SA/Bd 3352/03

SA/Bd 3352/03 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2004-04-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2003-11-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Ireneusz Fornalik
Marzenna Linska-Wawrzon /sprawozdawca/
Wiesław Czerwiński /przewodniczący/
Symbol z opisem
619  Stosunki pracy i stosunki służbowe, sprawy z zakresu inspekcji pracy
Hasła tematyczne
Służba celna
Skarżony organ
Dyrektor Izby Celnej
Powołane przepisy
Dz.U. 1999 nr 72 poz 802
art. 25 ust. 1 pkt 8 a, art. 81 ust. 2
Ustawa z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Czerwiński Sędziowie Sędzia WSA Marzenna Linska-Wawrzon Asesor WSA Ireneusz Fornalik (spr.) Protokolant Małgorzata Kraus po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi A. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zwolnienia ze służby 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu
Uzasadnienie
Dyrektor Izby Celnej w T. decyzją z dnia [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. Nr 98 z 2000 r., poz. 1071 z późn. zm.) w związku z art. 25 ust. 1 pkt 8a, art. 81 ust. 2 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 72 z 1999 r., poz. 802 z późn. zm.) po rozpoznaniu wniosku A. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją nr [...] z dnia [...] – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu Dyrektor Izby Celnej wskazał, że Wydział dw. z Przestępczością Zorganizowaną KWP w B. w dniu 25.08.1998 r., na podstawie zawiadomienia Urzędu Celnego w T. oraz czynności sprawdzających, wszczął pod nadzorem Prokuratury Okręgowej dochodzenie w sprawie oszustw celnych dokonywanych przy imporcie z Kanady samochodów osobowych i osobowo-ciężarowych, odprawianych w Oddziałach Celnych w I. i B. w okresie grudzień 1995 r.-grudzień 1997 r.
W dniu 09.01.2003 r. Prokuratura Okręgowa w B. VI Wydział ds. Przestępczości Zorganizowanej skierowała do Sądu Rejonowego w B. akt oskarżenia (sygn. akt [...]) m.in. przeciwko A. K. o czyn z art. 231 § 1 w związku z art. 91 § 1 oraz art. 18 § 3 w związku z art. 270 § 1 Kodeksu karnego.
W myśl art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej funkcjonariusza celnego zwalnia się ze służby w wypadku wniesienia aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa, ściganego z oskarżenia publicznego.
Mając na względzie treść powyższego aktu oskarżenia, w przedmiotowej sprawie zostały spełnione przesłanki wymagane do zwolnienia A. K. ze służby, co uczynione zostało decyzją Dyrektora Izby Celnej w T.
W dniu 19.09.2003 r. do Izby Celnej w T. wpłynęło pismo A. K. zaskarżające w/w decyzję.
W kontekście zarzutów podniesionych przez stronę Dyrektor Izby Celnej w T. zważył, co następuje:
Podstawowym zarzutem kierowanym pod adresem zaskarżonej decyzji jest, że godzi ona w fundamentalną zasadę nie działania prawa wstecz. Skarżący neguje zasadność stosowania przepisu art. 25 ust. 1 pkt 8a w/w ustawy w przypadku funkcjonariuszy, w stosunku do których akt oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa wniesiono do sądu przed dniem wejścia w życie wymienionego przepisu. Według organu trudno jest utożsamiać z działaniem prawa wstecz zastosowanie przepisu art. 25 ust. 1 pkt 8a w stosunku do funkcjonariusza celnego, który aktualnie posiada w sądzie akt oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa, bez względu na to czy nowelizacja ustawy o Służbie Celnej zawiera, czy też nie przepisy przejściowe.
Przyjęcie, sugerowanej przez skarżącego, interpretacji przepisu art. 25 ust. 1 pkt 8a w/w ustawy mogłoby doprowadzić do hipotetycznej sytuacji, w której w stosunku do dwóch funkcjonariuszy celnych Prokuratura wniosła do Sądu akt oskarżenia o umyślne popełnienie tego samego przestępstwa, ale ze służby został zwolniony tylko ten funkcjonariusz, w stosunku do którego akt oskarżenia wniesiono do Sądu po wejściu w życie omawianego przepisu.
