SA/Sz 2213/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w SzczecinieSzczecin2005-02-09

NSApodatkowewsa

podatek dochodowy od osób prawnychkoszty uzyskania przychodówsamochód prywatnyryczałtewidencja przebiegu pojazduczłonkowie zarząduudziałowcykoszty delegacjiOrdynacja podatkowaustawa o CIT

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Dyrektora Izby Skarbowej dotyczącą podatku dochodowego od osób prawnych, uznając za zasadne zaliczenie do kosztów uzyskania przychodów wydatków na używanie prywatnych samochodów członków zarządu.

Sprawa dotyczyła podatku dochodowego od osób prawnych za rok 1995. Spółka kwestionowała decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, która wyłączyła z kosztów uzyskania przychodów wydatki na używanie prywatnych samochodów członków zarządu do celów służbowych w jazdach lokalnych. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, uznając, że wydatki te powinny być zaliczone do kosztów, mimo braku szczegółowej ewidencji przebiegu pojazdu, ze względu na specyfikę rozliczeń i późne dochodzenie dokumentów przez organy podatkowe.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie rozpoznał sprawę ze skargi Spółki "M." Sp. z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej dotyczącą podatku dochodowego od osób prawnych za rok 1995. Spółka kwestionowała wyłączenie z kosztów uzyskania przychodów wydatków na używanie prywatnych samochodów członków zarządu (będących jednocześnie udziałowcami) do celów służbowych w jazdach lokalnych, rozliczanych w formie ryczałtu. Sąd, opierając się na wcześniejszych orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego, uchylił zaskarżoną decyzję. Uznał, że wydatki te powinny być zaliczone do kosztów uzyskania przychodów, nawet przy braku szczegółowej ewidencji przebiegu pojazdu, ponieważ spółka traktowała członków zarządu jako pracowników i stosowała ryczałtowe rozliczenia, a organy podatkowe dochodziły dokumentacji po wielu latach. Sąd podkreślił, że wydatki te były ponoszone w celu osiągnięcia przychodów i powinny być uwzględnione, ewentualnie poprzez oszacowanie.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism

Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, wydatki te mogą być zaliczone do kosztów uzyskania przychodów, nawet przy braku szczegółowej ewidencji przebiegu pojazdu, jeśli spółka traktuje członków zarządu jak pracowników i stosuje ryczałtowe rozliczenia, a organy podatkowe dochodzą dokumentacji po wielu latach.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że spółka prawidłowo rozliczała koszty używania prywatnych samochodów członków zarządu w formie ryczałtu, traktując ich jako pracowników. Brak szczegółowej ewidencji przebiegu pojazdu nie stanowił przeszkody do zaliczenia wydatków do kosztów, zwłaszcza że organy podatkowe dochodziły dokumentacji po długim czasie i nie wykazały wątpliwości co do faktycznego wykorzystania pojazdów.

Przepisy (874)

Główne

u.p.d.o.p. art. 16 § 1

Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych

Przepis art. 16 ust. 1 pkt 51 stanowi podstawę do wyłączenia z kosztów uzyskania przychodów wydatków z tytułu używania prywatnych samochodów niebędących własnością podatnika, jeśli nie jest prowadzona wymagana ewidencja przebiegu pojazdu. Jednakże, w przypadku rozliczania wydatków w formie ryczałtu dla pracowników, wymóg prowadzenia ewidencji może być spełniony w inny sposób lub nie być wymagany.

u.p.d.o.p. art. 15 § 1

Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych

Koszty uzyskania przychodów to koszty poniesione w celu uzyskania przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 16 ust. 1.

Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych art. 16 § 1

Pomocnicze

o.p. art. 121 § 1

Ordynacja podatkowa

o.p. art. 122

Ordynacja podatkowa

o.p. art. 187 § 1

Ordynacja podatkowa

Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o

Skład orzekający

Maria Dożynkiewicz

przewodniczący

Kazimierz Maczewski

sprawozdawca

Kazimiera Sobocińska

członek

Informacje dodatkowe

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów

Drafting pism i dokumentów

Odpowiedzi na pytania prawne

Pogłębiona analiza z doktryny

Wypróbuj Asystenta AI za darmo

Powiązane tematy

podatek dochodowy od osób prawnych koszty uzyskania przychodów samochód prywatny ryczałt ewidencja przebiegu pojazdu członkowie zarządu udziałowcy koszty delegacji Ordynacja podatkowa ustawa o CIT

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony

SA/Sz 2213/03 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2005-02-09
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2003-11-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Kazimiera Sobocińska
Kazimierz Maczewski /sprawozdawca/
Maria Dożynkiewicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
611 Podatki i inne świadczenia pieniężne, do których mają zastosowanie przepisy Ordynacji podatkowej, oraz egzekucja t
Hasła tematyczne
Podatek dochodowy od osób prawnych
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 1992 nr 21 poz 86
art. 16 ust. 1 pkt 30
Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych oraz o zmianie niektórych ustaw regulujących zasady opodatkowania.
Dz.U. 1997 nr 137 poz 926
art. 121 par. 1, art. 122, art. 187 par. 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Dożynkiewicz, Sędziowie Asesor WSA Kazimierz Maczewski (spr.),, Sędzia NSA Kazimiera Sobocińska, Protokolant Karolina Borowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 stycznia 2005 r. sprawy ze skargi "M." Spółki z o. o. w S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [....] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za rok 1995 I. u c h y l a zaskarżoną decyzję II. z a s ą d z a od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz strony skarżącej kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.
Uzasadnienie
Urząd Skarbowy wydał w dniu [...] r. decyzję nr: [...], określającą Spółce z o. o. "M." z siedzibą w S. zobowiązanie podatkowe z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych za 1995 rok w kwocie [...] zł oraz wysokość zaległości podatkowej z tego tytułu w kwocie [...] zł.
Na skutek odwołania, Izba Skarbowa decyzją z dnia [...] r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 233 § 1 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.), art. 7 ust. 1 i 2, art. 9 ust. 1, art. 12 ust. 1, art. 15 ust. 1 i 4, art. 16 ust. 1 pkt 38, art. 19, art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (j. t. Dz. U. z 1993 r. Nr 106, poz. 482 ze zm.), uchyliła powyższą decyzję w części i określiła Spółce wysokość zobowiązania podatkowego z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych za 1995 rok w kwocie [...] zł oraz wysokość zaległości podatkowej z tego tytułu w kwocie [...] zł.
Decyzja powyższa została zaskarżona do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Szczecinie, który wyrokiem z dnia 9.11.2000 r., sygn. akt SA/Sz 2027/98, oddalił skargę, uznając ją za nieuzasadnioną.
Wyrok ten został zaskarżony do Sądu Najwyższego rewizją nadzwyczajną, wniesioną przez jego Pierwszego Prezesa, który zarzucił wyrokowi rażące naruszenie prawa przez obrazę przepisu art. 16 ust. 1 pkt 38 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, polegającą na uznaniu, że koszty używania prywatnego samochodu udziałowca dla potrzeb Spółki nie mogą być zaliczone do kosztów uzyskania przychodów. W wyniku rozpatrzenia rewizji nadzwyczajnej, Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 3.10.2002 r., sygn. akt III RN 155/01, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu Ośrodkowi Zamiejscowemu w Szczecinie.
