SDI 7/04

POSTANOWIENIE  Z  DNIA  1  PAŹDZIERNIKA  2004  R. 
SDI  7/04 
 
Przewodniczący: sędzia SN Józef Dołhy. 
Sędziowie SN: Dorota Rysińska, Stanisław Zabłocki (sprawozdawca). 
 
Sąd Najwyższy – Izba Karna z udziałem Zastępcy Głównego Rzecznika 
Dyscyplinarnego Krajowej Izby Radców Prawnych oraz protokolanta w sprawie 
byłego radcy prawnego, wobec którego podniesiony został – przez 
pokrzywdzonych Sylwię i Bronisława K. – zarzut dotyczący niewłaściwego 
reprezentowania ich w sporach sądowych, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 
15 kwietnia 2004 r. kasacji, wniesionej przez pokrzywdzonych Sylwię i 
Bronisława K., od postanowienia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego z dnia 26 
września 2002 r., sygn. akt (...) utrzymującego w mocy postanowienie 
Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego przy Okręgowej Izbie Radców Prawnych z 
dnia 5 grudnia 2001 r., sygn. akt (...) 
 
1) 
o d d a l i ł   k a s a c j ę; 
2) 
zwolnił pokrzywdzonych od ponoszenia kosztów sądowych postępowania 
kasacyjnego. 
 
U z a s a d n i e n i e 
 
Okręgowy Sąd Dyscyplinarny przy Okręgowej Izbie Radców Prawnych 
postanowieniem z dnia  5 grudnia 2001 r., sygn. akt D/OSD (...) umorzył 
postępowanie dyscyplinarne przeciwko radcy prawnemu obwinionemu o 
popełnienie przewinień z art. 64 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o radcach prawnych. 
W uzasadnieniu postanowienia Sąd Dyscyplinarny wskazał, iż Uchwałą Nr 
383/V/2001 Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych z dnia 2 lipca 2001 r. 

 
2
obwiniony radca prawny skreślony został z listy radców prawnych prowadzonej 
przez OIRP i wobec uprawomocnienia się tej uchwały przestał być radcą 
prawnym. Sąd Dyscyplinarny uznał, iż z racji utraty przez obwinionego statusu 
radcy prawnego zaszła zatem okoliczność, która według art. 67 ust. 2 ustawy o 
radcach prawnych w związku z art. 17 § 1 pkt 8 i 11 k.p.k. uniemożliwiła dalsze 
prowadzenie postępowania dyscyplinarnego, albowiem obwiniony nie podlegał 
już orzecznictwu sądów dyscyplinarnych w trybie ustawy o radcach prawnych. 
Zażalenia na powyższe postanowienie złożyli: Sylwia i Bronisław K., 
wnosząc o jego uchylenie. W części motywacyjnej identycznych co do treści 
zażaleń skarżący wskazali, iż zgodnie z przepisami ustawy o radcach prawnych, 
„...rozpoczęte postępowania dyscyplinarne wobec radców prawnych prowadzi 
się do ich zakończenia przed skreśleniem radców z listy”. W związku z tym w 
ocenie skarżących skreślenie obwinionego radcy z listy radców prawnych przez 
Radę Izby w dniu 2 lipca 2001 r. było nieskuteczne, a decyzja o umorzeniu 
postępowania przez Sąd Dyscyplinarny powinna zostać uchylona. Nadto 
skarżący wskazali na konieczność nadzorowania pracy radców prawnych przez 
samorząd pod kątem jej zgodności z etyką zawodową „i innymi przepisami”. 
Wyższy Sąd Dyscyplinarny postanowieniem z dnia 26 września 2002 r., 
sygn. 
akt 
WO 
(...) 
zaskarżone 
postanowienie 
Okręgowego 
Sądu 
Dyscyplinarnego utrzymał w mocy. 
Kasację od powyższego orzeczenia wywiedli Sylwia i Bronisław K., którzy 
zaskarżając w całości postanowienie Wyższego Sądu Dyscyplinarnego 
sformułowali w kasacji zarzut błędnej oceny postępowania obwinionego radcy 
prawnego dokonanej przez Radę Okręgowej Izby Radców Prawnych, Okręgowy 
Sąd Dyscyplinarny oraz Wyższy Sąd Dyscyplinarny „skutkującej błędnym 
przyjęciem, iż o skreślenie z listy radców nie wystąpił sam obwiniony”. 
Przy tak sformułowanym zarzucie kasacyjnym autorzy skargi wnosili o: 
 uchylenie zaskarżonego kasacją postanowienia w całości, 

