SA/Rz 108/03

SA/Rz 108/03 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2004-12-09
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2003-01-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Anna Lechowska /przewodniczący/
Jolanta Ewa Wojtyna /sprawozdawca/
Robert Sawuła
Symbol z opisem
605  Ewidencja ludności, dowody tożsamości, akty stanu cywilnego, imiona i nazwisko, obywatelstwo, paszporty
Hasła tematyczne
Ewidencja ludności
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 145 par 1 ust. 1 lit. a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Lechowska Sędziowie WSA Robert Sawuła AWSA Jolanta Ewa Wojtyna /spr./ Protokolant: sekr. sądowy Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi R. P. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2002 r. nr [...] w przedmiocie anulowania czynności materialno-technicznej zameldowania I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; III. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego R. P. kwotę 10 zł /słownie: dziesięć złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
SA/Rz 108/03
U Z A S A D N I E N I E
Prezydent Miasta [...] decyzją [...] z dnia [...] września 2002 roku, rozpatrując ponownie sprawę, orzekł o anulowaniu czynności materialno-technicznej wpisu zameldowania R. P. na pobyt stały w lokalu nr 12 przy ul. P. [...] w R., jednocześnie umarzając postępowanie w sprawie anulowania W. K. na pobyt stały w lokalu nr 5 wobec cofnięcia wniosku przez wnioskodawczynię.
Podstawę prawną decyzji stanowią: art. 47 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych /tekst jedn. z 30 czerwca 1984 roku Dz. U. nr 32, poz. 174/, art. 104 i 105 § 2 k.p.a.
Z uzasadnienia decyzji wynika, że postępowanie administracyjne o anulowanie zameldowania R. P. wszczęte było na wniosek współwłaścicielki przedmiotowej kamienicy E. C., w którym twierdzi, że R. P. zameldował się pod wskazanym adresem w dniu 28 stycznia 1999 roku bez jej wiedzy i zgody. W uzasadnieniu wniosku podała również, że R. P. nigdy tam nie mieszkał.
Ustalono, że w dacie zameldowania R. P. współwłaścicielami nieruchomości byli E. C. – w 1/4 części, spółka "A." w 1/4 części i nieznany z miejsca pobytu M. J. w 2/4 części. W ocenie organu materiał dowodowy jednoznacznie wykazał, że w momencie meldunku R. P. nie zamieszkiwał w lokalu nr 12, co potwierdziły zeznania świadków, wywiad środowiskowy z KMP, a także zestawienie należności czynszowych mieszkańców kamienicy. Organ stwierdził, że obowiązek meldunkowy powstaje w określonym miejscu i czasie. Wiąże się z pobytem z zamiarem stałego zamieszkania, zatem utrzymywanie zameldowania R. P. wbrew stanowi faktycznemu byłoby fikcją. W uzasadnieniu organ wskazał orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 roku stwierdzające niezgodność z Konstytucją przepisu art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, który skuteczność zameldowania uzależniał od wykazania uprawnienia do lokalu. W związku z w/w orzeczeniem, organ nie badał tej przesłanki zameldowania, a jedynie ustalał, czy w dacie zameldowania R. P. zamieszkiwał pod wskazanym adresem z zamiarem stałego przebywania /art. 6 ust. 1 ustawy/, a jeżeli tak, to czy spełnił obowiązek meldunkowy wynikający z przepisu art. 10 ust. 1 ustawy. Wobec nie spełnienia pierwszej przesłanki, zaistniała wadliwość zameldowania, którą należało rozstrzygnąć przez anulowanie czynności materialno-technicznej wpisu o zameldowanie, stosownie do przepisu art. 47 ust. 2 ustawy.
Od decyzji Prezydenta Miasta odwołał się R. P., wnosząc o jej zmianę i umorzenie postępowania I instancji, lub o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.