Zdaniem organu celnego to zaakceptowanie stanowiska interpretacyjnego strony skarżącej stanowiłoby naruszenie prawa. Jak w tej sytuacji powyższe sugestie mają się do konstytucyjnej zasady równości wobec prawa zawartej w art. 32 ustawy zasadniczej. Argumentacja strony prowadzi do zachwiania tej elementarnej zasady prawa.
Reasumując organ stwierdził, że przepis art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej dotyczy wszystkich funkcjonariuszy celnych, w stosunku do których wniesiono akt oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa (niezależnie od tego kiedy został on skierowany do Sądu) a w sprawie nie zapadł jeszcze prawomocny wyrok.
Od powyższej decyzji skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożył A. K. wnosząc o jej uchylenie.
Kwestionując legalność zaskarżonej decyzji i decyzji Dyrektora Izby Celnej z [...] skarżący podniósł, iż akt oskarżenia przeciwko jego osobie, zawierający zarzuty wskazane w przedmiotowej decyzji został skierowany do Sądu Rejonowego w I. w dniu 09 stycznia 2003 r., natomiast powołany w podstawie prawnej z 12.09.2003 r. przepis art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej został wprowadzony ustawą z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 120, poz. 1122) i obowiązuje dopiero od 10 sierpnia 2003 r. Mając to na względzie zarzucił tej decyzji godzenie w fundamentalną zasadę obowiązującą w naszej kulturze prawnej, stanowiącą, iż prawo nie działa wstecz. Decyzja o zwolnieniu go ze służby, pogarszając jego sytuację bez wątpienia godzi w konstytucyjne zasady kształtujące prawa i wolności obywatelskie. Ponadto podniósł, iż przeciw "wstecznemu" zastosowaniu art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej przemawia również fakt pozostawienia po nowelizacji przepisu art. 25 ust. 1 pkt 3 tejże ustawy, na podstawie którego funkcjonariusza celnego zwalnia się ze służby w wypadku skazania prawomocnym wyrokiem Sądu za przestępstwo popełnione umyślnie. W sytuacji gdyby wskazany pkt 8a miałby dotyczyć wszystkich funkcjonariuszy celnych, w stosunku do których przed dniem 10 sierpnia 2003 r. wniesiono akt oskarżenia o takie przestępstwo, to pkt 3 okazałby się bezprzedmiotowy, gdyż przepis wprowadzony nowelą dotyczyłby bowiem także osób oczekujących na rozstrzygnięcie w drugiej instancji.
Wskazując na niekonstytucyjność znowelizowanej ustawy o Służbie Celnej skarżący stwierdził, że bezpośrednie jej zastosowanie do wszystkich funkcjonariuszy celnych spowodowało nieuzasadnione pogorszenie jego sytuacji.
Skarżący zarzucił też, że organ nie wskazał, na czym miałby polegać interes społeczny uzasadniający nadanie decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności. Zdaniem skarżącego bezprawne jest powoływanie się na "nieokreślony interes społeczny" bez uwzględnienia ochrony godności jednostki.
Dyrektor Izby Celnej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko, zgodnie z którym przepis art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej ma charakter obligatoryjny, uniezależniony od tego, kiedy akt oskarżenia została skierowany do Sądu. Odnosząc się do zarzutu w przedmiocie rygoru natychmiastowej wykonalności organ podniósł, iż służba celna ma szczególny charakter. Jest służbą publiczną, powołaną dla realizacji polityki celno-fiskalnej państwa. Z tego powodu wobec funkcjonariuszy celnych formułowanych jest szereg wymogów niespotykanych w innych służbach państwowych, w tym co do postawy etycznej i sposobu wykonywania służby. Wniesienie przeciwko skarżącemu aktu oskarżenia do sądu o popełnienie przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego, spowodowało utratę przez niego nieposzlakowanej opinii. Ustosunkowując się do zarzutów dotyczących niekonstytucyjności zakwestionowanego przepisu organ wskazał, że przedmiotowy przepis stanowi obowiązującą normę, a organ celny był nim związany. Dyrektor Izby Celnej nie jest organem uprawnionym do stwierdzenia niekonstytucyjności przepisów prawa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Wniesienie przedmiotowej skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i nie zakończenie do tego dnia postępowania w sprawie skutkowało tym, że na mocy art. 97 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) – sprawa podlegała rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 – dalej zwanej p.s.a.).
