SA/Sz 2934/02
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny uchylił postanowienia organów skarbowych o zabezpieczeniu należności poprzez hipotekę przymusową, uznając je za zbyt uciążliwe dla spółki i nakazując rozważenie mniej dotkliwych środków.
Spółka z o.o. zaskarżyła postanowienia organów skarbowych o zabezpieczeniu należności pieniężnych poprzez wpis hipoteki przymusowej na nieruchomości, uznając ten środek za nadmiernie uciążliwy. Spółka proponowała alternatywne, mniej dotkliwe formy zabezpieczenia, takie jak zajęcie rachunku bankowego lub złożenie kaucji. Organy skarbowe obu instancji odrzuciły zarzuty spółki, utrzymując w mocy postanowienie o hipotece. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienia, stwierdzając naruszenie zasady stosowania najmniej uciążliwego środka zabezpieczającego oraz brak należytego rozpatrzenia wniosków spółki.
Sprawa dotyczyła skargi spółki "P." Sp. z o.o. na postanowienia organów skarbowych dotyczące zabezpieczenia należności pieniężnych poprzez wpis hipoteki przymusowej na nieruchomości. Spółka argumentowała, że środek ten jest dla niej bardzo uciążliwy i proponowała alternatywne, mniej dotkliwe formy zabezpieczenia, takie jak zajęcie rachunku bankowego lub złożenie kaucji. Organy egzekucyjne i odwoławcze uznały jednak hipotekę za najmniej uciążliwą, odrzucając zarzuty spółki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uchylił zaskarżone postanowienia, stwierdzając, że organy naruszyły przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w szczególności zasadę stosowania najmniej uciążliwego środka zabezpieczającego (art. 7 § 2 u.p.e.a.). Sąd podkreślił, że organy nie rozpatrzyły należycie wniosku spółki o zastosowanie kaucji, a także nie wykazały, dlaczego hipoteka była środkiem najmniej uciążliwym w tej konkretnej sytuacji. Sąd zwrócił uwagę na możliwość zastosowania innych środków zabezpieczających, w tym kaucji, zgodnie z art. 166 u.p.e.a., oraz na obowiązek uwzględniania słusznego interesu zobowiązanego. Dodatkowo, sąd wskazał na naruszenie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 7 i 8 k.p.a.) poprzez brak ustosunkowania się do istotnych twierdzeń spółki.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli organ egzekucyjny nie rozważył należycie propozycji podatnika i nie wykazał, że hipoteka jest rzeczywiście najmniej uciążliwym środkiem w danej sytuacji.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że organy skarbowe naruszyły zasadę stosowania najmniej uciążliwego środka zabezpieczającego, nie rozpatrując wniosku spółki o zastosowanie kaucji i nie wykazując, dlaczego hipoteka była środkiem najmniej uciążliwym. Podkreślono obowiązek uwzględniania słusznego interesu zobowiązanego.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (34)
Główne
u.p.e.a. art. 7 § § 2
Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
Organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne prowadzące bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród nich środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego, uwzględniając jego uzasadniony interes.
u.p.e.a. art. 166
Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
Reguluje możliwość złożenia kaucji jako środka zabezpieczającego, nakładając na organ obowiązek uwzględnienia wniosku o przyjęcie kaucji w gotówce.
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji art. 7 § par. 2
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji art. 166
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji art. 7 § § 2
Pomocnicze
u.p.e.a. art. 164 § § 1
Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
Wymienia sposoby zabezpieczenia należności pieniężnej, w tym zajęcie pieniędzy i obciążenie nieruchomości hipoteką przymusową.
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek działania organu na podstawie przepisów prawa i załatwiania spraw w sposób pogłębiający zaufanie obywatela do organów.
k.p.a. art. 8
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek organu prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów państwowych.
k.p.a. art. 107 § § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
Wymogi dotyczące uzasadnienia decyzji/postanowienia.
u.p.e.a. art. 155a
Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
Organ egzekucyjny dokonuje zabezpieczenia na wniosek wierzyciela i na podstawie wydanego przez niego zarządzenia zabezpieczenia.
u.p.e.a. art. 156 § § 1
Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
Zarządzenie zabezpieczenia powinno zawierać m.in. sposób i zakres zabezpieczenia.
u.p.e.a. art. 157a
Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
Organ egzekucyjny może w każdym czasie uchylić lub zmienić sposób lub zakres zabezpieczenia.
u.p.e.a. art. 158
Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
Organ egzekucyjny może stosować kilka sposobów zabezpieczenia.
