Orzeczenie · 2011-03-01

P 21/09

Sąd

Trybunał Konstytucyjny

Data

2011-03-01

SAOSinneprawa człowiekaWysokakonstytucyjny

represjestan wojennyodszkodowaniezadośćuczynieniekonstytucjaprawa represjonowanychustawa lutowaTrybunał Konstytucyjny

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Trybunał Konstytucyjny rozpoznał połączone pytania prawne Sądu Okręgowego w Opolu dotyczące zgodności z Konstytucją art. 8 ust. 1a i 1d ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (tzw. ustawa lutowa). Pytania prawne dotyczyły ograniczeń w dochodzeniu odszkodowań i zadośćuczynień przez osoby represjonowane, które polegały na możliwości dochodzenia roszczeń tylko na jednej podstawie oraz do łącznej kwoty 25 000 zł. Sąd Okręgowy w Opolu powziął wątpliwości co do zgodności tych przepisów z art. 32 ust. 1 (zasada równości), art. 64 ust. 2 (równa ochrona praw majątkowych), art. 77 ust. 1 i 2 (prawo do odszkodowania za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie władzy publicznej) oraz art. 31 i art. 2 (zasada sprawiedliwości społecznej) Konstytucji. Trybunał Konstytucyjny, po analizie stanowisk Sejmu i Prokuratora Generalnego, orzekł, że: 1. Art. 8 ust. 1a ustawy lutowej jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 32 ust. 1 i art. 2 oraz z art. 41 ust. 5 w związku z art. 77 ust. 1 i art. 31 ust. 3 Konstytucji. Ograniczenie kwotowe do 25 000 zł dla osób represjonowanych po 31 grudnia 1956 r. narusza zasadę równości i sprawiedliwości społecznej, a także prawo do pełnego odszkodowania za bezprawne pozbawienie wolności. 2. Art. 8 ust. 1d ustawy lutowej jest niezgodny z art. 41 ust. 5 Konstytucji. Ograniczenie możliwości dochodzenia odszkodowania i zadośćuczynienia wyłącznie na podstawie jednego tytułu narusza prawo do odszkodowania za bezprawne pozbawienie wolności, ponieważ zamyka drogę sądową do dochodzenia roszczeń wynikających z innych, autonomicznych podstaw. Trybunał podkreślił, że wolność osobista jest fundamentalnym dobrem, a prawo do odszkodowania za jej bezprawne pozbawienie powinno być realizowane w sposób pełny, uwzględniając zarówno szkodę materialną, jak i niematerialną.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka

Do czego można powołać

Uzasadnienie konstytucyjności ograniczeń w dochodzeniu odszkodowań i zadośćuczynień przez osoby represjonowane, interpretacja art. 41 ust. 5 Konstytucji w kontekście odpowiedzialności odszkodowawczej państwa za bezprawne pozbawienie wolności.

Ograniczenia stosowania

Orzeczenie dotyczy specyficznej ustawy lutowej i ograniczeń w niej zawartych. Interpretacja art. 41 ust. 5 Konstytucji ma jednak szersze zastosowanie do wszelkich przypadków bezprawnego pozbawienia wolności.

Zagadnienia prawne (2)

Czy art. 8 ust. 1a ustawy o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych, w zakresie w jakim ogranicza możliwość dochodzenia odszkodowań i zadośćuczynień do łącznej kwoty 25 000 zł, jest zgodny z Konstytucją?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, ale tylko w ograniczonym zakresie. Przepis jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 32 ust. 1 i art. 2 oraz z art. 41 ust. 5 w związku z art. 77 ust. 1 i art. 31 ust. 3 Konstytucji w zakresie, w jakim ogranicza możliwość dochodzenia odszkodowania i zadośćuczynienia do kwoty 25 000 zł dla osób represjonowanych po 31 grudnia 1956 r.

Uzasadnienie

Ograniczenie kwotowe do 25 000 zł dla osób represjonowanych po 31 grudnia 1956 r. narusza zasadę równości, sprawiedliwości społecznej oraz prawo do pełnego odszkodowania za bezprawne pozbawienie wolności, ponieważ nie uwzględnia pełnej szkody i krzywdy.

Czy art. 8 ust. 1d ustawy o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych, w zakresie w jakim ogranicza możliwość dochodzenia odszkodowań i zadośćuczynień jedynie na jednej podstawie, jest zgodny z Konstytucją?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, przepis jest niezgodny z art. 41 ust. 5 Konstytucji.

Uzasadnienie

Ograniczenie możliwości dochodzenia odszkodowania i zadośćuczynienia wyłącznie na podstawie jednego tytułu narusza prawo do odszkodowania za bezprawne pozbawienie wolności, ponieważ zamyka drogę sądową do dochodzenia roszczeń wynikających z innych, autonomicznych podstaw.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Uchylenie przepisów

Strona wygrywająca

osoby represjonowane

Strony

Nazwa	Typ	Rola
Janusz S.	osoba_fizyczna	wnioskodawca
Antoni K.	osoba_fizyczna	wnioskodawca
Andrzej O.	osoba_fizyczna	wnioskodawca
Sejm	organ_państwowy	uczestnik
Prokurator Generalny	organ_państwowy	uczestnik
Sąd Okręgowy w Opolu	instytucja	pytający sąd

Przepisy (12)

Główne

ustawa lutowa art. 8 § ust. 1a

Ustawa o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego

Ogranicza łączną kwotę odszkodowania i zadośćuczynienia do 25 000 zł, z wyjątkiem represji przed 31 grudnia 1956 r. lub śmierci osoby poszkodowanej.

ustawa lutowa art. 8 § ust. 1d

Ustawa o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego

Ogranicza możliwość dochodzenia odszkodowania i zadośćuczynienia do jednego tytułu.

Konstytucja art. 32 § ust. 1