SA/Sz 2124/03

SA/Sz 2124/03 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2004-06-03
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2003-11-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Grzegorz Jankowski /przewodniczący sprawozdawca/
Henryk Dolecki
Marzena Kowalewska
Symbol z opisem
607  Gospodarka mieniem państwowym i komunalnym, w tym gospodarka nieruchomościami nierolnymi
Hasła tematyczne
Gospodarka gruntami
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Powołane przepisy
Dz.U. 1991 nr 30 poz 127
art. 80
Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości - tekst jedn.
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 157 par. 1 i par. 2 w zw. z rt. 156 par. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Jankowski /spr./ Sędziowie: Sędzia NSA Henryk Dolecki Sędzia WSA Marzena Kowalewska Protokolant sekr.sąd. Maria Rosochacka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 czerwca 2004r. sprawy ze skargi W.G. i C.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] w przedmiocie nieważności decyzji w sprawie przekazania gruntu w użytkowanie wieczyste o d d a l a skargę.-
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 157 § 1 i § 2 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14.06.1960r. Kodeks postępowania administracyjnego i w zw. z art. 80 ust. 2 ustawy z dnia 29.04.1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. z 1991r. Nr 30, poz. 127 ost. zm. z 09.07.1993r. Dz.U. z 1993r. Nr 47, poz. 212) po wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Zarządu Miasta [...] z dnia [...] w sprawie przekazania w użytkowanie wieczyste Spółdzielni Pracy "W" gruntu położonego przy ul. [...] oznaczonego jako działki : nr [...] zabudowanej budynkami biurowymi i gospodarczymi o powierzchni [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] orzekło nieważność w/w decyzji jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa.
W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, iż w/w decyzją z dnia [...] r. Zarząd Miasta Szczecina przekazał w użytkowanie wieczyste Spółdzielni Pracy "W" grunt położony w [...] składający się z działek nr [...], przy czym działka nr [...] była zabudowana budynkami biurowymi i gospodarczymi stanowiącymi własność Spółdzielni Pracy "W". Organ I instancji podał, że decyzją Prezydium Miejskiej Rady Narodowej z dnia [...] r. grunt położony w [...] stanowiący działki nr[...] z obrębu [...] został przekazany w użytkowanie Spółdzielni Pracy "M". W dniu [...]. powstała Wojewódzka Spółdzielnia Pracy Usług [...], która przejęła majątek Spółdzielni Pracy "M" przy [...]. Pomimo, że decyzje na użytkowanie gruntu posiadała Spółdzielnia Pracy "M", faktycznym użytkownikiem terenu była Wojewódzka Spółdzielnia Pracy Usług [...]. W dniu [...] r. ze Spółdzielni tej wyodrębniła się Stacja Obsługi [...], która następnie przekształciła się w Spółdzielnię Pracy "W".
Dnia [...] r. została zawarta umowa dzierżawy gruntu pomiędzy Zarządem Miasta a Spółdzielnią Pracy "W". Zgodnie z jej zapisem Spółdzielnia wniosła czynsz dzierżawny za okres od [...] r. wnosi opłaty miesięczne, a od [...] r. opłaty za użytkowanie. W grudniu [...] r. wpłynął wniosek Spółdzielni Pracy "W" o oddanie w użytkowanie wieczyste gruntu stanowiącego działki nr [...].
Decyzją z dnia [...] Wojewoda stwierdził nabycie z mocy prawa, nieodpłatnie przez gminę [...] ww. nieruchomości. Wniosek Spółdzielni Pracy "W" mógł być rozpatrzony dopiero, gdy decyzja ta stała się ostateczna, co nastąpiło [...] r.
Zgodnie z art. 80 ust. 2 ustawy z dnia 29.04.1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. nr 30 z 1991r. póź. 127 z póź. zm.) Spółdzielnia Pracy "W" jako następca prawny posiadacza użytkującego grunt bez tytułu prawnego w dniu [...] r. może otrzymać grunty będące w jej posiadaniu w wieczyste użytkowanie.
