I OSK 1131/06

Naczelny Sąd Administracyjny2007-07-10
NSAtransportoweWysokansa
drogi publicznepojazd nienormatywnykara pieniężnazezwolenieważenie pojazdunacisk na ośprawo celnepostępowanie administracyjneNSAKonstytucja RP

NSA oddalił skargę kasacyjną spółki z o.o. w sprawie nałożenia kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia, uznając przepisy za zgodne z Konstytucją.

Spółka A. Sp. z o.o. zaskarżyła decyzję Dyrektora Izby Celnej o nałożeniu kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia. Zarzuty dotyczyły m.in. niewłaściwego organu, sposobu ważenia, braku możliwości wypowiedzenia się co do dowodów oraz niekonstytucyjności przepisów. WSA oddalił skargę, a NSA w wyroku z 10 lipca 2007 r. oddalił skargę kasacyjną, uznając przepisy za zgodne z Konstytucją i prawidłowość postępowania organów celnych.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej spółki A. Sp. z o.o. od wyroku WSA w Poznaniu, który oddalił jej skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej nakładającą karę pieniężną za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia. Spółka podnosiła szereg zarzutów, w tym dotyczących niewłaściwego organu wydającego decyzję, kwestionowania sposobu i wyników ważenia pojazdu, braku możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym oraz niekonstytucyjności przepisów ustawy o drogach publicznych. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną, oddalił ją, uznając za niezasadne zarzuty naruszenia prawa procesowego i materialnego. Sąd podkreślił, że przepisy dotyczące kar pieniężnych za przejazd pojazdem nienormatywnym są zgodne z Konstytucją RP, w tym z zasadą proporcjonalności, a ich celem jest ochrona stanu dróg publicznych. NSA odniósł się również do kwestii proceduralnych, takich jak właściwość sądu czy sposób podpisywania decyzji, uznając zarzuty spółki za nietrafne. Wskazano na omyłki pisarskie w sentencji wyroku WSA i decyzji organu celnej.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (5)

Odpowiedź sądu

Tak, przepisy te są zgodne z Konstytucją RP i zasadą proporcjonalności.

Uzasadnienie

Kara pieniężna ma na celu wymuszenie na przewoźnikach przestrzegania prawa, dbałości o stan techniczny pojazdów i ochronę stanu dróg publicznych. Jej wysokość musi być na tyle dolegliwa, aby zapobiegać kalkulowaniu korzyści z naruszenia prawa i zniechęcać do niepożądanych zachowań.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (10)

Główne

u.d.p. art. 13 § ust. 2a i 2b

Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych

P.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

Prd art. 64 § ust. 1

Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym

Rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 1 kwietnia 1999 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia

k.p.a. art. 104

Kodeks postępowania administracyjnego

Ustawa z dnia 20 marca 2002r. o przekształceniach w administracji celnej oraz o zmianie niektórych ustaw art. 38

Pr.o.m. art. 27

Ustawa z dnia 11 maja 2001 r. – Prawo o miarach

Pr.o.m. art. 29

Ustawa z dnia 11 maja 2001 r. – Prawo o miarach

Pr.o.m. art. 29a

Ustawa z dnia 11 maja 2001 r. – Prawo o miarach

u.t.d. art. 55 § ust. 1 pkt 4

Ustawa o transporcie drogowym

Argumenty

Skuteczne argumenty

Przepisy ustawy o drogach publicznych dotyczące kar pieniężnych za przejazd pojazdem nienormatywnym są zgodne z Konstytucją RP i zasadą proporcjonalności. Kara pieniężna jest niezbędna dla ochrony stanu dróg publicznych i ma charakter prewencyjny. Organy celne prawidłowo zastosowały przepisy prawa, posługując się wagami z ważnym świadectwem legalizacji. Pracownik posługujący się pieczęcią z upoważnieniem dyrektora urzędu celnego działał prawidłowo na podstawie przepisów o przekształceniach w administracji celnej. Niewłaściwość miejscowa sądu nie stanowi przesłanki nieważności postępowania.

