I SA/LU 207/05

I SA/Lu 207/05 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2005-10-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-04-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Halina Chitrosz /przewodniczący/
Irena Szarewicz-Iwaniuk
Krystyna Czajecka-Ryniec /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne
Umorzenie postępowania
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Chitrosz, Sędziowie WSA Krystyna Czajecka-Ryniec (spr.), NSA Irena Szarewicz-Iwaniuk, Protokolant asyst. Anna Kurczuk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 października 2005 r. sprawy ze skargi G. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] marca 2005 Nr [...], [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego. 1.uchyla zaskarżone postanowienie; 2.zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącego kwotę [...] tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia G. S. na:
1. postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] stycznia 2005 r. odmawiające wstrzymania decyzji ostatecznej Izby Skarbowej z dnia [...] marca 2003 r., dotyczącej rozliczenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za miesiąc styczeń 1998 r.
2. postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] stycznia 2005 r. odmawiające wstrzymania wykonania decyzji ostatecznej Izby Skarbowej z dnia [...] marca 2003 r. dotyczącej określenia należnego podatku dochodowego od osób fizycznych za 1998 r., zaległości podatkowych w tym podatku oraz odsetek za zwłokę,
umorzył postępowanie odwoławcze.
Uzasadniając swoje postanowienie Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że powołanymi wyżej postanowieniami z dnia [...] stycznia i [...] stycznia 2005 r. organ podatkowy odmówił G. S. wstrzymania wykonania dwu decyzji podatkowych: z dnia [...] marca 2003 r. dotyczącej rozliczenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za miesiąc styczeń 1998 r. i z dnia 31 marca 2003 r. dotyczącej określenia należnego podatku dochodowego od osób fizycznych za 1998 r., zaległości podatkowej za 1998 r. wraz z odsetkami za zwłokę.
Zażalając powyższe postanowienia G. S. zarzucił organowi podatkowemu naruszenie przepisów postępowania, wynikających z ustawy Ordynacja podatkowa, w szczególności art. 70, art. 252 § 1, art. 121 § 1, art. 187 § 1, art. 191 i art. 224.
Po rozpatrzeniu zażalenia, Dyrektor Izby Skarbowej uznał, iż postępowanie przed organem II instancji stało się bezprzedmiotowe w świetle przepisu art. 208 ustawy Ordynacji podatkowa. Wskazał, że jak wynika z przepisu art. 252 § 1 powołanej ustawy, organ podatkowy, właściwy w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wstrzymuje z urzędu lub na żądanie strony wykonanie decyzji, jeżeli zachodzi prawdopodobieństwo, że jest ona dotknięta jedną z wad wymienionych w art. 247 § 1 tejże ustawy. Oznacza to, że skoro w dniu [...] stycznia 2005 r. Dyrektor Izby Skarbowej wydał decyzję odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji wymiarowych (których dotyczył wniosek z żądaniem wstrzymania wykonania), to w sprawie nie zachodzą przesłanki stwierdzenia nieważności, określone w art. 247 § 1 ustawy. Wobec tego brak też było podstaw faktycznych do dalszego prowadzenia postępowania, co – zdaniem organu podatkowego – musiało wywrzeć skutek w postaci jego umorzenia.
Bez wpływu na treść rozstrzygnięcia pozostają uwagi strony dotyczące zgromadzonego materiału dowodowego, wniesione przez stronę 10 i 15 marca 2005r.
