II SA/Bk 203/25

II SA/Bk 203/25 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2025-07-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-01-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Anna Bartłomiejczuk
Barbara Romanczuk
Elżbieta Lemańska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne
Budowlane prawo
Sygn. powiązane
II OZ 674/25 - Postanowienie NSA z 2025-05-14
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 725
art. 51 ust. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 1225
par. 2 ust. 2, par. 207 ust. 2
Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich  usytuowanie (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Lemańska (spr.), Sędziowie asesor sądowy WSA Anna Bartłomiejczuk, sędzia WSA Barbara Romanczuk, Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 8 lipca 2025 r. sprawy ze skarg A. R. i T. R. oraz E. K. na decyzję Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Białymstoku z dnia 27 listopada 2024 r. nr WOP.7721.123.2024.MM w przedmiocie nakazania wykonania określonych robót budowlanych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Białymstoku z dnia 13 września 2024 roku numer WOP.5160.64.2023.AJ; 2. zasądza od Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Białymstoku solidarnie na rzecz skarżących A. R. i T. R. kwotę 997,00 (dziewięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 3. zasądza od Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Białymstoku na rzecz skarżącego E. K. kwotę 500,00 (pięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
1. Zaskarżoną decyzją z 27 listopada 2024 r. nr WOP.7721.123.2024.MM Podlaski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Białymstoku (dalej: PWINB), orzekając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.:
- uchylił decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Białymstoku (dalej: PINB) z 13 września 2024 r. nr WOP.5160.64.2023.AJ nakazującą E. K., w terminie do 31 grudnia 2024 r., wykonanie określonych w decyzji robót budowlanych przy budynku mieszkalnym na działce nr [...] w [...], gmina S., wzdłuż granicy z działką [...],
- na nowo określił podlegające wykonaniu obowiązki, zakreślając termin ich realizacji do 31 marca 2025 r.
Decyzje wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
2. W związku z interwencją z 23 listopada 2023 r. A. i T. R. (właściciele działki nr [...] w [...]), którzy wnieśli o kontrolę legalności budynku mieszkalnego (w tym jego dachu) i budynków gospodarczych na działce sąsiedniej nr [...] należącej do E. K., zawiadomieniem z 6 grudnia 2023 r. PINB
wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie budynku mieszkalnego na działce nr [...] przy ul. [...] w [...]. Ocena legalności budynku gospodarczego, co do którego E. K. złożył wniosek po legalizacyjne postępowanie uproszczone, stała się przedmiotem innego postępowania.
Podczas oględzin w dniu 5 stycznia 2024 r. organ pierwszej instancji ustalił, że na działce nr [...] znajduje się m.in. murowany budynek mieszkalny, piętrowy, podpiwniczony, zrealizowany w latach 1978-1980 przez F. K. na podstawie decyzji Naczelnika Miasta i Gminy S. o pozwoleniu na budowę z 21 lutego 1977 r. znak G.T.II-8381 1X2111; w ścianie budynku od strony zachodniej, usytuowanej wzdłuż ogrodzenia pomiędzy działkami nr [...], wykonano dwa otwory okienne o wym. 1,40 x 0,80m doświetlające klatkę schodową; wykonano też remont dachu – zmianę konstrukcji dachu i pokrycia, tj. przedłużono okap w stosunku do poprzedniego i wystaje on obecnie na odległość około 0,60-0,80m poza lico ściany; remont dachu (wymiana papy na blachę) został zgłoszony 21 lipca 2016 r. w Starostwie Powiatowym w Białymstoku.
W toku postępowania do akt sprawy włączono, z urzędu i na wniosek stron postępowania, następujące dokumenty, m.in.: decyzję z 21 lutego 1977 r. znak G.T.II-8381 1X2111 o pozwoleniu na budowę wraz z planem realizacyjnym oraz widokiem czterech elewacji; decyzję z 10 października 1975 r. znak: L.dz. 425/154/75 o pozwoleniu na budowę wraz z planem realizacyjnym budynku mieszkalnego na działce nr [...] stanowiącej obecnie własność A. i T. R.; wniosek E. K. o zasiedzenie, z dniem 31 grudnia 2008 r., pasa gruntu o szerokości 1 m działki nr [...] wraz z załącznikami (złożony w 2023 r. do Sądu Rejonowego w Białymstoku).
W trakcie postępowania A. i T. R. zajmowali stanowisko w pismach z 20 marca 2024 . i z 3 kwietnia 2024 r. zawierających również wnioski dowodowe (k. 19 i 22 akt adm.).
3. Postanowieniem z 4 kwietnia 2024 r. znak WOP.5160.64.2023.AJ, wydanym na podstawie art. 81c ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (dalej: p.b.), PINB nakazał E. K., w terminie do 30 lipca 2024 r., przedłożenie ekspertyzy stanu technicznego budynku mieszkalnego na działce nr [...] w [...], ze szczególnym uwzględnieniem oceny bezpieczeństwa pożarowego, sporządzonej przez osobę posiadającą stosowne uprawnienia budowlane oraz wiedzę specjalistyczną ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych (zalecił uwzględnienie usytuowania budynku w stosunku do budynku mieszkalnego na działce nr [...], istniejących budynków, a także sformułowanie wniosków i zaleceń celem doprowadzenia robót do zgodności z rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. z 2022 poz. 1225), dalej: rozporządzenie WT). W uzasadnieniu tego postanowienia wskazano, że według planu realizacyjnego do pozwolenia na budowę budynku na działce nr [...] – odległość między tym budynkiem a budynkiem mieszkalnym na działce sąsiedniej powinna była wynieść 7,20m, a jego usytuowanie 1 m od ogrodzenia, co wykluczało wykonanie otworów okiennych w ścianie zewnętrznej. Zdaniem PINB, odległość między budynkami wynosi faktycznie 7,85 m, a ogrodzenie przesunięto w linię ściany zewnętrznej budynku (toczy się postępowanie o zasiedzenie). Sytuacja ta narusza § 271 rozporządzenia WT.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyli A. i T. R..
Postanowieniem z 25 kwietnia 2024 r. PWINB stwierdził jego niedopuszczalność.
Skarga wywiedziona przez żalących się została oddalona wyrokiem z 29 sierpnia 2024 r. sprawie II SA/Bk 346/24, który jest prawomocny.
4. W dniu 30 lipca 2024 r. E. K. przedłożył: "Ekspertyzę stanu technicznego budynku mieszkalnego jednorodzinnego" autorstwa E. J. z maja 2024 r. oraz "Opinię techniczną nr 1/24G" rzeczoznawcy ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych E. S. z 29 lipca 2024 r.
Przy piśmie z 21 sierpnia 2024 r. stanowiącym skargę na przewlekłość postępowania A. i T. R. złożyli "Pismo wraz z wnioskami dowodowymi" z 20 sierpnia 2024 r., w którym wskazali na wywołujący szkody spływ wód z dachu budynku inwestora.
Przy piśmie przewodnim z 28 sierpnia 2024 r. złożyli zarzuty do ekspertyz.
5. Decyzją z 13 września 2024 r. PINB, orzekając na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 2 p.b., nakazał E. K., w terminie do 31 grudnia 2024 r.:
- wypełnienie otworów okiennych luksferami w ścianie zewnętrznej budynku mieszkalnego usytuowanego na działce nr [...] w [...], wzdłuż granicy z działką [...], celem doprowadzenia jej do zgodności w wymogami rozporządzenia WT, § 271 ust. 10 oraz spełnienia wymogów ściany oddzielenia przeciwpożarowego,
- ścięcie okapu do lica ściany zewnętrznej wzdłuż granicy z działką sąsiednią nr [...] wraz z obrynnowaniem dachu i odprowadzeniem wód opadowych rynnami na teren własnej posesji.