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego art. 107 § par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego art. 126
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji art. 17 § § 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji art. 18
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji art. 33
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji art. 166b
Kodeks postępowania administracyjnego art. 138 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego art. 144
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji art. 164 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego art. 77 § § 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji art. 18
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego art. 8
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi art. 97 § § 1
p.s.a. art. 134 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.s.a. art. 145 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.s.a. art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.s.a. art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
o.p. art. 33 § § 2
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
o.p. art. 33 § § 7
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
o.p. art. 70 § § 6
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
Argumenty
Skuteczne argumenty
Zastosowanie hipoteki przymusowej było środkiem nadmiernie uciążliwym dla spółki. Organy nie rozważyły należycie wniosku spółki o zastosowanie kaucji lub zajęcia rachunku bankowego. Organy nie ustosunkowały się do istotnych twierdzeń spółki dotyczących uciążliwości hipoteki. Naruszenie zasady stosowania najmniej uciążliwego środka zabezpieczającego (art. 7 § 2 u.p.e.a.). Naruszenie przepisów k.p.a. (art. 7, 8, 107 § 3) poprzez brak należytego uzasadnienia i rozpatrzenia sprawy.
Godne uwagi sformułowania
organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego organ egzekucyjny musi rozważyć wszelkie okoliczności sprawy, w tym także uzasadniony interes zobowiązanego organ egzekucyjny był zobowiązany do zastosowania takiego środka, gdy tymczasem organ w ogóle nie wypowiedział się co do tego wniosku organ odwoławczy nie dokonał samodzielnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego i nie odniósł się do stawianych przez skarżącą wniosków i zarzutów
Skład orzekający
Zygmunt Chorzępa
przewodniczący
Barbara Gebel
członek
Kazimierz Maczewski
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja zasady stosowania najmniej uciążliwego środka zabezpieczającego w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, obowiązek rozpatrzenia wniosku o kaucję, wymogi uzasadnienia postanowień administracyjnych."
Ograniczenia: Dotyczy specyfiki postępowania egzekucyjnego w administracji i zabezpieczenia należności podatkowych. Zmiany legislacyjne mogły wpłynąć na aktualność niektórych przepisów.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak sądowa kontrola może korygować nadgorliwość organów administracji w stosowaniu środków zabezpieczających, chroniąc interes przedsiębiorcy. Pokazuje praktyczne zastosowanie zasad postępowania administracyjnego i egzekucyjnego.
“Czy hipoteka na majątku firmy to zawsze najmniejsze zło? Sąd administracyjny wyjaśnia.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionySA/Sz 2934/02 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2004-09-02
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2002-12-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Barbara Gebel
Kazimierz Maczewski /sprawozdawca/
Zygmunt Chorzępa /przewodniczący/
Symbol z opisem
611 Podatki i inne świadczenia pieniężne, do których mają zastosowanie przepisy Ordynacji podatkowej, oraz egzekucja t
638 Sprawy egzekucji administracyjnej; egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Izba Skarbowa
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 1966 nr 24 poz 151
art. 7 par. 2, art. 166
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 107 par. 3 w zw. z art. 126
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zygmunt Chorzępa, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel,, Asesor WSA Kazimierz Maczewski (spr.), Protokolant Katarzyna Orłowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 sierpnia 2004r. sprawy ze skargi "P." Spółki z o.o. w S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie zabezpieczenia należności pieniężnych I. u c h y l a zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. Nr [...] oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] r. Nr [...] II. z a s ą d z a od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz "P." Spółki z o.o. w S. kwotę [...] zł tytułem zwrotu kosztów postępowania III. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu.