W oparciu o akta postępowania administracyjnego a w szczególności pismo prezesa Spółdzielni Pracy "W" A.W. z dnia [...] r. kierowanego do Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w [...] ustalono, iż Spółdzielnia Pracy "W" została utworzona z dniem [...] r. co było skutkiem wykonania ugody sądowej zawartej przed Sądem Wojewódzkim w [...] Wydział I Cywilny w dniu [...] r. Skoro zatem w dniu [...]. Spółdzielnia Pracy "W" faktycznie nie istniała, nie mogła stać się posiadaczem spornej nieruchomości.
Z wykładni art. 80 cyt. ustawy wynika, że przedmiotowe normy prawne nie mają zastosowania do następców prawnych posiadaczy o jakich mowa w tym przepisie. Skoro ustawodawca wyraźnie przez brak stosownej normy prawnej wyłącza możliwość dochodzenia roszczenia o przekazanie gruntu w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste przez następców prawnych posiadaczy to tym samym należy uznać, że następca prawny posiadacza nie jest podmiotem uprawnionym do nabycia prawa użytkowania wieczystego w trybie art. 80 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Z tych względów Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, że przyznanie Spółdzielni Pracy "W" prawa użytkowania wieczystego nieruchomości położonej przy ul. [...] na podst. art. 80 ust. 2 cyt. ustawy, jako następcy prawnemu posiadacza użytkującego grunt bez tytułu prawnego w dniu [...] r. stanowi rażące naruszenie tego przepisu.
Od przedmiotowej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyli : A.W. oraz współwłaściciele: S.S, W.G.,C.N., A.K – wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie wszczętego postępowania.
A.W. w złożonym wniosku zakwestionował pogląd, iż nie do przyjęcia jest twierdzenie, że skoro Spółdzielni Pracy "W’" nie było w dniu [...]. tj. w dniu wymienionym w art. 80 ustawy o gospodarce nieruchomościami i wywłaszczaniu nieruchomości, to nie była ona uprawniona do nabycia przedmiotowych działek, albowiem Spółdzielnia "W" nie powstała jako podmiot nowo założony tylko w wyniku procesu podziału Spółdzielni Pracy Usług [...] dokonanego w oparciu o przepisy ówcześnie obowiązującego Prawa spółdzielczego ( ustawa z dnia 16.09.1982r., Prawo spółdzielcze, Dz.U. Nr 30, poz. 210 ze zm.) i z mocy art. 111 prawa spółdzielczego stała się sukcesorem poprzedniczki. Ta norma zdaniem skarżącego jako przepis szczególny dotyczy również nabycia prawa na podst. art. 80 cyt. ustawy i w tym zakresie zdaniem strony nie był konieczny dodatkowy zapis w ustawie o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości przyznający prawo do nabycia nieruchomości następcom prawnym.
Skarżący podnosi, iż w tej sytuacji należy uznać Spółdzielnię "W" za sukcesora poprzedniczki posiadającej grunt w dniu wskazanym w art. 80 ustawy oraz podmiot uprawniony do złożenia wniosku o przyznanie tego gruntu w sytuacji, w której obowiązujące wówczas przepisy nie wykluczały przyznania nieruchomości sukcesorowi posiadacza.
Reasumując A.W. uznał złożenie wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy za słuszne, bowiem nastąpiło naruszenie art. 80 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oraz art. 111 prawa spółdzielczego.
We wniosku złożonym przez S.S., W.G., C.N. A.K. strony zarzuciły Kolegium pominięcie postanowień art. 3 ustawy z dnia 7.10.1992r. zmieniającej ustawę o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 91, poz. 455), który zdaniem skarżących miał stanowić podstawę pochodnego nabycia prawa użytkowania przedmiotowej nieruchomości.