Zdaniem organu pierwszej instancji w związku z wykonaniem dwóch otworów okiennych w elewacji zachodniej niezgodnie z zatwierdzoną dokumentacją projektową naruszono warunki techniczne zawarte w rozporządzeniu WT, tj. w § 232 ust. 1 i 2 w związku z § 271 ust. 10 w brzmieniu: ściany i stropy stanowiące elementy oddzielenia przeciwpożarowego powinny być wykonane z materiałów niepalnych, a występujące w nich otwory obudowane przedsionkami przeciwpożarowymi lub zamykane za pomocą drzwi przeciwpożarowych bądź innego zamknięcia przeciwpożarowego. Dlatego należało nakazać obowiązki w celu doprowadzenia ściany do zgodności z przepisami i uzyskania jej odporności ogniowej jak dla ściany oddzielenia przeciwpożarowego, uwzględniając przedłożoną opinię techniczną sporządzoną przez rzeczoznawcę do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych.
Odnośnie remontu dachu organ wskazał, że wykonano go po skutecznym zgłoszeniu, jednakże ze względu na przedłużenie okapu poza lico ściany około 0,80m, co narusza warunki techniczne, nakazano jego ścięcie do lica ściany zewnętrznej wzdłuż granicy z działką sąsiednią nr [...] oraz orynnowanie celem zapewnienia prawidłowego odprowadzenia wód opadowych wyłącznie na teren własnej posesji.
6. Odwołanie od powyższej decyzji złożyli:
- E. K., który wniósł o wydłużenie bądź odstąpienie od terminu realizacji nakazanych czynności do czasu zakończenia sprawy o zasiedzenie (sygn. akt [...]). Zwrócił się o wyrażenie zgody na zastąpienie istniejących okien oknami przeciwpożarowymi albo luksferami. W sprawie dachu wniósł o odstąpienie od nakazanych obowiązków z uwagi na istnienie na dachu żelbetowego wieńca wystającego około 20 cm poza obrys budynku. Ingerencja w wieniec mogłaby naruszyć konstrukcję budynku;
- A. i T. R., którzy zarzucili: (-) pominięcie oraz nieuwzględnienie §204 ust. 1, § 206 ust. 1 i 2, § 225 ust. 1, § 328 ust. 1 rozporządzenia WT przez niewskazanie wymaganego zakresu zmian konstrukcyjnych, niewskazanie wymogów pożarowych, które spełniać musi konstrukcja dachu, nieujęcie zmian konstrukcyjnych, (-) naruszenie art. 28 ust. 1, art. 32 ust. 4 pkt 2, art. 34 ust. 3, art. 36a ust. 5 p.b. przez pominięcie przepisów dotyczących wymagań zdobycia niezbędnych pozwoleń na zmiany konstrukcyjne, nieuwzględnienie stanu prawnego gruntu, na którym znajduje się rzeczona konstrukcja, pominięcie procesu otrzymania decyzji o udzieleniu pozwolenia na budowę, przekroczenie uprawnień i rażące naruszenie art. 34 ust. 4 pkt 2 w zw. z art. 30 ust. 2a pkt 1 – uczestnik postępowania, w stosunku do którego wydano decyzję, nie posiada prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane, (-) pominięcie § 7 ust. 1 oraz § 8 ust. 2 pkt 1 i 2 rozporządzenia Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 29 czerwca 2023 r. w sprawie szczegółowego zakresu i formy projektu budowlanego i nienałożenie nakazu przedłożenia szczegółowych rysunków konstrukcji dachu, obliczeń statycznych i wytrzymałościowych, zaniechanie wskazania projektu technicznego zawierającego rysunki dotyczące konstrukcji nośnej dachu oraz projektu instalacji wewnętrznych, w zakresie w jakim zmiana konstrukcji dachu na nie wpływa; (-) pominięcie § 216 rozporządzenia WT przez zaniechanie wydania nakazu przestrzegania wymagań dotyczących odporności ogniowej konstrukcji dachów i stropów, określonych dla rzeczowej kategorii konstrukcji; (-) rażące naruszenie art. 7 w zw. art. 77 k.p.a. przez nieustosunkowanie się do zarzutów do ekspertyzy, pominięcie wskazanych błędów rachunkowych, faktycznych i prawnych, brak nakazana odniesienia się do zarzutów względem uczestnika postępowania.
Odwołujący się zaakcentowali konieczność uzyskania przez inwestora pozwolenia na budowę na nakazane prace budowlane ingerujące w konstrukcję budynku (związane z obcięciem połaci dachowej), brak wyjaśnienia czy dopełniono obowiązek uzyskania pozwolenia na użytkowanie budynku. Ponownie przedstawili własne stanowisko dotyczące przebiegu granicy między działkami nr [...], a także ponownie wskazali na błędy w sporządzonej ekspertyzie przeciwpożarowej.
W piśmie z 5 listopada 2024 r. A. i T. R. przedłożyli dodatkowe dokumenty obejmujące w szczególności materiały z prac geodezyjnych dotyczących spornego terenu (k. 120 akt adm.). Natomiast w piśmie z 12 listopada 2024 r. wskazali dodatkowo, że inwestor miał świadomość posadowienia budynku niezgodnie z prawnym przebiegiem granic.
7. Zaskarżoną decyzją z 27 listopada 2024 r. PWINB orzekł reformatoryjnie w ten sposób, że uchylił decyzję PINB i nakazał E. K., w terminie do 31 marca 2025 r.:
1) wypełnienie dwóch otworów okiennych w ścianie zewnętrznej budynku mieszkalnego na działce nr [...] przy ul. [...] w [...], gm. S., wzdłuż granicy z działką nr [...], materiałem ściennym nierozprzestrzeniającym ognia, np. pustaki szklane typu luksfery, cegła szklana lub inne przeszklenie o klasie odporności ogniowej wypełnienia E 30 - aby powstała ściana o odporności ogniowej REI 60,
2) obcięcie okapu wystającego poza lico ściany od strony działki nr [...],
3) wykonanie na okapie połaci dachowej, skierowanej spadkiem w stronę działki nr [...], systemu orynnowania z odprowadzeniem wody na teren własnej działki.
Organ odwoławczy stwierdził konieczność zastosowania przepisu art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. z uwagi na brak precyzyjności decyzji PINB. Wskazał, że przedmiotem postępowania jest budynek mieszkalny, zrealizowany na podstawie pozwolenia na budowę, istniejący legalnie około 45 lat. Wykonane w jego ścianie zewnętrznej, zlokalizowanej w bezpośrednim sąsiedztwie granicy z działką nr [...] (przebieg granicy jest sporny), otwory okienne naruszają przepisy prawa. Nie pozwalały na takie sytuowanie okien żadne przepisy techniczno-budowlane obowiązujące w dacie istnienia budynku. Zachowana część projektu budowlanego w postaci widoku od zachodu nie przewiduje istnienia okien w ścianie od strony działki sąsiedniej.