Uzasadnienie
W dniu [...] r. "P." Spółka z o. o. w S. złożyła w Urzędzie Skarbowym zarzut na zarządzenie zabezpieczenia z dnia [...] r. w postępowaniu zabezpieczającym, dotyczący zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego w postaci wpisu hipoteki przymusowej, wnosząc jednocześnie o zastosowanie środka mniej uciążliwego, tj. zajęcie na rachunku bankowym kwoty pieniężnej w wysokości [...] zł, ewentualnie o ustanowienie kaucji na zabezpieczenie należności określonej w zarządzeniu.
Postanowieniem z [...] r. Nr [...] na podstawie art. 17 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (j. t. Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm.) Naczelnik Urzędu Skarbowego uznał zarzut za bezzasadny, gdyż - zdaniem organu egzekucyjnego - ustanowienie hipoteki jest mniej uciążliwe dla podatnika niż zajęcie rachunku bankowego, co prowadziłoby do powstania trudności płatniczych Spółki.
Na to postanowienie Spółka "P." złożyła zażalenie, wnosząc o jego uchylenie i ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, iż zabezpieczenie w formie wpisu hipoteki przymusowej kaucyjnej na nieruchomości Spółki powoduje dla niej znaczną uciążliwość, z uwagi na konieczność uruchomienia skomplikowanych i czasochłonnych procedur z bankami kredytującymi Spółkę i z firmami ubezpieczającymi jej majątek. O tej uciążliwości Spółka informowała Urząd Skarbowy jeszcze przed wydaniem postanowienia o zabezpieczeniu i równocześnie Spółka proponowała zastosowanie innych środków zabezpieczenia, tj. zajęcie konta bankowego lub przyjęcie przez organ egzekucyjny kaucji. Wnioski takie Spółka powtórzyła w piśmie zawierającym zarzut, jednak organ egzekucyjny - zdaniem Spółki - bezzasadnie uznał, że ustanowienie hipoteki jest dla Spółki mniej uciążliwe niż proponowane przez nią środki zabezpieczenia.
Postanowieniem z dnia [...] r. Nr [...], powołując się na przepisy art. 17, art. 18 i art. 33 w zw. z art. 166b ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 Kodeksu postępowania administracyjnego (j. t. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071) Dyrektor Izby Skarbowej po rozpatrzeniu sprawy na skutek wniesionego zażalenia utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie, uznając argumenty przytoczone w uzasadnienia tego postanowienia za przekonujące. Organ odwoławczy dodatkowo wskazał na złożony w dniu [...] r. wniosek Spółki o wstrzymanie wykonania decyzji wymiarowej, wraz z wnioskiem o umorzenie zaległości podatkowej z odsetkami lub o rozłożenie tych należności na raty, w którym to wniosku Spółka sama podniosła, że na skutek zapłaty podatku wraz z odsetkami będzie musiała wstrzymać płatności niektórym kontrahentom - niewykluczone jest również opóźnienie wypłaty wynagrodzeń pracownikom, a także redukcja stanu zatrudnienia. W związku z tym organ odwoławczy uznał, że w takiej sytuacji wniesienie kaucji przez Spółkę "wydaje się mało wiarygodne".
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Szczecinie skarżąca Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego je postanowienia organu I instancji oraz uchylenie zarządzenia zabezpieczenia - ewentualnie o stwierdzenie niezgodności z prawem wszystkich tych aktów administracyjnych - z powodu wydania ich z naruszeniem przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji: art. 7 § 2 - poprzez zastosowanie zbyt uciążliwego środka zabezpieczającego, art. 164 § 1 - poprzez zastosowanie środka zabezpieczającego z naruszeniem systematyki i ratio legis tego przepisu, oraz z naruszeniem przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego: art. 7 w zw. z art. 77 § 1 (oraz w zw. z art. 18 u.p.e.a.) - poprzez niepodjęcie działań niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a także art. 8 - poprzez prowadzenie postępowania w sposób sprzeczny z zasadą pogłębiania zaufania obywatela do organów administracyjnych, a w szczególności wydanie zarządzenia zabezpieczenia i obu postanowień bez ustosunkowania się do istotnych dla sprawy twierdzeń Spółki oraz ustanowienie zabezpieczenia w postaci hipoteki na nieruchomości, jedynie dla zapobieżenia potencjalnemu przedawnieniu zobowiązania podatkowego, poprzez jego zabezpieczenie hipoteką.