Sąd ten, rozpatrując ponownie sprawę na skutek wyroku Sądu Najwyższego, wyrokiem z dnia 17.06.2003 r. sygn. akt SA/Sz 859/03, uchylił decyzję Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr: [...]. Sąd Najwyższy dokonał bowiem wiążącej w sprawie wykładni stosowanych przez organy podatkowe przepisów art. 16 ust. 1 pkt 38 i pkt 51 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych we wzajemnych między nimi relacjach, wyprowadzając z tej wykładni wniosek, iż pierwszy z tych przepisów nie stanowi podstawy do wyłączenia z kosztów uzyskania przychodów, poniesionych przez Spółkę na rzecz udziałowców będących członkami zarządu, wydatków stanowiących zwrot kosztów używania przez nich prywatnych samochodów dla potrzeb prowadzonej przez Spółkę działalności. Kierując się tą wykładnią, Naczelny Sąd Administracyjny uznał za niezgodne z ww. przepisami stanowisko organu podatkowego, co do braku podstaw do zaliczenia w poczet kosztów uzyskania przychodów wydatków poniesionych przez Spółkę tytułem zwrotu kosztów używania dla jej potrzeb prywatnych samochodów członków zarządu w kwocie [...] zł ([...] zł + [...] zł).
W następstwie podjętego w związku z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie Ośrodka Zamiejscowego w Szczecinie z dnia 17.06.2003 r., sygn. akt SA/Sz 859/03 postępowania odwoławczego, Dyrektor Izby Skarbowej w Szczecinie decyzją z dnia [...] r. Nr [...] uchylił w części decyzję Urzędu Skarbowego z dnia [...] r. znak: [...], określającą Spółce wysokość zobowiązania podatkowego z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych za 1995 rok w kwocie [...] zł oraz wysokość zaległości podatkowej z tego tytułu w kwocie [...] zł i określił wysokość zobowiązania podatkowego z tego tytułu w kwocie [...] zł.
Organ odwoławczy podtrzymał swoje stanowisko w kwestii wyłączenia z kosztów uzyskania przychodów wydatków związanych z zatrudnieniem Z. S. i P. R. w kwocie [...] zł, zgodnie z przepisem art. 16 ust. 1 pkt 38 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz wydatków z tytułu używania prywatnego samochodu w celach służbowych w jazdach lokalnych w kwocie [...] zł (ryczałty) na podstawie art. 16.ust. 1 pkt 51 w związku z art. 15 ust. 1 tej ustawy - z powodu braku ewidencji przebiegu pojazdów w jazdach lokalnych.
Za uzasadnione organ odwoławczy uznał natomiast zarzuty Strony w kwestii wyłączenia z kosztów uzyskania przychodów wydatków w kwocie [...] zł na przepustki dla pracowników Spółki wystawione przez Zarząd Portu S. oraz wydatków w kwocie [...] zł tytułem zwrotu kosztów delegacji służbowych. Organ odwoławczy stwierdził bowiem, że wydatki poniesione na zwrot kosztów delegacji służbowych w wymienionej kwocie (w tym [...] zł dla P. R. i [...] zł dla Z. S.) należy uznać za koszt uzyskania przychodów na podstawie przepisu art. 16 ust. 1 pkt 51 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Szczecinie na wskazaną wyżej decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, Spółka wniosła o uchylenie jej w części dotyczącej wyłączenia z kosztów uzyskania przychodów wydatków poniesionych przez Spółkę tytułem zwrotu kosztów używania dla potrzeb działalności gospodarczej prywatnych samochodów członków zarządu, będących zarazem jej udziałowcami, w celach służbowych w jazdach lokalnych rozliczanych w formie ryczałtu w wysokości [...] zł oraz z tytułu wynagrodzenia za pracę świadczoną przez dyrektora i zastępcę dyrektora na podstawie umów o pracę w kwocie [...] zł, a także składek na pracownicze ubezpieczenie społeczne w kwocie [...] zł.
Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie przepisów:
- art. 120-123,180-181,187,191, 290 § 2 pkt 5-6 Ordynacji podatkowej oraz art. 15 ust. 1, art. 16 ust. 1 pkt 30 i pkt 51 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, w związku z zastosowaniem art. 16 ust. 1 pkt 38 tej ustawy,
