdził, że zaskarżone przepisy, poprzez uzależnienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od formalnych kryteriów (posiadanie orzeczenia o niepełnosprawności przez osoby trzecie), naruszają zasadę równości i prawo do szczególnej pomocy państwa dla rodzin w trudnej sytuacji. Postępowanie w zakresie wzorców kontroli wynikających z art. 2 i art. 69 Konstytucji zostało umorzone z powodu niewystarczającej argumentacji skarżącego. Wyrok ma charakter zakresowy i stanowi podstawę do wznowienia postępowania dla skarżącego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących świadczeń pielęgnacyjnych w kontekście konstytucyjnych zasad równości i ochrony rodziny.
Dotyczy stanu prawnego obowiązującego do 31 grudnia 2023 r. oraz specyficznej sytuacji skarżącego i wykładni NSA.
Zagadnienia prawne (3)
Czy art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., w zakresie, w jakim nie przyznaje prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie sprawującej wyłączną opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i rezygnującej z zatrudnienia, jest zgodny z art. 71 ust. 1 w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, przepis ten jest niezgodny z art. 71 ust. 1 w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.
Uzasadnienie
Trybunał uznał, że zaskarżone przepisy naruszają zasadę równości wobec prawa oraz prawo do szczególnej pomocy państwa dla rodzin w trudnej sytuacji. Różnicowanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie formalnych kryteriów (posiadanie orzeczenia o niepełnosprawności przez osoby trzecie), zamiast faktycznego sprawowania opieki, jest nieuzasadnione i dyskryminujące.
Czy art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a pkt 1-3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w zakresie, w jakim pozbawia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wnuka osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, który sprawuje nad tą osobą pełną opiekę i w związku z tym zrezygnował z zatrudnienia, gdy istnieją spokrewnione w pierwszym stopniu osoby niesprawujące opieki, jest zgodny z art. 2 Konstytucji RP (zasada sprawiedliwości społecznej)?
Odpowiedź sądu
Postępowanie zostało umorzone w tym zakresie z powodu niedopuszczalności wydania wyroku z uwagi na niewystarczającą argumentację skarżącego.
Uzasadnienie
Skarżący nie przedstawił wystarczającej argumentacji, dlaczego z zasady sprawiedliwości społecznej wynikają dla niego inne prawa podmiotowe niż objęte art. 71 ust. 1 w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji, mimo wezwania do wyjaśnienia.
Czy art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a pkt 1-3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w zakresie, w jakim pozbawia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wnuka osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, który sprawuje nad tą osobą pełną opiekę i w związku z tym zrezygnował z zatrudnienia, gdy istnieją spokrewnione w pierwszym stopniu osoby niesprawujące opieki, jest zgodny z art. 69 Konstytucji RP (obowiązek państwa wobec osób niepełnosprawnych)?
Odpowiedź sądu
Postępowanie zostało umorzone w tym zakresie z powodu niedopuszczalności wydania wyroku z uwagi na niewystarczającą argumentację skarżącego.
Uzasadnienie
Skarżący nie jest osobą niepełnosprawną, a zatem nie jest objęty zakresem ochrony określonym w art. 69 Konstytucji, co czyni wskazanie tego przepisu jako wzorca kontroli niepoprawnym.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| K.S. | osoba_fizyczna | skarżący |
| Rzecznik Praw Obywatelskich | organ_państwowy | uczestnik postępowania |
| Sejm | organ_państwowy | uczestnik postępowania |
| Prokurator Generalny | organ_państwowy | uczestnik postępowania |
Przepisy (18)
Główne
u.ś.r. art. 17 § 1 pkt 4
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Określa podmioty uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego.
u.ś.r. art. 17 § 1a pkt 1-3
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Określa warunki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dla osób wskazanych w ust. 1 pkt 4.
u.ś.r. art. 17 § 1a pkt 2
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Warunek dotyczący braku osób spokrewnionych w pierwszym stopniu lub ich niezdolności do sprawowania opieki (np. z powodu znacznego stopnia niepełnosprawności).
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego sprawiedliwość społeczną.
Konstytucja RP art. 32 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada równości wobec prawa.
