OSK 958/04

OSK 958/04 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2004-12-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2004-07-12
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Gliniecki /przewodniczący/
Barbara Adamiak /sprawozdawca/
Eugeniusz Mzyk
Symbol z opisem
6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I SA 2230/03 - Wyrok WSA w Warszawie z 2004-01-16
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 45 ust. 1, art. 175 ust. 1, art. 177
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Gliniecki, Sędziowie NSA Barbara Adamiak /spr./, Eugeniusz Mzyk, Protokolant Urszula Radziuk, po rozpoznaniu w dniu 22 grudnia 2004 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wojciecha B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 stycznia 2004 r. sygn. akt I SA 2230/03 w sprawie ze skargi Wojciecha B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia 27 marca 2003 r. (...) w przedmiocie zasiłku stałego wyrównawczego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
OSK 958/04
UZASADNIENIE
Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z 16 stycznia 2004 r. I SA 2230/03 oddalił skargę Wojciecha B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z 27 marca 203 r. (...) w przedmiocie zasiłku stałego wyrównawczego.
Sąd w uzasadnieniu wskazał, że decyzją z 14 listopada 2001 r. (...) Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. przyznano Wojciechowi B. zasiłek stały wyrównawczy w wysokości 26 zł. 83 gr. miesięcznie na podstawie art. 27 ust. 4 pkt 1 ustawy z 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej oraz świadczenie zdrowotne od 1 października 2001 r. na zasadach określonych w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin. Organ pierwszej instancji stwierdził, że "nie podejmie wypłaty należnych świadczeń do chwili otrzymania środków na ten cel z budżetu Państwa. W związku z tym w miesiącu listopadzie i grudniu otrzyma Pan zasiłek celowy w wysokości 250 zł./decyzja z dnia 14.11.2001 r./ z tytułu oczekiwania na wypłatę podstawowego świadczenia. Z chwilą otrzymania środków na ten cel, zasiłek zostanie wypłacony". Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z 23 stycznia 2002 r. (...) utrzymało w mocy decyzję pierwszoinstancyjną w zakresie przyznania zasiłku stałego wyrównawczego i świadczenia zdrowotnego, uchylając decyzję w pozostałej części.
Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 2 lipca 2002 r. I SA 328/02 uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. W uzasadnieniu wskazał, że postępowanie wymaga uzupełnienia materiału dowodowego w zakresie okoliczności związanych ze świadczeniem Wojciecha B. alimentów na rzecz córki i jego rozważenia w aspekcie żądania skarżącego i jego wpływu na wynik sprawy.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. po uzupełnieniu postępowania dowodowego zgodnie z zaleceniem Sądu decyzją z 7 marca 2003 r., wydana na podstawie art. 138 par. 1 pkt 2 w związku z art. 139 Kpa oraz art. 1 ust. 1, art. 2 ust. 3, art. 2a ust. 1, art. 27 ust. 4 pkt 1 i art. 6 pkt 1 ustawy z 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /t.j. Dz.U. 1998 nr 68 poz. 414 ze zm./ uchylił decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. z 14 listopada 2001 r. (...) w części stanowiącej "Jednocześnie organ pierwszej instancji stwierdza, iż nie podejmie wypłaty naliczonych Panu świadczeń do chwili otrzymania środków na ten cel z budżetu Państwa, w związku z tym w miesiącu listopadzie i grudniu otrzyma Pan zasiłki celowe w wysokości 250 zł. każdy /decyzja z dnia 14 listopada 2001 r./ z tytułu oczekiwania na wypłatę podstawowego świadczenia. Z chwilą otrzymania środków na ten cel, zasiłek zostanie Panu wyrównany", w pozostałej części decyzja została utrzymana w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał na obowiązujące przepisy prawa będące podstawą rozpoznania sprawy. Według art. 27 ust. 4 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej - zasiłek stały wyrównawczy przysługuje osobie pełnoletniej samotnej, całkowicie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub inwalidztwa, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego określonego w art. 4 ust. 1 /tj. dla osoby samotnie gospodarującej, w dacie rozpatrywania sprawy przez organ I instancji - 447 zł., a przy rozpoznaniu sprawy przez organ odwoławczy 461 zł./. Zgodnie z art. 27 ust. 6 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek stały wyrównawczy w przypadku osoby samotnie gospodarującej ustala się jako różnicę między kryterium dochodowym na osobę w rodzinie, określonym w art. 4 ust. 1, a dochodem tej osoby. W sprawie mają też zastosowanie przepisy ustawy o pomocy społecznej art. 1 ust. 1, art. 2 ust. 3, art. 2a ust. 1 pkt 2 oraz przepisy dotyczące postępowania w sprawach świadczeń pomocy społecznej, w tym art. 43 ust. 4. Organ prawidłowo ustalił, że dodatek mieszkaniowy jest dochodem w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. Odwołujący wskazał na obowiązek alimentacyjny na rzecz córki Anity B., który wynika z zawartej ugody sądowej. Ustalając ten fakt organ wskazał, że z postanowienia Prokuratury Rejonowej w P. z 31 października 1997 r. - (...) o odmowie wszczęcia dochodzenia w sprawie uchylania się od obowiązku alimentacyjnego przez odwołującego się na rzecz Anity B. wynika, że przyjęte w drodze ugody alimenty były wypłacane od lipca 1995 r. z funduszu alimentacyjnego ZUS w P. W okresie mającym znaczenie prawne dla ustalenia prawa odwołującego się do zasiłku stałego wyrównawczego, jego córka Anita B. była studentką w trybie zaocznym, studia ukończyła w 2002 r. W okresie tym odwołujący ubiegał się o świadczenie z pomocy społecznej twierdząc, że nie ma dochodów. Udokumentowanym dochodem od 1 sierpnia 2001 r. był dodatek mieszkaniowy w wysokości 420,17 zł. Według oświadczeń Wojciecha B. i zeznań świadka Anity B., ponosił znaczne koszty związane z studiami córki, które określił na 1.000 zł. miesięcznie.
W latach 2000 i 2001 r. ubiegając się o świadczenie z pomocy społecznej, Wojciech B. twierdził, że nie ma dochodów. W tej sytuacji, po wszechstronnie rozważonym i ocenionym materiale dowodowym uznano, że mobilność ponoszenia m.in. w miesiącu składania wniosku o przedmiotowe świadczenie alimentów w wysokości 1000 zł. wytłumaczyć można jedynie wystąpieniem rażącej dysproporcji dochodu udokumentowanego przez Wojciecha B., a jego rzeczywistą sytuacją materialną. W oparciu jednak o art. 139 Kpa organ nie wydał decyzji na niekorzyść odwołującego.
Wojciech B. w skardze do sądu domagał się rzetelnego i obiektywnego zbadania sprawy i o pełny zasiłek wyrównawczy w wysokości 418 zł. od 22 marca 2002 r. do 30 maja 2002 r. W sumie 4.072 zł. Zdaniem skarżącego, powinien być przeprowadzony dowód z opinii biegłego odnośnie ponoszonych kosztów kształcenia córki. Straty, które poniósł w sprawie są wysokości 10.000 zł.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalając skargę wskazał, że ponownie rozpoznając sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wykonało ocenę prawną wskazaną przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 2 lipca 2002 r. I SA 328/02. Organ uzupełnił materiał dowodowy i wszechstronnie go rozważył. Słusznie przyjął, że w sprawie nie zachodzi potrzeba zasięgania opinii biegłego. W aktach sprawy jest wniosek skarżącego z 19 października 2001 r. o przyznanie zasiłku stałego według odpowiednich przepisów z 22 czerwca 2001 r. w związku z zaliczeniem do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Przyznanie świadczenia w postaci zasiłku stałego wyrównawczego od dnia 1 października 2001 r., a nie od daty wskazanej we wniosku, nastąpiło zgodnie z art. 43 ust. 6 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi "Świadczenia pieniężne pomocy społecznej wypłaca się w okresach miesięcznych, od miesiąca kalendarzowego, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją". Przepisy ustawy o pomocy społecznej nie przewidują możliwości nie wliczenia do dochodu dodatku mieszkaniowego, czego domagał się skarżący, powołując się na przepisy dotyczące podatku dochodowego, który w sprawie nie miał zastosowania.