Skarżący podnieśli również, że w zaskarżonej decyzji jednoznacznie stwierdzono, że Spółdzielnia Pracy "W" wyodrębniła się z Wojewódzkiej Spółdzielni Pracy Usług [...] z dniem [...] r. , a w takim wypadku nie ma potrzeby udowadniania, że istniała ona w dniu [...]. tj. w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 7.10.1992r. zmieniającej ustawę o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Ponadto art. 111 prawa spółdzielczego jest wystarczającą podstawą do wskazania następstwa prawnego po danej spółdzielni, a ustanowienie użytkownika wieczystego na nieruchomości na rzecz następcy prawnego nie można kwalifikować jako rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie znalazło podstaw do zmiany lub uchylenia zaskarżonej decyzji z dnia [...] r., bowiem zdaniem organu Zarząd Miasta [...] wydając decyzję z dnia [...] w sprawie przekazania w użytkowanie wieczyste nieruchomości przy ul. [...] "W" rażąco naruszył przepisy art. 80 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, ponieważ nie powinien on mieć zastosowania do rozpoznawanego stanu faktycznego. Przepis ten uprawniał posiadaczy gruntów, którzy w dniu [...] r. nie legitymowali się właściwymi dokumentami o ich przekazaniu i nie wystąpili w terminie do [...] r. o uregulowanie stanu prawnego do ubiegania się o przekazanie takich gruntów w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste.
Ustosunkowując się do zarzutu stron skarżących, że wystarczającą podstawą do wykazania w tym przypadku następstwa prawnego jest przepis art. 111 ustawy prawo spółdzielcze organ podniósł, iż z przepisu tego w powiązaniu z art. 9 ust. 4 ustawy z dnia 20.01.1990r. o zmianach w organizacji spółdzielczości (Dz.U. Nr 11, poz. 74 ze zm.) wynika wprawdzie, że na podstawie ugody zawartej [...] r. przed Sądem Wojewódzkim [...] Spółdzielnia Pracy "W" jest następcą prawnym Wojewódzkiej Spółdzielni Pracy Usług [...] w zakresie przejętego mienia, praw i zobowiązań, to nie zmienia to faktu, że stan taki nie oznacza jeszcze istnienia następstwa do nabycia prawa użytkowania wieczystego w trybie art. 80 w/w ustawy, ponieważ artykuł ten nie ma zastosowania do takich następców prawnych, którzy w dniu [...] r. nie istnieli.
Odnośnie zarzutu stron co do przeoczenia przez Kolegium postanowień art. 3 ustawy z dnia 7.10.1992r. zmieniającej ustawę o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości organ podniósł, iż przepis art. 2c ust. 1 tej ustawy nie miał zastosowania w niniejszej sprawie, ponieważ dotyczył roszczeń użytkowników tj. takich podmiotów, które legitymowały się tytułem prawnym w postaci decyzji o przekazaniu gruntu w użytkowanie, nie zaś posiadaczy. Natomiast na dzień [...] r. użytkownikiem przedmiotowego gruntu pozostawała Spółdzielnia Pracy "M".
Spółdzielnia Pracy "W" będąc jedynie następcą prawnym Wojewódzkiej Spółdzielni Pracy Usług [...], nie mogła skutecznie nabyć z tego tytułu roszczenia do przedmiotowego gruntu. Wojewódzka Spółdzielnia Pracy Usług [...] nie była bowiem następcą prawnym Spółdzielni Pracy "M", na co wskazał Sąd Apelacyjny w [...] wyrokiem z dnia 04.12.2001r., sygn. akt IACa 829/01.
Powyższą decyzję ostateczną do Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżyli współwłaściciele nieruchomości położonej w [...] W.G, C.N. wnosząc o uchylenie zaskarżonych decyzji jako wydanych z naruszeniem prawa.
