SDI 5/04

POSTANOWIENIE Z DNIA 1 PAŹDZIERNIKA 2004 R. SDI 5/04 Ocena czy zachodzą okoliczności przemawiające za nieskreślaniem radcy prawnego z listy radców w tym celu, aby zachować jurysdykcję orga- nu korporacyjnego, może być dokonywana w postępowaniu toczącym się w trybie art. 29 i art. 30 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.), nie zaś w postępowaniu dyscy- plinarnym. Przewodniczący: sędzia SN J. Dołhy. Sędziowie SN: D. Rysińska, S. Zabłocki (sprawozdawca). Zastępca Głównego Rzecznika Dyscyplinarnego Krajowej Izby Radców Prawnych: A. Hardy. Sąd Najwyższy w sprawie Marcjusza S., byłego radcy prawnego ob- winionego o popełnienie przewinienia określonego w art. 64 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059, ze zm.) po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 1 października 2004 r. kasacji, wniesionej przez pokrzywdzoną Sylwię K. od postanowienia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego w W. z dnia 20 listopada 2002 r., utrzymującego w mocy postanowienie Okręgowego Sądu Dyscy- plinarnego przy Okręgowej Izbie Radców Prawnych w S. z dnia 18 paź- dziernika 2001 r., o d d a l i ł kasację (...). 2 U Z A S A D N I E N I E Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego przy Okręgowej Izbie Radców Prawnych w S. w dniu 5 czerwca 2001 r. skierował do Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego Okręgowej Izby Radców Prawnych w S. wniosek o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego przeciwko radcy prawnemu Mar- cjuszowi S., dotyczącego popełnienia przez niego przewinienia dyscypli- narnego określonego w art. 64 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych. W niespełna miesiąc po tej dacie Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w S., uchwałą z dnia 2 lipca 2001 r., na podstawie art. 29 pkt 4 lit. a ustawy o radcach prawnych, skreśliła Marcjusza S. z listy radców prawnych z powodu nieuiszczania składek członkowskich przez okres dłuższy niż rok. Okręgowy Sąd Dyscyplinarny przy Okręgowej Izbie Radców Praw- nych w S. postanowieniem z dnia 18 października 2001 r., umorzył postę- powanie dyscyplinarne przeciwko radcy prawnemu Marcjuszowi S., obwi- nionemu o popełnienie przewinienia określonego w art. 64 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o radcach prawnych.W uzasadnieniu postanowienia Sąd Dyscypli- narny wskazał, że uchwałą Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w S. z dnia 2 lipca 2001 r. obwiniony Marcjusz S. skreślony został z listy radców prawnych prowadzonej przez OIRP w S. i wobec uprawomocnienia się tej uchwały przestał być radcą prawnym. Sąd Dyscyplinarny stwierdził,ież z racji utraty przez obwinionego statusu radcy prawnego zaszła zatem oko- liczność, która według art. 67 ust. 2 ustawy o radcach prawnych w zw. z art. 17 § 1 pkt 8 k.p.k. uniemożliwiła dalsze prowadzenie postępowania dyscyplinarnego, albowiem obwiniony nie podlega już orzecznictwu sądów dyscyplinarnych w trybie ustawy o radcach prawnych. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła pokrzywdzona Sylwia K. wnosząc o jego uchylenie. W części motywacyjnej zażalenia skarżąca 3 wskazała, że zgodnie z przepisami ustawy o radcach prawnych, „...rozpoczęte postępowania dyscyplinarne wobec radców prowadzi się do ich zakończenia przed skreśleniem radców z listy”. W związku z tym w ocenie skarżącej „...skreślenie obwinionego radcy z listy radców prawnych przez Radę Izby w dniu 2 lipca 2001 r. jest nieskuteczne, a umorzenie po- stępowania przez Sąd Dyscyplinarny winno zostać uchylone”. Nadto skar- żąca wskazała na konieczność nadzorowania pracy radców prawnych przez samorząd „...pod kątem jej zgodności z etyką zawodową i innymi przepisami”. Wyższy Sąd Dyscyplinarny w W. postanowieniem z dnia 20 listopada 2002 r., zaskarżone postanowienie Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego w S. utrzymał w mocy. Kasację od powyższego orzeczenia wywiodła pokrzywdzona Sylwia K., i – zaskarżając w całości postanowienie Wyższego Sądu Dyscyplinar- nego w W. – sformułowała w niej zarzut błędnej oceny postępowania obwi- nionego radcy