W uzasadnieniu skargi sprecyzowano jakie uciążliwości stanowi dla Spółki ustanowienie zabezpieczenia w postaci hipoteki przymusowej oraz podniesiono, iż ustanowienie innych środków zabezpieczających, np. zajęcie pieniędzy czy ustanowienie kaucji dawałoby w praktyce 100 % gwarancję wyegzekwowania w przyszłości należności pieniężnej od Spółki, a także wskazano, że zajęcie środków pieniężnych na zabezpieczenie byłoby najkorzystniejszym rozwiązaniem z punktu widzenia społecznego oraz wprost realizowałoby zasadę z art. 7 § 2 u.p.e.a., tj. zasadę stosowania środków zabezpieczających zmierzających bezpośrednio do wykonania obowiązku. Podniesiono dalej w uzasadnieniu skargi, powołując się na orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego iż - zgodnie z zasadą art. 7 k.p.a. organ administracji, działający na podstawie przepisów prawa, przewidujących uznaniowy charakter rozstrzygnięcia jest obowiązany załatwić sprawę w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, jeśli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny. Skarżąca wskazała także, że organ odwoławczy nie ustosunkował się do twierdzeń Spółki dotyczących uciążliwości zastosowanego środka, ograniczając się do stwierdzenia, że środek zabezpieczający wybrany przez organ egzekucyjny został przewidziany w u.p.e.a., i że w ocenie organu był on najmniej uciążliwym środkiem zabezpieczającym - takie uzasadnienie orzeczenia organu odwoławczego nie spełnia zatem wymogów wynikających z art. 8 k.p.a. Zdaniem skarżącej dokonany przez organ egzekucyjny wybór środka zabezpieczającego w postaci obciążenia nieruchomości Spółki hipoteką przymusową nie wynikał z oceny, iż jest to środek najmniej uciążliwy, lecz podyktowany był chęcią zapobiegnięcia przedawnieniu zobowiązania podatkowego na podstawie art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej, bowiem termin tego przedawnienia upływał [...] r. - taki sposób działania organu podważa jednak zaufanie podatnika do organu administracyjnego i jest sprzeczny z art. 8 k.p.a.
Odpowiadając na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany stanowiska wyrażonego w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, co następuje:
Na wstępie wskazać należy, iż zgodnie z przepisem art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), zwanej dalej: "p.s.a.". Wobec powyższego niniejsza skarga podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, który właściwy jest do rozpoznawania skarg wniesionych przed tą datą do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy w Szczecinie.
Skarga jest uzasadniona.
W myśl art. 33 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) zobowiązanie podatkowe może być zabezpieczone na majątku podatnika jeszcze przed wydaniem decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego lub określającej wysokość zaległości podatkowej, "jeżeli z dowodów zgromadzonych w postępowaniu wynika, że zobowiązanie podatkowe może nie zostać wykonane". Zgodnie z art. 33 § 7 tej ustawy zabezpieczenie następuje w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Zgodnie z art. 7 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (j. t. Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm.), zwaną dalej: "u.p.e.a.", organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Ocena, który środek egzekucyjny jest najmniej uciążliwy dla zobowiązanego należy oczywiście do organu egzekucyjnego, który jednak powinien rozważyć wszelkie okoliczności sprawy, w tym także uzasadniony interes zobowiązanego - w takim zakresie, w jakim nie koliduje to z istotą postępowania zabezpieczającego, tj. z zapewnieniem wierzycielowi możliwości wyegzekwowania jego należności, gdy staną się one wymagalne. Uwzględnianie tego interesu zobowiązanego nie może zatem prowadzić do bezskuteczności przyszłego postępowania egzekucyjnego. W tych granicach organ egzekucyjny powinien rozważyć z urzędu, który środek egzekucyjny będzie dla zobowiązanego najmniej uciążliwy, biorąc pod uwagę także ewentualne propozycje zgłoszone przez zobowiązanego. Naruszenie przez organ egzekucyjny zasady stosowania najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego daje zobowiązanemu podstawę do złożenia środka zaskarżenia - zarzutów (art. 33 pkt 7 u.p.e.a.).