Na powyższe postanowienie G. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, uzupełnioną pismem procesowym z dnia 7 października 2005 r. Skarżący zarzucił organom podatkowym naruszenie zasad postępowania podatkowego wynikających z Ordynacji podatkowej, a w szczególności art. 120 poprzez wydanie postanowienia z naruszeniem prawa procesowego i materialnego, art. 122 i art. 187 § 1 poprzez zaniechanie wszechstronnego zebrania i rozważenia całego materiału dowodowego, art. 124 w związku z art. 210 § 4 poprzez niedostateczne uzasadnienie decyzji, art. 191 poprzez naruszenie prawa swobodnej oceny dowodów oraz art. 167 § 2. Podniósł, iż w jego ocenie organ podatkowy dokonał błędnej wykładni art. 247 § 1 i błędnie go zastosował. Skarżący wskazał ponadto, iż pismami z dnia 14 i 15 marca 2005 r. rozszerzył swój zakres żądania, czego nie wziął pod uwagę organ odwoławczy. Wskazał ponadto iż – w jego ocenie - z dniem 31 grudnia 2003 r., nastąpiło przedawnienie zobowiązań podatkowych, których dotyczą decyzje wymiarowe, organ podatkowy nie podjął zaś kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, co stanowi naruszenie zasady prawdy obiektywnej. Dyrektor Izby Skarbowej, wydając zaskarżone postanowienie o umorzeniu postępowania oparł się jedynie na decyzji wydanej przez ten sam organ, odmawiający stwierdzenia nieważności decyzji, która nie jest jeszcze ostateczna. Skarżący powołał też wyrok Trybunału Konstytucyjnego, który potwierdza, iż decyzje wymiarowe zostały wydane na podstawie przepisu niezgodnego z Konstytucją.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przytoczoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wskazał, że przepis art. 247 § 1, którego naruszenie zarzucał skarżący, nie miał w sprawie zastosowania. Uprawnienie do rozszerzenia żądania, przysługujące stronie na podstawie przepisu art. 167 § 1 o.p. umożliwia stronie wniesienie takiego żądania tylko do czasu wydania decyzji przez organ I instancji, zatem pisma strony wnoszone dnia 8 lutego, 14 marca, i 15 marca 2005 r. należało uznać za wniesione po upływie tego terminu, gdyż decyzje organu pierwszoinstancyjnego wydane zostały 11 i 12 stycznia 2005 r. Równie niezasadny jest zarzut skarżącego dotyczący naruszenia przepisów art. 122 i art. 187 § 1 o. p. poprzez oparcie się przez organ podatkowy rozstrzygający w sprawie jedynie na decyzji odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji wymiarowych. Materiał dowodowy zebrany w toku postępowania podatkowego został należycie zebrany i oceniony, zaś uzasadnienie rozstrzygnięcia spełnia prawem przewidziane wymogi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, należy wskazać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przedmiotem żądania strony, rozpatrywanym przez organ podatkowy w pierwszej i drugiej instancji był wniosek G. S. o wstrzymanie wykonania dwu decyzji wymiarowych Izby Skarbowej : z dnia [...] marca 2003 r. (w zakresie podatku VAT) oraz z dnia [...] marca 2003 r. (w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych), w oparciu o przepis art. 252 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 8 poz. 60).
Artykuł ten stanowi bowiem, że organ podatkowy, właściwy w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, wstrzymuje z urzędu lub na żądanie strony wykonanie decyzji, jeżeli zachodzi prawdopodobieństwo, że jest ona dotknięta jedną z wad wymienionych w art. 247 § 1. Przepis art. 247 § 1 enumeratywnie wymienia osiem przesłanek nieważności decyzji ostatecznej. Od prawdopodobieństwa wystąpienia którejkolwiek z nich jest uzależnione rozstrzygnięcie organu podatkowego w zakresie wstrzymania wykonania decyzji dotkniętej którąkolwiek z tych wad.
Rodzaje decyzji odwoławczych wyczerpuje zaś treść przepisu art. 233 powołanej ustawy. Zgodnie z jego unormowaniem organ odwoławczy ma możliwość:
- utrzymania w mocy decyzji organu pierwszej instancji (jeśli po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ odwoławczy dojdzie do wniosku, że wydałby rozstrzygnięcie takiej samej treści),
- wydania orzeczenia reformatoryjnego, tj. uchylającego w całości lub w części decyzję organu I instancji i rozstrzygającego sprawę co do jej istoty (gdy organ stwierdzi, że decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem prawa lub jest nieprawidłowa z punktu widzenia celowości),
- wydania orzeczenia kasacyjnego w postaci uchylenia decyzji organu I instancji bez rozstrzygania o istocie sprawy, z jego następstwem w postaci umorzenia postępowania w sprawie (gdy organ podatkowy wydał decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy, mimo że postępowanie w I instancji było bezprzedmiotowe) lub przekazania sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia ( w przypadku wydania decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości lub gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części),
- umorzenia postępowania odwoławczego, gdy postępowanie z jakichkolwiek przyczyn stało się bezprzedmiotowe.
Do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego, co miało miejsce w rozpatrywanej sprawie, ma zastosowanie art. 208 § 1 Ordynacji podatkowej, który reguluje instytucje obligatoryjnego umorzenia postępowania podatkowego (fakultatywne umorzenie, którego dotyczy § 2 tego artykułu nie dotyczyło niniejszej sprawy). Bezprzedmiotowość postępowania w świetle komentowanego przepisu występuje, gdy w jego toku zaistnieją okoliczności, które stanowią trwałą i nieusuwalną przeszkodę uniemożliwiającą kontynuowanie postępowania, bądź też gdy dalszy bieg postępowania byłby niecelowy.