prawnego, dokonanej przez Radę Okręgowej Izby Radców Prawnych w S., Okręgowy Sąd Dyscyplinarny w S. oraz Wyższy Sąd Dys- cyplinarny w W., „...skutkującej błędnym przyjęciem, iż o skreślenie z listy radców nie wystąpił sam obwiniony”. Przy tak sformułowanym zarzucie kasacyjnym autorka skargi wnosiła o: - uchylenie zaskarżonego kasacją postanowienia w całości, - uchylenie w całości poprzedzającego go postanowienia Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego w S. z dnia 18 października 2001 r., - uchylenie uchwały Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w S. w sprawie skreślenia radcy prawnego Marcjusza S. z listy radców praw- nych, - przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Okręgowy Sąd Dyscyplinarny w S. jako Sąd pierwszej instancji lub Sąd innego okręgu. 4 Nadto w uzasadnieniu kasacji skarżąca twierdziła, że zachowania obwinionego radcy zmierzały do obejścia prawa oraz uniknięcia odpowie- dzialności dyscyplinarnej poprzez doprowadzenie do skreślenia go z listy radców prawnych. Na tym tle autorka kasacji starała się wykazać wadli- wość wykładni art. 30 ust. 1 ustawy o radcach prawnych dokonanej przez Wyższy Sąd Dyscyplinarny. Rozpoznając niniejszą kasację Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 623 ustawy o radcach prawnych kasacja może być wniesiona jedynie z powodu rażącego naruszenia prawa lub rażącej niewspółmierności kary dyscypli- narnej. Tym samym w treści tego nadzwyczajnego środka zaskarżenia strona nie może ograniczyć się do wyrażenia ocen, że czuje się zaskarżo- nym orzeczeniem pokrzywdzona czy też do polemiki z ustaleniami faktycz- nymi, dokonanymi przez korporacyjny sąd odwoławczy lub do kwestiono- wania ocen dokonanych przez ten organ, bez jednoczesnego wskazania, które przepisy prawa zostały w toku korporacyjnego postępowania dyscy- plinarnego naruszone i bez wykazania nadto, że naruszenie to miało cha- rakter rażący. W postępowaniu kasacyjnym dotyczącym konkretnego orze- czenia odwoławczego sądu dyscyplinarnego nie można zatem podnosić zarzutów nawiązujących jedynie do „błędnej oceny postępowania radcy prawnego”, do której dojść miało nadto w postępowaniu toczącym się przed innym organem (choćby był to także organ korporacyjny) i w innym trybie. Dokonując – w kasacyjnym postępowaniu dyscyplinarnym – adapta- cji dorobku orzecznictwa kasacyjnego Sądu Najwyższego ukształtowanego na gruncie Kodeksu postępowania karnego (który to dorobek – w związku z treścią art. 626 ustawy o radcach prawnych – może i powinien mieć od- powiednie zastosowanie, z wyjątkiem orzeczeń dotyczących unormowań zawartych w art. 526 § 2 oraz w art. 530 § 2 i 3 k.p.k.), należy zatem stwierdzić, że: 1/ nie można identyfikować kontroli kasacyjnej prawomoc- 5 nych orzeczeń dyscyplinarnych z odmienną w swych założeniach i o wiele szerszą kontrolą odwoławczą nieprawomocnych orzeczeń dyscyplinarnych (por. z wyrokiem SN z dnia 30 maja 1996 r., V KKN 29/96, OSNKW 1996, z. 7-8, poz. 44); 2/ wskazana wyżej ustawa korporacyjna ogranicza pod- stawy kasacji do kontroli zaskarżonego orzeczenia tylko z punktu widzenia naruszenia przepisów prawa, z wyłączeniem badania prawidłowości usta- leń faktycznych. Błędy w ustaleniach faktycznych mogą tylko pośrednio uzasadniać uchylenie zaskarżonego orzeczenia, gdy są wynikiem naru- szenia przepisów prawa procesowego (por. z wyrokiem SN z dnia 21 maja 1996 r., IV KKN 4/96, niepubl.); 3/ Sąd Najwyższy, orzekając w trybie ka- sacji, także i w sprawach dyscyplinarnych, nie jest władny dokonywać po- nownej oceny dowodów i na podstawie własnej oceny kontrolować po- prawności dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych. Zadaniem Sądu Najwyższego jest jedynie sprawdzenie czy dokonując ustaleń faktycznych orzekające w obu instancjach sądy nie dopuściły się rażącego naruszenia reguł procedowania, co mogłoby mieć wpływ na ustalenia faktyczne, a w konsekwencji na treść wyroku. Innymi słowy, kontroli podlegają nie same ustalenia faktyczne, ale sposób ich dokonania (por. z wyrokiem SN z dnia 6 września 1996 r., II KKN 63/96, OSNKW 1997, z. 1-2, poz. 11). Przenosząc powyższe uogólnienia