Roszczenia odszkodowawcze, które zostały objęte żądaniem skargi, Wojciech B. dochodzić może w drodze postępowania przed sądem powszechnym w procesie cywilnym, sprawy tego rodzaju pozostają poza zakresem właściwości sądów administracyjnych.
Wojciech B. wniósł od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną. Pełnomocnik skarżącego adwokat Janina B. w skardze kasacyjnej wnosiła o zmianę zaskarżonego wyroku w części, która wyłącza roszczenia odszkodowawcze skarżącego, dotyczące przy wymiarze świadczeń z pomocy społecznej takich obciążeń, jakie miał z tytułu kosztów związanych z alimentami wypłacanymi na rzecz córki w granicach 1.000 złotych miesięcznie .
Wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku przez zasądzenie na rzecz Wojciecha B. odszkodowania obejmującego wymienione wyżej alimenty w łącznej kwocie 4.972 zł. Istota sprawy powinna być dokładnie zbadana i ustalona. Nie można bowiem zasadnie zgodzić się ze stanowiskiem zajętym w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego a limine odrzucić ewentualne roszczenia odszkodowawcze skarżącego obejmujących obciążenia z tytułu alimentów. Z takim rozstrzygnięciem sądu nie można się zgodzić z uwagi na zasady ekonomiki procesowej, a także rozwiązanie przyjęte w art. 45 Konstytucji, który zawiera gwarancje dla obywatela, że rozstrzygnięcie całości jego sprawy nastąpi przed jednym sądem. W świetle artykułu 133 i 135 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od obciążeń osób zobowiązanych do alimentacji i potrzeb rodziny, na której rzecz alimenty te są wnoszone.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 par. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ "Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Strony mogą przytaczać nowe uzasadnienie podstaw kasacyjnych".
Naczelny Sąd Administracyjny związany jest zatem podstawami wskazanymi w skardze kasacyjnej.
Podstawą skargi kasacyjnej jest odrzucenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznania i rozstrzygnięcia roszczenia o odszkodowanie i wskazanie drogi postępowania przed sądem powszechnym, co stanowi naruszenie art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Zgodnie z art. 175 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej "Wymiar. sprawiedliwości w Rzeczypospolitej Polskiej sprawują Sąd Najwyższy, sądy powszechne, sądy administracyjne oraz sądy wojskowe". Według art. 177 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej "Sądy powszechne sprawują wymiar. sprawiedliwości we wszystkich sprawach z wyjątkiem spraw ustawowo zastrzeżonych dla właściwości innych sądów".
Art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, stanowi "Każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd". Ustanowione w art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej prawo do rozpatrzenia sprawy przez sąd stanowi o prawie do właściwego sądu. Sąd obowiązany jest zbadać właściwość do rozpatrzenia sprawy. Jest to szczególnie istotne z uwagi na odrębne uregulowanie właściwości sądów powszechnych, które powołane są do rozpoznawania i rozstrzygania spraw, a właściwość sądów administracyjnych, których kompetencja judykacyjna została ograniczona wyłącznie do kontroli zgodności z prawem zaskarżonego działania administracji publicznej.
Sąd Administracyjny obowiązany jest zatem zbadać właściwość w zakresie żądania zawartego w skardze. Naruszenie właściwości przez sąd administracyjny powoduje nieważność postępowania.
Zgodnie z art. 183 par. 1 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi "Nieważność postępowania zachodzi: 1/ jeżeli droga sądowa była niedopuszczalna (...)". Sprawy odszkodowania są sprawami cywilnymi, do rozpoznania których właściwe są sądy powszechne. Sąd administracyjny nie jest właściwy do rozpoznawania i rozstrzygania spraw cywilnych o odszkodowanie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny nie naruszył art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W sprawie zatem skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Z tego powodu, na podstawie art. 184 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd orzekł jak w sentencji.