SA/Rz 1503/03

SA/Rz 1503/03 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2005-04-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2003-10-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Magdalena Józefczyk.
Marian Ekiert /sprawozdawca/
Stanisław Śliwa /przewodniczący/
Symbol z opisem
6341 Pozbawienie uprawnień kombatanckich oraz pozbawienie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne
Kombatanci
Sygn. powiązane
II OSK 1120/05 - Wyrok NSA z 2006-08-30
Skarżony organ
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Śliwa Sędziowie NSA Marian Ekiert /spr./ AWSA Magdalena Józefczyk Protokolant: st.sekr.sąd.B.Krztoń po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi J. P. na decyzję Kierownika Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych [...] z dnia [...] września 2003 r. nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich skargę oddala
Uzasadnienie
Działając na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego [ t.jedn. z 1997 r. Dz.Ust. Nr 142 poz. 950 z późn.zm. ] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...].07.2000 r. nr [...] pozbawił J. P. s. J. { zam. aktualnie [...] } uprawnień kombatanckich przyznanych mu przez Zarząd Wojewódzki Związku Bojowników o Wolność i Demokrację decyzją z dnia [...].03.1985 r. z tytułu " walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej " w okresie od dnia 1.10.1948 r. do dnia 31.12.1948 r. tj. łącznie przez okres 3 miesięcy.
W uzasadnieniu swojej decyzji organ podniósł, iż J. P. w okresie zaliczonym przez ZBoWiD do kategorii normatywnej utożsamianej z działalnością kombatancką pełnił służbę w Wojsku Polskim. Na podstawie akt byłego ZBoWiD-u ustalono, że w okresie służby nie uczestniczył on w walkach z oddziałami wymienionymi w art. 1 ust. 2 pkt 6 powołanej wyżej ustawy. Stąd też uprawniony jest wniosek, że na mocy dotychczasowych przepisów uzyskał on uprawnienia kombatanckie z tytułu działalności w latach 1944 – 1956 w " charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej " . W związku z tym takie osoby stosownie do zapisu zawartego w art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy kombatanckiej pozbawia się uprawnień kombatanckich.
Na skutek wniosku J. P. o ponowne rozpatrzenie sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowach decyzją z dnia [...].11.2001 r. nr [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.
W związku ze skargą wyżej wymienionego na tę ostatnią decyzję Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 6.02.2003 r. sygn.akt II SA/Lu 1340/01 uchylił ją, podnosząc w jego motywach, iż zapadła ona z naruszeniem art. 7 i 77 § 1 kpa, albowiem organ nie ustalił z jakimi ugrupowaniami w okresie odbywania służby wojskowej skarżący uczestniczył w walkach oraz co kryje się pod użytym w zaświadczeniu Wojskowej Komisji Uzupełnień terminem " walki z reakcyjnym podziemiem { bandami } i czy istotnie jako żołnierz Wojska Polskiego nie uczestniczył on w walkach z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii bądź grupami Wehrwolfu.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych działając na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 25 ust. 2 pkt 2 i art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego decyzją z dnia [...].09.2003 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...].07.2000 r. nr [...].
W uzasadnieniu tej ostatniej decyzji organ ustalił, iż w okolicznościach sprawy bezspornym jest, że J. P. w okresie zaliczonym przez ZBoWiD do kategorii normatywnej określanej jako działalność kombatancka pełnił służbę w wojsku po dniu 30.06.1947 r. W myśl zaś postanowień art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy kombatanckiej pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, art. 2 i art. 4 cyt. ustawy. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od dnia 10.05.1945 r. do dnia 30.06.1947 r. Zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że J. P. nie brał udziału w walkach z oddziałami o których mowa w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy tj. z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii i grupami Wehrwolfu. Otrzymał on uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu uczestnictwa w walkach o utrwalenie władzy ludowej, a zatem w świetle wyżej powołanych przepisów utracił je. Pełnił on bowiem służbę wojskową w [...] Pułku Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego w latach 1948 – 1950. Ze znajdującego się w aktach sprawy pisma Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 15.07.2003 r. wynika, że jednostka ta brała udział w zwalczaniu Narodowych Sił Zbrojnych i band rabunkowych
Co się zaś tyczy kwestii pobytu strony wraz z rodziną w obozie przesiedleńczym to zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c cyt. ustawy represjami w jej rozumieniu są okresy przebywania w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Przepis ten nie znajduje zastosowania w odniesieniu do J. P., ponieważ w chwili doznania represji miał on już ukończone lat 14.