- zarządzenia Ministra Transportu, Żeglugi i Łączności z dnia 9 maja 1989 r. w sprawie używania samochodów osobowych, motocykli i motorowerów do celów służbowych (M. P. Nr 16, poz. 117 ze zm.),
- wytycznych Ministerstwa Finansów z dnia 16 kwietnia 1993 r. w sprawie stosowania ewidencji przebiegu pojazdu (Dz. Urz. Min. Fin. Nr 10, poz. 44).
W uzasadnieniu skargi wskazano, że bezspornym jest, iż jazdy lokalne rozliczane były przez Spółkę w formie miesięcznego ryczałtu, dla ustalenia którego przyjęto limit miesięczny 500 km przebiegu pojazdu, a wystawiane rachunki wewnętrzne były uznane jako dowód księgowy do zwrotu kosztów używania prywatnych samochodów w celach służbowych dla potrzeb działalności gospodarczej i w trakcie kontroli w czerwcu 1998 r. inspektorzy kontroli nie pytali o ewidencję przebiegu pojazdów zarówno w jazdach miejscowych, jak i w jazdach zamiejscowych. Dopiero w trakcie dodatkowej kontroli podatkowej przeprowadzonej we wrześniu 2003 r. inspektorzy żądali okazania określonych dokumentów za lata 1995-1996, m. in. ewidencji przebiegu pojazdów prywatnych. Skarżąca Spółka przyznaje, że nie przedstawiła ewidencji przebiegu pojazdów w jazdach miejscowych, a jedynie w jazdach zamiejscowych, jednakże - nie zgadzając się ze stwierdzeniem organu odwoławczego, iż "nie ma więc dokumentów, na podstawie których można by odtworzyć ewidencję przebiegu dla jazd miejscowych i stwierdzić związek ponoszonych wydatków z osiąganymi przychodami" - skarżąca uważa, że w dokumentacji źródłowej Spółki istnieją wystarczające dokumenty dla sporządzenia ewidencji jazd miejscowych, m. in. oferty, rejestr zleceń, zlecenia, faktury zakupu i sprzedaży, protokoły odbioru robót. Na podstawie takich dokumentów można potwierdzić prowadzenie robót na terenie Szczecina i stwierdzić związek wydatków na jazdy lokalne z osiąganiem przychodów. Przyznając, że obecnie, z uwagi na zarchiwizowanie znacznej części dokumentacji źródłowej z lat 1995-1996, takie uzupełnienie ustaleń byłoby bardzo czasochłonne, Spółka uważa, że jest ono jednak możliwe. Podniesiono dalej w uzasadnieniu skargi, że w latach 1995-1996 Spółka nie zatrudniała brygadzistów, średniego nadzoru, zaopatrzeniowca i dlatego pełny zakres koniecznych prac w ramach realizacji zleceń na terenie Szczecina wykonywali dyrektor i jego zastępca, tzn. osoby, których dotyczą sporne wydatki. Ramowy zakres obowiązków tych osób został określony w uchwałach walnego zgromadzenia wspólników z dnia [...] r. i [...] r., które stanowiły podstawę do zawarcia z członkami zarządu umów o pracę. Członkowie zarządu, posiadający umowy o pracę ze Spółką, dokumentowali jazdy lokalne rachunkami wewnętrznymi. Wobec tego, że Spółka nie posiadała własnych samochodów osobowych, to dyrektor i jego zastępca pełniąc jednocześnie funkcje w zarządzie oraz wykonując obowiązki pracownicze, musieli wykorzystywać własne samochody do jazd służbowych zarówno lokalnych jak i zamiejscowych. Skarżąca podniosła dalej, że większość prac związanych z przygotowaniem i realizacją zleceń, sporządzaniem dokumentacji, określaniem zakresu wykonywanych robót, wszelkich uzgodnień z inwestorem, zapewnieniem dostaw niezbędnych materiałów i narzędzi, skoordynowaniem prac z innymi wykonawcami, kontroli realizacji prac, odbioru robót, itp. - wymagała częstych wyjazdów służbowych do zleceniodawców oraz dostawców na terenie i w okolicach S., tym bardziej, iż robotnicy Spółki wykonujący w ramach zleceń roboty instalacyjno-montażowe, pracowali zawsze u zleceniodawców, a nie w siedzibie Spółki, równolegle w kilku miejscach na terenie Szczecina i okolic, często na I i II zmianie, w dni wolne i święta, a dyrektor i jego zastępca byli faktycznymi kierownikami robót. Z uwagi na specyfikę prowadzonych robót - praca w warunkach szkodliwych i uciążliwych, na wysokościach, z substancjami toksycznymi, łatwopalnymi i wybuchowymi - wymagany był stały specjalistyczny nadzór oraz bieżąca kontrola przestrzegania przez pracowników przepisów bhp. Sprawowanie przez dyrektorów obowiązków faktycznych kierowników robót było realizowane codziennie poprzez kilkakrotne wyjazdy z siedziby Spółki na miejsce budowy własnym samochodem. W związku z tym - zdaniem Spółki - wykorzystywanie samochodów prywatnych udziałowców na podstawie ustnej umowy użyczenia do celów służbowych zarówno w jazdach lokalnych, jak i zamiejscowych było ekonomicznie uzasadnione i potwierdzało dbałość zarządu o efektywne prowadzenie działalności gospodarczej, wyrażające się osiąganiem rzeczywistych przychodów i zysków przez podatnika. Spółka uważa przy tym - powołując się także na orzecznictwo sądowe - że nie ma żadnych przeszkód do uznania za ważne umów użyczenia zawartych w formie ustnej, skoro istotne ich warunki wynikają ze sposobu prowadzenia i dokumentowania wyjazdów zamiejscowych oraz jazd lokalnych, a także ze stosowanych zasad rozliczania wydatków z tytułu kosztów używania prywatnych samochodów udziałowców na potrzeby Spółki, co znalazło także istotne odzwierciedlenie w protokole kontroli z dnia [...] r.
Zdaniem skarżącej Spółki, organ odwoławczy przy pełnym zastosowaniu przez inspektorów kontroli art. art. 180-181, 187 i 191 Ordynacji podatkowej - mógł ocenić zebrany materiał dowodowy i metodą szacunkową obliczyć, że codzienne i kilkakrotne wyjazdy służbowe na terenie S. w sprawach Spółki związane ściśle z prowadzoną działalnością przez każdego udziałowca - przekraczały miesięcznie 500 km przebiegu pojazdu, przy czym rachunki wewnętrzne nie przekraczały wysokości miesięcznego limitu ryczałtu pieniężnego.
Skarżąca podnosi również, że uwzględniając przepisy art. 16 ust. 1 pkt 30 i 51 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz przepisy wykonawcze, tj. zarządzenie Ministra Transportu, Żeglugi i Łączności z dnia 9.05.1989 r. w sprawie używania samochodów osobowych, motocykli i motorowerów do celów służbowych, oraz wytyczne Ministra Finansów z dnia 16.04.1993 r. w sprawie stosowania wzoru ewidencji przebiegu pojazdu - stosując ryczałtową formę rozliczania jazd lokalnych podatnik nie miał obowiązku prowadzenia ewidencji przebiegu pojazdu, a zatem na podatniku nie ciążył obowiązek dokumentowania i księgowania żądanych w czasie kontroli we wrześniu 2003 r. dowodów (rachunków, faktur) w zakresie wydatków na używanie prywatnych samochodów do celów służbowych.
Ponadto skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie interesu prawnego Spółki spowodowane naruszeniem terminów do wydania decyzji oraz sposobem przeprowadzenia kontroli przez inspektorów, z naruszeniem podstawowych zasad postępowania zawartych w art. 120-123 Ordynacji podatkowej i zasad postępowania dowodowego określonych w art. art. 173 § 1, 180, 181, 187 i 191 oraz wymogów art. 290 § 2 pkt 5-6 tejże ustawy.
Skarżąca wnosi w związku z tym o uchylenie zaskarżonej decyzji w dalszej części dotyczącej także wyłączenia z kosztów uzyskania przychodów wydatków poniesionych przez Spółkę z tytułu wynagrodzenia za pracę świadczoną przez dyrektora i zastępcę dyrektora na podstawie umów o pracę w kwocie [...] zł oraz składek na pracownicze ubezpieczenie społeczne w kwocie [...] zł, łącznie w kwocie [...] zł, ustalonej w punkcie VllI. 2. uzasadnienia zaskarżonej decyzji, podtrzymując stanowisko wraz z argumentacją zawartą w pierwszej skardze oraz w pismach procesowych składanych do akt postępowania skargowego.
Odpowiadając na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, nie znajdując podstaw do zmiany stanowiska zajętego w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, co następuje:
Na wstępie wskazać należy, iż zgodnie z przepisem art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Wobec powyższego niniejsza skarga podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie.