Konstytucja RP art. 71 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo rodzin do szczególnej pomocy państwa w trudnej sytuacji materialnej i społecznej.
Konstytucja RP art. 69
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Obowiązek państwa wobec osób niepełnosprawnych.
Pomocnicze
k.r.o. art. 128
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Określa obowiązek zajmowania się osobą niepełnosprawną przez najbliższych krewnych.
k.r.o. art. 129 § § 1
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Określa kolejność obowiązku alimentacyjnego.
k.r.o. art. 132
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Określa powstanie obowiązku alimentacyjnego w dalszej kolejności.
u.o.t.p.TK art. 59 § 1 pkt 2
Ustawa o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym
Podstawa do umorzenia postępowania ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku.
u.o.t.p.TK art. 59 § 1 pkt 4
Ustawa o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym
Podstawa do stwierdzenia utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego.
p.p.s.a. art. 269 § § 1
Ustawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Reguluje związanie składów sądów administracyjnych uchwałami NSA.
Konstytucja RP art. 18
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ochrona rodziny przez państwo.
Konstytucja RP art. 30
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada godności ludzkiej.
Konstytucja RP art. 47
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ochrona życia prywatnego.
Konstytucja RP art. 71 § 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Szczególna pomoc dla kobiet w okresie ciąży i po porodzie.
Konstytucja RP art. 68 § 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Szczególna opieka zdrowotna dla określonych grup.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Zaskarżone przepisy naruszają zasadę równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP) poprzez nieuzasadnione różnicowanie sytuacji osób sprawujących faktyczną opiekę nad niepełnosprawnymi członkami rodziny. • Zaskarżone przepisy naruszają prawo do szczególnej pomocy państwa dla rodzin w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 Konstytucji RP), ponieważ odmawiają wsparcia osobom, które rezygnują z pracy na rzecz opieki. • Formalne kryteria (posiadanie orzeczenia o niepełnosprawności przez osoby trzecie) nie powinny być decydujące dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdy faktycznie sprawowana jest opieka.
Godne uwagi sformułowania
„[o]sobom, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne pod warunkiem łącznego spełnienia dodatkowych warunków. • „Warunki te, jakkolwiek nie powtarzają regulacji przepisów k.r.o. dotyczących kolejności obowiązku alimentacyjnego, pozostają w związku z tą kwestią. • „Na gruncie k.r.o., zgodnie z art. 129 § 1 kodeksu, jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych, obowiązek alimentacyjny obciąż[a] bliższych stopniem przed dalszymi. • „Podobnie, jak w przypadku art. 132 k.r.o., osoby zobowiązane do alimentacji w dalszej kolejności, mają prawo do świadczenia, gdy nie ma osób spokrewnionych w pierwszym stopniu. • „Orzeczenie o niepełnosprawności nie stanowi przesłanki bezwzględnie implikującej niezdolność do pracy. • „Błędne logicznie byłoby założenie, że orzeczenie o niepełnosprawności nie stanowi przesłanki niezdolności do pracy, ale stanowi przesłankę niezdolności do opieki. • „Celem art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest wsparcie osób, które rezygnują z pracy na rzecz opieki. • „Ustanawianie zbędnych kryteriów limitujących dostęp do tego bez analizy indywidualnej stanowi zaprzeczenie celu tego przepisu. […]
Skład orzekający
Rafał Wojciechowski
przewodniczący
Krystyna Pawłowicz
członek
Bartłomiej Sochański
sprawozdawca
Bogdan Święczkowski
członek
Michał Warciński
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących świadczeń pielęgnacyjnych w kontekście konstytucyjnych zasad równości i ochrony rodziny."
Ograniczenia: Dotyczy stanu prawnego obowiązującego do 31 grudnia 2023 r. oraz specyficznej sytuacji skarżącego i wykładni NSA.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy ważnego społecznie tematu wsparcia dla opiekunów osób niepełnosprawnych i interpretacji przepisów konstytucyjnych w tym zakresie, co ma znaczenie praktyczne dla wielu rodzin.
“Czy opiekun wnuka może liczyć na świadczenie pielęgnacyjne, gdy rodzice niepełnosprawnego nie mają orzeczenia o niepełnosprawności?”
Sektor
inne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.