SK 24/02
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSkarga konstytucyjna Ryszarda Janasa skierowana była przeciwko art. 673 § 3 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, dodanemu przez ustawę o ochronie praw lokatorów. Przepis ten wprowadzał wymóg określenia w umowie dzierżawy na czas oznaczony konkretnych przesłanek, które uzasadniałyby jej wypowiedzenie. Skarżący twierdził, że ogranicza to wolność działalności gospodarczej (art. 22 Konstytucji) i swobodę kontraktowania w sposób nieproporcjonalny (art. 31 ust. 3 Konstytucji). Trybunał Konstytucyjny rozpoznał skargę, zwracając uwagę na kwestie proceduralne, w tym na fakt, że stan faktyczny sprawy miał miejsce przed wejściem w życie zaskarżonego przepisu. Niemniej, uznał skargę za dopuszczalną, gdyż sądy niższych instancji powołały się na ten przepis. Kluczową kwestią stała się analiza, czy art. 673 § 3 k.c. narusza Konstytucję. Trybunał stwierdził, że zasada swobody umów, choć nie jest wprost wymieniona w Konstytucji, wynika z ogólnej ochrony wolności człowieka (art. 31 ust. 1 i 2 Konstytucji) i ma charakter konstytucyjny. Jednakże, analizując art. 22 Konstytucji (wolność działalności gospodarczej), Trybunał uznał, że nie jest on właściwym wzorcem kontroli w tej sprawie. Powodem było to, że umowy najmu i dzierżawy nie są umowami zarezerwowanymi wyłącznie dla obrotu gospodarczego, a zaskarżony przepis dotyczy wszystkich takich umów, niezależnie od statusu stron. W związku z tym, ograniczenie swobody umów w tym zakresie nie stanowi bezpośredniego naruszenia wolności działalności gospodarczej w rozumieniu art. 22 Konstytucji. Trybunał podkreślił, że zasada swobody umów ma szersze podstawy konstytucyjne, wynikające przede wszystkim z art. 31 Konstytucji, a nie tylko z wolności gospodarczej.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja relacji między zasadą swobody umów, wolnością działalności gospodarczej a przepisami Kodeksu cywilnego dotyczącymi umów na czas oznaczony. Ustalenie właściwych wzorców kontroli konstytucyjnej.
Dotyczy specyficznej sytuacji umów najmu i dzierżawy na czas oznaczony oraz ich wypowiadania. Analiza wzorców konstytucyjnych ma charakter ogólny.
Zagadnienia prawne (3)
Czy art. 673 § 3 Kodeksu cywilnego, ograniczający możliwość wypowiedzenia umowy dzierżawy zawartej na czas oznaczony poprzez wymóg określenia konkretnych przesłanek w umowie, jest zgodny z art. 22 (wolność działalności gospodarczej) i art. 31 ust. 3 (zasada proporcjonalności) Konstytucji?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, art. 673 § 3 Kodeksu cywilnego nie jest niezgodny z art. 22 i art. 31 ust. 3 Konstytucji.
Uzasadnienie
Trybunał uznał, że umowy najmu i dzierżawy nie są umowami typowymi dla obrotu gospodarczego, a zaskarżony przepis dotyczy wszystkich takich umów. Zasada swobody umów ma szersze podstawy konstytucyjne (art. 31 Konstytucji) niż tylko wolność gospodarcza (art. 22 Konstytucji), która nie jest właściwym wzorcem kontroli w tej sprawie.
Czy zasada swobody umów, jako pochodna ochrony wolności człowieka, może być podstawą do oceny zgodności przepisów prawa cywilnego z Konstytucją?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, zasada swobody umów ma wymiar konstytucyjny, wynikający przede wszystkim z art. 31 ust. 1 i 2 Konstytucji, a nie tylko z wolności działalności gospodarczej.
Uzasadnienie
Trybunał stwierdził, że zasada swobody umów jest pochodną ochrony wolności człowieka i zakazu zmuszania do czynienia tego, czego prawo nie nakazuje. Nie jest ona wyłącznie związana z wolnością działalności gospodarczej, a jej podstawy konstytucyjne są szersze.
Czy art. 22 Konstytucji (wolność działalności gospodarczej) jest właściwym wzorcem kontroli dla przepisów dotyczących umów najmu i dzierżawy, które nie są zarezerwowane wyłącznie dla obrotu gospodarczego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, art. 22 Konstytucji nie jest właściwym wzorcem kontroli w tej sprawie.
Uzasadnienie
Trybunał uznał, że art. 22 Konstytucji dotyczy ograniczeń wolności działalności gospodarczej, a zaskarżony przepis dotyczy umów powszechnego obrotu, a nie tylko gospodarczego. Brak jest 'symetrii' między przedmiotem zaskarżenia a wzorcem konstytucyjnym.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Ryszard Janas | osoba_fizyczna | skarżący |
| Sejm | organ_państwowy | uczestnik postępowania |
| Prokurator Generalny | organ_państwowy | uczestnik postępowania |
| Anna Gałka | osoba_fizyczna | wydzierżawiający |
| wspólnicy spółki cywilnej | inne | dzierżawcy |
Przepisy (5)
Główne
k.c. art. 673 § § 3
Kodeks cywilny
Przepis ten wprowadza wymóg określenia w umowie najmu lub dzierżawy zawartej na czas oznaczony konkretnych wypadków, w których dopuszczalne jest jej wypowiedzenie. Ogólna klauzula dopuszczająca wypowiedzenie bez wskazania przyczyn jest niezgodna z tym przepisem.
Pomocnicze
k.c. art. 694
Kodeks cywilny
Przepis art. 673 stosuje się odpowiednio do umowy dzierżawy.
k.c. art. 353¹
Kodeks cywilny
Reguluje zasadę swobody umów, stanowiąc, że treść lub cel stosunku prawnego nie może sprzeciwiać się jego właściwości, ustawie ani zasadom współżycia społecznego.
k.c. art. 3
Kodeks cywilny
Ustawa nie ma mocy wstecznej, chyba że wynika to z jej brzmienia lub celu.
k.p.c. art. 316
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd wydaje wyrok, biorąc za podstawę stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy (dotyczy stanu faktycznego, nie prawnego).
Argumenty
Skuteczne argumenty
Umowy najmu i dzierżawy nie są umowami typowymi dla obrotu gospodarczego. • Zasada swobody umów ma szersze podstawy konstytucyjne (art. 31 Konstytucji) niż tylko wolność gospodarcza (art. 22 Konstytucji). • Art. 22 Konstytucji nie jest właściwym wzorcem kontroli dla przepisów dotyczących umów powszechnego obrotu. • Brak 'symetrii' przedmiotowej między zaskarżonym przepisem a wzorcami konstytucyjnymi (art. 22 Konstytucji).
Odrzucone argumenty
Art. 673 § 3 k.c. narusza wolność działalności gospodarczej (art. 22 Konstytucji). • Przepis ogranicza swobodę kontraktowania w sposób nieproporcjonalny (art. 31 ust. 3 Konstytucji). • Zasada swobody umów jest pochodną wolności działalności gospodarczej.
Godne uwagi sformułowania
Zaskarżony przepis nie jest z pewnością specjalną regulacją ustawową dotyczącą prawa (obrotu) gospodarczego w ścisłym tego słowa znaczeniu. • Patrząc z punktu widzenia ustawy nie jest to ograniczenie odnoszące się wyłącznie do obrotu gospodarczego, ale odnoszące się zarówno formalnie, jak i faktycznie do obrotu powszechnego. • Zasada swobody umów nie powinna być traktowana jako pochodna „klasycznych” praw wolnościowych (...) ale ogólnej konstytucyjnej proklamacji wolności człowieka. • Brak „symetrii” przedmiotowej między treścią zakwestionowanego przepisu a powołanymi wzorcami konstytucyjnymi.
Skład orzekający
Wiesław Johann
przewodniczący
Marian Grzybowski
członek
Andrzej Mączyński
sprawozdawca
Mirosław Wyrzykowski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja relacji między zasadą swobody umów, wolnością działalności gospodarczej a przepisami Kodeksu cywilnego dotyczącymi umów na czas oznaczony. Ustalenie właściwych wzorców kontroli konstytucyjnej."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji umów najmu i dzierżawy na czas oznaczony oraz ich wypowiadania. Analiza wzorców konstytucyjnych ma charakter ogólny.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy fundamentalnej zasady swobody umów i jej ograniczeń, co jest istotne dla każdego prawnika zajmującego się prawem cywilnym. Analiza relacji między różnymi przepisami Konstytucji jest również wartościowa.
“Czy umowę dzierżawy na czas określony można wypowiedzieć w każdej chwili? Trybunał Konstytucyjny wyjaśnia.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.