W myśl art. 155a u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zabezpieczenia na wniosek wierzyciela i na podstawie wydanego przez niego zarządzenia zabezpieczenia. Zarządzenie to powinno zawierać m. in. "sposób i zakres zabezpieczenia" (art. 156 § 1 pkt 9 u.p.e.a.), przy czym organ egzekucyjny może w każdym czasie uchylić lub zmienić sposób lub zakres zabezpieczenia (art. 157a zd. pierwsze), a w przypadku potrzeby organ egzekucyjny może stosować kilka sposobów zabezpieczenia (art. 158 tej ustawy).
Zgodnie z art. 164 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zabezpieczenia należności pieniężnej m. in. przez: zajęcie pieniędzy, wynagrodzenia za pracę, wierzytelności z rachunków bankowych, innych wierzytelności i praw majątkowych lub ruchomości (pkt 1), obciążenie nieruchomości zobowiązanego hipoteką przymusową (pkt 2), z tym, że jeżeli organ egzekucyjny nie jest równocześnie wierzycielem, obciążenia nieruchomości hipoteką przymusową dokonuje wierzyciel (art. 164 § 2 ustawy). Takie uszeregowanie środków egzekucyjnych (zabezpieczających) jest niewątpliwie dla organu egzekucyjnego ustawową wskazówką w dokonywaniu wyboru środka najmniej uciążliwego, jednak zdaniem Sądu, nie można z tego wyciągać wniosku, iż organ egzekucyjny stosując te środki powinien je zawsze stosować w takiej właśnie kolejności - w ich wyborze powinien się kierować rzetelną oceną tej uciążliwości dla zobowiązanego, w konkretnych okolicznościach może się zatem okazać, iż zastosowanie hipoteki przymusowej będzie środkiem mniej uciążliwym niż np. zajęcie pieniędzy.
Istotną modyfikację zasady, iż to organ egzekucyjny dokonuje wyboru środka egzekucyjnego (zabezpieczającego) wprowadza jednak przepis art. 166 u.p.e.a., zgodnie z którym na wniosek zobowiązanego, zabezpieczenie należności pieniężnej może być dokonane przez złożenie kaucji, przy czym "jeżeli zobowiązany składa wniosek o przyjęcie kaucji w gotówce albo wniosek o przyjęcie kaucji w innej postaci zostanie uwzględniony przez organ egzekucyjny, organ ten określa kwotę kaucji, nie wyższą jednak od należności podlegającej zabezpieczeniu". Brzmienie tego przepisu do dnia 30.11.2001 r. było jeszcze bardziej jednoznaczne, bowiem jeżeli zobowiązany składał wniosek o przyjęcie, zamiast zabezpieczenia wymienionego w art. 164 § 1, kaucji w gotówce lub w wierzytelnościach w krajowych instytucjach kredytowych, przepis stanowił, że "organ egzekucyjny uwzględni taki wniosek". Mimo zmiany omawianego przepisu, jego nowe brzmienie "należy rozumieć w ten sposób, iż organ egzekucyjny, do którego wpłynie wniosek o przyjęcie kaucji w gotówce, musi go uwzględnić oraz wskazać kwotę kaucji. Natomiast przyjęcie kaucji w innej postaci pozostało zostawione uznaniu organu egzekucyjnego" (R. Hauser / Z. Leoński: "Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz", Wyd. C.H. Beck Warszawa 2003, str. 543).
