P 10/16Niezgodnosc przepisów kc z konstytucją zasiedzenie służebności przesyłowej
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuTrybunał Konstytucyjny rozpoznał połączone pytania prawne Sądu Rejonowego w Grudziądzu i Sądu Rejonowego w Brodnicy dotyczące zgodności z Konstytucją i Protokołem nr 1 do EKPC przepisów Kodeksu cywilnego (art. 292 w zw. z art. 285 § 1 i 2), które w drodze utrwalonej wykładni Sądu Najwyższego umożliwiały nabycie przez zasiedzenie służebności gruntowej odpowiadającej treści służebności przesyłu przed wejściem w życie przepisów wprowadzających służebność przesyłu (art. 305¹-305⁴ k.c.). Sądy pytające oraz Rzecznik Praw Obywatelskich argumentowali, że taka wykładnia, dokonana przez Sąd Najwyższy, ma charakter prawotwórczy, narusza zasadę zamkniętego katalogu praw rzeczowych, prawo własności, zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz zakaz retroakcji. Prokurator Generalny i Marszałek Sejmu przedstawili odmienne stanowiska, kwestionując dopuszczalność merytorycznego rozpoznania pytań lub uznając przepisy za zgodne z Konstytucją. Trybunał Konstytucyjny, po analizie dopuszczalności merytorycznego rozpoznania pytań prawnych, uznał, że utrwalona linia orzecznicza Sądu Najwyższego nadała przepisom znaczenie normatywne, które podlega kontroli konstytucyjnej. W sentencji wyroku Trybunał orzekł, że art. 292 w związku z art. 285 § 1 i 2 Kodeksu cywilnego, rozumiane w sposób umożliwiający nabycie przez przedsiębiorcę przesyłowego lub Skarb Państwa, przed wejściem w życie art. 305¹-305⁴ k.c., w drodze zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu, są niezgodne z art. 21 ust. 1, art. 64 ust. 2 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 oraz art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Postępowanie w pozostałym zakresie zostało umorzone.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Zagadnienia prawne (1)
Czy art. 292 w związku z art. 285 § 1 i 2 Kodeksu cywilnego, rozumiany w sposób umożliwiający nabycie przed wejściem w życie art. 305¹-305⁴ k.c. w drodze zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu przez przedsiębiorcę przesyłowego lub Skarb Państwa, w sytuacji, w której nie wydano decyzji administracyjnej na podstawie właściwych ustaw, jest zgodny z art. 1 Protokołu nr 1 do EKPC oraz art. 2, art. 21 ust. 1 i 2, art. 31 ust. 2 i 3 oraz art. 64 ust. 2 i 3 Konstytucji?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Art. 292 w związku z art. 285 § 1 i 2 Kodeksu cywilnego, rozumiane w ten sposób, że umożliwiają nabycie przez przedsiębiorcę przesyłowego lub Skarb Państwa, przed wejściem w życie art. 305¹-305⁴ ustawy – Kodeks cywilny, w drodze zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu, są niezgodne z art. 21 ust. 1, art. 64 ust. 2 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 oraz art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Uzasadnienie
Trybunał uznał, że utrwalona wykładnia Sądu Najwyższego, która dopuściła zasiedzenie służebności gruntowej odpowiadającej treści służebności przesyłu przed wprowadzeniem tej instytucji do prawa, ma charakter prawotwórczy. Taka wykładnia narusza zasadę zamkniętego katalogu praw rzeczowych, prawo własności, zasadę zaufania do państwa i prawa oraz zakaz retroakcji, ponieważ ograniczenie własności nastąpiło w drodze sądowego stosowania prawa, a nie na mocy ustawy.
Rozstrzygnięcie
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Sąd Rejonowy w Grudziądzu | instytucja | pytający sąd |
| Sąd Rejonowy w Brodnicy | instytucja | pytający sąd |
| Rzecznik Praw Obywatelskich | organ_państwowy | uczestnik postępowania |
| Prokurator Generalny | organ_państwowy | uczestnik postępowania |
| Marszałek Sejmu | organ_państwowy | uczestnik postępowania |
| Polskie Towarzystwo Przesyłu i Rozdziału Energii Elektrycznej | instytucja | uczestnik postępowania (amici curiae) |
| Izba Gospodarcza Gazownictwa | instytucja | uczestnik postępowania (amici curiae) |
| Minister Finansów | organ_państwowy | uczestnik postępowania |
Przepisy (6)
Główne
k.c. art. 292 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Rozumiany w sposób umożliwiający nabycie przez przedsiębiorcę przesyłowego lub Skarb Państwa, przed wejściem w życie art. 305¹-305⁴ k.c., w drodze zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu, jest niezgodny z Konstytucją.
k.c. art. 285 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Rozumiany w sposób umożliwiający nabycie przez przedsiębiorcę przesyłowego lub Skarb Państwa, przed wejściem w życie art. 305¹-305⁴ k.c., w drodze zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu, jest niezgodny z Konstytucją.
