SK. 3/98
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSkarga konstytucyjna Leona D. dotyczyła zgodności art. 481 § 1 ustawy z dnia 19 kwietnia 1969 r. – Kodeks postępowania karnego (dalej: d. kpk) z przepisami Konstytucji RP. Skarżący zarzucił, że przepis ten, pozbawiając go prawa do zażalenia na postanowienie sądu apelacyjnego oddalające wniosek o wznowienie postępowania karnego, narusza zasadę równości wobec prawa (art. 32 ust. 1) oraz zasadę dwuinstancyjności postępowania sądowego (art. 176 ust. 1). Sytuacja faktyczna związana była z postanowieniem Sądu Apelacyjnego w K. z 2 października 1997 r. oddalającym wniosek o wznowienie postępowania karnego zakończonego wyrokiem z 1952 r. Zarządzenie przewodniczącego Wydziału Karnego Sądu Apelacyjnego odmówiło skarżącemu doręczenia tego postanowienia, powołując się na art. 377 § 2 w zw. z art. 463 § 1 d. kpk. Zażalenie skarżącego na to zarządzenie zostało utrzymane w mocy przez Sąd Najwyższy. Prokurator Generalny oraz Rzecznik Praw Obywatelskich przedstawili swoje stanowiska. Rzecznik Praw Obywatelskich uznał przepis za niezgodny z art. 176 ust. 1 Konstytucji RP. Jednakże, w trakcie przygotowania do rozpoznania skargi, weszła w życie ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Przepisy wprowadzające Kodeks postępowania karnego, która uchyliła dotychczasowy kodeks, w tym zaskarżony przepis. Trybunał Konstytucyjny, zgodnie z art. 39 ust. 1 pkt 3 ustawy o TK, umorzył postępowanie, stwierdzając utratę mocy obowiązującej kwestionowanego przepisu przed wydaniem orzeczenia. Trybunał podkreślił, że umorzenie następuje, gdy akt normatywny w zakwestionowanym zakresie utracił moc obowiązującą, co oznacza jego faktyczne usunięcie z systemu prawnego. Mimo że treść uchylonego przepisu została powtórzona w nowym kodeksie (art. 547 § 1 kpk), Trybunał nie mógł badać konstytucyjności nowego przepisu w ramach tej skargi, gdyż granice kognicji wyznacza konkretny przepis wskazany przez skarżącego. Sędzia Marek Safjan zgłosił zdanie odrębne, argumentując, że formalne uchylenie przepisu nie zawsze oznacza utratę mocy obowiązującej normy prawnej, a Trybunał powinien badać normę prawną w szerszym kontekście, nawet jeśli przepis został zastąpiony innym o identycznym brzmieniu.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przesłanek umorzenia postępowania przez Trybunał Konstytucyjny w przypadku utraty mocy obowiązującej przepisu, a także zasady kontroli konstytucyjności norm prawnych, a nie tylko przepisów formalnych.
Dotyczy specyficznej sytuacji procesowej związanej z uchyleniem przepisu w trakcie postępowania przed TK. Zdanie odrębne wskazuje na potencjalne kontrowersje interpretacyjne.
Zagadnienia prawne (4)
Czy art. 481 § 1 k.p.k. z 1969 r., pozbawiając prawa do zażalenia na postanowienie sądu apelacyjnego oddalające wniosek o wznowienie postępowania karnego, narusza zasadę równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP)?
Odpowiedź sądu
Nie zostało udzielone merytoryczne stanowisko z powodu umorzenia postępowania.
Uzasadnienie
Skarżący zarzucił naruszenie zasady równości, wskazując na odmienne traktowanie postanowień sądu apelacyjnego i wojewódzkiego w przedmiocie wniosku o wznowienie postępowania.
Czy art. 481 § 1 k.p.k. z 1969 r., pozbawiając prawa do zażalenia na postanowienie sądu apelacyjnego oddalające wniosek o wznowienie postępowania karnego, narusza zasadę dwuinstancyjności postępowania sądowego (art. 176 ust. 1 Konstytucji RP)?
Odpowiedź sądu
Nie zostało udzielone merytoryczne stanowisko z powodu umorzenia postępowania.
Uzasadnienie
Skarżący podniósł, że brak możliwości zaskarżenia postanowienia sądu apelacyjnego narusza konstytucyjną zasadę dwuinstancyjności postępowania.