Na gruncie niniejszej sprawy stwierdzić należy, że skarżąca Spółka konsekwentnie wnosiła o zastosowanie wobec niej innego środka zabezpieczającego niż ustanowienia hipoteki przymusowej, podnosząc, że ten środek jest dla niej bardzo uciążliwy. Jeszcze przed wydaniem zarządzenia zabezpieczenia, w uwagach do protokołu z [...] r., zamieszczonych w piśmie złożonym w Urzędzie Skarbowym w dniu [...] r. Spółka, podważając celowość zabezpieczenia jej zobowiązań podatkowych, wskazywała, że "jest w stanie zapłacić kwotę zobowiązania podatkowego wraz z odsetkami bez zbędnego opóźnienia" i jako dowód wypłacalności przedstawiała odpis bieżącego rachunku bankowego, potwierdzający, że Spółka posiada wolne środki pieniężne wystarczające na zapłacenie przewidywanego zobowiązania podatkowego. Ponadto Spółka wyrażała gotowość przekazania ("nawet w najbliższych dniach") kwoty potencjalnego zobowiązania na rachunek Urzędu Skarbowego, a także możliwość przedstawienia odpowiedniej gwarancji bankowej lub złożenia odpowiedniej kwoty na rachunku zastrzeżonym. W tymże piśmie wskazując, że "nie ma powodów aby zabezpieczenie było w formie hipoteki", Spółka proponowała "wszelkie inne, mniej dotkliwe dla Spółki - a bardziej korzystne dla Skarbu Państwa - formy zabezpieczeń, jak np. zajęcie pieniędzy".
Także w zarzucie z dnia [...] r. na zarządzenie zabezpieczenia w postępowaniu zabezpieczającym Spółka wnosiła o zastosowanie mniej uciążliwego środka zabezpieczającego, tj. o zajęcie kwoty pieniężnej w wysokości [...] zł ewentualnie o ustanowienie kaucji na zabezpieczenie należności pieniężnej określonej w zarządzeniu zabezpieczenia.
W uzasadnieniu postanowienia o uznaniu zgłoszonego zarzutu za bezzasadny organ egzekucyjny przytoczył wniosek skarżącej o zastosowanie mniej uciążliwego środka zabezpieczającego - tj. o zajęcie kwoty pieniężnej w wysokości [...], ewentualnie o ustanowienie kaucji, uznał jednak, iż "obciążenie nieruchomości Spółki hipoteką przymusową kaucyjną jest najmniej uciążliwym środkiem egzekucyjnym", bowiem "zajęcie wierzytelności Spółki poprzez zajęcie rachunku bankowego tak dużego podmiotu gospodarczego mogłoby spowodować paraliż płatniczy Spółki". Organ ten w istocie nie odniósł się do wniosku Spółki o ustanowienie kaucji i m. in. taki zarzut podniosła skarżąca w zażaleniu na to postanowienie. Również organ odwoławczy w uzasadnieniu swego orzeczenia (utrzymującego w mocy zaskarżone postanowienie) przytoczył wniosek Spółki o zajęcie na rachunku bankowym kwoty pieniężnej w wysokości [...] zł, ewentualnie o ustanowienie kaucji na zabezpieczenie należności pieniężnej, lecz uznając iż zażalenie Spółki jest nieuzasadnione powtórzył w dosłowny sposób argumenty organu egzekucyjnego. Dodatkowo organ odwoławczy stwierdził jedynie, że nie zostały naruszone przepisy art. 164 § 1 i art. 7 § 2 u.p.e.a. bowiem obciążenie nieruchomości hipoteką przymusową jest dozwolonym środkiem egzekucyjnym, natomiast art. 7 § 2 nie określa "expressis verbis", które środki są bardziej lub mniej uciążliwe dla zobowiązanego i to organom pozostawiono prawo wyboru sposobu zabezpieczenia należności. Wskazując nadto na wniosek Spółki z dnia [...] r. o wstrzymanie wykonania decyzji wymiarowej wraz z wnioskiem o umorzenie zaległości podatkowej z odsetkami, który Spółka uzasadniła tym, iż na skutek zapłaty podatku wraz z odsetkami będzie musiała wstrzymać płatności niektórym kontrahentom, a niewykluczone jest również opóźnienie wypłaty wynagrodzeń pracownikom, a także redukcja stanu zatrudnienia - organ odwoławczy uznał, że w takiej sytuacji "wniesienie kaucji przez Spółkę wydaje się mało wiarygodne".