Pomocnicze
u.z.t.w.n. art. 35 § ust. 1
Ustawa o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości
Brak wydania decyzji na podstawie tego przepisu był jednym z warunków umożliwiających zasiedzenie służebności gruntowej.
u.g.g.w.n. art. 70 § ust. 1
Ustawa o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości
Brak wydania decyzji na podstawie tego przepisu był jednym z warunków umożliwiających zasiedzenie służebności gruntowej.
u.g.n. art. 124 § ust. 1
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
Brak wydania decyzji na podstawie tego przepisu był jednym z warunków umożliwiających zasiedzenie służebności gruntowej.
k.c. art. 305 § 1-4
Kodeks cywilny
Przepisy wprowadzające instytucję służebności przesyłu, których wejście w życie było punktem odniesienia dla oceny zasiedzenia.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Wykładnia sądowa art. 292 w zw. z art. 285 k.c. dopuszczająca zasiedzenie służebności gruntowej odpowiadającej treści służebności przesyłu przed wprowadzeniem tej instytucji do prawa ma charakter prawotwórczy. • Taka wykładnia narusza zasadę zamkniętego katalogu praw rzeczowych. • Ograniczenie prawa własności nastąpiło w drodze sądowego stosowania prawa, a nie na mocy ustawy, co narusza art. 64 ust. 3 Konstytucji. • Naruszenie zasady zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz zakazu retroakcji (art. 2 Konstytucji). • Ograniczenie prawa własności bez słusznego odszkodowania (art. 64 ust. 2 w zw. z art. 21 ust. 2 Konstytucji). • Brak możliwości przewidzenia przez właścicieli skutków prawnych związanych z biegiem terminu zasiedzenia.
Odrzucone argumenty
Argumenty Prokuratora Generalnego o zgodności przepisów z Konstytucją i Protokołem nr 1 do EKPC. • Argumenty Marszałka Sejmu o dopuszczalności ograniczenia prawa własności w drodze ustawy i proporcjonalności. • Argumenty organizacji branżowych o zgodności przepisów z Konstytucją i potrzebie ochrony interesów przedsiębiorców przesyłowych.
Godne uwagi sformułowania
„rozumiany w ten sposób, że umożliwiał nabycie [...] w drodze zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu” • „wykreowało służebność gruntową odpowiadającą treścią służebności przesyłu [...] lecz dopuściło także możliwość zasiedzenia” • „dynamiczna wykładnia na niekorzyść właścicieli nieruchomości [...] prowadzi do naruszenia przepisów Konstytucji” • „zasada zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz zakaz retroakcji prawa” • „prawotwórcza wykładnia Sądu Najwyższego, wbrew ograniczeniom wynikającym z obowiązywania zasady numerus clausus praw rzeczowych” • „ograniczenie prawa własności nastąpiło w drodze sądowego stosowania prawa, mimo braku wyraźnego i jednoznacznego przyzwolenia ustawodawcy” • „zasada numerus clausus praw rzeczowych ma oparcie w art. 64 ust. 3 Konstytucji” • „niekonstytucyjność [...] polegała nie na tym, że ich literalna treść sprzeczna jest z przepisami Konstytucji, lecz na tym, iż dawały one podstawę interpretacji prowadzącej do wykreowania nowej instytucji prawa rzeczowego”
Skład orzekający
Bogdan Święczkowski
przewodniczący
Krystyna Pawłowicz
sprawozdawca
Stanisław Piotrowicz
członek
Justyn Piskorski
członek
Bartłomiej Sochański
członek
Jakub Stelina
członek
Wojciech Sych
członek
Michał Warciński
członek
Rafał Wojciechowski
członek
Jarosław Wyrembak
członek
Andrzej Zielonacki
członek
Informacje dodatkowe
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy fundamentalnych kwestii ochrony prawa własności i sposobu, w jaki wykładnia sądowa może wpływać na konstytucyjne prawa obywateli. Jest to temat o dużym znaczeniu praktycznym dla właścicieli nieruchomości i przedsiębiorstw przesyłowych.
“Trybunał Konstytucyjny: Sądowa wykładnia nie może tworzyć nowych praw rzeczowych kosztem właścicieli!”
Zdanie odrębne
Wojciech Sych
Sędzia Wojciech Sych zgłosił zdanie odrębne, argumentując, że postępowanie powinno zostać umorzone z powodu niedopuszczalności wydania wyroku, gdyż pytania prawne dotyczyły oceny konstytucyjności sądowej wykładni przepisów, a nie samej treści przepisów. Podkreślił brak jednolitej i utrwalonej linii orzeczniczej, co uniemożliwiało merytoryczne rozpoznanie sprawy przez Trybunał. Wskazał również na naruszenie kompetencji Trybunału poprzez dokonanie powszechnie wiążącej interpretacji prawa.
Sektor
energetyka
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.