Skarga okazała się uzasadniona, bowiem zaskarżona decyzja nie odpowiada prawu.
Na wstępie należy stwierdzić, że co do podnoszonej w skardze kwestii wyłączenia przez organy podatkowe z kosztów uzyskania przychodów Spółki wydatków na rzecz dyrektora Spółki i jego zastępcy z tytułu wynagrodzenia za pracę na podstawie umów o pracę oraz z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Szczecinie wyrokiem z dnia 17.06.2003 r. (sygn. akt SA/Sz 859/03) podzielił zasadność dokonanego przez organy podatkowe rozstrzygnięcia w odniesieniu do wydatków poniesionych na rzecz udziałowców (dyrektora Spółki i jego zastępcy) tytułem wynagrodzenia za pracę i składek na ich ubezpieczenie społeczne, uznając, że nie byli oni pracownikami w rozumieniu art. 16 ust. 1 pkt 38 ustawy o podatku dochodowy od osób prawnych, zawarte bowiem przez nich umowy o pracę zasadnie uznane zostały za nieważne jako niezgodne z przepisem art. 203 Kodeksu handlowego. Pogląd ten wyprowadzony został przez Sąd z wiążącej wykładni prawa zawartej w podjętej w ramach rozpatrywanej sprawy uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 10.07.2000 r. (Sygn. akt FPS 3/00). Zgodnie bowiem z art. 49 ust. 5 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) uchwała wyjaśniająca wątpliwość prawną wiąże w danej sprawie.
Uwzględniając także przepis art. 30 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, zgodnie z którym ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Sądu wiąże w sprawie ten Sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia - stwierdzić należy, że zarówno organ odwoławczy jak i Sąd orzekający w niniejszej sprawie związani są przytoczonym poglądem wyrażonym w powołanym wyroku z dnia 17.03.2003 r. W związku z tym uznać należało, że zawarte w zaskarżonej decyzji rozstrzygnięcie w odniesieniu do wydatków poniesionych na rzecz udziałowców (dyrektora Spółki i jego zastępcy) tytułem wynagrodzenia za pracę i składek na ich ubezpieczenie społeczne odpowiada prawu.
Odnosząc się do kwestii wyłączenia z kosztów uzyskania przychodów wydatków na rzecz będących udziałowcami Spółki członków zarządu z tytułu zwrotu kosztów używania samochodów stanowiących własność tych osób dla potrzeb działalności gospodarczej Spółki, wskazać należy, że zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (j. t. Dz. U. z 1993 r. Nr 106, poz. 482 ze zm.) kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu uzyskania przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 16 ust. 1. W myśl art. 16 ust. 1 pkt 51 tej ustawy (w brzmieniu obowiązującym w 1995 r.) nie uważa się za koszty uzyskania przychodów "wydatków, z zastrzeżeniem pkt 30, z tytułu kosztów używania, dla potrzeb działalności gospodarczej samochodów osobowych nie stanowiących składników majątku podatnika - w części przekraczającej kwotę wynikającą z pomnożenia liczby kilometrów faktycznego przebiegu pojazdu dla celów podatnika oraz stawki za jeden kilometr przebiegu, określonej w odrębnych przepisach wydanych przez właściwego ministra; podatnik jest obowiązany prowadzić, według obowiązującego wzoru, ewidencję przebiegu pojazdu".
Powołany w powyższym przepisie pkt. 30 dotyczy wydatków ponoszonych przez podatnika na rzecz pracowników z tytułu używania przez nich samochodów na potrzeby podatnika. Przepis ten pozwala na dokonywanie wypłat pracownikom z tego tytułu - w jazdach lokalnych - także w formie miesięcznego ryczałtu.