PWINB przeanalizował historyczne regulacje prawne wskazując, że: w trakcie budowy, tj. w drugiej połowie lat 70-tych XX w., obowiązywało rozporządzenie Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 11 czerwca 1966 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać obiekty budowlane budownictwa powszechnego (Dz. U. nr 26 poz. 157), na których podstawie wydane zostało, zawierające przepisy techniczno-budowlane, zarządzenie Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 29 czerwca 1966 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać obiekty budowlane budownictwa powszechnego (Dz. B. nr 10 poz. 44). Przepis § 20 ust. 2 zarządzenia stanowi, że dla budynków zaliczonych do III, IV i V kategorii niebezpieczeństwa pożarowego i o wysokości do 5 kondygnacji w budynkach mieszkalnych lub o wysokości do 15 m w innych budynkach - odległość pomiędzy budynkami wolnostojącymi, nie osłoniętymi ścianą przeciwpożarową, powinna wynosić co najmniej 4 do 10m, w zależności od obciążenia ogniowego. Z zachowanego planu realizacyjnego budynku mieszkalnego E. K. wynika, że winien być zrealizowany w odległości 7,20 m od budynku mieszkalnego na działce sąsiedniej nr [...]. Jak wskazał organ odwoławczy, "Z akt sprawy wynika, że odległość ta wynosi obecnie ok. 8,00m". Z kolei materiały ewidencyjne Starostwa Powiatowego w Białymstoku wskazują, że budynek stoi wzdłuż granicy z nieruchomością państwa R.
Dalej PWINB wywiódł, że w trakcie budowy obowiązywały także przepisy rozporządzenia Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 3 lipca 1980 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki (Dz.U. nr 17 poz. 62). Lokalizacja spornych okien narusza § 12 ust. 1 ww. aktu prawnego, gdyż niedopuszczalne było zlokalizowanie przy granicy nieruchomości ściany budynku z otworami okiennymi. Tę regulację powtórzono w § 12 rozporządzenia WT, a wyjątki wymienione w tym przepisie nie dopuszczają istnienia okien w ścianie bezpośrednio przy granicy działki.
Reasumując PWINB wskazał, że istniejący stan faktyczny narusza przepisy prawa i winien być wyeliminowany. Zasadnym jest jednak umożliwienie E. K. zastosowania materiału niepalnego, przepuszczającego światło, innego niż luksfery, wymienionego w § 232 ust. 6 rozporządzenia WT, którego wbudowanie spowoduje, że ściana budynku mieszkalnego na działce nr [...] od strony działki nr [...] będzie spełniać wymogi ściany oddzielenia przeciwpożarowego. Organ odwoławczy wskazał, że okoliczności sprawy uzasadniały zmodyfikowanie rozwiązać zaleconych przez specjalistę ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych.
Dalej PWINB wywiódł, że w wyniku robót budowlanych wykonanych na podstawie zgłoszenia z 21 lipca 2016 r. okap budynku został wysunięty poza lico ściany na odległość 0,6-0,8m. Stan ten narusza § 12 ust. 4 pkt 1 rozporządzenia WT, który stanowi, że odległość od granicy działki budowlanej nie może być mniejsza niż 1,5m do okapu. Uzasadnia to nakazanie inwestorowi obcięcie okapu w celu wyeliminowania naruszenia prawa. Nakaz ten, zdaniem organu odwoławczego, pozostanie aktualny nawet w sytuacji stwierdzenia przez sąd powszechny nabycia przez E. K. w drodze zasiedzenia własności części działki nr [...].
Uzasadniając pkt 3 decyzji PWINB wskazał, że połać dachowa od strony działki nr [...] jest skierowana właśnie na tę działkę. Dlatego niezbędnym jest wykonanie odprowadzenia wód opadowych na teren własnej działki (§ 126 ust. 1 rozporządzenia WT).
W odpowiedzi na zarzuty odwołań organ odwoławczy wyjaśnił, że brak jest podstaw prawnych do uznania budynku na działce nr [...] w całości za samowolę budowlaną i wydania nakazu rozbiórki. Podobnie nie podzielił stanowiska stron odnośnie konieczności nałożenia obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę lub zgłoszenia przy wykonywaniu nakazanych decyzją prac. Podkreślił, że w chwili obecnej granica między działkami stron jest sporna, co jednak nie uniemożliwia zakończenia postępowania naprawczego. PWINB nie stwierdził także konieczności kwestionowania przedłożonych ekspertyz, sporządzonych przez osoby legitymujące się uprawnieniami zawodowymi.
8. Skargi na decyzję PWINB złożyli:
(-) A. i T. R., którzy zarzucili naruszenie:
1) art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. przez brak podejmowania wszelkich niezbędnych czynności w celu ustalenia dokładnego stanu faktycznego, jak też brak uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu obywateli oraz brak dokonania w sposób wyczerpujący zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, brak poprawnego ustalenia położenia budynku mieszkalnego E. K. względem treści planu realizacyjnego, pozwolenia na budowę, względem granic działki nr [...] oraz budynku mieszkalnego na działce nr [...], brak daty zakończenia robót budowlanych budynku E. K., brak ustaleń co do oddania tego budynku do użytku (budynek nie został oddany do użytku); brak precyzyjnego wskazania, na jakich przesłankach oparł się organ drugiej instancji ustalając, że budynek inwestora nie jest samowolą budowlaną i nie powinien być wydany nakaz rozbiórki, a także że nie ma podstaw do nałożenia na inwestora obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę lub zgłoszenia;
2) art. 51 ust. 1 pkt 2 i ust. 7 oraz art. 83 p.b. przez ich zastosowanie, w sytuacji gdy budynek mieszkalny posadowiony przez inwestora winien być objęty procedurą rozbiórkową w części dotyczącej prac wykonanych z naruszeniem przepisów prawa budowlanego oraz stosownych rozporządzeń.
Zdaniem tych skarżących nie można było ustalić legalnego posadowienia budynku mieszkalnego na działce sąsiedniej w sytuacji, gdy ma on inną konstrukcję niż przewidziano w projekcie i został posadowiony niezgodnie ze współrzędnymi planu realizacyjnego (odchylenie o ok. 0,9 m w stronę zachodnią), przez co narusza granice. Nadto organ błędnie ustalił datę ukończenia budowy, podczas gdy prace zakończono w 1984 r. Nie uwzględniono także, w ich ocenie, pochylenia budynku w kierunku zachodnim oraz zmian konstrukcyjnych, do których doszło podczas budowy, a polegających na przeciążeniu ściany zachodniej budynku klatką schodową (wykonaną niezgodnie z projektem). Błędnie też, zdaniem skarżących, stwierdzono o wykonaniu remontu zgodnie ze skutecznym zgłoszeniem, podczas gdy zakres prac remontowych nie był zgodny z treścią zgłoszenia i obejmował prace wykonane w obrębie nieruchomości sąsiedniej, tj. [...], bez zgody jej właścicieli. Ponownie zarzucili brak kompletności ekspertyzy przedłożonej przez inwestora, która nie zawiera ustaleń od strony granicy z działką skarżących i nie odzwierciedla stanu faktycznego, tj. spękań zachodniej ściany budynku, zagrażających bezpieczeństwu.
Zdaniem skarżących R. organ pominął fakt, iż nakazane prace powinny być wykonane w obrębie nieruchomości skarżących, co z racji przebiegu ciągu komunikacyjnego spowoduje brak dostępu do ich budynków i wzmocni istniejący konflikt.