Przypadki umorzenia postępowania oraz przyczyny jego bezprzedmiotowości muszą być traktowane jako wyjątki od zasady, co oznacza, że mogą podlegać wyłącznie wykładni dosłownej albo ścieśniającej, a w żadnym razie nie podlegają wykładni rozszerzającej (Ordynacja podatkowa – Komentarz, B. Adamiak i in., Wrocław 2003).
Doktryna i utrwalone orzecznictwo zgodne są też co to tego, że bezprzedmiotowość postępowania należy odróżnić od bezzasadności wniosku wszczynającego postępowanie. Czym innym jest bezprzedmiotowość postępowania, a czym innym brak przesłanek do uwzględnienia żądania. Bezzasadność żądania strony nie oznacza bezprzedmiotowości postępowania. Bezzasadność żądania strony powinna zostać wykazana w decyzji i jej uzasadnieniu. Nie może być natomiast przesądzana przez decyzję o umorzeniu postępowania. Decyzja tego rodzaju byłaby uchylaniem się od merytorycznego załatwienia sprawy i naruszałaby interes strony ( Komentarz do art. 208 o.p. C. Kosikowski, H, Dzwonkowski, A. Huchla, Dom wydawniczy ABC, 2003, System Informacji prawnej LEX).
Orzecznictwo sądowe powstałe na gruncie podobnej regulacji zawartej w art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, a uznane w odniesieniu do mającego zastosowanie w sprawie niniejszej art. 208 § 1 Ordynacji podatkowej zgodne jest co do kwestii, iż "Brak ustawowej przesłanki uwzględnienia żądania zgłoszonego we wniosku wszczynającym postępowanie administracyjne nie czyni tego postępowania bezprzedmiotowym w rozumieniu art. 105 § i kpa, lecz oznacza jedynie bezzasadność żądania, co powinno powodować odmowę uwzględnienia żądania strony" (wyrok NSA z dnia 10 stycznia 1988 r. sygn. SA/Wr 957/88, ONSA 1989/1 poz.22) oraz "Brak przesłanek do uwzględnienia żądania strony nie czyni postępowania administracyjnego bezprzedmiotowym w rozumieniu nart. 105 § 1 kpa i nie oznacza, że postępowanie takie nie powinno być wszczęte i prowadzone. Dopiero bowiem wynik tego postępowania pozwala na ocenę zasadności wniosku strony" (wyrok NSA z dnia 16 stycznia 1992 r., sygn. I SA 1289/91, ONSA 1992/1 poz.17).
W świetle powyższych rozważań oraz przytoczonego orzecznictwa należało stwierdzić, iż w rozpatrywanej sprawie miało miejsce wadliwe zastosowanie przepisów o umorzeniu postępowanie, mające swe źródło w pomieszaniu przyczyn bezprzedmiotowości z oceną zasadności żądań strony, nie znajdujących podstaw w stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Organ odwoławczy, po wnikliwym zbadaniu, że nie ma podstaw do uznania za prawdopodobne tego, iż decyzja zawiera którąkolwiek z wad stanowiących podstawę do stwierdzenia jej nieważności, zobowiązany był rozpatrzeć merytorycznie sprawę i ewentualnie odmówić zmiany zaskarżonego postanowienia.
Wydanie przez organ pierwszej instancji decyzji o odmowie stwierdzenia nieważności, w żadnym wypadku nie może przesądzać o braku podstaw do rozpoznania zażalenia i merytorycznego załatwienia sprawy przez organ drugiej instancji. Istnienie w obrocie prawnym nieostatecznych w dacie rozpoznania zażalenia decyzji, o których mowa wyżej, może natomiast wzmocnić argumentację organu odwoławczego o braku przesłanek do wstrzymania wykonania decyzji, w stosunku do których toczy się postępowanie w sprawie stwierdzenia ich nieważności.
Wydanie w przedmiotowej sprawie postanowienie umarzające postępowanie odwoławcze stanowi naruszenie przepisu art. 208 § 1 ordynacji podatkowej, a dotknięte taką wadą rozstrzygnięcie podlega uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a", jako wydane z naruszeniem prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy (zamykając drogę do koniecznego rozstrzygnięcia merytorycznego).
Mając na względzie dyspozycję art. 145 § 1 pkt. 1 lit. "a" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 przytoczonej ustawy.
-----------------------
6