SK 1/14

Trybunał Konstytucyjny rozpoznał skargę konstytucyjną Jędrzeja Romana Łabęckiego dotyczącą zgodności art. 55 § 1 zdanie pierwsze oraz art. 330 § 2 zdanie drugie ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (k.p.k.) z Konstytucją RP. Skarżący kwestionował przepisy, które uzależniały możliwość wniesienia przez pokrzywdzonego subsydiarnego aktu oskarżenia od powtórnego wydania przez prokuratora postanowienia o odmowie wszczęcia lub umorzeniu postępowania. Zdaniem skarżącego, takie rozwiązanie naruszało zasadę równości wobec prawa (art. 32 ust. 1), prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy (art. 45 ust. 1) oraz zakaz zamykania drogi sądowej (art. 77 ust. 2 Konstytucji). Trybunał, analizując stan faktyczny sprawy, w której prokurator wydał najpierw postanowienie o odmowie wszczęcia dochodzenia, a następnie, po uchyleniu go przez sąd i przeprowadzeniu postępowania, postanowienie o umorzeniu dochodzenia, stwierdził, że skarżący nie miał legitymacji do wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia. Sądy obu instancji utrzymały w mocy postanowienie o umorzeniu postępowania, uznając, że warunek powtórnego wydania przez prokuratora postanowienia o tej samej treści nie został spełniony. W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że zasada równości wobec prawa nie nakazuje identycznego traktowania wszystkich podmiotów w każdej sytuacji. Zróżnicowanie sytuacji procesowej pokrzywdzonych, wynikające z odmiennych podstaw faktycznych i prawnych wydawanych postanowień prokuratorskich (odmowa wszczęcia postępowania vs. umorzenie postępowania), uzasadnia odmienne ukształtowanie ich uprawnień. Trybunał zaznaczył, że prawo do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji) nie gwarantuje pokrzywdzonemu prawa do wszczęcia postępowania karnego w każdej sytuacji, a subsydiarny akt oskarżenia stanowi jedynie dodatkowy instrument ochrony jego interesów, a nie konstytucyjne prawo. Trybunał uznał, że dostęp do sądu jest zapewniony, ponieważ na drugie postanowienie prokuratora o umorzeniu postępowania służy zażalenie. W przypadku uwzględnienia zażalenia i ponownego uchylenia postanowienia, kolejne postanowienie prokuratora mogłoby być uznane za „wydane ponownie”, co otworzyłoby drogę do subsydiarnego aktu oskarżenia. W ocenie Trybunału, rygorystyczne warunki wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia, ustanowione przez ustawodawcę, mają na celu zapobieganie nadużywaniu tej instytucji i nie naruszają zasady równości ani prawa do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy. Warto również zauważyć, że w przypadku szkody majątkowej, bardziej efektywnym środkiem ochrony mogłoby być powództwo cywilne.

Zagadnienia prawne (1)

Skład orzekający