Zarzucił naruszenie przepisów: art. 7 k.p.a. oraz 47 ust. 2, 6, 10 ust. 1, 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności. W jego ocenie organ wydał nietrafną decyzję opierając się na sprzecznych zeznaniach świadków. Zeznania A. G., kuratorki nieznanego z miejsca pobytu współwłaściciela kamienicy M. W. nie mogą przesądzać o rozstrzygnięciu sprawy, bowiem oświadczenie kuratora nie przesądza o stanowisku współwłaściciela. Zeznania E. i W. C. są stronnicze, nadto odwołujący ma status współwłaściciela, w związku z tym organ administracji nie może kwestionować jego prawa własności. Wyraził też pogląd, że organ winien zawiesić postępowanie do czasu zakończenia postępowania o ustanowienie zarządu kamienicą. Zarzucił też, e zamieszkuje pod wskazanym adresem z zamiarem stałego pobytu, spełniając obowiązek meldunkowy nałożony przepisem art. 10 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności. Na dowód prawdziwości tych zarzutów, do odwołania dołączył oświadczenia świadków.
Do odwołania ustosunkowała się pisemnie E. C. zarzucając, że we wcześniejszym postępowaniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło pierwszą decyzję Prezydenta w 1999 roku wyłącznie z tej przyczyny, że nie był należycie reprezentowany w sprawie współwłaściciel nieruchomości M. W., dla którego później został ustanowiony kurator.
Zarzut, że R. P. jest współwłaścicielem nieruchomości jest w jej ocenie nieporozumieniem, ponieważ nigdy nim nie był, a spółka A. przez niego reprezentowana sprzedała udziały w kamienicy innej spółce. Zakwestionowała również wiarygodność zawnioskowanych przez odwołującego świadków.
Wojewoda decyzją [...] z dnia [...] grudnia 2002 utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Podstawę prawną decyzji stanowi: art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 47 ust. 2 ustawy z 10 kwietnia 1974 o ewidencji ludności i dowodach osobistych /tekst jedn. Dz. U. z 2001 nr 87 poz. 960/. W uzasadnieniu wskazał, że rozpatrując odwołanie ustalał, że spełnione zostały przesłanki warunkujące legalność zameldowania R. P. w dniu 28 stycznia 1999 r. na pobyt stały pod adresem w R. przy ul. P. [...]/12 według stanu prawnego sprzed wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 27 maja 2002 r. obowiązującego od dnia 19.06.2002 roku. Przesłanki były następujące:
Zamieszkiwanie pod wskazanym adresem z zamiarem stałego tam przebywania /art. 6 ust. 1/, posiadanie uprawnienia do przebywania w lokalu, w którym ma nastąpić zameldowanie /art. 9 ust. 2/, oraz powstanie obowiązku meldunkowego /art. 10 ust. 1/, zgodnie z którym obowiązek meldunkowy powstaje, jeżeli osoba przebywa pod wskazanym adresem dłużej niż trzy doby.
W ocenie tego organu najistotniejsze znaczenie w sprawie ma przesłanka posiadania przez odwołującego uprawnienia do przebywania w lokalu, w którym został zameldowany.
W 1999 roku prezentowany był pogląd, że w przypadku zameldowania w budynku stanowiącym współwłasność, potwierdzenia uprawnienia do przebywania w lokalu winni dokonać wszyscy współwłaściciele lokalu, gdyż jest to czynność przekraczająca zakres zwykłego zarządu. W wyroku NSA z 21.09.1999 V SA 324/99 Sąd stwierdził, że brak zgody chociażby jednego współwłaściciela, niezależnie od wysokości jego udziałów, uniemożliwia zameldowanie i wymaga rozstrzygnięcia przez sąd powszechny. Ponieważ w dacie zameldowania R. P. /28.01.1999 r./ E. C. nie wyrażała na to zgody, jej prawo współwłasności nieruchomości jest prawem bezwzględnym, silniejszym niż prawo zarządu, czyli prawo względne R. P., prezesa spółki A.
Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu organ stwierdził, że przytoczone tam fakty i argumenty odnoszą się do przesłanki zamieszkania w przedmiotowym lokalu i zeznań świadków. Tymczasem organ oparł się na dowodach dokumentów, których odwołujący nie kwestionuje. Organ przyznał, że protokół z przesłuchania R. P. z dnia 9.04.1999 r. został sporządzony z naruszeniem art. 71 k.p.a., bowiem poprawki i skreślenia powinny być stwierdzone przed podpisaniem protokołu, pominięcie jednak tego protokołu, jak i zeznań świadków nie rzutuje na wynik sprawy, która może być rozstrzygnięta na podstawie bezspornych i niekwestionowanych dowodów z dokumentów.
W skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego R. P. zarzucił obrazę art. 47 ust. 2, art. 9 ust. 2, art. 10 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i wniósł o uchylenie zaskarżonych decyzji i umorzenie postępowania, lub o uchylenie zaskarżonych decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, a nadto o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, bowiem wykonanie jej uniemożliwi skarżącemu realizację potrzeb bytowych i pozbawi go dachu nad głową.
Skarżący zarzucił, że ocena posiadania uprawnień do przebywania w lokalu jest rozstrzygnięciem cywilnoprawnym, a w związku z tym rozstrzygnięcie, czy uprawnienia takie skarżący posiadał, należy do sądu powszechnego, zwłaszcza ze względu na toczący się spór o ustanowienie zarządcy nieruchomości, co zostało pominięte w rozstrzygnięciu.
Nadto skarżący zarzucił obrazę przepisów postępowania – art. 7, 8, 10, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a., przez brak ustalenia stanu faktycznego w sprawie, bowiem w decyzji pominięto fakt, że o tym, że E. C. jest współwłaścicielką nieruchomości, skarżący dowiedział się /23.03.1999 r./ po zameldowaniu /28.01.1999 r./, organ też nie ustosunkował się do faktu, że dopiero w dniu 5 marca 1999 r. został złożony wpis do księgi wieczystej przez E. C.
Pominięto też dowody wnioskowane przez skarżącego, nie wyjaśniono, dlaczego w momencie meldowania nikt nie kwestionował uprawnień skarżącego, pominięto dowód z oględzin lokalu, nie wyjaśniono też dlaczego poprzedni zarządca MZBM do 30 września mógł składać wnioski meldunkowe, a jego następca prawny A. nie mógł tego robić skutecznie. Zarzucił też, że zdaniem organu najbardziej istotnym faktem w sprawie jest ten, że w dacie zameldowania w spornym lokalu skarżący nie miał do niego uprawnień i zgody wszystkich współwłaścicieli, podczas gdy te ustalenia są jedynie domniemaniem.
Organ też nie wyjaśnił z jakich dokumentów wnioskuje, że zarówno skarżący, jak i organ meldunkowy wiedzieli o tym, że E. C. jest współwłaścicielką i nie wyraża zgody na zameldowanie, bowiem brak jest jakichkolwiek śladów, że takie zastrzeżenia złożyła, a organ meldunkowy bez żadnych wątpliwości zameldował skarżącego. Decyzja przemilcza też fakt, że spółka A. do dnia dzisiejszego sprawuje zarząd kamienicą. Trudno jest też zgodzić się, że zameldowanie jest czynnością przekraczającą zwykły zarząd i że do takiej czynności potrzebna jest zgoda wszystkich współwłaścicieli. Właściwym do rozpoznawania sporów cywilnoprawnych jest sąd powszechny, a w sprawie wymaga wyjaśnienia kwestia zarządu i uprawnień skarżącego do lokalu.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie. Zdaniem organu brak zgody E. C. na zameldowanie przesądza o braku legalności tego zameldowania. W dacie zameldowania, w dniu 28 stycznia 1999 r. była ona współwłaścicielką nieruchomości, a zgodnie z art. 924 k.c. i 925 k.c. stała się nią w chwili śmierci W. K. Załączone przez skarżącego wnioski dowodowe były całkowicie bezprzedmiotowe dla rozstrzygnięcia, bowiem dotyczyły zamieszkania, podczas, gdy już sam fakt braku potwierdzenia przez współwłaścicielkę uprawnienia do zamieszkania czyni zameldowanie wadliwym. Dlatego organ oparł się jedynie na dowodach z dokumentów odnoszących się do przesłanki uprawnienia do zamieszkania w lokalu, a pominął dowody dotyczące przesłanki zamieszkania w lokalu. Rozpatrywanie innych dowodów nie wniosłoby nic nowego do sprawy i nie wpłynęłoby na rozstrzygnięcie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do przepisu art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm./ sprawy, w których skargi zostały wniesione przed dniem 1 stycznia 2004 r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego i postępowanie nie zostało zakończone /a do takich należy niniejsza sprawa/ podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dokonując w ramach postępowania sądowo-administracyjnego kontroli zaskarżonego aktu, Sąd bada jego zgodność z przepisami prawa materialnego i przepisami postępowania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną. W związku z tym, usunięcie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego może nastąpić tylko wówczas, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy jej wydawaniu organy naruszyły prawo.