Skarżący podnieśli, że użytkowanie objęte przepisem ustawy z dnia 29.04.1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz.U. z 1991r. nr 30, poz. 127 ze zm.) było instytucją prawa cywilnego, a wobec tego ma do niego zastosowanie art. 255 k.c, który stanowi, że użytkowanie wygasa wskutek niewykonywania przez lat dziesięć. Przepisy nowej ustawy nadały użytkowaniu walor instytucji prawa cywilnego, stąd art. 255 k.c. ma zastosowanie do prawa użytkowania, które powstało z mocy decyzji administracyjnej. Spółdzielni Pracy "M" prawo użytkowania wygasło w połowie lat [...] na skutek jego niewykonywania. W tych okolicznościach decyzja Urzędu Miejskiego w [...] o wygaszeniu przedmiotowego gruntu Spółdzielni Pracy "M" w likwidacji miała tylko charakter porządkowy, gdyż w dacie jej wydania nie istniało już prawo użytkowania dla tej Spółdzielni.
Nadto zdaniem skarżących o tym, że Spółdzielnia nabyła prawo użytkowania nieruchomości świadczą decyzje o naliczaniu opłat z tytułu użytkowania nieruchomości, a od [...] r. tj. od zakończenia inwestycji i rozpoczęcia użytkowania stacji obsługi samochodów aktualizacja o wielkość powierzchni użytkowych i wartości będące podstawą amortyzacji wydawanej dla tej Spółdzielni.
Ocena przedstawionego stanu faktycznego pozwala uznać, że Spółdzielni Pracy "W" jako następcy prawnemu użytkownika Wojewódzkiej Spółdzielni Pracy Usług [...] w dniu [...]. przysługiwało roszczenie o ustanowienie użytkowania wieczystego gruntu zgodnie z art. 3 ust. 2 oraz art. 2 lit. c, ust. 1 ustawy z dnia 29.09.1990r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz.U. nr 79, poz.464 ze zm.). Wojewódzka Spółdzielnia Pracy Usług [...] posiadała grunt i była użytkownikiem w dniu [...] r., co zostało wykazane decyzją administracyjną wydaną w przedmiocie naliczenia i aktualizacji opłaty z tytułu użytkowania zgodnie z § 6 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16.03.1993r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi w ich zarządzie lub użytkowaniu.
Zarząd Miasta [...] wydając decyzję z dnia [...] w sprawie przekazania w użytkowanie wieczyste Spółdzielni Pracy "W" gruntu położonego przy [...], nie naruszył prawa.
Natomiast Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekając decyzją z dnia [...] r. nieważność decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa i orzekając decyzją z dnia [...]. utrzymanie w mocy poprzednio wydanej decyzji naruszyło prawo materialne przez zaprzeczenie istnienia normy prawnej faktycznie istniejącej.
W odpowiedzi Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.
,
Wojewódzki Sąd Administracyjny u z n a ł, co następuje:
Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji prowadzona na podstawie art. 3 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowanie przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270/ wykazała, że skarga jest niezasadna.
Właściwość Sądu wynika z art. 97 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. /Dz.U. Nr 153, poz. 1271/ przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W myśl tego przepisu sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone podlegają rozpoznaniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny.
Podstawą oceny przez Sąd w niniejszej sprawie jest zgodność z prawem decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Zarządu Miasta [...] o przekazaniu w użytkowanie wieczyste Spółdzielni Pracy "W" gruntu położonego przy ul. [...]
Sąd ustalił, że podstawą prawną przekazania w użytkowanie wieczyste gruntów dla Spółdzielni Pracy "W" był art. 80 ust.2 ustawy z 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. Nr 30 z 1991r. ze zm./.
Zgodnie z jego treścią posiadaczom gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa lub własność gminy, który w dniu [...] r. nie legitymowali się dokumentami o przekazaniu gruntów wydanymi w formie prawem przewidzianej i nie wystąpili w terminie do [...] r. o uregulowanie stanu prawnego, mogą być przekazane grunty będące w ich posiadaniu odpowiednio w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste.
Przekazanie w odniesieniu do gruntów stanowiących własność gmin następowało na podstawie decyzji zarządów gmin.