W sprawie niniejszej w 1995 r. Spółka "M." dokonywała zwrotu kosztów z omawianego tytułu obu członkom zarządu, będącym wyłącznymi udziałowcami spółki, za jazdy lokalne, właśnie w formie ryczałtu pieniężnego, stanowiącego iloczyn 500 km i stawki za 1 km określonej w odrębnych przepisach, na podstawie rachunków miesięcznych wystawianych przez te osoby. Obaj członkowie zarządu posiadali bowiem umowy o pracę ze Spółką, byli więc traktowani jak pracownicy i dlatego uznano za zgodne z prawem dokonywanie przedmiotowych wypłat w formie ryczałtu miesięcznego, na podstawie ustnej umowy użyczenia pojazdu i przedkładanych przez te osoby miesięcznych rachunków. W związku z tym Spółka nie prowadziła ewidencji przebiegu pojazdów, o której mowa w art. 16 ust. 1 pkt 51 ustawy podatkowej. Fakt braku takiej ewidencji nie był podnoszony w protokole kontroli przeprowadzonej w Spółce w [...] r. - w którym w ogóle nie odnoszono się do kwestii używania pojazdów nie stanowiących własności Spółki dla celów służbowych, ani w protokole dodatkowej kontroli z [...] r. - w którym wyjaśniano kwestie związane z używaniem tych pojazdów. W treści tego protokołu zarzucono Spółce jedynie niedokonanie zmniejszenia ryczałtu miesięcznego za okresy nieobecności w pracy - wbrew zapisowi § 6 ust. 3 zarządzenia Ministra Transportu, Żeglugi i Łączności z dnia 9.05.1989 r. w sprawie używania samochodów osobowych, motocykli i motorowerów do celów służbowych (przepisy te dotyczyły pracowników, a zatem kontrolujący dopuszczali możliwość rozliczania tych wydatków w formie ryczałtów miesięcznych). W decyzji z [...] r. organ pierwszej instancji wyłączył te wydatki z kosztów uzyskania przychodów na podstawie art. 16 ust 1 pkt 38 , uznając, że dyrektor Spółki i jego zastępca byli udziałowcami Spółki, lecz nie byli jej pracownikami. Podobne stanowisko zajął organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] r., w którym stwierdzono, że art. 16 pkt 38 ogranicza możliwość zastosowania w pełni przepisu art. 16 ust. pkt 51, a zatem uznano, że wobec udziałowców nie będących pracownikami Spółki nie jest możliwe zaliczenie przedmiotowych wydatków do kosztów uzyskania przychodów na podstawie przepisu wskazanego pkt 51.
Fakt braku ewidencji przebiegu pojazdu, o której mowa w art. 16 ust. 1 pkt. 51 ustawy podatkowej nie miał więc istotnego wpływu na wynik rozstrzygnięcia dokonanego w postępowaniu podatkowym zakończonym ostateczną decyzją Izby Skarbowej z dnia [...] r., ponieważ organy podatkowe obu instancji, w związku z zakwestionowaniem skuteczności umów o pracę obu członków zarządu, uznały, że żadne wydatki ponoszone przez Spółkę z tytułu zwrotu kosztów używania samochodów nie stanowiących majątku Spółki w prowadzonej przez nią działalności gospodarczej nie mogą być zaliczone do kosztów uzyskania przychodów, gdyż były one dokonywane na rzecz członków zarządu, a zarazem udziałowców, nie będących pracownikami Spółki. W związku z tym ani inspektorzy kontrolujący Spółkę, ani jej zarządcy nie wyjaśniali w 1998 r. kwestii związanych z ewidencją przebiegu pojazdów - i to zarówno w jazdach lokalnych jak i zamiejscowych. Kwestie te w istocie były wyjaśniane dopiero w trakcie dodatkowej kontroli w [...] r., a więc osiem lat po upływie badanego okresu. Pismem z dnia [...] r. organ odwoławczy nakazał bowiem organowi I instancji uzupełnienie postępowania dowodowego poprzez wyjaśnienie zasadności zaliczenia tych wydatków do kosztów uzyskania przychodów w kontekście przepisu art. 15 ust. 1 w zw. z art. 16 ust. 1 pkt 51 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, w tym ustalenie czy podatnik prowadził ewidencję przebiegu pojazdów, a w razie braku takiej ewidencji albo gdy ewidencja nie jest zgodna z określonym w przepisach wzorem - o zbadanie, czy dokumentacja w postaci zestawień przebiegu pojazdu i rachunków zawiera wszystkie wymagane dane i nie budzi wątpliwości co do tego, że pojazdy były używane dla potrzeb Spółki oraz, czy możliwe jest odtworzenie wymaganej ewidencji przebiegu pojazdu na podstawie posiadanych przez Spółkę zestawień i rachunków. W trakcie kontroli ustalono, że Spółka posiada ewidencję wyjazdów służbowych dyrektora i jego zastępcy (jazdy zamiejscowe), natomiast Spółka nie przedstawiła takiej ewidencji dla jazd lokalnych oraz nie przedstawiła rachunków dokumentujących koszty eksploatacji tych pojazdów. Przedstawiciel Spółki wyjaśnił, że takie rachunki nie były gromadzone, gdyż zwrotu kosztów z tytułu używania prywatnych samochodów dyrektora i jego zastępcy Spółka dokonywała na podstawie rachunków wewnętrznych wystawianych przez te osoby za okresy miesięczne, uwzględniające okresy nieobecności w pracy.