Zaskarżona decyzja utrzymuje w mocy decyzję organu I instancji, który anulował czynność materialno-techniczną zameldowania R. P. w budynku stanowiącym m. in. współwłasność E. C. Uzasadniając decyzję organ odwoławczy stwierdził, że rozpatrując odwołanie ustalał przesłanki warunkujące legalność zameldowania w dacie jego dokonania tj. w dniu 28 stycznia 1999 roku. W dacie tej, przesłanki materialno-prawne czynności zameldowania ustanawiały przepisy: art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, zgodnie z którym pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania, art. 9 ust. 2, zobowiązujący do przedstawienia uprawnienia do przebywania w lokalu, w którym zameldowanie ma nastąpić oraz art. 10 ust. 1 ustawy, nakładający obowiązek zameldowania się na pobyt stały lub czasowy najpóźniej przed upływem czwartej doby licząc od dnia przybycia.
Zarówno zaskarżona decyzja, jak i zarzuty skargi skupiają się na kwestii własności kamienicy, w której położony jest przedmiotowy lokal oraz na kwestii uprawnień skarżącego do tego lokalu w chwili dokonywania zameldowania. Obowiązek potwierdzenia uprawnienia do przebywania w lokalu, w którym następuje zameldowanie, nakładał przepis art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności, a konieczność uzyskania zgody wszystkich współwłaścicieli na zameldowanie w budynku wynika z przepisów prawa cywilnego. Jednak okoliczność uprawnienia do lokalu nie mogła być w sprawie przedmiotem oceny organu, wobec orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 roku sygn. akt: K 20/01 OTK – A 2002/3/34, stwierdzającego niezgodność przepisu art. 9 ust. 2 ustawy z art. 52 i 83 w zw. z art. 2 Konstytucji RP. Wobec faktu, że przepis ten utracił moc, organy nie mogły badać przesłanki uprawnienia do lokalu ustanowionej niekonstytucyjnym przepisem i w jej aspekcie oceniać prawidłowości czynności zameldowania.
Dokonanie czynności zameldowania w trybie rejestracji zgłoszenia jest tzw. czynnością materialno-techniczną, która charakteryzuje się kazuistycznym określeniem wszelkich wymaganych warunków formalnych, których spełnienie ma zapewnić proste, bo techniczne tylko, wykonanie przez właściwy organ czynności rejestracyjnej. Inna jest natomiast struktura realizacji obowiązku meldunkowego, jeżeli zgłoszone dane budzą wątpliwości. W takim wypadku o dokonaniu zameldowania, lub wymeldowania, rozstrzyga właściwy organ Gminy. Ta struktura zameldowania ma swoją odrębną podstawę prawną w art. 47 ust. 2 ustawy i odpowiada postępowaniu administracyjnemu wg k.p.a. Postępowanie takie kończy rozstrzygnięcie wątpliwości meldunkowych w drodze decyzji administracyjnej /por. orzeczenie SN z 20.09.2002 roku III RN 139/01/, a istotą tego postępowania jest rozstrzygnięcie, czy zachodzą materialno-prawne przesłanki zameldowania. Wyłącznie rejestracyjny charakter instytucji zameldowania nie przesądza ani o prawie do lokalu, ani o uprawnieniu do przebywania w nim, których to uprawnień dochodzić można, w razie sporu, przed sądem powszechnym. Wobec zatem niekonstytucyjności przepisu art. 9 ust. 2 ustawy, w świetle art. 10 ustawy, wyłączną przesłanką zameldowania określonej osoby w oznaczonym lokalu jest sam fakt przebywania w nim, bez konieczności legitymowania się uprawnieniem do niego /por. wyrok NSA 7.03.2003 V SA 2425/02/. W przedmiotowym postępowaniu należało zatem ustalić istnienie jednej tylko przesłanki – czy R. P., dokonując zameldowania w dniu 28 stycznia 1999 roku mieszkał w lokalu nr 12 przy ul. P. w R.