na grunt realiów rozpoznawanej sprawy stwierdzić zatem należy, że: I. Zgodnie z art. 64 ust. 1 ustawy o radcach prawnych odpowiedzialności dyscyplinarnej podlegają jedynie radcowie prawni i aplikanci radcow- scy. Jest to naturalną konsekwencją założenia, że organy o charakte- rze korporacyjnym, jakimi są Okręgowy i Wyższy Sąd Dyscyplinarny, nie mogą orzekać w sprawach podmiotów nie będących członkami korporacji. Nie może być zatem pociągnięta do odpowiedzialności dys- cyplinarnej przed wskazanymi wyżej organami korporacyjnymi samo- rządu radcowskiego osoba skreślona z listy radców prawnych (por. 6 Z. Klatka: Ustawa o radcach prawnych. Komentarz, Warszawa 1999, s. 356. Analogiczne rozwiązanie obowiązuje na gruncie przepisów prawa o adwokaturze – por. art. 80 ustawy z dnia 26 maja 1982 r., Dz. U. 2002 r. Nr 123 poz. 1058 ze zm. oraz Z. Krzemiński: Prawo o ad- wokaturze. Komentarz, Warszawa 1998, s. 147). W zaskarżonym skargą kasacyjną postanowieniu Wyższego Sądu Dyscyplinarnego ustalono, że w chwili orzekania o umorzeniu postępowania przez sąd pierwszej instancji Marcjusz S. nie był już radcą prawnym, zaś przy dokonywaniu tego kluczowego ustalenia sądy dyscyplinarne nie dopu- ściły się żadnych uchybień proceduralnych. II. Jedynym przepisem, zapobiegającym instrumentalnemu wystąpieniu z korporacji po to, aby uniknąć postępowania dyscyplinarnego, jest dys- pozycja art. 30 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, zgodnie z którym w wypadku gdy przeciwko radcy prawnemu toczy się postępowanie dys- cyplinarne albo sądowe o przestępstwo zagrożone dodatkową karą pozbawienia praw publicznych lub prawa do wykonywania zawodu, do czasu zakończenia takiego postępowania można odmówić skreślenia z listy radców prawnych pomimo wniosku radcy prawnego, o którym mowa w art. 29 pkt 1. Przepis ten ma na celu zachowanie możliwości napiętnowania przez organy korporacyjne szczególnie nagannych za- chowań radcy prawnego. Rzecz jednak w tym, że ocena czy zachodzą okoliczności przemawiające za nieskreślaniem radcy prawnego z listy w tym celu, aby zachować jurysdykcję organu korporacyjnego, może być dokonywana w postępowaniu toczącym się w trybie art. 29 i art. 30 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.), nie zaś w postępowaniu dyscyplinarnym. Skreślenie następuje bowiem uchwałą rady izby o charakterze decyzji administracyjnej, zaś postępowania poprzedzające uchwałę prowadzi się stosując przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (zob. 7 Z. Klatka: op. cit., s. 263). Zatem jeśli by nawet podzielić rozumowanie, które prezentuje pokrzywdzona Sylwia K., że zachowanie obwinionego radcy sprowadzało się do świadomego i celowego zaprzestania płace- nia składek, aby uniknąć postępowania dyscyplinarnego, i że zatem powinno ono być potraktowane jako równoważne wystąpieniu przez samego radcę z wnioskiem o skreślenie z listy, albowiem stanowiło wyraz woli obwinionego co do skreślenia go z listy (które to założenie jest zresztą nader wątpliwe tak z przyczyn dowodowych, gdyż Mar- cjusz S. musiał zaprzestać płacenia składek co najmniej na rok przed wydaniem uchwały przez OIRP w S., a więc już przed lipcem 2000 r., natomiast wniosek o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego Sylwia K. złożyła dopiero w połowie września 2000 r., jak i z przyczyn jury- dycznych), to stwierdzić należy, że jego autorka wybrała dla prezenta- cji tego poglądu niewłaściwe forum. Gdyby pokrzywdzona na właści- wej, wskazanej wyżej drodze wykazała, że uchwała nr 383/V/2001 Ra- dy Okręgowej Izby Radców Prawnych z dnia 2 lipca 2001 r. narusza jej interes prawny (co znów jest nader wątpliwe, ale czego Sąd Najwyższy zgodnie z podziałem kompetencji nie jest władny przesądzać w niniej- szym postępowaniu), i tym samym doprowadziła do wzruszenia pra- womocnej uchwały o skreśleniu Marcjusza S. z listy radców prawnych, dopiero wówczas korporacyjny sąd radcowski władny byłby kontynuo- wać przeciwko niemu postępowanie dyscyplinarne (pod warunkiem, rzecz jasna, że w międzyczasie nie nastąpiłoby przedawnienie deliktu dyscyplinarnego). Wskazane wyżej względy