W związku z takimi ustaleniami organ odwoławczy w zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji z dnia [...] r. uznał, że przyjęta przez organ I instancji podstawa prawna wyłączenia przedmiotowych wydatków (za jazdy lokalne) z kosztów uzyskania przychodów, tj. art. 16 ust. 1 pkt 38 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych nie jest właściwa i stwierdził, że podstawę taką stanowi przepis art. 16 ust. 1 pkt 51, bowiem Spółka nie przedstawiła wymaganej tym przepisem ewidencji przebiegu pojazdów w jazdach lokalnych, ani nie przedstawiła rachunków lub zestawień, które pozwoliłyby na odtworzenie takiej ewidencji.
Sąd nie podziela stanowiska organu odwoławczego co do zasadności wyłączenia wymienionych wydatków z kosztów uzyskania przychodów. Organ odwoławczy, zarówno w piśmie z dnia [...] r. nakazującym organowi I instancji uzupełnienie postępowania dowodowego, jak i w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji dopuszcza możliwość zaliczenia takich wydatków do kosztów uzyskania przychodów, mimo braku ewidencji lub niespełnieniu przez nią wymagań określonych we wzorze ewidencji, pod warunkiem, że poszczególne rachunki i zestawienia przebiegu pojazdu zawierają wszystkie wymagane dane i nie budzą wątpliwości co do tego, że pojazdy były używane dla potrzeb podatnika - gdyż w takim wypadku "nie powinno być przeszkód do uznania, że wymóg prowadzenia ewidencji w rozumieniu ww. art. 16 ust. 1 pkt 51 został spełniony".
Odnosząc się do tego stwierdzenia organu odwoławczego zauważyć należy, że w świetle dokonanych w postępowaniu podatkowym ustaleń nie powinien budzić wątpliwości fakt wykorzystywania przez Spółkę w działalności gospodarczej samochodów osobowych należących do dyrektora Spółki i jego zastępcy także w jazdach lokalnych - zwłaszcza wobec uznania w zaskarżonej decyzji, iż samochody te były używane do takich celów w jazdach zamiejscowych.
Uwzględniając fakt, że w spornym okresie wymienione osoby były traktowane przez Spółkę jako pracownicy (osoby zatrudnione na podstawie umów o pracę) i w związku z tym Spółka stosowała dozwoloną przepisami wobec pracowników formę ryczałtowego rozliczania przedmiotowych wydatków (w takiej sytuacji nie była wymagana ewidencja przebiegu pojazdu), a ponadto fakt, że ustalenia organów podatkowych dotyczące sposobu dokumentowania używania tych pojazdów dokonywane były dopiero po 8 latach, a więc w sytuacji - co podnosi skarżąca - gdy znaczna część dokumentacji została już zarchiwizowana, uznać należy, że ustalenia te powinny być dokonywane ze szczególną starannością i wnikliwością, przy uwzględnieniu zasad określonych w art. 121 § 1, art. 122 i 187 § 1 Ordynacji podatkowej.
Wskazać przy tym należy, że zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 16 ust. 1. Przepis ten ustala więc zasadę zaliczania do kosztów wszelkich wydatków poniesionych w celu osiągnięcia przychodów, za wyjątkiem wydatków wyraźnie w ustawie wyłączonych - stosując tę zasadę w niniejszej sprawie, przy uwzględnieniu faktu, że przedmiotowe wydatki ponoszone były niewątpliwie w celu osiągnięcia przychodów, zasadne jest więc dokonanie ustalenia tych kosztów w sposób określony w art. 9 ust. 2 omawianej ustawy, tj. w drodze oszacowania, przy uwzględnieniu wskazywanych w skardze środków dowodowych.
Uznając zatem, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem wymienionych powyżej przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, orzeczono jak w sentencji (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).
O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 wymienionej ustawy.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI