SA/Rz 2570/01

SA/Rz 2570/01 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2004-04-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2001-11-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Krystyna Józefczyk
Maria Zarębska-Kobak /przewodniczący/
Ryszard Bryk /sprawozdawca/
Symbol z opisem
634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Hasła tematyczne
Kombatanci
Sygn. powiązane
II OSK 312/05 - Postanowienie NSA z 2005-12-08
Skarżony organ
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Powołane przepisy
Dz.U. 1997 nr 142 poz 950
art. 1 ust. 2, art. 2, art. 4, art. 22 ust. 3
Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 14 listopada 1997 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
Dz.U. 1997 nr 116 poz 745
§ 4, § 17
Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień.
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 9, art. 75
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 152
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Zarębska-Kobak Sędziowie NSA Ryszard Bryk /spr./ WSA Krystyna Józefczyk Protokolant: ref. stażysta Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi E. B. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] września 2001 r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana, III. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego E. B. koszty postępowania sądowego w kwocie 10 złotych /dziesięć/.
Uzasadnienie
SA/Rz 2570/01
U z a s a d n i e n i e
E. B. s. A. uprawnienia kombatanckie od ZBoWiD-u otrzymał z tytułu udziału w walkach o utrwalanie władzy ludowej w okresie 21.01. - 7.07.1945 r. W tym czasie był funkcjonariuszem MO i brał udział w walkach z bandami i reakcyjnym podziemiem i taka informacja jest zamieszczona w zaświadczeniu z dnia 7.12.1970 r. L.dz. [...], wydanym przez Komendę Milicji Obywatelskiej woj. [...].
W życiorysie i w deklaracji członkowskiej ZBoWiD skarżący m.innymi napisał, że służbę w MO pełnił w rejonach natężonej działalności UPA /Dynów, Haczów/.
W deklaracji członkowskiej ZBoWiD z 30.01.1979 r. podał cytuję: "Od dnia 21 stycznia 1945 r. do 7 lipca 1945 r. byłem funkcjonariuszem Milicji Obywatelskiej i w tym czasie uczestniczyłem w walkach z reakcyjnym podziemiem i bandami UPA we wsiach Siedliska, Pawłokoma, Bartkówka, Jacmierz i inne".
Po wszczęciu postępowania weryfikacyjnego, skarżący przedłożył zaświadczenie z dnia 16.08.1993 r. wydane przez Komendę Wojewódzką Policji w R. stwierdzające okres służby w MO i podkreślające, iż służbę pełnił na terenie zagrożonym działalnością UPA.
Przy takim stanie faktycznym, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych /dalej jako Kierownik Urzędu/ decyzją z dnia [...].12.2000 r., Nr [...] wydaną na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. z 1997r., Nr 142, poz. 950 z późn.zm./, nazwanej dalej ustawą z 1991 r. pozbawił skarżącego uprawnień kombatanckich.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący zarzucił, iż do MO wstąpił na rozkaz Armii Krajowej /rozkaz tajny i słowny/. Po wykonaniu zleconych przez AK zadań i po nawiązaniu współpracy z oddziałami Żubryda w Haczowie wystąpił z MO. Żołnierzem AK był od października 1941 r., przysięgę składał przed E. S. /obecnie znany mecenas w W./.
We wniosku tym podał jakie zadania dla AK wykonywał w okresie służby w MO.
Wyjaśnił też, że w okresie pełnienia służby w MO, na terenach podanych wyżej żadnej władzy ludowej jeszcze nie było. Do MO wstąpił kiedy trwała jeszcze wojna. Na terenie powiatu brzozowskiego w 1945 r. nie było struktur PPR-u działały struktury wojskowe, z jednej strony NKWD, z drugiej formacje AK i Batalionów Chłopskich.
Po rozpatrzeniu wniosku skarżącego, Kierownik Urzędu zaskarżoną decyzją z dnia [...].09.2001 r., Nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...].12.2000 r., którą wydał na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. i art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z 1991 r. W motywach tej decyzji stwierdził, że działalność w ramach MO /walka z UPA/ nie jest działalnością kombatancką w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy z 1991 r., ponieważ MO nie była zmilitaryzowaną służbą państwową.
Co się tyczy zarzutu przynależności skarżącego do AK wyjaśnił, że zgodnie z art. 22 ust. 3 ustawy z 1991 r. termin do składania wniosków o nowy tytuł kombatancki minął dnia 31.12.1998 r. Dodał, że skarżący w okresie członkostwa w ZBoWiD nie wspominał o służbie w AK. Poza tym skarżący w toku postępowania weryfikacyjnego nie przedstawił dowodów dotyczących przynależności do AK.
W skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego /wpłynęła do Sądu w dniu 5.11.2001 r./ skarżący powtórzył zarzut, iż był żołnierzem AK i przez to ugrupowanie był skierowany do MO. Ten fakt mogą potwierdzić B. F. i E. S.
Przed ZBoWiD-em nie ujawnił swojej przynależności do AK, bowiem nie mógłby zostać członkiem tego stowarzyszenia.
Do skargi dołączył pisemne oświadczenia świadków E. S. i B. F. Z oświadczenia E. S. wynika, że skarżący przez tego świadka był wprowadzony do AK /jesień 1941 r./.