Prezydent Miasta orzekając, jako organ I instancji na potwierdzenie braku tej przesłanki wskazał zeznania wnioskodawczyni i jej męża, oraz świadków, wywiad środowiskowy oraz wykaz należności czynszowych, w których skarżący nie figuruje, a także częściowo na jego zeznania. Organ odwoławczy nie ustosunkował się do materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Zgodnie z przepisami k.p.a. przedmiotem postępowania odwoławczego jest ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej rozstrzygniętej przez organ I instancji. Granice postępowania dowodowego wyznaczają zasady ogólne postępowania administracyjnego, a przede wszystkim zasada prawdy obiektywnej wyrażona w art. 7 k.p.a., która nakłada również na organ odwoławczy obowiązek podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Rozpoznanie sprawy w postępowaniu odwoławczym następuje w oparciu o stan faktyczny obowiązujący w dniu wydania decyzji przez organ odwoławczy /Komentarz C.H. Beck wyd. VI str. 588/.
Stan faktyczny ustala organ odwoławczy w oparciu o materiał dowodowy zebrany w postępowaniu I instancji, ewentualnie rozszerzając granice postępowania dowodowego na nowe okoliczności faktyczne pominięte przez organ I instancji, jak i te, które po wydaniu decyzji I instancji uległy zmianie oraz te, które w świetle zmienionych przepisów prawa mają dla sprawy znaczenie prawne. Organ odwoławczy zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej i zasadą swobodnej oceny dowodów dokonuje oceny materiału dowodowego zebranego przed pierwszą instancją /komentarz j.w./. Zgodnie z przepisem art. 136 k.p.a. organ odwoławczy ma kompetencje do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego.
Tymczasem Wojewoda, mimo, że skarżący, do odwołania od decyzji I instancji dołączył oświadczenia świadków, które miały potwierdzić jego zarzut zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu, nie ustosunkował się do tego dowodu.
Odnosząc się do zarzutów odwołania stwierdził natomiast, że dotyczą one jedynie kwestii zamieszkania i zeznań świadków, stwierdzając, że dowody z dokumentów, stanowiących podstawę ustaleń, nie były przez skarżącego kwestionowane. Organ nie wskazał jednak tych dokumentów, oprócz protokołu z przesłuchania R. P. z dnia 9 kwietnia 1999 roku, który ocenił jednocześnie jako sporządzony niezgodnie z przepisem art. 71 k.p.a. Stwierdzić należy, że istotnie protokół ten, sporządzony niedbale, zawiera szereg skreśleń i poprawek, które nie zostały stwierdzone w protokole przed podpisaniem, czyli z uchybieniem w/w przepisu art. 71.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ przeprowadzi dowód z zeznań świadków, których oświadczenia zostały dołączone do odwołania od decyzji I instancji, a także dokona oceny materiału dowodowego w aspekcie zamieszkania skarżącego w mieszkaniu nr 12 przy ul. P. [...] w dacie dokonania zameldowania, tj. w dniu 28 stycznia 1999 roku. Tak poczynione ustalenia stanowić będą mogły podstawę rozstrzygnięcia.
Wskazując na powyższe Sąd uznał, że zaskarżona decyzja narusza prawo w sposób mający wpływ na wynik sprawy i orzekł jak w sentencji wyroku przy zastosowaniu przepisu art. 145 § 1 ust. 1 lit. a i c ustawy z 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270/ o kosztach orzekając na podstawie art. 200 tej ustawy.