Takie uzasadnienie ostatecznego postanowienia świadczy o tym, iż organ odwoławczy nie dokonał samodzielnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego i nie odniósł się do stawianych przez skarżącą wniosków i zarzutów. Już ten fakt uzasadnia stwierdzenie, że zaskarżone postanowienie, jako nieodpowiadające przepisom k.p.a. (art. 107 § 3 w zw. z art. 126) powinno zostać uchylone. Nie spełnia wymogów właściwego rozpoznania sprawy powołanie się jedynie na wniosek Spółki z [...] r. o wstrzymanie wykonania decyzji wymiarowej wydanej w dniu [...] r. wraz z wnioskiem o umorzenie zaległości podatkowej z odsetkami, w którym Spółka uzasadniając takie wnioski powoływała się na niekorzystne skutki jakie w jej działalności, oraz skutki społeczne, spowodowałoby wykonanie tej decyzji (opóźnienia w płatnościach kontrahentom i pracownikom, z ewentualnością zmniejszenia zatrudnienia) - co pozwoliło organowi na lakoniczne stwierdzenie, że w takiej sytuacji wniesienie kaucji przez Spółkę "wydaje się mało wiarygodne". Stwierdzić w związku z tym należy, iż wprawdzie skarżąca Spółka nie powoływała się w skardze (ani w zażaleniu) na naruszenie przepisu art. 166 u.p.e.a., jednak Sąd nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.s.a.) uznał, że zaskarżone postanowienie ostateczne narusza także ten wskazany przepis. Składając wniosek o przyjęcie kaucji w gotówce przed wszczęciem postępowania zabezpieczającego i ponawiając go w tym postępowaniu, w szczególności w zarzucie na zarządzenie zabezpieczenia organ egzekucyjny był zobowiązany do zastosowania takiego środka zabezpieczającego, gdy tymczasem organ w ogóle nie wypowiedział się co do tego wniosku, a organ odwoławczy utrzymując w mocy postanowienie organu egzekucyjnego, nie przeprowadzając nawet żadnego postępowania wyjaśniającego uznał, że wniesienie kaucji przez Spółkę jest mało wiarygodne. Wniosek Spółki o zastosowanie kaucji nie został więc w ogóle rozpatrzony, wbrew wyraźnej dyspozycji art. 166 u.p.e.a.
Uznać także należało, iż obciążenie nieruchomości Spółki hipoteką przymusową naruszało przepis art. 7 § 2 u.p.e.a., czy to poprzez niezastosowanie kaucji, lub innego środka proponowanego przez Spółkę, przy czym formy zabezpieczenia proponowane przez Spółkę (w środkach finansowych), zdaniem Sądu, także gwarantowały zabezpieczenie przyszłych należności wierzyciela, a jako wygodniejsze w stosowaniu (a zwłaszcza w razie egzekucji) i w ocenie Spółki, popartej logiczną argumentacją, mniej dla niej uciążliwe, powinny mieć pierwszeństwo przed hipoteką przymusową. Organ egzekucyjny dokonując oceny stopnia uciążliwości środka egzekucyjnego musi uwzględniać nakazy prawa (art. 166 u.p.e.a.) a także zasady wiedzy i doświadczenia życiowego, przy czym może także w razie potrzeby stosować kilka sposobów zabezpieczenia oraz może w każdym czasie uchylić lub zmienić zakres zabezpieczenia (art. 158 i 157a u.p.e.a.), a zatem w razie ewentualnego niewpłacenia kaucji mógłby zastosować inny sposób zabezpieczenia. Nie uwzględniając więc słusznych interesów skarżącej i nie ustosunkowując się do jej twierdzeń istotnych dla sposobu załatwienia sprawy organ egzekucyjny i organ odwoławczy naruszyły także przepisy art. 7 i 8 k.p.a.
Wobec stwierdzenia, że zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu egzekucyjnego wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy orzeczono o ich uchyleniu (art. 145 § 1 pkt c w zw. z art. 135 p.s.a.).
O kosztach postępowania orzeczono zgodnie z art. 200 p.s.a.Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI