P 14/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPytanie prawne skierowane do Trybunału Konstytucyjnego dotyczyło zgodności z Konstytucją art. 8 ustawy nowelizującej Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw, który nakazywał stosowanie jej przepisów do spraw wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W praktyce oznaczało to brak możliwości zastosowania wobec skazanego uchylonego tą ustawą art. 152 Kodeksu karnego wykonawczego, który przewidywał warunkowe zawieszenie wykonania kary pozbawienia wolności. Sąd Apelacyjny w Lublinie wskazał, że przepis ten prowadzi do niezasadnego różnicowania podmiotów znajdujących się w jednakowej sytuacji faktycznej i prawnej, naruszając tym samym zasadę równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji). Ponadto, sąd zwrócił uwagę na naruszenie gwarancji z art. 42 ust. 1 Konstytucji, dotyczącej zakazu retroaktywnego stosowania surowszych przepisów prawa karnego. Trybunał Konstytucyjny, po analizie stanowisk uczestników postępowania, uznał, że art. 8 ustawy nowelizującej w kwestionowanym zakresie jest niezgodny zarówno z art. 32 ust. 1, jak i z art. 42 ust. 1 Konstytucji. Stwierdzono, że przepis ten tworzy nieuzasadnione różnice w traktowaniu skazanych, zależne od momentu rozpoznania ich wniosków, co narusza zasadę równości. Jednocześnie, Trybunał potwierdził, że uchylenie art. 152 k.k.w. i zastosowanie go wstecz, w sposób niekorzystny dla skazanego, narusza konstytucyjną zasadę nullum crimen, nulla poena sine lege praevia. W pozostałym zakresie postępowanie zostało umorzone. Wyrok ten umożliwia sądowi pytającemu rozpoznanie wniosku skazanego zgodnie z treścią art. 152 k.k.w. oraz otwiera możliwość wznowienia postępowań dla innych skazanych, którzy znaleźli się w podobnej sytuacji.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja zasady równości wobec prawa oraz zakazu retroaktywnego stosowania niekorzystnych przepisów prawa karnego w kontekście zmian legislacyjnych dotyczących postępowania wykonawczego.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji intertemporalnej związanej z nowelizacją Kodeksu karnego wykonawczego i nie ma bezpośredniego zastosowania do innych zmian prawnych bez analizy ich specyfiki.
Zagadnienia prawne (1)
Czy art. 8 ustawy nowelizującej Kodeks postępowania karnego, w zakresie, w jakim do spraw wszczętych przed dniem jej wejścia w życie nakazuje stosować jej przepisy, co oznacza brak możliwości zastosowania wobec skazanego uchylonego tą ustawą art. 152 Kodeksu karnego wykonawczego, jest zgodny z art. 32 ust. 1 (zasada równości) w związku z art. 2 (demokratyczne państwo prawne), art. 42 ust. 1 (zakaz retroaktywności prawa karnego) i art. 45 ust. 1 (prawo do sądu) Konstytucji?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Art. 8 ustawy nowelizującej w kwestionowanym zakresie jest niezgodny z art. 32 ust. 1 i art. 42 ust. 1 Konstytucji. W pozostałym zakresie (art. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji) postępowanie zostało umorzone z powodu niedopuszczalności wydania wyroku.
Uzasadnienie
Przepis nowelizujący, stosując wstecz swoje regulacje, prowadzi do niezasadnego różnicowania skazanych znajdujących się w tej samej sytuacji faktycznej i prawnej, naruszając zasadę równości. Ponadto, wsteczne stosowanie niekorzystnych przepisów prawa karnego narusza konstytucyjną zasadę nullum crimen, nulla poena sine lege praevia.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Sąd Apelacyjny w Lublinie | organ_państwowy | sąd pytający |
| Rzecznik Praw Obywatelskich | organ_państwowy | uczestnik postępowania |
| Marszałek Sejmu | organ_państwowy | uczestnik postępowania |
| Prokurator Generalny | organ_państwowy | uczestnik postępowania |
| skazany | osoba_fizyczna | skazany |
Przepisy (11)
Główne
ustawa nowelizująca art. 8
Ustawa z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw
Nakazuje stosowanie przepisów ustawy nowelizującej (w tym Kodeksu karnego wykonawczego) do spraw wszczętych przed dniem jej wejścia w życie, co w praktyce uniemożliwiło stosowanie uchylonego art. 152 k.k.w.
k.k.w. art. 152
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy
Przepis uchylony przez ustawę nowelizującą, regulujący instytucję warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności w postępowaniu wykonawczym.