Dokonując na podstawie art. 1 ustawy z dnia 25.07.2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem należało uznać, że wydana ona została z naruszeniem prawa materialnego, mającym wpływ na wynik sprawy.
Zgodzić się trzeba ze skarżącym, że przepis art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 23.04.2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej (Dz. U. z 2003 r. Nr 120, poz. 1122) nie miał zastosowania w niniejszej sprawie.
Dla jasności dalszych rozważań przypomnieć należy, że w dniu 09.01.2003 r. Prokuratura Okręgowa w B. skierowała do Sądu Rejonowego w B. akt oskarżenia przeciwko A. K. o czyn z art. 231 § 1 w zw. z art. 91 § 1 oraz art. 18 § 3 w zw. z art. 270 § 1 Kodeksu karnego.
Natomiast wymieniony wyżej przepis art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej, wprowadzający nową przesłankę zwolnienia ze służby funkcjonariusza celnego, obowiązuje od dnia 10.08.2003 r. Przepis ten stanowi, że funkcjonariusza celnego zwalnia się ze służby w wypadku wniesienia aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa, ściganego z oskarżenia publicznego.
Zagadnieniem spornym w sprawie jest to, czy przedmiotowy przepis ma zastosowanie niezależnie od tego, kiedy akt oskarżenia został skierowany do Sądu, czy też może stanowić podstawę do zwolnienia funkcjonariusza ze służby tylko w takiej sytuacji, gdy akt oskarżenia został skierowany do Sądu, począwszy od dnia 10.08.2003 r. tj. wejścia w życie znowelizowanych przepisów ustawy o Służbie Celnej.
Wymieniona wyżej ustawa z 23.04.2003 r. o zmianie ustawy (...) o Służbie Celnej nie zawiera stanowiska ustawodawcy co do tego, jak rozwiązywać problem prawa właściwego tj. od kiedy i do jakich stanów faktycznych oraz spraw w toku nie zakończonych ostatecznie, czy prawomocnie należy stosować prawo nowe. W szczególności brak jest uregulowania intertemporalnego co do zagadnienia spornego między stronami w niniejszej sprawie.
Odwołując się do ogólnej zasady obowiązywania prawa w czasie, według której prawo obowiązuje od chwili wejścia w życie należało przyjąć, że niezależnie od tego, kiedy wniesiono akt oskarżenia do Sądu, sprawa o wydalenie funkcjonariusza ze służby powinna być rozstrzygana na podstawie prawa obowiązującego w chwili wydawania decyzji, a więc na podstawie znowelizowanych przepisów ustawy o Służbie Celnej.
W dotychczasowym orzecznictwie sądowym oraz doktrynie przyjmowano zasadniczo, że milczenie ustawodawcy co do tego, czy i w jakim zakresie stosować prawo nowe oznacza, iż wolą ustawodawcy było ustanowienie zasady bezpośredniego działania nowego prawa, przy czym zasada ta powinna mieć zastosowanie do tych przepisów, które zawierają jedynie formułę o ich wejściu w życie z dniem ogłoszenia czy w innej określonej dacie (por. Uchwała NSA z 20.10.1997 r. ONSA 1998/1/10 i powołane tam orzecznictwo).
W nauce prawa przyjmuje się, że zasada bezpośredniego działania nowego prawa polega na tym, iż od chwili wejścia w życie nowych norm należy je stosować do wszelkich zdarzeń, zarówno tych, które dopiero powstaną, jak i tych, które powstały wcześniej przed wejściem w życie nowych przepisów.
Tak więc od wejścia w życie nowej regulacji wszyscy, których dotyczą zdarzenia danego typu traktowani są jednakowo.
Wyrazem tej właśnie reguły intertemporalnej jest stanowisko zaprezentowane przez organ w rozpoznawanej sprawie.