(-) E. K., który wskazał, że: nakazane prace wymagają skrócenia gzymsu (wieńca), co może zachwiać stabilnością domu; wieniec jest bowiem wykonany z betonu zbrojonego o wymiarze 9,30m x 0,20m x 0,14m. Wystająca opaska betonowa wieńcząca ściany budynku mieszkalnego w całości ma szerokość około 0,45m, ma niezmienny kształt i wielkość od zakończenia budowy w 1978 r. Zdaniem skarżącego wynik postepowania o zasiedzenie może wykazać, że okap dachu nie narusza granicy działki sąsiedniej. W jego ocenie modernizacja dachu, obejmująca wydłużenie okapu, została przeprowadzona w 2017 r. na zgłoszenie z 21 lipca 2016 r. Prace zostały wykonane za zgodą właścicieli sąsiedniej działki – nieżyjącej już M. R. oraz jej syna T. R., którzy nie zgłaszali sprzeciwu a nawet wyrazili na nie zgodę, umożliwiając korzystanie z ich działki do rozstawienia rusztowań. Dopiero w 2023 r. A. R. i T. R. zaczęli zgłaszać zastrzeżenia co do dachu i podejmować działania mające na celu wymuszenie na skarżącym kosztownych przeróbek lub rezygnacji z praw do nieruchomości. Wielokrotne przesuwanie granic działki, próby zakłócania spokoju oraz regularne wzywanie policji przy każdej próbie podjęcia robót budowlanych na jego posesji świadczą o nieuzasadnionym dążeniu do eskalacji konfliktu. Skarżący podkreślił również, że Ekspertyza Biura Konsultingu i Ekspertyz "Profit" (nr 1/24G) jednoznacznie stwierdza, że obecny okap dachu o długości około 0,8 m spełnia wymogi bezpieczeństwa przeciwpożarowego. Wniósł o wydłużenie terminu wymiany okien do 31 grudnia 2025 r., rozważenie alternatywnego rozwiązania uwzględniającego zachowanie obecnego stanu okapu, który nie stanowi faktycznego zagrożenia ani uciążliwości dla sąsiadującej nieruchomości. Nadto dach jest w pełni orynnowany.
9. W odpowiedzi na skargi organ wniósł o ich oddalenie. Podtrzymał stanowisko z uzasadnienia zaskarżonej decyzji akcentując, że sformułowane nakazy są wynikiem naruszenia prawa polegającego na przedłużeniu okapu wbrew dokonanemu zgłoszeniu, której to sytuacji nie zmieni orzeczenie w kwestii zasiedzenia, nawet pozytywne dla właściciela działki nr [...]. PWINB podkreślił, że sporny budynek mieszkalny powstał w oparciu o pozwolenie na budowę, zatem istnieje legalnie około 45 lat. Fakt naruszenia przepisów techniczno-budowlanych nie skutkuje automatycznie nakazem rozbiórki, zwłaszcza że gdy naruszenie może być wyeliminowane w procedurze naprawczej.
10. Podczas rozprawy w dniu 8 lipca 2025 r.:
- pełnomocnik skarżących wskazał, że zakres prac wykonanych na podstawie zgłoszenia z 2016 r. odpowiada robotom wymagającym pozwolenia na budowę, a postępowanie o zasiedzenie nie zakończyło się, jest na etapie opinii uzupełniającej;
- skarżący E. K. wskazał, że wieniec żelbetowy faktycznie wystaje poza lico ściany około 20 cm, a podane w skardze 45 cm to jest cała jego szerokość. Przyznał, że na podstawie zgłoszenia z 2016 r. zaingerowano w konstrukcję dachu, "wymieniono wszystko". Wyjaśnił, że wieniec wystawał 20 cm poza lico ściany także przed robotami z 2016-2017 r. Nie był w stanie powiedzieć, czy jest technicznie możliwe wykonanie decyzji organu przez obcięcie okapu wystającego poza lico ściany, czy nie będzie to ingerencja w wieniec żelbetowy zaburzająca stabilność budynku. Skarżący dodał, ze zaczął wykonywać decyzję organu, chciał wstawić luksfery, przyjechała ekipa budowlana, jednak uniemożliwił to sąsiad;
- pełnomocnik organu wskazał, że roboty wykonane na podstawie zgłoszenia należy zakwalifikować jako przebudowę podlegającą procedurze z art. 50 i art. 51 p.b. Zaakcentował, że wybudowanie budynku jako całości nie jest samowolą budowlaną. Nie ma tez technicznych przeszkód, aby wykonać pkt 2 zaskarżonej decyzji przez obcięcie okapu wystającego poza lico ściany, gdyż nie będzie to ingerowało, jak twierdzi skarżący, w wieniec żelbetowy. Zdaniem organu odwoławczego ekspertyza p.p.o.ż. była niewystarczająca, dlatego sam zmodyfikował jej wnioski, do czego miał prawo. Na pytanie sądu pełnomocnik wskazał, że nie jest w stanie na rozprawie wyjaśnić różnic między podstawami prawnymi nałożonych obowiązków wypełnienia ściany z oknami występujących w ekspertyzie, nakazie sformułowanym w decyzji PINB i nakazem sformułowanym w decyzji PWINB. Dodał, że wskazana na stronie 3 zaskarżonej decyzji odległość 8 m między budynkami prawdopodobnie wynika z jednego ze szkiców znajdującego się w aktach sprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
11. Skargi podlegają uwzględnieniu z powodu naruszenia przepisów procesowych, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
12.1. Kontrolowane postępowanie o doprowadzenie budynku mieszkalnego na działce nr [...] do stanu zgodnego z prawem toczyło się w tzw. trybie naprawczym uregulowanym w art. 50-51 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2024 r., poz. 725 z późn.zm.), dalej: p.b. Tryb ten zastosowano prawidłowo biorąc pod uwagę, że obejmował dwa rodzaje robót budowlanych: wstawienie dwóch okien w ścianie zachodniej, zewnętrznej budynku od strony działki nr [...], co miało miejsce w trakcie jego realizacji prawdopodobnie pod koniec lat 70-tych i na początku lat 80-tych ubiegłego wieku oraz wykonanie robót budowlanych w 2017 r. zgłoszonych organowi administracji architektoniczno-budowlanej 21 lipca 2016 r. jako "ponowne pokrycie domu blachą falistą" w miejsce pokrycia papą, które doprowadziły do powstania okapu wystającego około 60-80 cm poza lico ściany zewnętrznej, zachodniej budynku na działce nr [...].
2. W pierwszej kolejności wskazać jednak trzeba, że budynek mieszkalny E. K. zrealizowano na podstawie pozwolenia na budowę z 21 lutego 1977 r. znak G.T.II-838 1/12/177, do którego odnaleziono plan realizacyjny i fragmenty projektu budowlanego obejmujące widok ścian zewnętrznych. Budynek jako całość powstał zatem legalnie a nie jako samowola budowlana. Wyklucza to uwzględnienie skargi A. i T. R. w zakresie, w jakim domagają się nakazania jego rozbiórki.
W orzecznictwie sądów administracyjnych, w sprawach dotyczących obiektów budowlanych wybudowanych kilkadziesiąt lat temu, co do których nie ma możliwości odnalezienia decyzji o pozwoleniu na budowę z uwagi na upływ czasu, wypracowano następujące stanowisko: "z faktu, iż nie odnaleziono decyzji o pozwoleniu na budowę nie można wysnuwać kategorycznego wniosku, że decyzji takiej nie było. O braku takiej decyzji nie świadczy też odnalezienie innych – i to mniej ważnych niż pozwolenie na budowę – dokumentów" (vide np. wyrok z 26 kwietnia 2023 r., II OSK 1037/20, orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym bardziej zatem w sytuacji, jak w sprawie niniejszej, w której realizacja budynku mieszkalnego w oparciu o pozwolenie na budowę nie budzi żadnych wątpliwości, nie sposób kwalifikować tego budynku jak samowoli budowlanej. Istnienie pozwolenia na budowę, w którym nie sformułowano wprost obowiązku uzyskania decyzji o pozwoleniu na użytkowanie, nie pozwala więc także zanegować legalnego użytkowania tego budynku, jak chcą tego skarżący R.