na brak kompetencji funk- cjonalnej czynią też bezprzedmiotowym zawarty w skardze kasacyjnej wniosek o uchylenie przez Sąd Najwyższy, niejako „przy okazji” rozpo- znawania kasacji od postanowienia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego w W. z dnia 20 listopada 2002 r., także i uchwały Rady Okręgowej Izby 8 Radców Prawnych w S. w sprawie skreślenia radcy prawnego Marcju- sza S. z listy radców prawnych. III. Bezsporne jest, że już w dniu podejmowania przez Okręgowy Sąd Dys- cyplinarny przy Okręgowej Izbie Radców Prawnych w S. w dniu 18 października 2001 r. postanowienia o umorzeniu postępowania dyscy- plinarnego przeciwko Marcjuszowi S., uchwała Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych z dnia 2 lipca 2001 r. o skreśleniu tej osoby z listy radców prawnych na podstawie art. 29 pkt 4 lit. a była prawomocna. W konsekwencji Marcjusz S. nie podlegał, jak to wskazano wyżej w pkt I wywodu, jurysdykcji dyscyplinarnej organów radcowskich, a zatem rozstrzygnięcie o umorzeniu postępowania dyscyplinarnego przed tymi organami na podstawie art. 67 ust. 2 ustawy o radcach prawnych w zw. z art. 17 § 1 pkt 8 k.p.k. nie tylko nie naruszało prawa, ale wręcz było z prawem zgodne. Konstatacja powyższa w pełni odnosi się rów- nież do utrzymującego rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji w mocy postanowienia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego, które to roz- strzygnięcie – jako jedyne (zob. treść art. 622 ust. 1 ustawy o radcach prawnych) – stanowić mogło substrat zaskarżenia skargą kasacyjną. IV. W związku z zawartymi w kasacji pokrzywdzonej krytycznymi uwagami, że były radca prawny Marcjusz S. uzyskał w międzyczasie wpis na li- stę adwokatów Okręgowej Rady Adwokackiej w S. i rozpoczął wyko- nywanie zawodu adwokata, zauważyć należy, że korporacja radcow- ska i korporacja adwokacka stanowią dwa odrębne organizmy samo- rządu zawodowego. W związku z tym organy dyscyplinarne samorzą- du radcowskiego nie posiadają kompetencji jurysdykcyjnej nad oso- bami wpisanymi wyłącznie na listę adwokatów, a skreślonymi z listy radców prawnych. W piśmiennictwie (zob. Z. Krzemiński: op. cit., s. 147) oraz w orzecznictwie (zob. orzeczenie SN z dnia 23 maja 1964 r., R.Adw. 94/63, Pal. 1964, Nr 11, s. 75) wyrażany jest pogląd, że adwo- 9 kat i aplikant adwokacki nie może być pociągnięty do odpowiedzialno- ści za czyn popełniony przed wpisem na listę adwokatów lub aplikan- tów adwokackich. Tym niemniej należy zwrócić uwagę na unormowa- nie przewidziane w art. 74 prawa o adwokaturze, zgodnie z którym okręgowa rada adwokacka może skreślić adwokata z listy adwokatów w związku z czynem popełnionym przed wpisem na listę, jeśli spełnio- ne zostaną kumulatywnie dwa warunki: po pierwsze czyn popełniony przez zainteresowanego stanowiłby przeszkodę wpisu (w praktyce może tu chodzić o takie zachowanie przed wpisem, które świadczy o tym, że zainteresowany nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata, o której mowa jest w art. 65 pkt 1 prawa o adwoka- turze), po drugie czyn ten nie był znany radzie przy podejmowaniu uchwały o wpisie. Zajęcie stanowiska co do zaistnienia przesłanek określonych w art. 74 prawa o adwokaturze lub braku ich spełnienia leży w kompetencjach samorządu adwokackiego, z ewentualną drogą zaskarżenia do sądu administracyjnego (przy czym i w tym wypadku nader wątpliwe jest, czy pokrzywdzona mogła by zostać uznana za „zainteresowanego” w rozumieniu stosownych przepisów, ale czego Sąd Najwyższy zgodnie z podziałem kompetencji nie jest władny prze- sądzać w niniejszym postępowaniu). Nadto wypada stwierdzić, że gdyby pokrzywdzona uważała, iż w wyniku działań lub zaniechań jej byłego pełnomocnika poniosła szkodę majątkową – może dochodzić przed sądami powszechnymi odszkodowania na zasadach przewi- dzianych w kodeksie cywilnym. Z wszystkich wyżej omówionych powodów Sąd Najwyższy oddalił kasację wniesioną przez pokrzywdzoną Sylwię K. od postanowienia Wyż- szego Sądu Dyscyplinarnego w W. z dnia 20 listopada 2002 r., zwalniając ją jednocześnie od ponoszenia kosztów sądowych postępowania kasacyj- nego.