Rację ma przy tym organ Służby Celnej, że stosując znowelizowane przepisy nie naruszył zasady lex retro non agit, która wyraża się w zakazie regulowania przez prawo zdarzeń prawnych i ich skutków znowelizowanych w czasie, gdy konkretny przepis jeszcze nie obowiązywał.
Zaznaczyć w tym miejscu należy, że zasada bezpośredniego działania nowego prawa jest zasadniczo odmienna od techniki nadawania normom prawnym mocy wstecznej, choć często wywołuje podobne skutki. Wsteczne działanie prawa nie zachodzi bowiem wówczas, gdy następstwa zdarzeń, które nastąpiły w przeszłości, są kwalifikowane według nowych norm, jednakże dopiero od momentu wejścia tych norm w życie.
Dostrzec jednocześnie trzeba, że technika ustawodawcza sprowadzająca się do bezpośredniego działania nowego prawa nie może być nadużywana, ponieważ prawodawca może w ten sposób radykalnie zmienić, a często pogorszyć sytuację prawną zainteresowanych, przez co narusza ich zaufanie do prawa.
Wypowiadając się w tych kwestiach Trybunał Konstytucyjny wskazał, że rozwiązanie konfliktu nowego prawa z interesami jednostki przez wybór zasady bezpośredniego działania prawa nowego jest dopuszczalne tylko o tyle, o ile da się wykazać wyraźny, ważny interes publiczny zmuszający do przejścia do porządku nad interesem jednostki (por. orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego sygn. K 9/92, K 1/99, K 3/99, K 5/99).
Trybunał Konstytucyjny nie odmawiając ustawodawcy racji posługiwania się zasadą bezpośredniego działania nowego prawa w określonych warunkach i w celu osiągnięcia stanu pożądanego przez ustawodawcę, wyraża jednak pogląd, że przedmiotowa zasada ma istotną wadę z punktu widzenia wymagań państwa prawnego. Jej stosowanie prowadzi bowiem do sytuacji zaskoczenia adresatów norm prawa nową sytuacją prawną, może bowiem radykalnie zmienić na niekorzyść ich dotychczasową sytuację prawną i nie daje możliwości skalkulowania zdarzeń, z którymi może się zetknąć adresat normy prawnej. Może zatem w konsekwencji podważyć zaufanie obywateli do prawa jako elementu zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej). Z tych względów zasada państwa prawnego wymaga, by zmiana prawa dotychczas obowiązującego, która pociąga za sobą niekorzystne skutki dla sytuacji prawnej podmiotów, dokonywana była zasadniczo z zastosowaniem techniki przepisów przejściowych (vide: orzeczenie TK z dnia 02.03.1993 r. K 9/92 OTK 1993/1/6).
Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy należało dojść do wniosku, że wynikająca z istoty państwa prawnego zasada zaufania obywatela do państwa, wymaga by nie stosować nowo ustanowionych norm prawnych w ustawie o Służbie Celnej do zdarzenia (skierowanie aktu oskarżenia do Sądu), które miało miejsce przed wejściem w życie omawianej nowelizacji.
Skoro przed nowelizacją ustawa o Służbie Celnej nie wiązała z faktem wniesienia aktu oskarżenia do Sądu żadnych skutków prawnych, to zasadnym było z punktu interesu jednostki wprowadzenie stosownych przepisów przejściowych.
Ubocznie Sąd zwraca uwagę, że np. w ustawie z dnia 29.10.2003 r. o zmianie ustawy o Policji, właśnie w zakresie odpowiedzialności dyscyplinarnej, zawarto przepis (art. 3) regulujący zagadnienie międzyczasowe.
W ocenie Sądu wątpliwości interpretacyjne wynikające z braku właściwej regulacji intertemporalnej nie mogą pogarszać sytuacji osób, będących adresatami nowych norm prawnych.
Zagadnienia intertemporalne muszą bowiem być rozwiązane z uwzględnieniem zasad ogólnych prawa i pryncypiów konstytucyjnych.
Wobec powyższego należało uznać, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa materialnego, mającym wpływ na wynik sprawy.
W konsekwencji orzeczono jak w sentencji, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 152 p.s.a.