Dokumenty przedłożone przez ww. skarżących nie pozwalają też na ustalenie, że dalsze istnienie budynku na działce nr [...] wywołuje stan niebezpieczeństwa, który podlega wyeliminowaniu. Zdjęcia spękań znajdujące się w aktach PINB nie zostały opisane co do daty i ich przedmiotu, zaś stan techniczny budynku jako całości został sprawdzony przez rzeczoznawcę budowlanego w ekspertyzie z maja 2024 r. Jej wnioski są jednoznaczne: budynek jest w stanie dobrym, nie stwierdzono widocznych oznak degradacji stanu konstrukcji, obiekt wykazuje zużycie techniczne i funkcjonalne, ale bez zastrzeżeń co do bezpieczeństwa konstrukcji i przydatności do użytkowania.
3. Legalność istnienia budynku jako całości, wybudowanego przed kilkudziesięcioma latami, powoduje że co do zasady nie może być on badany pod względem zgodności z obecnie obowiązującymi normami prawa budowlanego i warunkami technicznymi. Od tej zasady obowiązują jednak dwa wyjątki, które zachodzą w sprawie niniejszej.
Jednym z nich są przepisy o bezpieczeństwie przeciwpożarowym. Zgodnie bowiem z § 207 ust. 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. z 2022 r., poz. 1225 z późn. zm.), dalej: rozporządzenie WT, przepisy rozporządzenia dotyczące bezpieczeństwa pożarowego, wymiarów schodów, o których mowa w § 68 ust. 1 i 2, a także oświetlenia awaryjnego, o którym mowa w § 181, stosuje się, z uwzględnieniem § 2 ust. 2, również do użytkowanych budynków istniejących, które na podstawie przepisów odrębnych uznaje się za zagrażające życiu ludzi. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie II OSK 516/23 (wyrok z 3 września 2014 r.), "Ograniczenie zastosowania przepisów tego rozporządzenia do budynków istniejących przed dniem 16 grudnia 2002 r. z mocy §207 ust. 2 rozporządzenia nie obejmuje przepisów dotyczących bezpieczeństwa pożarowego. Dzieje się tak dlatego, że kwestia bezpieczeństwa pożarowego staje się aktualna od dnia wybudowania budynku i jest aktualna przez cały okres jego użytkowania. [...] przepis § 207 ust. 2 rozporządzenia nakłada na organ administracji publicznej obowiązek dokonania oceny stanu technicznego każdego budynku z punktu widzenia bezpieczeństwa pożarowego i w przypadku wystąpienia zagrożenia życia, podjęcia stosownych działań, przy czym konieczne jest stwierdzenie użytkowania budynku". Dalej NSA wskazał, że taka sytuacja nie narusza zasady niedziałania prawa wstecz, bowiem nie chodzi tu o działanie wsteczne prawa czyli tzw. retroakcję, która jest zabroniona, ale o tzw. retrospekcję, czyli "konieczność reagowania na stosunki prawne otwarte", ciągłe, które rozpoczęły się, powstały pod rządami dawnego prawa i trwają dalej, po wejściu w życie przepisów nowej ustawy. Inaczej rzecz ujmując jeśli okaże się, że warunki bezpieczeństwa przeciwpożarowego nie zostały zachowane w poprzednim stanie prawnym i nadal, w świetle obowiązującego stanu prawnego, są niezgodne z prawem, organ nadzoru budowlanego ma prawo ingerencji i doprowadzenia sytuacji do stanu zgodnego z prawem przy zastosowaniu § 207 ust. 2 rozporządzenia WT.
W sprawie niniejszej nie została w sposób bezsporny (co do dnia i miesiąca oraz roku) ustalona data zakończenia realizacji budynku przez F. K., ojca skarżącego E. K.. Z akt sprawy wynika jednak, że wysoce prawdopodobne są przyjęte przez organy nadzoru budowlanego lata 1978-1980. Te lata wskazał skarżący w protokole oględzin z 5 stycznia 2024 r., a twierdzenie to jest wiarygodne w świetle takich okoliczności jak data wydania pozwolenia na budowę (luty 1977 r.) i oświadczenie przez F. K., że "wspólnie z Architektką ustalono granice działki budowlanej i miejsce usytuowana domu, które architekt oznaczył stosownie do odległości istniejących budynków" (18 sierpnia 1977 r.) oraz "w chwili obecnej ma już fundament" (16 listopada 1977 r.) – vide dokumenty załączone do wniosku o zasiedzenie, znajdujące się aktach sprawy.
W tym czasie nie obowiązywały regulacje nakazujące zachowanie ściśle określonych odległości ściany z otworami okiennymi od granicy z działką sąsiednią bądź od sąsiedniego budynku. Norma określająca usytuowanie budynku składała się z normy odległościowej uwarunkowanej bezpieczeństwem przeciwpożarowym (czy ściana jest ścianą przeciwpożarową czy też nie) oraz ewentualną możliwością uzyskania odstępstwa (vide § 20 ust. 2 i następne, w tym ust. 13 i 14 zarządzenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 29 czerwca 1966 r., w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać obiekty budowlane budownictwa powszechnego, Dz. B. nr 10 poz. 44). Trafnie PWINB wskazał na § 20 ust. 2 tego zarządzenia, zgodnie z którym dla budynków zaliczonych do III, IV i V kategorii niebezpieczeństwa pożarowego i o wysokości do 5 kondygnacji w budynkach mieszkalnych lub o wysokości do 15 m w innych budynkach - odległość pomiędzy budynkami wolnostojącymi, nie osłoniętymi ścianą przeciwpożarową, powinna wynosić co najmniej 4 do 10m, w zależności od obciążenia ogniowego.
W sprawie niniejszej, w czasie obowiązywania ww. zarządzenia, 21 lutego 1977r. zostało wydane pozwolenie na budowę, w którym odległość między budynkami (projektowanym na działce nr [...] i istniejącym na działce nr [...]) ustalono na 7,20 m (vide plan realizacyjny), jednakże pod warunkiem zrealizowania od strony działki nr [...] ściany bez otworów okiennych. Tymczasem zrealizowano budynek mieszkalny ze ścianą zewnętrzną zwróconą w stronę działki sąsiedniej, posiadającą dwa bezklasowe okna o wymiarach 1,40mx0,80m, a organy nadzoru budowlanego nie są w stanie jednoznacznie wskazać w jakiej odległości ściana ta znajduje się od budynku mieszkalnego na działce nr [...]. W postanowieniu PINB z 4 kwietnia 2024 r. wydanym na podstawie art. 81c p.b. podano odległość 7,85m, w ekspertyzie rzeczoznawcy E. S. 7,20 m, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji PWINB 8 m (pełnomocnik organu odwoławczego na rozprawie nie była jednak w stanie wskazać źródła tego ustalenia; powołała się na jeden ze szkiców znajdujących się w aktach sprawy, jednak z żadnego z nich taka odległość nie wynika). Z kolei zamieszczony w aktach sprawy wydruk ze strony geoportal.gov.pl (akta PINB) wskazujący wielkość 8,09 m nie może być źródłem wiążących ustaleń odległościowych. Całokształt powyższego wskazuje, że posiadając pozwolenie na budowę budynku mieszkalnego z zewnętrzną ścianą przeciwpożarową bez otworów okiennych w odległości 7,20 m od budynku na działce sąsiedniej (co odpowiadało treści § 20 ust. 2 zarządzenia), wykonano obiekt niezgodnie z tymi warunkami, gdyż wykuto dwa okna w ścianie zewnętrznej zachodniej, która miała być ścianą bez otworów. Nie ulega zatem wątpliwości, że mamy do czynienia ze zrealizowaniem budynku niezgodnie z wymaganiami pozwolenia na budowę wydanymi na podstawie obowiązujących wówczas warunków technicznych. Jest to odstępstwo istotne, bowiem dotyczy przepisów przeciwpożarowych.