 
3
 uchylenie w całości poprzedzającego go postanowienia Okręgowego 
Sądu Dyscyplinarnego z dnia 5 grudnia 2001 roku, 
 uchylenie uchwały nr 383/V/2001 Rady Okręgowej Izby Radców 
Prawnych w sprawie skreślenia radcy prawnego z listy radców 
prawnych, 
 przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Okręgowy 
Sąd Dyscyplinarny jako Sąd pierwszej instancji lub sąd innego 
okręgu. 
Nadto w uzasadnieniu kasacji skarżący podnieśli, że zachowania 
obwinionego 
radcy 
prawnego 
polegające 
na 
nieopłacaniu 
składek 
członkowskich miały charakter świadomy i zmierzały do obejścia prawa oraz 
uniknięcia odpowiedzialności dyscyplinarnej poprzez doprowadzenie do 
skreślenia go z listy radców prawnych. 
Rozpoznając niniejszą kasację Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie z tych samych przyczyn 
prawnych, które legły u podstaw oddalenia skargi kasacyjnej wniesionej przez 
Sylwię K. w sprawie o sygn. akt SDI 5/04, rozpoznawanej przez Sąd Najwyższy 
w tej samej dacie, co sprawa niniejsza. Ponieważ są to jednak sprawy odrębne, 
należy przyczyny te opisać także i w uzasadnieniu postanowienia wydanego w 
sprawie o sygn. akt SDI 7/04. 
Zgodnie z art. 623 ustawy o radcach prawnych kasacja może być wniesiona 
jedynie z powodu rażącego naruszenia prawa lub rażącej niewspółmierności 
kary dyscyplinarnej. Tym samym w treści tego nadzwyczajnego środka 
zaskarżenia strona nie może ograniczyć się do wyrażenia ocen, iż czuje się 
zaskarżonym orzeczeniem pokrzywdzona, czy też do polemiki z ustaleniami 
faktycznymi, dokonanymi przez korporacyjny sąd odwoławczy lub do 
kwestionowania ocen dokonanych przez ten organ, bez jednoczesnego 
wskazania, które przepisy prawa zostały w toku korporacyjnego postępowania 

 
4
dyscyplinarnego naruszone i bez wykazania nadto, że naruszenie to miało 
charakter rażący. W postępowaniu kasacyjnym dotyczącym konkretnego 
orzeczenia odwoławczego sądu dyscyplinarnego nie można zatem podnosić 
zarzutów nawiązujących jedynie do „błędnej oceny postępowania radcy 
prawnego”, do której dojść miało nadto w postępowaniu toczącym się przed 
innym organem (choćby był to także organ korporacyjny) i w innym trybie. 
Dokonując adaptacji – na gruncie kasacyjnego postępowania dyscyplinarnego – 
dorobku orzecznictwa kasacyjnego Sądu Najwyższego ukształtowanego na 
gruncie kodeksu postępowania karnego (który to dorobek – w związku z treścią 
art. 626 ustawy o radcach prawnych – może i powinien mieć odpowiednie 
zastosowanie, z wyjątkiem orzeczeń dotyczących unormowań zawartych w art. 
526 § 2 oraz w art. 530 § 2 i 3 k.p.k.), należy zatem stwierdzić, że: 1/ nie można 
identyfikować kontroli kasacyjnej prawomocnych orzeczeń dyscyplinarnych z 
odmienną w swych założeniach i o wiele szerszą kontrolą odwoławczą 
nieprawomocnych orzeczeń dyscyplinarnych (por. z wyrokiem SN z dnia 30 
maja 1996 r., V KKN 29/96, OSNKW 1996, z. 7-8, poz. 44); 2/ wskazana wyżej 
ustawa korporacyjna ogranicza podstawy kasacji do kontroli zaskarżonego 
orzeczenia tylko z punktu widzenia naruszenia przepisów prawa, z wyłączeniem 
badania prawidłowości ustaleń faktycznych. Błędy w ustaleniach faktycznych 
mogą tylko pośrednio uzasadniać uchylenie zaskarżonego orzeczenia, gdy są 
wynikiem naruszenia przepisów prawa procesowego (por. z wyrokiem SN z 
dnia 21 maja 1996 r., IV KKN 4/96, niepubl.); 3/ Sąd Najwyższy, orzekając w 
trybie kasacji także i w sprawach dyscyplinarnych, nie jest władny dokonywać 
ponownej oceny dowodów i na podstawie własnej oceny kontrolować 
poprawności dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych. Zadaniem Sądu 
Najwyższego jest jedynie sprawdzenie, czy dokonując ustaleń faktycznych 
orzekające w obu instancjach sądy nie dopuściły się rażącego naruszenia reguł 
procedowania, co mogłoby mieć wpływ na ustalenia faktyczne, a w 
konsekwencji na treść wyroku. Innymi słowy, kontroli podlegają nie same 