Tę ostatnią decyzję zaskarżył skargą skierowaną do Naczelnego Sądu Administracyjnego J. P., zarzucając rażące naruszenie prawa, a zwłaszcza art. 1 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy kombatanckiej, w związku z bezpodstawną odmową uznania jego bezpośredniego udziału w walkach z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii i Wehrwolfem w czasie odbywania czynnej służby wojskowej, a także naruszenia art. 6- 9 i 77 § 1 kpa wobec nie wyjaśnienia w sposób wyczerpujący okoliczności sprawy i wreszcie naruszenia art. 30-32 Konstytucji RP w zw. z pozbawieniem go uprawnień kombatanckich, przez co naruszono jego dobra osobiste i wnosząc o jej uchylenie jako niesłusznej i krzywdzącej go oraz o skierowania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.
W uzasadnieniu skargi podnosi on, iż kwestionowaną decyzją czuje się jako żołnierz czynnej służby wojskowej walczący z grupami Werhwolfu i oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii szczególnie skrzywdzony i poniżony. W ocenie skarżącego przy wydaniu tej decyzji posłużono się dowolną interpretacją przepisów ustawy kombatanckiej oraz pobieżną i fragmentaryczną oceną stanu faktycznego sprawy. Dowolnie i bezpodstawnie zinterpretowano wyjaśnienia Instytutu Pamięci Narodowej zawarte w piśmie z dnia 15.07.2003 r. przypisując mu udział w walkach z oddziałami Narodowych Sił Zbrojnych. Kategorycznie stwierdza on, że w walkach z tymi oddziałami nie brał on udziału, uczestnicząc jedynie w walkach z grupami Wehrwolfu i oddziałami UPA. Jest bowiem rzeczą oczywistą, że nie każdy żołnierz uczestniczył we wszystkich walkach prowadzonych przez jednostkę wojskową i w tym przypadku nie ma i nie może być automatyzmu oraz jednoznaczności. Pomimo że służbę wojskową odbywał on po dniu 30.06.1947 r. to jak zaznaczył wyżej, walczył w okresie odbywania służby z Wehrwolfem i UPA, a to gwarantuje mu zachowanie uprawnień kombatanckich.
Niezależnie od tego podnosi on, że po orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego istnieje możliwość przyznania mu świadczeń z tytułu pobytu na robotach przymusowych w Niemczech, którą to sprawę zupełnie pominięto w decyzjach organu.
W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, dodając iż kwestię przyznania uprawnień z tytułu pobytu na pracach przymusowych regulują przepisy odrębnej ustawy i sprawa ta może być rozstrzygnięta w odrębnym postępowaniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :
Skarga nie jest uzasadniona, a podniesione w niej zarzuty nie podważają legalności zaskarżonej decyzji, która to kwestia stanowi zasadnicze kryterium oceny w ramach postępowania sądowego zaskarżonego aktu administracyjnego. Zgodnie bowiem z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25.07.2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych [ Dz.Ust. Nr153 poz. 1269 ], w zw. z art. 1 i 2 ustawy z dnia 30.08.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [ Dz.Ust. Nr 153 poz. 1270 ], zwanej dalej w skrócie p.s.a. , znajdującej w sprawie zastosowanie w oparciu o art. 97 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [ Dz.Ust. Nr 153 poz. 1271 z późn.zm. ] sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta wykonywana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Żaden jednak akt normatywny tej rangi w t.z. " sprawach kombatanckich " nie poszerza zakresu kryteriów sprawowanej przez Sąd kontroli.
Kierując się powyższymi dyrektywami natury normatywnej na wstępie zauważyć wypadnie, iż sprawa ta po raz wtóry trafia na wokandę Sądu Administracyjnego, a to w związku z uchyleniem przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 6.02.2003 r. sygn.akt SA/Lu 1340/01 decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych stanowiącej o pozbawieniu skarżącego uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu tegoż wyroku Sąd generalnie rzecz biorąc uznał za uzasadniony zarzut J. P. tyczący się niewyjaśnienia wszystkich istotnych dla wyniku sprawy okoliczności zwłaszcza jeśli idzie o udział skarżącego w ramach formacji wojskowych w walkach z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii czy grupami Wehrwolfu, wskazując na konieczność zasięgnięcia w tym względzie informacji choćby w Centralnym Archiwum Wojskowym.
Uwzględniając wspomnianą ocenę oraz wynikające z niej wskazania w dalszym postępowaniu organ dopuścił dowód z informacji Instytutu Pamięci Narodowej opatrzonej datą 15.07.2003 r. nr [...], z treści której wynika, iż [...] Pułk Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, w którego szeregach odbywał służbę wojskową w latach 1948 – 1950 J. P., brał udział w walkach z oddziałami Narodowych Sił Zbrojnych oraz bandami o charakterze rabunkowym. Stąd też zapisy zawarte w zaświadczeniach Wojskowej Komendy Uzupełnień z dnia 28.11.1978 r. i z dnia 15.10.1993 r. , do których uprzednio odwoływał się Sąd i które stanowiły, o tym że wspomniana jednostka prowadziła walki z " reakcyjnym podziemiem " { bandami } zostały niejako uściślone i wbrew twierdzeniom skarżącego nie potwierdzają jego udziału w walkach z oddziałami UPA i grupami Wehrwolfu. Znamiennym przy tym jest, iż ubiegając się poprzednio o uzyskanie uprawnień kombatanckich w dołączonej do wniosku deklaracji członkowskiej jak i życiorysie { akta byłego ZBoWiD-u } skarżący wspomina jedynie o udziale w walkach zmierzających do likwidacji " band " , określając przy tym miejscowości w których one miały miejsce oraz personalnie wskazuje swojego dowódcę, nie wspominając iż owe bandy utożsamiać należy z oddziałami UPA czy grupami Wehrwolfu.