Odrzucone argumenty

Zaskarżona decyzja została wydana przez niewłaściwy organ. Sposób i wynik ważenia pojazdu były wadliwe. Spółka nie miała możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym i wypowiedzenia się co do niego. Przepisy ustawy o drogach publicznych dotyczące kar pieniężnych są niezgodne z Konstytucją RP (naruszenie zasady proporcjonalności). Podstawą prawną decyzji było zarządzenie Prezesa Głównego Urzędu Miar, które nie jest aktem powszechnie obowiązującym. Decyzja została podpisana przez osobę nieuprawnioną. Sprawa powinna być rozpoznana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim, a nie w Poznaniu.

Godne uwagi sformułowania

Kara pieniężna musi być wielokrotnie wyższa od opłat za zezwolenie, aby nie opłacało się ponosić ryzyka nieprzestrzegania prawa. Zły stan dróg publicznych w Polsce jest faktem notoryjnym i już z tego powodu regulacja w postaci kar pieniężnych dla podmiotów przyczyniających się do pogorszenia tego stanu winna być uznana za niezbędną dla ochrony tego interesu publicznego. Niewłaściwość miejscowa sądu administracyjnego należało ocenić w kategoriach naruszenia przepisów postępowania. W ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi brak jest jednostki redakcyjnej określonej jako art. 145 § 1 lit. c.

Skład orzekający

Wojciech Chróścielewski

przewodniczący

Janina Antosiewicz

członek

Małgorzata Borowiec

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja zgodności przepisów o karach za przejazd pojazdami nienormatywnymi z Konstytucją RP, zasada proporcjonalności w prawie administracyjnym, kwestie proceduralne w postępowaniu sądowoadministracyjnym."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu prawnego i faktycznego z okresu jego wydania, choć zasady interpretacji przepisów pozostają aktualne.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy powszechnego problemu kar za przejazdy nienormatywne i porusza ważne kwestie konstytucyjne dotyczące proporcjonalności kar. Argumentacja sądu w obronie przepisów jest szczegółowa.

Czy kara za przejazd nienormatywnym autem jest zgodna z Konstytucją? NSA wyjaśnia.

