SA/Sz 1376/02

SA/Sz 1376/02 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2004-06-17
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2002-06-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Barbara Gebel
Henryk Dolecki /przewodniczący sprawozdawca/
Katarzyna Grzegorczyk-Meder
Symbol z opisem
604  Działalność gospodarcza, w tym z udziałem  podmiotów zagranicznych
Hasła tematyczne
Działalność gospodarcza
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Powołane przepisy
Dz.U. 1991 nr 118 poz 512
art. 20 par. 1, art. 24, art. 90
Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. - Prawo  upadłościowe - tekst jedn.
Dz.U. 1999 nr 101 poz 1178
art. 88e ust. 1 pkt 1,
Ustawa z dnia 19 listopada 1999 r. Prawo działalności gospodarczej.
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1271
art. 87 par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Dolecki /spr/ Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel Asesor WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder Protokolant: Joanna Białas-Gołąb po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 maja 2004r. sprawy ze skargi J. C. i K. C. - wspólników Przedsiębiorstwa [...] - S.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie ewidencji działalności gospodarczej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta S. z dnia [...]., nr [...], II. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji, III. III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz skarżących J. C. i K. C. kwotę 355 /trzysta pięćdziesiąt pięć/ złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, art. 88e ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 19 listopada 1999r. Prawo działalności gospodarczej, w zw. z art. 20 § 1, 24 i 90 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934r. Prawo upadłościowe (Dz. U. z 1991 r. Nr 118, poz. 512 ze zm.) oraz art. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz.856), po rozpatrzeniu odwołania [...] S.C. J.C. i K.C. w [...] od decyzji Burmistrza Miasta [...] z dnia [...]r. odmawiającej wykreślenia wpisu numer [...] z ewidencji działalności gospodarczej -utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji podano, że wspólnicy spółki cywilnej J.C i K.C. wystąpili z wnioskiem do Burmistrza Miasta [...] o wykreślenie spółki z ewidencji działalności gospodarczej, ponieważ zaprzestali działalności gospodarczej. Burmistrz Miasta [...] decyzją z dnia [...]r. odmówił wykreślenia wpisu z ewidencji powołując się na postanowienie Sądu Rejonowego w [...] Wydział Gospodarczy z dnia [...]r. (sygn. akt [...]) w sprawie ogłoszenia upadłości przedsiębiorstwa. Z chwilą ogłoszenia upadłości, upadły traci na rzecz syndyka możliwość zarządu przedsiębiorstwem. Od tej decyzji odwołanie wnieśli wnioskodawcy, kwestionując jej zasadność poprzez błędne powiązanie przepisów ustawy o działalności gospodarczej z przepisami prawa upadłościowego.
Organ II instancji stwierdził, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie, choć faktem jest że art. 88e ust. 1 pkt 1 stanowi, iż wpis do ewidencji działalności gospodarczej podlega wykreśleniu w przypadku zawiadomienia o zaprzestaniu działalności gospodarczej i takie oświadczenie złożył wnioskodawca, jednak nie zostało ono złożone wskutek zaprzestania działalności gospodarczej z własnej woli, lecz z powodu postawienia przedsiębiorstwa w stan upadłości. Zgodnie z obowiązującymi przepisami syndyk masy upadłości wyznaczony przez Sąd powiadomił o tym fakcie Burmistrza [...]. Zdaniem Kolegium błędne jest stanowisko odwołującego o braku jakiegokolwiek związku pomiędzy tymi zdarzeniami. W myśl art. 20 § 1 prawa upadłościowego na skutek ogłoszenia upadłości upadły traci z mocy samego prawa zarząd oraz możność korzystania i rozporządzania majątkiem należącym do niego w dniu ogłoszenia upadłości. Zarząd majątkiem z tym dniem przechodzi na syndyka, a polega on między innymi na dokonywaniu wszelkich czynności faktycznych i prawnych, w tym czynności z zakresu postępowania sądowego i administracyjnego. Po ogłoszeniu upadłości, upadły nie może przez swe czynności, bez względu na ich naturę prawną kształtować swojej sytuacji prawnej, a jeśli takie czynności podejmuje, to nie mają one skutków prawnych (art. 24 prawa upadłościowego). Pojęcie czynności prawnej w wymienionym zakresie obejmuje tą samą kategorię zdarzeń prawnych co w ujęciu przepisów kodeksu cywilnego, a więc również działanie, które zmierza do określonych skutków prawnych, w szczególności powstania, zmiany treści lub ustalenia konkretnego stosunku prawnego. Wobec ogłoszenia przez Sąd upadłości odwołującego wszelkie działania wiążące się z upadłym, a zmierzające między innymi do zmiany jego statusu prawnego należą już do syndyka masy upadłości. Organ odwoławczy wskazał też, że byt prawny upadłego przedsiębiorstwa według stanu na dzień wydania decyzji opiera się wyłącznie na wpisie podmiotu do ewidencji działalności gospodarczej, bowiem w aktach sprawy znajduje się jedynie wniosek o rejestrację podmiotu w rejestrze przedsiębiorców jako spółka jawna. Organ ustosunkowując się do zarzutu odwołującego naruszenia art. 88 b ust. 1 ustawy Prawo o działalności gospodarczej stwierdził, że nie miało to wpływu na merytoryczne rozstrzygnięcie, a ponadto skoro organ dokonuje wpisu do ewidencji działalności gospodarczej, to nie jest błędem powołanie się w podstawie decyzji na wymieniony przepis.