 
5
ustalenia faktyczne, ale sposób ich dokonania (por. z wyrokiem SN z dnia 6 
września 1996 r., II KKN 63/96, OSNKW 1997, z. 1-2, poz. 11). Przenosząc 
powyższe uogólnienia na grunt realiów rozpoznawanej sprawy stwierdzić zatem 
należy, że: 
I. 
Zgodnie z art. 64 ust. 1 ustawy o radcach prawnych odpowiedzialności 
dyscyplinarnej podlegają jedynie radcowie prawni i aplikanci radcowscy. 
Jest to naturalną konsekwencją założenia, iż organy o charakterze 
korporacyjnym, jakimi są Okręgowy i Wyższy Sąd Dyscyplinarny, nie 
mogą orzekać w sprawach podmiotów nie będących członkami 
korporacji. Nie może być zatem pociągnięta do odpowiedzialności 
dyscyplinarnej przed wskazanymi wyżej organami korporacyjnymi 
samorządu radcowskiego osoba skreślona z listy radców prawnych (por. 
Z. Klatka: Ustawa o radcach prawnych. Komentarz, Wyd. C.H. Beck, 
Warszawa 1999, s. 356. Analogiczne rozwiązanie obowiązuje na gruncie 
przepisów Prawa o adwokaturze – por. art. 80 ustawy z dnia 26 maja 1982 
r., jedn. tekst: Dz. U. Nr 123 z 2002 r., poz. 1058 z późn. zm. oraz 
Z. Krzemiński: Prawo o adwokaturze. Komentarz, Wyd. C.H. Beck, 
Warszawa 1998, s. 147). W zaskarżonym skargą kasacyjną postanowieniu 
Wyższego Sądu Dyscyplinarnego ustalono, że w chwili orzekania o 
umorzeniu postępowania przez Sąd pierwszej instancji ten radca prawny 
nie był już radcą prawnym, zaś przy dokonywaniu tego kluczowego 
ustalenia sądy dyscyplinarne nie dopuściły się żadnych uchybień 
proceduralnych. 
II. 
Jedynym przepisem, zapobiegającym instrumentalnemu wystąpieniu z 
korporacji po to, aby uniknąć postępowania dyscyplinarnego, jest 
dyspozycja art. 30 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, zgodnie z którym w 
wypadku gdy przeciwko radcy prawnemu toczy się postępowanie 
dyscyplinarne albo sądowe o przestępstwo zagrożone dodatkową karą 
pozbawienia praw publicznych lub prawa do wykonywania zawodu, do 