Skarżący był w sekcji zwiadu. Szczegóły są podane w dalszej części oświadczenia tego świadka.
Odpowiadając na skargę, Kierownik Urzędu wniósł o jej oddalenie z przyczyn wyłożonych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna z przyczyn uwzględnionych przez Sąd z urzędu.
Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270/ nazwanej dalej skrótem p.s.a. w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r.
Przepisy wprowadzające ustawę - prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1271 z późn.zm./, zwanej przepisami wprowadzającymi, wojewódzki sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną co oznacza, iż przy rozpoznawaniu skargi bierze także pod uwagę naruszenia prawa procesowego i materialnego, o których nie wspomniano w skardze.
Pogląd Kierownika Urzędu, iż termin do składania wniosków o przyznanie uprawnień kombatanckich określony w art. 22 ust. 3 ustawy z 1991 r. obejmował również postępowanie weryfikacyjne jest błędny. Przeciwstawne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale /7 sędziów/ z dnia 3.12.2001 r., sygn. akt OPS 11/01 - ONSA Nr 3/2002 poz. 100. Terminy określone w art. 22 ust. 3 ustawy z 1991 r. dotyczyły wyłącznie osób, które dopiero starały się o przyznanie uprawnień kombatanckich i nie dotyczyły sytuacji gdy weryfikowany kombatant, który uzyskał uprawnienia kombatanckie jako "uczestnik walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" zgłaszał w postępowaniu weryfikacyjnym, prowadzonym także po dniu 31 grudnia 1998 r., iż zachodzą okoliczności uzasadniające jego tytuł do uprawnień kombatanckich określonych w tej ustawie.
Obecnie zasygnalizowana kwestia jest bezprzedmiotowa, bowiem Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 15.04.2003 r., sygn. akt SK 4/02 /Dz.U. Nr 72, poz. 658/ stwierdził, iż art. 22 ust. 3 ustawy z 1991 r. jest niezgodny z art. 2 i art. 32 Konstytucji R.P.
W orzecznictwie utrwalił się pogląd, iż osoba której uprawnienia kombatanckie są weryfikowane może w sprawie o pozbawienie uprawnień kombatanckich wykazywać, że uprawnienia te przysługują jej nie tylko z tytułu "utrwalania władzy ludowej" lecz także na podstawie innego tytułu prawnego określonego w art. 1 ust. 2, art. 2 i art. 4 ustawy z 1991 r. /por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22.02.2001, III RN 77/00 - OSNAPiUS Nr 15/2001 r., poz. 475 oraz uchwała 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4.03.2002 r., sygn. akt OPS 13/01 - ONSA Nr 4/2002, poz. 132/.
Skarżący w postępowaniu weryfikacyjnym /wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy/ zarzucił, iż powinien zachować uprawnienia kombatanckie, gdyż był żołnierzem AK i jest to działalność kombatancka przewidziana w art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy z 1991 r.
Ma rację Kierownik Urzędu, iż tego rodzaju zarzut powinien być udowodniony przez osobę zgłaszającą taki zarzut. Skarżący w postępowaniu weryfikacyjnym na powyższą okoliczność nie przedstawił dowodów, ale we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przedstawił istotne okoliczności sprawy i osobę, która te okoliczności mogłaby potwierdzić /św. E. S./.
W takiej sytuacji Kierownik Urzędu, stosownie do art. 9 k.p.a. w zw. z § 17 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22.09.1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień /Dz.U. Nr 116, poz. 745/ powinien pouczyć skarżącego, iż ciężar dowodu przynależności do AK spoczywa na skarżącym i wskazana okoliczność może być wykazywana za pomocą dowodów określonych w art. 75 k.p.a. Powinien także wezwać skarżącego o przedłożenie pisemnego oświadczenia św. E. S., lub o wskazanie adresu tego świadka w celu przesłuchania go przez organ.
Pouczenie zawarte w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania weryfikacyjnego odpowiadające treści § 4 w/w rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów nie było adekwatne do sytuacji procesowej skarżącego, zatem konieczne było pouczenie konkretniejsze.
Naruszenie art. 9 k.p.a. i zaniechanie przeprowadzenia dowodu z zeznań św. E. S. mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
Natomiast działalność skarżącego w ramach MO /walka z UPA/ nie jest działalnością kombatancką w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy z 1991 r. bowiem MO nie była zmilitaryzowaną służbą państwową /por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9.02.2001 r., III RN 59/00 - OSNAPiUS Nr 19/2001 r., poz. 572 oraz uchwała 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12.06.2000 r., sygn. akt OPS 5/00 - ONSA 1/2001 r. poz. 3/.
Ewentualne skierowanie skarżącego do MO przez Armię Krajową nie ma w sprawie żadnego znaczenia, gdyż wszelka działalność w ramach MO, według ustawy z 1991 r. nie stanowi działalności kombatanckiej.
Mając na uwadze naruszenie prawa, które Sąd uwzględnił z urzędu i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 litera c, art. 152 p.s.a. - Sąd orzekł jak w punkcie I i II wyroku.
O kosztach postępowania sądowego Sąd orzekł po myśli art. 200 p.s.a. w zw. z art. 97 § 2 przepisów wprowadzających z dnia 30.08.2002 r.
Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, Kierownik Urzędu uwzględni wskazówki Sądu zamieszczone w niniejszym uzasadnieniu.