Od powyższej decyzji skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego -Ośrodek Zamiejscowy w [...] złożyli J.C. i K.C. wspólnicy Przedsiębiorstwa [...] S.C. wnosząc o jej uchylenie i zarzucając, że została podjęta z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, ponieważ decyzję oparto na podstawie art. 88e ust. 1 pkt. 1 ustawy Prawo działalności gospodarczej (Dz. U. z dnia 17 grudnia 1999r. Nr 101 poz. 1178) w związku z art. 20 § 1, 24 i 90 rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej Prawo upadłościowe z dnia 24 października 1934r. (t. jedn. Dz. U. 1991r. Nr 118 poz. 512 ze zm.).
W ocenie skarżącego decyzja o odmowie wykreślenia z wpisu do ewidencji nie miała żadnej podstawy prawnej. Zgodnie z ustawą Prawo działalności gospodarczej, która weszła w życie w dniu 1 stycznia 2001r. zmieniła się sytuacja prawna spółki cywilnej. Do wejścia w życie wymienionej ustawy spółka cywilna traktowana była w świetle prawa jako podmiot na równi z innymi podmiotami, które nie miały osobowości prawnej.
Rozstrzygające znaczenie dla sprawy ma treść art. 88i ustawy Prawo działalności gospodarczej, ponieważ z tego przepisu wynika obowiązek wykreślenia z urzędu, przez organ prowadzący ewidencję, jednostek organizacyjnych, które z dniem [...]r. utraciły przymiot przedsiębiorcy. Do takich jednostek należała spółka cywilna Przedsiębiorstwo [...], dlatego zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu l instancji należy uznać za niezgodne prawnym. Niesłuszne jest stwierdzenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, iż wniosek o wykreślenie z ewidencji działalności gospodarczej skarżącego był wynikiem wszczętego postępowania upadłościowego, ponieważ w ocenie skarżącego postępowanie to nie ma żadnego związku z postępowaniem dotyczącym wykreślenia spółki z ewidencji. Postępowanie upadłościowe należy do właściwości sądów powszechnych, dlatego kwestia ta nie powinna być przedmiotem rozważań organów administracyjnych zwłaszcza, że powołany przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze art. 20 § 1 prawa upadłościowego został niewłaściwie zinterpretowany. W myśl tego przepisu na skutek wszczęcia upadłości upadły traci z samego prawa zarząd oraz możność korzystania i rozporządzania majątkiem, należącym do niego w dniu upadłości, jak też nabytym w toku postępowania. Majątek ten stanowi masę upadłości. Nasuwa się wniosek, iż przepis ten skierowany jest tylko i wyłącznie do majątku upadłego, w którego skład wchodzą przedmioty wymienione w przepisach prawa upadłościowego.
Syndykowi przysługuje jedynie prawo do zarządzania masą upadłości, a nie jak wskazuje w swej decyzji organ odwoławczy, do dokonywania wszelkich czynności faktycznych i prawnych wykraczających, także poza sferę zarządu majątkiem upadłego. Do takich czynności uprawniona jest osoba upoważniona do reprezentacji upadłego przedsiębiorcy, a nie syndyk.
Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie,
podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sad Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. przepisy wprowadzające ustawę -Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270).
Skargę uznać należy za zasadną.
W rozpatrywanej sprawie, w obowiązującym wówczas stanie prawnym, organ odmówił wykreślenia strony skarżącej z ewidencji działalności gospodarczej powołując się na art. 20 § 1 Prawa upadłościowego (rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934r.), który stanowił, że na skutek ogłoszenia upadłości upadły traci z samego prawa zarząd oraz możność korzystania i rozporządzania majątkiem, należącym do niego w dniu ogłoszenia upadłości, jako też nabytym w toku postępowania. Majątek ten stanowi masę upadłości. Jak podkreślił organ, z dniem ogłoszenia upadłości zarząd majątkiem przechodzi na syndyka, a polega on między innymi na dokonywaniu wszelkich czynności faktycznych i prawnych, w tym czynności z zakresu postępowania sądowego i administracyjnego. Po ogłoszeniu upadłości, upadły nie może zatem przez swe czynności bez względu na ich naturę prawną kształtować sytuację, w której się znajduje, a jeżeli takie czynności podejmie, to nie mają one skutków prawnych (art. 24 prawa upadłościowego).
Organ wskazując na powyższe podał, że pojęcie czynności prawnej w omawianym zakresie obejmuje tą samą kategorię zdarzeń prawnych co w ujęciu przepisów kodeksu cywilnego, a więc również działanie, które zmierza do określonych skutków prawnych, w szczególności powstania zmiany treści lub ustania konkretnego stosunku prawnego. Wobec faktu ogłoszenia przez Sąd upadłości wszelkie działania wiążące się z upadłym a zmierzające do zmiany jego statusu prawnego należą już do syndyka masy upadłości.
Odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze należy zdaniem Sądu, rozważania dotyczące statusu prawnego strony skarżącej rozpocząć od wskazania funkcji jaką pełni postępowanie upadłościowe.
Zgodnie z art. 1 § 1 podmiot gospodarczy, który zaprzestał płacenia długów będzie uznany za upadłego, a data postanowienia Sądu jest w tym zakresie datą ogłoszenia upadłości ( art. 5 prawa upadłościowego). Uwzględniając wniosek o ogłoszenie upadłości Sąd jednocześnie wyznacza syndyka upadłości (art.14 § 1 pkt 3 prawa upadłościowego). Dopiero w tej sytuacji ma zastosowanie art. 20 prawa upadłościowego. Oznacza to, że działalność syndyka skierowana jest na masę upadłości, której jest on zarządcą i w tym zakresie upadły jest wyłączony od zarządzania wspomnianą masą upadłości. Syndyk nie jest następcą prawnym upadłego (wyrok Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...]). Syndyk obejmując majątek upadłego i zarządzając nim, zgodnie z art. 90 prawa upadłościowego, działa za upadły podmiot. Upadły jednak przez ogłoszenie upadłości nie traci prawa własności do swego majątku, np. nadal pozostaje podatnikiem (zob. wyrok NSA z dnia 7.03.2002r. IIISA1787/00, Biul. Skarbowy 2003/3/26). Powołane przepisy i orzecznictwo wskazują w sposób jednoznaczny, że działania syndyka tkwią w sferze praw majątkowych upadłego, a jego podstawowym zadaniem jest likwidacja masy upadłości poprzez podział między wierzycieli funduszy uzyskiwanych z przeprowadzonych czynności likwidacyjnych.
Zarząd majątkiem upadłego stanowi jednak pewien etap przejściowy, i nie powoduje likwidacji osoby upadłego. Ogłoszenie upadłości nie musi prowadzić do likwidacji spółki cywilnej i co się z tym wiąże, faktycznego zaprzestania wykonywania czynności przez upadłego. Podkreślenie majątkowego charakteru funkcji syndyka ma w rozpoznawanej sprawie istotne znaczenie, ponieważ poza tą sferą pozostaje sfera praw osobistych upadłego, które nie wchodzą w skład masy upadłości (zob. Z.Świeboda: Komentarz do prawa upadłościowego i prawa o postępowaniu układowym, Warszawa 1996, s. 45). Do takich osobistych uprawnień należy zaliczyć prawo do prowadzenia, jak i zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej. Z przepisów prawa upadłościowego nie wynikają ani nakazy, ani zakazy prowadzenia działalności gospodarczej. Tak więc należy przyjąć, że w ramach konstytucyjnie przyjętej swobody działalności gospodarczej zainteresowany podmiot ma możliwość wyrażenia woli o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej.
Na podstawie art. 88e ust. 1 ustawy z dnia 19 listopada 1999r. Prawa działalności gospodarczej (Dz.U. Nr 101 poz. 1178 ze zm.) wpis do ewidencji działalności gospodarczej podlega wykreśleniu w przypadku zawiadomienia o zaprzestaniu wykonywania działalności gospodarczej. Warunek ten został spełniony (k. [...] akt administracyjnych).
Przedstawiona powyżej wzajemna relacja, w przedmiotowym zakresie, pomiędzy prawem upadłościowym a przepisami o działalności gospodarczej będzie jeszcze bardziej widoczna gdy wskaże się, że utrata przymiotu podmiotu gospodarczego, np. w następstwie wykreślenia działalności gospodarczej z ewidencji, nie przesądza o bezcelowości postępowania o ogłoszeniu upadłości, w którym chodzi o sprzedaż majątku masy upadłościowej i zaspokojenie wierzycieli. Warunkiem jednak jest, aby zaprzestanie wypłat obejmowało okres gdy dany podmiot był jeszcze podmiotem gospodarczym. Za takim rozwiązaniem przemawia treść art. 7 prawa upadłościowego, który stanowi, że śmierć dłużnika nie stanowi przeszkody do ogłoszenia jego upadłości, jeżeli wniosek o ogłoszenie będzie złożony w ciągu roku od daty śmierci. Powołany przepis dotyczy tylko upadłości osób fizycznych jako podmiotów gospodarczych. Jeżeli po śmierci dłużnika prowadzona jest nadal działalność gospodarcza można ogłosić upadłość podmiotu gospodarczego. Można ją również ogłosić, gdy z chwilą śmierci dłużnika zaniechano prowadzenia działalności gospodarczej (zob. Z.Świeboda: op.cit. s. 6-7 i 24).
Tak więc wzajemne relacje pomiędzy ogłoszeniem upadłości a prawem do zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej i zawiadomienia o tym właściwego organu nie są takie, jak przedstawił to organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Została ona zatem wydana z naruszeniem prawa materialnego, co miało wpływ na wynik sprawy i dlatego podlega ona uchyleniu na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit.a powołanej na wstępie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Orzeczenie w pkt. II wynika z regulacji zawartej w art. 152 P.p.s.a.