SK 100/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuTrybunał Konstytucyjny rozpoznał skargę konstytucyjną J.M. dotyczącą art. 149 § 1 pkt 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.). Skarżący zakwestionował przepis ten w zakresie, w jakim uniemożliwiał merytoryczne rozpoznanie skargi na bezczynność organu administracyjnego, jeśli została ona wniesiona po wydaniu decyzji, ale przed jej doręczeniem stronie. Skarżący podniósł, że taka interpretacja narusza jego konstytucyjne prawo do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji) oraz prawo do drogi sądowej dochodzenia naruszonych praw (art. 77 ust. 2 Konstytucji), a także prawo do wynagrodzenia szkody wyrządzonej przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej (art. 77 ust. 1 Konstytucji), ponieważ uniemożliwia uzyskanie prejudykatu potrzebnego do dochodzenia roszczeń odszkodowawczych. Sąd pierwszej instancji (WSA w W.) odrzucił skargę skarżącego na bezczynność, opierając się na uchwale NSA z 22 czerwca 2020 r. (II OPS 5/19), która stanowiła, że wniesienie skargi na bezczynność po zakończeniu postępowania przez organ poprzez wydanie decyzji ostatecznej stanowi przeszkodę w jej merytorycznym rozpoznaniu. Naczelny Sąd Administracyjny utrzymał to postanowienie w mocy. Trybunał Konstytucyjny, analizując sprawę, uznał, że kluczowe jest rozumienie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. przyjęte w uchwale NSA II OPS 5/19. Trybunał stwierdził, że prawo do sądu obejmuje nie tylko prawo dostępu do sądu, ale także prawo do odpowiedniego ukształtowania procedury sądowej i prawo do orzeczenia sądowego. Podkreślił, że art. 77 ust. 2 Konstytucji zakazuje zamykania drogi sądowej dochodzenia naruszonych wolności lub praw. W ocenie Trybunału, wydanie decyzji administracyjnej nie jest równoznaczne z jej wejściem do obrotu prawnego – skutek prawny wywołuje dopiero doręczenie. Dlatego też, jeśli skarga na bezczynność została wniesiona przed doręczeniem decyzji, nie można jej odrzucić jako niedopuszczalnej. Trybunał uznał, że taka interpretacja przepisu narusza prawo do sądu oraz prawo do wynagrodzenia szkody, ponieważ uniemożliwia uzyskanie prejudykatu potrzebnego do dochodzenia odszkodowania na podstawie art. 417¹ § 3 Kodeksu cywilnego. W konsekwencji, Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a., rozumiany jako uniemożliwiający merytoryczne rozpoznanie skargi na bezczynność po wydaniu decyzji, ale przed jej doręczeniem, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 w związku z art. 77 ust. 1 Konstytucji RP. Postępowanie w pozostałym zakresie umorzono. Zgłoszono dwa zdania odrębne: sędzia Michał Warciński uznał, że art. 77 ust. 1 Konstytucji jest wzorcem nieadekwatnym, a ograniczenie czasowe wnoszenia skargi na bezczynność jest zgodne z prawem do sądu i nie narusza zasady proporcjonalności; sędzia Rafał Wojciechowski uznał, że kwestionowany przepis jest zgodny z Konstytucją, a Trybunał błędnie zinterpretował jego ratio legis, skupiając się na perspektywie skarżącego i pomijając cel postępowania sądowoadministracyjnego, jakim jest zwalczanie bezczynności, a nie uzyskiwanie odszkodowania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja prawa do sądu w kontekście skarg na bezczynność organów administracji oraz znaczenia prejudykatu dla dochodzenia odszkodowania.
Dotyczy specyficznej sytuacji, gdy skarga na bezczynność została wniesiona po wydaniu decyzji, ale przed jej doręczeniem.
Zagadnienia prawne (3)
Czy art. 149 § 1 pkt 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, rozumiany jako uniemożliwiający merytoryczne rozpoznanie skargi na bezczynność organu po wydaniu decyzji, ale przed jej doręczeniem, jest zgodny z konstytucyjnym prawem do sądu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, przepis ten jest niezgodny z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP.
Uzasadnienie
Prawo do sądu obejmuje prawo do merytorycznego rozpoznania sprawy. Wydanie decyzji przez organ nie jest równoznaczne z jej wejściem do obrotu prawnego; dopiero doręczenie wywołuje skutek prawny. Odmowa rozpoznania skargi na bezczynność w sytuacji, gdy została ona wniesiona przed doręczeniem decyzji, narusza prawo do sądu i prawo do uzyskania prejudykatu do dochodzenia odszkodowania.
Czy art. 149 § 1 pkt 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, rozumiany jako uniemożliwiający merytoryczne rozpoznanie skargi na bezczynność organu po wydaniu decyzji, ale przed jej doręczeniem, jest zgodny z prawem do wynagrodzenia szkody wyrządzonej przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, przepis ten jest niezgodny z art. 77 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 2 Konstytucji RP.
Uzasadnienie
Niewprowadzenie aktu administracyjnego do obrotu prawnego (niezałatwienie sprawy) może wiązać się z poniesieniem szkody przez stronę. Odpowiedzialność odszkodowawcza jest możliwa po uzyskaniu prejudykatu w postaci wyroku sądu administracyjnego stwierdzającego bezczynność. Odrzucenie skargi na bezczynność przed doręczeniem decyzji uniemożliwia uzyskanie tego prejudykatu, naruszając prawo do wynagrodzenia szkody.
Czy ograniczenie czasowe wnoszenia skargi na bezczynność organu administracyjnego, polegające na braku możliwości jej merytorycznego rozpoznania po wydaniu decyzji, ale przed jej doręczeniem, jest proporcjonalne i zgodne z prawem do sądu?