W tym kontekście zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w pełni uprawnia dokonane w postępowaniu weryfikacyjnym ustalenia, iż skarżący nie wykazał jakoby jako żołnierz Wojska Polskiego uczestniczył w walkach z ugrupowaniami o których stanowi art. 1 ust. 2 pkt 6 powołanej wyżej ustawy. Prezentowane przez niego twierdzenie odnoszące się do tej kwestii, nie poparte innymi dowodami, kwalifikować należy, jako przedstawione na użytek sprawy, a dokonana przez organ ocena zgromadzonego tym razem kompletnie materiału dowodowego mieści się w granicach swobodnej oceny dowodów, o której stanowi art. 80 kpa i nie popada w kolizję z zasadami racjonalnego i logicznego rozumowania. Inaczej mówiąc w toku postępowania skarżący nie wykazał, iż jako żołnierz Wojska Polskiego uczestniczył w walkach z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii ani grupami Wehrwolfu mimo, iż ciężar dowodu zgodnie z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22.09.1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawiania i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzenia weryfikacji tych uprawnień [ Dz.Ust. Nr 116 poz. 745 ] jego obciążał. Tym samym chybionym okazuje się być zarzut jakoby wydając zakwestionowane skargą rozstrzygnięcie organ naruszył art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy kombatanckiej.
Co się zaś tyczy pozostałych podniesionych w skardze zarzutów, to również i one nie zasługują na uwzględnienie.
W szczególności, czemu już wyżej dano wyraz, Sąd dokonując oceny zakwestionowanego aktu administracyjnego bada jedynie jego legalność i poza sferą jego zainteresowania pozostają wszystkie inne, wynikające z klauzul generalnych takich jak zasady słuszności czy zasady współżycia społecznego kwestie, a w związku z tym samo poczucie krzywdy nawet mające etyczne uzasadnienie nie może stanowić o wadliwości tegoż orzeczenia.
Nie można podzielić stanowiska skarżącego jakoby fakt pozbawienia go uprawnień kombatanckich, sam przez się naruszał jego dobra i sprzeczny był z Konstytucją RP. Problem ten w szerszym kontekście był przedmiotem oceny dokonanej przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 15.04.2003 r. sygn.akt SK 4/02 { OTK-A 2003/4/31 } w uzasadnieniu którego to stwierdzono, iż art. 2 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego jest zgodny z przepisami Konstytucji, a wydane w oparciu o niego rozstrzygnięcie na narusza zasady praw nabytych. Podobne stanowisko już uprzednio zaprezentował Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu orzeczenia z dnia 15.02.1994 r. sygn.akt K 15/93 podkreślając, że ustawodawca ma prawo do przyznania uprawnień kombatanckich obywatelom za szczególne zasługi poniesione dla dobra wspólnego lub w celu zrekompensowania doznanych krzywd i prześladowań i co znamienne pogląd ten zaakceptował Europejski Trybunał Praw Człowieka w odniesieniu do uprawnień osób, którym przyznano je uprzednio za zasługi oceniane według innych kryteriów, dając temu wyraz w uzasadnieniu decyzji zapadłej w sprawie wszczętej skargą nr 34610/97 poprzez stwierdzenie, że ustawowe środki podjęte przez państwo polskie miały przede wszystkim na celu obiektywną weryfikację tych osób którym poprzednio uprawnienia te przyznano oraz że cechuje je obiektywizm i racjonalizm potwierdzony polskimi doświadczeniami historycznymi.
Nie mieści się natomiast w granicach przedmiotowych badanej sprawy, na co słusznie zwrócił uwagę organ, problem ewentualnych świadczeń pieniężnych za przymusową deportację strony do pracy przymusowej w III Rzeszy i kwestia ta może być przedmiotem oceny w odrębnym postępowaniu regulowanym przepisami ustawy z dnia 31.05.1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich [Dz.Ust. Nr 87 poz. 395 z późn.zm. ]. Podkreślił to również Naczelny Sąd Administracyjny w wydanym w tej sprawie i powołanym wyżej wyroku z dnia 6.02.2003 r.
Skoro zatem, wbrew podniesionym w skardze zarzutom, zaskarżona decyzja odpowiada prawu, to działając na podstawie art. 151 p.s.a. w zw. z art. 97 § 1, powołanej wyżej ustawy z dnia 30.08.2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę....... należało orzec jak w sentencji.