 
6
czasu zakończenia takiego postępowania można odmówić skreślenia z 
listy radców prawnych pomimo wniosku radcy prawnego, o którym mowa 
w art. 29 pkt 1. Przepis ten ma na celu zachowanie możliwości 
napiętnowania przez organy korporacyjne szczególnie nagannych 
zachowań radcy prawnego. Rzecz jednak w tym, że ocena, czy zachodzą 
okoliczności przemawiające za nieskreślaniem radcy prawnego z listy w 
tym celu, aby zachować jurysdykcję organu korporacyjnego, może być 
dokonywana w postępowaniu toczącym się w trybie art. 29 i art. 30 
ustawy o radcach prawnych, nie zaś w postępowaniu dyscyplinarnym. 
Skreślenie następuje bowiem uchwałą rady izby o charakterze decyzji 
administracyjnej, zaś postępowanie poprzedzające uchwałę prowadzi się 
stosując przepisy kodeksu postępowania administracyjnego (zob. 
Z. Klatka, op. cit., s. 263). Jeśli by zatem nawet podzielić rozumowanie, 
które prezentują pokrzywdzeni Sylwia oraz Bronisław K., że zachowanie 
obwinionego radcy sprowadzało się do świadomego i celowego 
zaprzestania 
płacenia 
składek, 
aby 
uniknąć 
postępowania 
dyscyplinarnego, i że zatem powinno ono być potraktowane jako 
równoważne wystąpieniu przez samego radcę z wnioskiem o skreślenie z 
listy, albowiem stanowiło wyraz woli obwinionego co do skreślenia go z 
listy (które to założenie jest zresztą nader wątpliwe tak z przyczyn 
dowodowych, albowiem radca prawny musiał zaprzestać płacenia składek 
co najmniej na rok przed wydaniem uchwały przez OIRP, a więc już 
przed lipcem 2000 r., natomiast wniosek o wszczęcie postępowania 
dyscyplinarnego Sylwia i Bronisław K. złożyli dopiero w połowie 
września 2000r., jak i jurydycznych), to stwierdzić należy, że jego autorzy 
wybrali dla prezentacji tego poglądu niewłaściwe forum. Gdyby 
pokrzywdzeni na właściwej, wskazanej wyżej drodze wykazali, że 
uchwała nr 383/V/2001 Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych z dnia 2 
lipca 2001 r. narusza ich interes prawny (co znów jest nader wątpliwe, ale 

 
7
czego Sąd Najwyższy zgodnie z podziałem kompetencji nie jest władny 
przesądzać w niniejszym postępowaniu), i tym samym doprowadzili do 
wzruszenia prawomocnej uchwały o skreśleniu tego radcy prawnego z 
listy radców prawnych, dopiero wówczas korporacyjny sąd radcowski 
władny 
byłby 
kontynuować 
przeciwko 
niemu 
postępowanie 
dyscyplinarne (pod warunkiem, rzecz jasna, że w międzyczasie nie 
nastąpiło by przedawnienie deliktu dyscyplinarnego). Wskazane wyżej 
względy na brak kompetencji funkcjonalnej bezprzedmiotowym czynią 
też zawarty w skardze kasacyjnej wniosek o uchylenie przez Sąd 
Najwyższy, 
niejako 
„przy 
okazji” 
rozpoznawania 
kasacji 
od 
postanowienia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego z dnia 26 września 2002 
r., także i uchwały nr 383/V/2001 Rady Okręgowej Izby Radców 
Prawnych  w sprawie skreślenia radcy prawnego z listy radców prawnych. 
III. 
Bezsporne jest, że już w dniu podejmowania przez Okręgowy Sąd 
Dyscyplinarny przy Okręgowej Izbie Radców Prawnych, a więc w dniu 5 
grudnia 
2001 
r. 
postanowienia 
o 
umorzeniu 
postępowania 
dyscyplinarnego przeciwko radcy prawnemu, uchwała nr 383/V/2001 
Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych z dnia 2 lipca 2001 r. o 
skreśleniu tej osoby z listy radców prawnych na podstawie art. 29 pkt 4 
lit. a była prawomocna. W konsekwencji radca prawny nie podlegał, jak 
to wskazano wyżej w pkt I wywodu, jurysdykcji dyscyplinarnej organów 
radcowskich, a zatem rozstrzygnięcie o umorzeniu postępowania 
dyscyplinarnego przed tymi organami na podstawie art. 67 ust. 2 ustawy o 
radcach prawnych w zw. z art. 17 § 1 pkt 8 i 11 k.p.k. nie tylko nie 
naruszało prawa, ale wręcz było z prawem zgodne. Konstatacja powyższa 
w pełni odnosi się również do utrzymującego rozstrzygnięcie organu 
pierwszej 
instancji 
w 
mocy 
postanowienia 
Wyższego 
Sądu 
Dyscyplinarnego, które to rozstrzygnięcie – jako jedyne (zob. treść art. 

 
8
622 ust. 1  ustawy o radcach prawnych) – stanowić mogło substrat 
zaskarżenia skargą kasacyjną. 
IV. 
W związku z zawartymi w kasacji pokrzywdzonej krytycznymi uwagami, 
że były radca prawny uzyskał w międzyczasie wpis na listę adwokatów 
Okręgowej Rady Adwokackiej i rozpoczął wykonywanie zawodu 
adwokata, zauważyć należy, iż korporacja radcowska i korporacja 
adwokacka stanowią dwa odrębne organizmy samorządu zawodowego. W 
związku z tym organy dyscyplinarne samorządu radcowskiego nie mają 
kompetencji jurysdykcyjnej nad osobami wpisanymi wyłącznie na listę 
adwokatów, a skreślonymi z listy radców prawnych. W piśmiennictwie 
(zob. Z. Krzemiński, op. cit., s. 147) oraz w orzecznictwie (zob. 
orzeczenie SN z dnia 23 maja 1964 r., R.Adw. 94/63, Pal. 1964, Nr 11, s. 
75) wyrażany jest pogląd, że adwokat i aplikant adwokacki nie może być 
pociągnięty do odpowiedzialności za czyn popełniony przed wpisem na 
listę adwokatów lub aplikantów adwokackich. Tym niemniej należy 
zwrócić uwagę na unormowanie przewidziane w art. 74 Prawa o 
adwokaturze, zgodnie z którym okręgowa rada adwokacka może skreślić 
adwokata z listy adwokatów w związku z czynem popełnionym przed 
wpisem na listę, jeśli spełnione zostaną kumulatywnie dwa warunki: po 
pierwsze czyn popełniony przez zainteresowanego stanowiłby przeszkodę 
wpisu (w praktyce może tu chodzić o takie zachowanie przed wpisem, 
które świadczy o tym, że zainteresowany nie daje rękojmi prawidłowego 
wykonywania zawodu adwokata, o której mowa jest w art. 65 pkt 1 Prawa 
o adwokaturze), po drugie zaś czyn ten nie był znany radzie przy 
podejmowaniu uchwały o wpisie. Zajęcie stanowiska co do zaistnienia 
przesłanek określonych w art. 74 Prawa o adwokaturze lub braku ich 
spełnienia leży w kompetencjach samorządu adwokackiego, z ewentualną 
drogą zaskarżenia do sądu administracyjnego (przy czym i w tym 
wypadku nader wątpliwe jest, czy pokrzywdzona mogła by zostać uznana 

 
9
za „zainteresowanego” w rozumieniu stosownych przepisów, ale czego 
Sąd Najwyższy zgodnie z podziałem kompetencji nie jest władny 
przesądzać w niniejszym postępowaniu). Nadto wypada stwierdzić, że 
gdyby pokrzywdzeni uważali, iż w wyniku działań lub zaniechań ich 
byłego pełnomocnika ponieśli szkodę majątkową – mogą dochodzić przed 
sądami powszechnymi odszkodowania na zasadach przewidzianych w 
kodeksie cywilnym. 
Z wszystkich wyżej omówionych powodów Sąd Najwyższy oddalił kasację 
wniesioną przez pokrzywdzonych Sylwię i Bronisława K. od postanowienia 
Wyższego Sądu Dyscyplinarnego z dnia 26 września 2002 r., zwalniając ich 
jednocześnie od ponoszenia kosztów sądowych postępowania kasacyjnego.