Z kolei jeśli przyjąć, jak twierdzą skarżący R., iż budynek mieszkalny dokończono w 1984 r., to na tę okoliczność wskazał PWINB rozporządzenie Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 3 lipca 1980 r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki (Dz. U. nr 17, poz. 62 z późn. zm.). Zgodnie z jego § 12 ust. 1 odległość ściany budynku z otworami okiennymi i drzwiowymi powinna wynosić od granicy działki 4 m, z tym że jeśli budynek na działce sąsiedniej znajduje się w odległości większej niż 4 m od granicy działki, odległość od granicy może być zmniejszona pod warunkiem, że między budynkami będzie zachowane 8 m. A zatem również na początku lat 80-tych wyjście poza granice pozwolenia na budowę z 21 lutego 1977 r. przez wykonanie ściany z oknami nastąpiło niezgodnie z prawem. Zasadą było bowiem sytuowanie ścian z otworami okiennymi w odległości 4 m od granicy działki sąsiedniej, a wyjątkowo dopuszczone było zmniejszenie tej odległości, gdy odległość między budynkami wynosiła 8 m – z tym że powinno to nastąpić po uzyskaniu pozwolenia na budowę. Jednak z wydanego pozwolenia na budowę nie wynika, aby odległość między budynkami na działkach nr [...] miała wynosić 8 m.
Usytuowanie dwóch tzw. bezklasowych okien w ścianie zewnętrznej, zachodniej budynku mieszkalnego skarżącego K. jest także niezgodne z przepisami technicznymi obecnie obowiązującymi. Zgodnie bowiem z § 12 rozporządzenia WT odległość ściany z otworami okiennymi od granicy działki sąsiedniej nie może być mniejsza niż 4 m, a nie zachodzą wyjątki przewidziane w kolejnych ustępach tego przepisu (dotyczące usytuowania ściany z oknem w sposób inny niż równoległy do granicy działki – ust. 2; na podstawie planu miejscowego – ust. 2; w zabudowie mieszkaniowej jednorodzinnej ścianą przylegającą do ściany budynku na działce sąsiedniej, ale nieposiadającą okien – ust. 4 pkt 1).
Powyższe uprawnia do wniosku, że mamy do czynienia z sytuacją niezgodności z prawem w zakresie bezpieczeństwa przeciwpożarowego aktualną tak w dacie realizacji obiektu, jak i obecnie. Mając zaś na uwadze, że ochrona przeciwpożarowa jest istotna nie tylko z punktu widzenia interesu indywidualnego (mieszkańców budynku oraz budynków sąsiednich), ale też z punktu widzenia interesu publicznego, zaś z przedłożonej ekspertyzy przeciwpożarowej wynika konieczność zastosowania rozwiązań technicznych celem zapewnienia bezpieczeństwa dla zdrowia i życia ludzi – trafnie organ sięgnął do regulacji § 207 ust. 2 rozporządzenia WT i objął sporny budynek postępowaniem naprawczym. Co prawda żaden z organów obydwu instancji nie wskazał podstawy prawnej zastosowania trybu naprawczego, tj. konkretnego punktu art. 50 ust. 1 p.b., ale uchybienie to pozostaje bez wpływu na wynik sprawy. Jak bowiem wprost wynika z art. 50 ust. 1 pkt 2 p.b., tryb naprawczy odnosi się do robót budowlanych innych niż budowa obiektu budowlanego lub jego części, wykonywanych w sposób mogący spowodować zagrożenie bezpieczeństwa ludzi lub mienia lub zagrożenie środowiska. W niniejszym przypadku jest to dodatkowo podstawa z art. 50 ust. 1 pkt 4 p.b., bowiem tryb ten ma też zastosowanie w stosunku do robót budowlanych wykonywanych w sposób istotnie odbiegający od ustaleń i warunków określonych w decyzji o pozwoleniu na budowę, projekcie zagospodarowania działki lub terenu, projekcie architektoniczno-budowlanym lub przepisach. Przy czym tzw. tryb naprawczy z art. 50-51 p.b. stosuje się również do robót budowlanych zakończonych, jeśli zostały wykonane w sposób, o którym mowa w art. 50 ust. 1.
4. Trafne sięgnięcie przez organy do § 207 ust. 2 rozporządzenia WT nie zwalniało ich jednak z obowiązku wyjaśnienia powodów sformułowania konkretnej treści nakazów. Przepis § 207 ust. 2 zezwala na stosowanie aktualnie obowiązujących przepisów przeciwpożarowych do budynków powstałych przed wejściem w życie rozporządzenia WT i nadal użytkowanych, ale należy to uczynić "z uwzględnieniem §2 ust. 2 tego rozporządzenia", tzn. wymagania przeciwpożarowe mogą być spełnione w inny sposób niż określony w rozporządzeniu stosownie do wymagań ekspertyzy właściwego rzeczoznawcy do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych, uzgodnionych z właściwym komendantem wojewódzkim Państwowej Straży Pożarnej, odpowiednio do przedmiotu ekspertyzy. Oznacza to, że ekspertyza właściwego rzeczoznawcy ds. ppoż odgrywa w takich sprawach istotną rolę. Tym samym jej konkluzje powinny być co najmniej rozważone, a jeśli organ nadzoru budowlanego dochodzi do wniosku, bazując na własnej wiedzy specjalistycznej i doświadczeniu, że należy zastosować inne rozwiązania niż zaproponowane przez rzeczoznawcę, powinien wyjaśnić powody zajęcia odmiennego stanowiska. Wymaga tego regulacja art. 107 § 3 k.p.a. Przepis § 207 ust. 2 w związku z § 2 ust. 2 rozporządzenia WT pozwala bowiem na zastosowanie wymagań innych niż aktualnie przewidziane prawem, ale "stosownie do wskazań ekspertyzy". Nie można zatem jej wskazań pominąć bądź zmodyfikować bez wyjaśnienia. Zwłaszcza gdy konkluzje ekspertyzy zaakceptował organ pierwszej instancji przy formułowaniu obowiązków na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 2 p.b.
Ekspertyza przeciwpożarowa z 29 lipca 2024 r. budzi zastrzeżenia. Część z nich wskazali skarżący R. w zarzutach do ekspertyzy (m.in. odnośnie jej przedmiotu, bowiem rzeczoznawca wskazał kilkukrotnie działki i budynki niewystępujące w sprawie). Jest jednak konsekwentna w konkluzjach. Rzeczoznawca jednoznacznie wskazał, że ściana zewnętrzna, zachodnia budynku mieszkalnego na działce nr [...] powinna być ścianą oddzielenia przeciwpożarowego o kategorii REI 60; że częściowo spełnia to wymaganie, bowiem jest otynkowana w sposób nierozprzestrzeniający ognia, ale nie można zaakceptować znajdujących się w niej bezklasowych okien, które należy wymienić na luksfery o odporności ogniowej EI 30, a nadto osłonić okap blachą od dołu. Jako podstawę tak sformułowanego obowiązku rzeczoznawca wskazał przepis § 272 ust. 3 w związku z § 222 ust. 1 i 2 rozporządzenia WT z 2002 r. Pierwszy z nich ma następującą treść: " Budynek usytuowany bezpośrednio przy granicy działki powinien mieć od strony sąsiedniej działki ścianę oddzielenia przeciwpożarowego o klasie odporności ogniowej określonej w § 232 ust. 4 i 5". W przepisie § 232 ust. 4 i 5 prawodawca zamieścił tabelę wymaganej klasy odporności ogniowej elementów oddzielenia przeciwpożarowego oraz zamknięć znajdujących się w nich otworów – w zależności od klasy odporności ogniowej budynku oraz elementów tego budynku, a w ustępie 5 uregulował klasę odporności ogniowej elementów oddzielenia przeciwpożarowego oraz zamknięć znajdujących się w nich otworów w budynkach, o których mowa w § 213 – jako nie mniejszą od określonej w ust. 4 dla budynków o klasie odporności pożarowej "D" i "E". Z analizy tych przepisów wynika, że dla budynków o klasie odporności pożarowej D bądź E – klasa zamknięć przeciwpożarowych w postaci drzwi (poza drzwiami z przedsionka przeciwpożarowego) bądź innych zamknięć nie może być niższa niż EI30.
Organ pierwszej instancji w decyzji z 13 września 2024 r. nakazał wypełnienie spornych otworów okiennych luxferami, wskazując jednocześnie § 271 ust. 10 rozporządzenia WT i konieczność spełnienia wymagań ściany oddzielenia przeciwpożarowego. Stosownie do treści § 271 ust. 10 w pasie terenu o szerokości określonej w ust. 1-7, otaczającym ściany zewnętrzne budynku, niebędące ścianami oddzielenia przeciwpożarowego, ściany zewnętrzne innego budynku powinny spełniać wymagania określone w § 232 ust. 4 i 5 dla ścian oddzielenia przeciwpożarowego obu budynków. A zatem PINB podał podstawę prawną odwołującą się – tak jak w ekspertyzie ppoż – do regulacji § 232 ust. 4 i 5 rozporządzenia WT oraz nakazał zastąpienie okien bezklasowych luksferami.
Natomiast PWINB zreformował decyzję organu pierwszej instancji wskazując, że "Z uwagi na okoliczności sprawy niniejszej konieczna była modyfikacja rozwiązania zaleconego przez specjalistę ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych". Nie wyjaśnił powodów tej modyfikacji, natomiast nakazał wstawienie w miejsce okien bezklasowych "materiału ściennego nierozprzestrzeniającego ognia, np. pustaki szklane typu luksfery, cegła szklana lub inne przeszklenie o klasie odporności ogniowej wypełnienia E 30 – aby powstała ściana o odporności ogniowej REI60". Jako podstawę tego obowiązku wskazał § 232 ust. 6 rozporządzenia WT, zgodnie z którym w ścianie oddzielenia przeciwpożarowego dopuszcza się wypełnienie otworów materiałem przepuszczającym światło, takim jak luksfery, cegła szklana lub inne przeszklenie, jeżeli powierzchnia wypełnionych otworów nie przekracza 10% powierzchni ściany, przy czym klasa odporności ogniowej wypełnień nie powinna być niższa niż klasa wskazana w tabeli zamieszczonej w tym przepisie (określił klasę materiału dla otworu w ścianie jako E30 jak dla otworu niebędącego obudową drogi ewakuacyjnej).
Brak jest jednak wyjaśnienia powodów dokonanej przez PWINB modyfikacji ekspertyzy, co nie pozwala na rzetelną ocenę legalności decyzji. Istnieje bowiem różnica między nakazem wypełnienia okien luksferami o klasie EI30 (zdaniem eksperta na podstawie § 272 ust. 3, zdaniem PINB na podstawie § 271 ust. 10) a nakazem wypełnienia przeszkleniem nierozprzestrzeniającym ognia o klasie E30 (zdaniem PWINB na podstawie § 232 ust. 6). Tymczasem nie wskazano powodów tych rozbieżności co powoduje, że sąd – nieposiadający wiedzy eksperckiej jak rzeczoznawca i organy – nie może rzetelnie przeprowadzić kontroli zgodności decyzji z prawem. Decyzje te nie spełniają podstawowego wymagania z art. 107 § 3 k.p.a., tj. wskazania i wyjaśnienia podstawy prawnej nakazanych obowiązków, które się różnią i mają różną podstawę prawną w zależności od instancji.
Sąd także zwraca uwagę, że w stosunku do ekspertyzy technicznej sporządzonej przez rzeczoznawcę E. S. skarżący R. zgłosili szereg zarzutów, które nie doczekały się nawet wzmianki w uzasadnieniach wydanych decyzji. Tymczasem skarżący trafnie punktowali widoczne już na pierwszy rzut oka nieprawidłowości formalne ekspertyzy (odwoływanie się do numerów działek i budynków niewystępujących w sprawie), ale też formułowali zastrzeżenia merytoryczne, do których organy nie odniosły się ani we własnym zakresie, ani też nie wezwały inwestora do uzupełnienia ekspertyzy. W ocenie sądu jeśli organ dostrzega nieprawidłowości ekspertyzy i chce zanegować jej konkluzje oraz zaproponować własne, oparte na posiadanej przecie wiedzy specjalistycznej, to powinien wyjaśnić wszechstronnie swoje stanowisko, zwłaszcza gdy nie widzi potrzeby wzywania eksperta do ustosunkowania się do zarzutów. Nie czyniąc żadnych wyjaśnień we własnym zakresie i nie uzyskując ich od eksperta, a jedynie modyfikując zalecenia ekspertyzy – naraża się na zarzut arbitralności. Taka sytuacja wystąpiła w sprawie niniejszej i prowadzić musi do uchylenia zaskarżonych decyzji. Nie sposób bowiem zweryfikować ani podstawy prawnej wydanej decyzji (tj. które regulacje rozporządzenia WT w zakresie bezpieczeństwa przeciwpożarowego powinny znaleźć zastosowanie, czy są one wymienne, tzn. czy można zastosować różne w danych okolicznościach sprawy, czy też się wykluczają), ani okoliczności faktycznych zastosowania tych a nie innych obowiązków.
5. Sąd też zwraca uwagę, że do ekspertyzy technicznej rzeczoznawcy E. J. dołączono dokumenty poświadczające jego kwalifikacje zawodowe, co nie nastąpiło w przypadku rzeczoznawcy ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych.
13. 1. Drugi wyjątek od możliwości zastosowania przepisów rozporządzenia WT do budynków wybudowanych przed kilkudziesięcioma latami i nadal użytkowanych reguluje § 2 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia WT, który ma w sprawie zastosowanie do nakazów dotyczących okapu. Zgodnie bowiem z tym przepisem przy nadbudowie, rozbudowie, przebudowie i zmianie sposobu użytkowania budynków o powierzchni użytkowej nieprzekraczającej 1000 m2 - wymagania, o których mowa w § 1, mogą być spełnione w sposób inny niż określony w rozporządzeniu, stosownie do wskazań ekspertyzy technicznej właściwej jednostki badawczo-rozwojowej albo rzeczoznawcy budowlanego oraz do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych, uzgodnionych z właściwym komendantem wojewódzkim Państwowej Straży Pożarnej lub państwowym wojewódzkim inspektorem sanitarnym, odpowiednio do przedmiotu tej ekspertyzy. A zatem ingerencja organów nadzoru budowlanego jest możliwa w sytuacji prowadzenia robót budowlanych wyżej wskazanych, które doprowadzą do powstania sytuacji wymagającej naprawienia – wówczas może to nastąpić "stosownie do wymagań" właściwej ekspertyzy i w sposób odmienny niż wskazano w rozporządzeniu.
W sprawie niniejszej ustalono, że E. K. 21 lipca 2016 r. zgłosił Staroście Białostockiemu jako organowi administracji architektoniczno-budowlanej zamiar wymiany pokrycia dachowego – z papy na blachę falistą. Oględziny w dniu 5 stycznia 2024 r. wykazały, że zgłoszony remont dachu w istocie polegał na "zmianie konstrukcji dachu i pokrycia". Podczas rozprawy przed sądem skarżący wskazał, że "zaingerowano w konstrukcję dachu, wymieniono wszystko". Pełnomocnik organu na tej samej rozprawie zakwalifikował te roboty jako przebudowa (choć wprost takiej kwalifikacji w zaskarżonej decyzji nie sformułowano), co należy zaakceptować. Zgodnie bowiem z art. 3 pkt 7a p.b. (w brzmieniu wynikającym z Dz. U. z 2016 r., poz. 290 z późn. zm.) przebudową było, w okresie wykonywania ww. robót czyli w latach 2016-2017, wykonywanie robót budowlanych, w wyniku których następuje zmiana parametrów użytkowych lub technicznych istniejącego obiektu budowlanego, z wyjątkiem charakterystycznych parametrów, jak: kubatura, powierzchnia zabudowy, wysokość, długość, szerokość bądź liczba kondygnacji; w przypadku dróg są dopuszczalne zmiany charakterystycznych parametrów w zakresie niewymagającym zmiany granic pasa drogowego).
Z obowiązującego wówczas przepisu art. 29 ust. 2 pkt 1b p.b. wynikało, że roboty budowlane polegające na przebudowie obiektów budowlanych wymienionych w jego w ust. 1 (przebudowa m.in. wolno stojących budynków mieszkalnych jednorodzinnych, których obszar oddziaływania mieści na działce lub działkach, na których zostały zaprojektowane – ust. 1 pkt 1a) nie wymaga uzyskania pozwolenia na budowę. Jednak w sprawie niniejszej wydłużenie okapu o około 60-80 cm, niezależnie od przebiegu granicy między działkami nr [...] (wzdłuż linii ściany budynku na działce nr [...] lub, jak we wniosku o zasiedzenie, 1 m od ściany tego budynku), niewątpliwie objęło obszarem oddziaływania działkę sąsiednią nr [...]. Roboty te wymagały więc uzyskania pozwolenia na budowę. Inaczej rzecz ujmując wydłużenie okapu, stanowiące przebudowę obiektu budowlanego, nie mieściło się w ramach zwolnienia z obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę określonego w art. 29 ust. 2 pkt 1b p.b. Wymagało więc uzyskania takiego pozwolenia zgodnie z ogólną zasadą z art. 28 p.b. To zaś oznacza, że do robót tych ma zastosowanie tryb naprawczy z art. 50 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 51 ust. 1 pkt 2 p.b. i regulacja § 12 ust. 6 pkt 1 rozporządzenia WT (na podstawie § 2 ust. 2), zgodnie z którą odległość od granicy działki budowlanej nie może być mniejsza niż 1,5 m do okapu (por. np. wyrok NSA z 19 października 2023 r., II OSK 145/21). Zatem co do zasady nakaz skrócenia okapu odpowiada prawu.
2. Nie ma znaczenia dla wyniku sprawy niniejszej spór między stronami o granicę znajdujący wyraz w trwającym postępowaniu o zasiedzenie. Trafnie wskazał PWINB w odpowiedzi na skargę, że "nawet w sytuacji stwierdzenia przez sąd powszechny nabycia własności przez skarżącego, w drodze zasiedzenia, części działki o nr geod. [...] (1 m szerokości), wskazane naruszenie nie zostanie wyeliminowane". Nadal nie będzie bowiem spełniony warunek odległości 1,5m okapu od granicy działki.
3. Natomiast kwestią niewyjaśnioną pozostaje brak technicznej możliwości wykonania decyzji w części nakazującej skrócenie okapu do lica ściany. Po raz pierwszy zwrócił na to uwagę skarżący E. K. w odwołaniu wywodząc, że "dom posiada żelbetowy wieniec, który wystaje poza obrys budynku mieszkalnego na około 20 cm", wieniec jest wbudowany w okap oraz wieńczy ścianę, zatem skrócenie okapu będzie ingerowało w konstrukcję całego budynku i finalnie może skutkować osłabieniem jego wytrzymałości. Tę argumentację skarżący powtórzył w skardze, a także dodał na rozprawie, że wieniec ma szerokość 45 cm i jego 20 cm wystawało poza lico ściany jeszcze przed wydłużeniem okapu. Podczas rozprawy przed sądem pełnomocnik organu zakwestionowała twierdzenie, że skrócenie okapu będzie ingerowało w wieniec żelbetowy. Biorąc jednak pod uwagę, że w postępowaniu administracyjnym odwoławczym twierdzenia skarżącego z odwołania nie zostały zweryfikowane, a PWINB w zaskarżonej decyzji w żaden sposób się do nich nie odniósł i nie zweryfikowano tej okoliczności na miejscu, wyjaśnienia pełnomocnika na rozprawie przed sądem należy potraktować wyłącznie jako opinię pracownika organu, a nie ustalenie. oparte na materiale dowodowym jak tego wymaga art. 80 k.p.a. Kwestia ta wymaga sprawdzenia i wyjaśnienia, bowiem dotyczy technicznej wykonalności nakazanych robót budowlanych (pkt 2 zaskarżonej decyzji). Wyjaśnienie powinno nastąpić przy ponownym rozpoznaniu sprawy.
4. Nie podlega natomiast kwestionowaniu nakaz zawarty w punkcie 3 zaskarżonej decyzji, którego podstawę prawną organ odwoławczy wskazał i wyjaśnił (§ 126 ust. 1 rozporządzenia WT z 2002 r.). W tym zakresie nie formułowano zarzutów ani nie powstał spór.
14. Reasumując wskazać trzeba, że zaskarżona decyzja i decyzja pierwszoinstancyjna wymagały uchylenia. Opisane rozbieżności dotyczące podstaw prawnych nakazu doprowadzenia ściany zewnętrznej, zachodniej budynku mieszkalnego na działce nr [...] do wymogów ściany oddzielenia przeciwpożarowego nie pozwalają na ocenę tej decyzji jako zgodnej z prawem. Podobnie wyjaśnienia wymaga kwestia technicznej wykonalności nakazu skrócenia okapu do lica ściany, a to w świetle twierdzeń skarżącego odnośnie istnienia i konstrukcji żelbetowego wieńca. Uchybienia powyższe stanowią naruszenie przepisów procesowych o postępowaniu wyjaśniającym (art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.) i przepisów prawa materialnego (§ 207 ust. 2 w związku z § 2 ust. 2 rozporządzenia WT z 2002 r.) oraz mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie ma bowiem ani wyjaśnienia, ani pewności co do prawidłowości nałożonych obowiązków. Dla zapewnienia zasady dwuinstancyjności postępowania sąd uchylił decyzje obydwu instancji, bowiem ponowne rozpoznanie sprawy wymaga określenia obowiązków na nowo i wyjaśnienia podstawy prawnej ich nałożenia, w szczególności w spornym zakresie bezpieczeństwa przeciwpożarowego.
Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" w związku z art. 135 p.p.s.a. orzeczono jak w punkcie 1 wyroku.
W punktach 2 i 3 wyroku zamieszczono orzeczenie o kosztach postępowania na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935 z późn. zm.) oraz art. 200 p.p.s.a. W zasądzonych kosztach uwzględniono wynagrodzenie pełnomocnika 480 zł, opłatę skarbową od pełnomocnictwa 17 zł oraz zwroty wpisów po 500 zł każdej ze stron skarżących, w tym skarżącym Radwańskim zasądzono ten zwrot solidarnie.