Konstytucja art. 32 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada równości wobec prawa; naruszona przez nierówne traktowanie skazanych w zależności od daty rozpoznania wniosku o zawieszenie kary.
Konstytucja art. 42 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zakaz retroaktywnego stosowania niekorzystnych przepisów prawa karnego; naruszony przez wsteczne wyłączenie stosowania art. 152 k.k.w.
Pomocnicze
u.o.t.p.TK art. 92 § ust. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym
Umożliwia rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, gdy pisemne stanowiska uczestników i dowody są wystarczające do wydania orzeczenia.
Konstytucja art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada demokratycznego państwa prawnego; wskazana jako wzorzec kontroli, ale nieuzasadniona wystarczająco przez sąd pytający.
Konstytucja art. 45 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do sądu; wskazane jako wzorzec kontroli, ale nieuzasadnione wystarczająco przez sąd pytający.
k.k. art. 4 § § 1
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny
Reguluje intertemporalne stosowanie przepisów prawa karnego, w tym zasadę lex mitior retro agit.
k.k. art. 69
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny
Przesłanki warunkowego zawieszenia wykonania kary.
k.k. art. 297 § § 1
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny
Przepis dotyczący przestępstwa oszustwa.
u.o.r. art. 77 § pkt 1
Ustawa z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości
Przepis dotyczący odpowiedzialności za naruszenie przepisów o rachunkowości.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Przepis nowelizujący, stosując wstecz swoje regulacje, prowadzi do niezasadnego różnicowania skazanych znajdujących się w tej samej sytuacji faktycznej i prawnej, naruszając zasadę równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji). • Wsteczne stosowanie niekorzystnych przepisów prawa karnego narusza konstytucyjną zasadę nullum crimen, nulla poena sine lege praevia (art. 42 ust. 1 Konstytucji).
Odrzucone argumenty
Argumenty Sejmu o tym, że art. 8 ustawy nowelizującej jest przepisem szczególnym wobec art. 4 § 1 k.k. i że moment wszczęcia postępowania wykonawczego, a nie popełnienia czynu, jest cechą relewantną. • Argumenty Prokuratora Generalnego o braku funkcjonalnej przesłanki pytania prawnego i abstrakcyjnym charakterze problemu. • Argumenty Sejmu i Prokuratora Generalnego o braku wystarczającego uzasadnienia zarzutów niezgodności z art. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji.
Godne uwagi sformułowania
„kreowanie w tym celu nierówności przez retroaktywne wyłączenie stosowania normy prawnej obowiązującej w dniu złożenia wniosku jest – zdaniem Trybunału – niedopuszczalne.” • „Dwóch osadzonych, którzy złożyli wniosek w jednym terminie, mogło otrzymać zupełnie inne rozstrzygnięcie zależnie od tego, w jakim tempie wniosek ten został rozpoznany przez sąd i czy nastąpiło to przed wejściem, czy po wejściu w życie art. 8 ustawy nowelizującej.” • „Niewątpliwie zmiana ta była niekorzystna dla osadzonych, którzy taki wniosek złożyli i oczekiwali na jego rozpoznanie.” • „Niestosowanie zasady lex severior retro non agit prowadziłoby właśnie do takich rezultatów.”
Skład orzekający
Stanisław Piotrowicz
przewodniczący
Justyn Piskorski
sprawozdawca
Bartłomiej Sochański
członek
Jakub Stelina
członek
Rafał Wojciechowski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja zasady równości wobec prawa oraz zakazu retroaktywnego stosowania niekorzystnych przepisów prawa karnego w kontekście zmian legislacyjnych dotyczących postępowania wykonawczego."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji intertemporalnej związanej z nowelizacją Kodeksu karnego wykonawczego i nie ma bezpośredniego zastosowania do innych zmian prawnych bez analizy ich specyfiki.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnych zasad konstytucyjnych (równość, prawo karne) i pokazuje, jak zmiany legislacyjne mogą wpływać na sytuację prawną obywateli, nawet po złożeniu wniosków w sądzie.
“Zmiana prawa po złożeniu wniosku: Trybunał Konstytucyjny chroni skazanych przed niekorzystną retroaktywnością.”
Sektor
inne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.