Czy utrata mocy obowiązującej przepisu prawnego, będącego przedmiotem skargi konstytucyjnej, przed wydaniem orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny, stanowi obligatoryjną przesłankę do umorzenia postępowania?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, zgodnie z art. 39 ust. 1 pkt 3 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym.
Uzasadnienie
Trybunał Konstytucyjny umorzył postępowanie, ponieważ kwestionowany przepis art. 481 § 1 d. kpk utracił moc obowiązującą w związku z wejściem w życie nowego Kodeksu postępowania karnego, co uniemożliwia merytoryczne rozpoznanie sprawy.
Czy w postępowaniu ze skargi konstytucyjnej, gdy przepis wskazany przez skarżącego został uchylony, a jego treść powtórzona w nowym akcie prawnym, Trybunał Konstytucyjny może badać konstytucyjność nowego przepisu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, granice kognicji Trybunału wyznacza konkretny przepis wskazany w skardze.
Uzasadnienie
Trybunał stwierdził, że w postępowaniu skargo-konstytucyjnym bada konkretny przepis wskazany przez skarżącego. Uchylenie przepisu i zastąpienie go nowym, nawet o identycznym brzmieniu, nie pozwala na objęcie kontrolą nowego przepisu, który nie miał jeszcze zastosowania wobec skarżącego.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Leon D. | osoba_fizyczna | skarżący |
Przepisy (8)
Główne
k.p.k. art. 481 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Przepis, który pozbawiał prawa do zażalenia na postanowienie sądu apelacyjnego oddalające wniosek o wznowienie postępowania karnego.
u. TK art. 39 § ust. 1 pkt 3
Ustawa o Trybunale Konstytucyjnym
Podstawa do umorzenia postępowania w przypadku utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego.
Pomocnicze
Konstytucja RP art. 32 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zarzut naruszenia zasady równości wobec prawa.
Konstytucja RP art. 176 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zarzut naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania sądowego.
k.p.k. art. 547 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Nowy przepis o podobnej treści do uchylonego art. 481 § 1 d. kpk.
d. kpk art. 463 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Przepis powołany w uzasadnieniu zarządzenia o odmowie doręczenia postanowienia.
d. kpk art. 478 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Przepis dotyczący orzekania sądu wojewódzkiego o wznowieniu postępowania.
d. kpk art. 409
Kodeks postępowania karnego
Przepis dotyczący zażalenia na postanowienie zamykające drogę do wydania wyroku.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Utrata mocy obowiązującej kwestionowanego przepisu przed wydaniem orzeczenia stanowi obligatoryjną przesłankę do umorzenia postępowania na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 3 ustawy o TK.
Godne uwagi sformułowania
akt normatywny w zakwestionowanym zakresie utracił moc obowiązującą przed wydaniem orzeczenia • granice kognicji Trybunału Konstytucyjnego • formalne uchylenie przepisu nie zawsze jest równoznaczne z utratą mocy obowiązującej
Skład orzekający
Błażej Wierzbowski
przewodniczący
Biruta Lewaszkiewicz-Petrykowska
członek
Andrzej Mączyński
członek
Ferdynand Rymarz
sprawozdawca
Marek Safjan
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przesłanek umorzenia postępowania przez Trybunał Konstytucyjny w przypadku utraty mocy obowiązującej przepisu, a także zasady kontroli konstytucyjności norm prawnych, a nie tylko przepisów formalnych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji procesowej związanej z uchyleniem przepisu w trakcie postępowania przed TK. Zdanie odrębne wskazuje na potencjalne kontrowersje interpretacyjne.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnej kwestii proceduralnej w Trybunale Konstytucyjnym – jak traktować przepisy, które tracą moc obowiązującą w trakcie postępowania. Dodatkowo, obecność zdania odrębnego wskazuje na złożoność problemu i potencjalne kontrowersje interpretacyjne.
“Czy przepis, który przestał obowiązywać, może być nadal badany przez Trybunał Konstytucyjny? Sprawa Leona D. i zdanie odrębne sędziego Safjana.”
Zdanie odrębne
Marek Safjan
Sędzia Marek Safjan zgłosił zdanie odrębne, argumentując, że formalne uchylenie przepisu nie zawsze oznacza utratę mocy obowiązującej normy prawnej. Podkreślił, że Trybunał powinien badać normę prawną w szerszym kontekście, a nie tylko formalny przepis, zwłaszcza gdy jego treść została powtórzona w nowym akcie prawnym. Utrata mocy obowiązującej powinna być rozumiana jako faktyczne usunięcie normy z systemu prawnego, a nie tylko formalne uchylenie przepisu.
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.