Artykuł 80 ust.2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości daje uprawnienia tylko tym posiadaczom gruntu stanowiącego własność gminy, którzy posiadali grunt w dniu [...] r. i w tym dniu nie mieli dokumentu świadczącego o posiadaniu gruntu na podstawie tytułu prawnego.
Zdaniem Sądu uprawnienia określone w art. 80 ust.2 cytowanej ustawy nie przechodzą na następców prawnych. Ustawa nie przewidziała takiej cesji /podobnie wyrok NSA z 27 września 1993r. I SA 1984/92/. Gdyby ustawodawca chciał przenieść konkretne uprawnienia na następców prawnych, to wyraźnie powiedziałby o tym w ustawie, jak to uczynił w art. 23 ust.4 i art. 25 ust.1 ustawy.
Spółdzielnia Pracy "W" nie miała w ocenie Sądu uprawnień wynikających z art. 80 ust.2 ustawy z 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości.
Wobec zarzutu naruszenia art. 3 ust.2 oraz 2c ustawy z 29 września 1990r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. Nr 79, poz. 464/ i art. 111 ustawy z 16 września 1982r. Prawo Spółdzielcze /Dz.U. Nr 39, poz. 176/ przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, Sąd nie podziela argumentów skarżących.
Sąd administracyjny ocenia zasadność trybu administracyjnego przekazania Spółdzielni Pracy w użytkowanie wieczyste gruntów na podstawie decyzji administracyjnej.
Art. 2c ust.1 wspomnianej ustawy z 29 września 1990r. stanowił, że każda spółdzielnia, która w dniu 5 grudnia 1990r. była użytkownikiem gruntów komunalnych lub państwowych uprawiona jest do żądania by grunty te zostały jej oddane w użytkowanie wieczyste.
Spółdzielni, która legitymowała się ustanowionym na jej rzecz prawem użytkowania gruntów stanowiących własność gminy przysługuje roszczenie o ustanowienie na jej rzecz użytkowania wieczystego.
Wspomniane roszczenie może być realizowane także w drodze przewidzianej w art. 64 kc i 1047 § 1 kpc.
Oznacza to, że prawomocne orzeczenie Sądu stwierdzające obowiązek danej osoby do złożenia oznaczonego oświadczenia woli, zastępuje to oświadczenie.
Czyli w razie odmowy zawarcia umowy o ustanowienie użytkowania wieczystego gruntu oświadczenie właściciela może zostać zastąpione orzeczeniem Sądu.
Uzyskanie tych praw wymaga zawarcia umowy w formie aktu notarialnego.
Zagadnienia powyższe pozostają jednak poza kognicją sądu administracyjnego, a ewentualne roszczenia skarżący mogą realizować na drodze cywilnoprawnej.
Zdaniem Sądu z przepisu art. 111 ustawy z 16 września 1982r. Prawo Spółdzielcze w powiązaniu z art. 9 ust.4 ustawy z 20 stycznia 1990r. o zmianach w organizacji i działalności spółdzielczości /Dz.U. Nr 11, poz.74 ze zm./ nie wynika następstwo do nabycia prawa użytkowania wieczystego w trybie art. 80 ust.2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.
W dniu [...] r, nie istniała Spółdzielnia Pracy "W", zaś celem przepisu jak trafnie zauważyło SKO w [...], była chęć uregulowania stanu prawnego gruntów, które były w posiadaniu określonych podmiotów w dniu [...] r.
W ocenie Sądu uwłaszczenie na podstawie art. 80 ust.2 wspomnianej ustawy Spółdzielni Pracy "W" – jako następcy prawnego jest objęte rażącym naruszeniem prawa gdyż wbrew jednoznacznym zapisom ustawy rozszerza podmiotowy krąg uprawnionych.
Sąd nie ustosunkował się do zarzutu naruszenia art. 255 Kodeksu cywilnego gdyż zdaniem Sądu nie miało to wpływu na ustalenie zgodności z prawem działań Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Zarządu Miasta [...] r..
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 152 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.