Odpowiedź sądu
Nie, takie ograniczenie jest nieproporcjonalne i narusza prawo do sądu.
Uzasadnienie
Prawo do sądu nie jest prawem absolutnym, ale jego ograniczenia muszą być konieczne i proporcjonalne. Ograniczenie możliwości rozpoznania skargi na bezczynność w sytuacji, gdy decyzja nie weszła jeszcze do obrotu prawnego, nie jest uzasadnione i pozbawia stronę ochrony prawnej.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| J.M. | osoba_fizyczna | skarżący |
| Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji | organ_państwowy | organ administracji publicznej |
| Wojewoda L. | organ_państwowy | organ administracji publicznej |
| Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. | organ_państwowy | sąd administracyjny |
| Naczelny Sąd Administracyjny | organ_państwowy | sąd administracyjny |
| Rzecznik Praw Obywatelskich | organ_państwowy | uczestnik postępowania |
| Marszałek Sejmu | organ_państwowy | przedstawiciel Sejmu |
| Prokurator Generalny | organ_państwowy | uczestnik postępowania |
Przepisy (5)
Główne
p.p.s.a. art. 149 § 1
Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Rozumiany w sposób, że uniemożliwia rozpoznanie merytoryczne przez sąd administracyjny skargi na bezczynność po zakończeniu przez organ administracji publicznej prowadzonego postępowania poprzez wydanie decyzji lub innego przewidzianego prawem rozstrzygnięcia, mimo że skarga na bezczynność została wniesiona zanim stronie doręczono decyzję lub inne rozstrzygnięcie.
Pomocnicze
k.p.a. art. 35 § 3
Ustawa – Kodeks postępowania administracyjnego
Dotyczy ustawowego terminu do zakończenia sprawy administracyjnej.
k.c. art. 417 § 1
Ustawa – Kodeks cywilny
Dotyczy odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej, w tym przez niewydanie orzeczenia lub decyzji, wymagając prejudykatu.
u.o.t.p.TK art. 59 § 1
Ustawa o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym
Podstawa do umorzenia postępowania w zakresie niedopuszczalności wydania wyroku.
u.o.t.p.TK art. 92 § 1
Ustawa o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym
Podstawa do rozpoznania skargi konstytucyjnej na posiedzeniu niejawnym.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Interpretacja art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. uniemożliwiająca merytoryczne rozpoznanie skargi na bezczynność po wydaniu decyzji, ale przed jej doręczeniem, narusza prawo do sądu. • Taka interpretacja narusza prawo do drogi sądowej dochodzenia naruszonych praw. • Ograniczenie możliwości rozpoznania skargi na bezczynność uniemożliwia uzyskanie prejudykatu potrzebnego do dochodzenia odszkodowania za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej.
Odrzucone argumenty
Przepis art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w interpretacji sądów administracyjnych jest zgodny z Konstytucją, ponieważ celem skargi na bezczynność jest zwalczanie stanu bezczynności, a nie uzyskiwanie odszkodowania. • Ograniczenie czasowe wnoszenia skargi na bezczynność jest dopuszczalne i zgodne z prawem do sądu. • Art. 77 ust. 1 Konstytucji jest wzorcem nieadekwatnym do oceny zgodności art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a.
Godne uwagi sformułowania
„[w]niesienie skargi na bezczynność po zakończeniu przez organ administracji publicznej prowadzonego postępowania poprzez wydanie decyzji ostatecznej stanowi przeszkodę w merytorycznym rozpoznaniu takiej skargi przez sąd administracyjny” • „[p]ogląd (…) sprowadzający się do dopuszczalności rozstrzygania spraw ze skarg na bezczynność w razie załatwienia sprawy administracyjnej przed wniesieniem skargi jest, w ocenie składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, nieprawidłowy z tego podstawowego powodu, że zakończenie postępowania, którego sposób prowadzenia jest skarżony, skutkuje ustaniem stanu podlegającego kontroli sądowej tj. stanu bezczynności” • „[n]ie można się (…) zgodzić z argumentacją na rzecz poglądu o dopuszczalności nieograniczonego w czasie orzekania w przedmiocie bezczynności ze względu na zawarowane art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej prawo każdego do sądu i potrzebę uzyskania prejudykatu” • „[w] kontekście argumentacji dotyczącej konieczności uzyskania przez stronę wadliwie prowadzonego postępowania prejudykatu dla celu dochodzenia odszkodowania na podstawie art. 417¹ § 1 [k.c.] stwierdzić należy, iż prejudykat taki stanowi nie tylko orzeczenie sądu wydane na podstawie art. 149 § 1 pkt 3) p.p.s.a. lecz również wydane, na podstawie art. 37 § 6 pkt 1) k.p.a., w wyniku złożonego ponaglenia postanowienie” • „[w]ydanie decyzji administracyjnej (czyli sporządzenie i jego podpisanie, zgodnie z zasadami określonymi w art. […]
Skład orzekający
Bogdan Święczkowski
przewodniczący
Michał Warciński
członek
Rafał Wojciechowski
członek
Jarosław Wyrembak
członek
Andrzej Zielonacki
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja prawa do sądu w kontekście skarg na bezczynność organów administracji oraz znaczenia prejudykatu dla dochodzenia odszkodowania."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, gdy skarga na bezczynność została wniesiona po wydaniu decyzji, ale przed jej doręczeniem.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy fundamentalnego prawa do sądu i jego ograniczeń w kontekście działania administracji publicznej, co ma szerokie implikacje praktyczne dla obywateli i prawników.
“Prawo do sądu kontra biurokracja: TK rozstrzyga, kiedy można skarżyć bezczynność urzędu.”
Zdanie odrębne
Sektor
administracyjne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.