Dane finansowe

WPS: 1440 PLN

Sektor

transport

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 1131/06 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2007-07-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-07-31
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Janina Antosiewicz
Małgorzata Borowiec /sprawozdawca/
Wojciech Chróścielewski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6035 Opłaty i kary za przejazd pojazdem nienormatywnym
Hasła tematyczne
Celne postępowanie
Opłaty administracyjne
Sygn. powiązane
IV SA/Po 1201/04 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2006-04-06
Skarżony organ
Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Chróścielewski Sędziowie NSA Janina Antosiewicz Małgorzata Borowiec (spr.) Protokolant Kamil Wertyński po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2007r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.Sp. z o.o. w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 kwietnia 2006 r. sygn. akt IV SA/Po 1201/04 w sprawie ze skargi A. Sp. z o.o. w [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 6 kwietnia 2006 r., sygn. akt IV SA/Po 1201/04 oddalił skargę A. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej.
Wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.
Naczelnik Urzędu Celnego w [...], Oddział Celny w G. decyzją z dnia [...], nr [...], na podstawie art. 13 ust. 2a i 2b oraz art. 40b ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r. Nr 71, poz. 838 ze zm.), w związku z art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. Nr 98, poz. 602 ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 1 kwietnia 1999 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz.U. Nr 44, poz. 432) i art. 104 kpa obciążył spółkę A. Sp. z o.o. w [...] karą pieniężną w wysokości 1.440 zł za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia. W uzasadnieniu decyzji stwierdził, że zgodnie z art. 64 ust. 1 ustawy – Prawo o ruchu drogowym, przejazd pojazdem nienormatywnym jest dozwolony tylko pod warunkiem uzyskania zezwolenia, którego strona nie okazała. Fakt ten potwierdza protokół kontroli pojazdu nr 415 z dnia 2 grudnia 2002 r.
W odwołaniu od powyższej decyzji Spółka reprezentowana przez pełnomocnika podniosła, że zaskarżona decyzja wydana została przez niewłaściwy organ, gdyż decyzję podpisała osoba upoważniona przez "dyrektora urzędu celnego", a takiego organu nie ma. Strona zakwestionowała również sposób i wynik ważenia z uwagi na fakt, że nie jest możliwe przekroczenie dopuszczalnego nacisku na osiach bez jednoczesnego przekroczenia dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu Na tę okoliczność przedłożono analizę nacisków osi wytypowanych zestawów transportowych sporządzoną przez pracownika Instytutu Badawczego Dróg i Mostów w Warszawie. Odwołująca się podkreśliła także, że kierowca nie został prawidłowo pouczony o sposobie przejazdu przez wagę, a każde, nawet nieznaczne zwiększenie prędkości powoduje zmiany w wyniku pomiaru. Zdaniem odwołującej w takiej sytuacji należało przeprowadzić kolejne ważenie pojazdu, co dawałoby możliwość uśrednienia pomiaru. Ponadto, w odwołaniu stwierdzono, że organ nie uwzględnił uwag kierowcy zgłoszonych do protokołu, zaś na etapie postępowania przed organem pierwszej instancji Spółka nie miała możliwości zapoznania się z dokumentami technicznymi wagi, którą dokonano pomiarów nacisków osi na drogę. Wskazano też, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 27 kwietnia 1999 r. (P 7/98 OTK 1999/4/72) uznał, że przepisy umożliwiające podwyższenie opłaty drogowej są niezgodne z Konstytucją RP, gdyż naruszają zakres ustawowego upoważnienia i mają charakter represyjny.
Dyrektor Izby Celnej w [...] decyzją z dnia [...] nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 2, art. 104 i art. 107 k.p.a. oraz art. 13 ust. 2 pkt 3, ust. 2a i 2b, art. 40b ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, a także § 4 i § 5 ust. 5 pkt 4 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 1 kwietnia 1999 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia, uchylił decyzję organu pierwszej instancji w części dotyczącej nadania jej rygoru natychmiastowej wykonalności i postępowanie w tym zakresie umorzył, a w pozostałej części zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy.
W uzasadnieniu decyzji stwierdził, że kara pieniężna nałożona została po przeprowadzeniu pomiaru dynamicznego obciążenia osi ciągnika marki VOLVO nr rej. [...] wraz z naczepą typu KOGEL nr rej. [...] i stwierdzeniu przekroczenia na trzeciej i czwartej osi pojazdu dopuszczalnych norm nacisku ustalonych w rozporządzeniu. Pomiaru nacisku osi na podłoże dokonano na wadze, posiadającej ważne świadectwo legalizacji z dnia 15 stycznia 2002r. nr 95/173/02 wydane przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar w [...]. Pomiaru rozstawu osi dokonano zaś przy pomocy przymiaru stalowego tzw. ruletki, posiadającej ważne świadectwo legalizacji z dnia 19 czerwca 2001r. nr 95/1935/2001, wydane przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar w [...]. Organ odwoławczy ustalił, iż proces ważenia, jego wynik jak i nałożona kara pieniężna jest zgodna z obowiązującymi przepisami.
Wyjaśniając kwestię upoważnienia do wydania zaskarżonej decyzji, organ odwoławczy powołał się na art. 38 ustawy z dnia 20 marca 2002r. o przekształceniach w administracji celnej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 41, poz. 365 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem- pieczęcie, zamknięcia celne oraz stemple i inne znaki stosowane przy wykonywaniu kontroli celnej zachowują swą ważność do czasu określenia nowych wzorów na podstawie art. 6 §6 kodeksu celnego. Ponieważ na dzień wydania decyzji przez organ pierwszej instancji takich wzorów nie określono, za bezzasadny uznano zarzut wydania zaskarżonej decyzji przez niewłaściwy organ.
Odnośnie zarzutu naruszenia art.79 kpa, organ drugiej instancji wskazał na specyfikę postępowania w sprawie opłat drogowych na przejściu granicznym. Powoduje ona, że nie ma możliwości zawiadomienia strony o zamiarze dokonania pomiarów z ustawowo określonym wyprzedzeniem czasowym, gdyż zarówno proces ważenia jak i sporządzanie protokółu następują automatycznie przy wyjeździe pojazdu z terytorium RP, a decyzja wydawana jest bezpośrednio po dokonaniu tych czynności.
Dyrektor Izby Celnej w [...] szczegółowo opisał również techniczne etapy procesu ważenia oraz system zabezpieczeń zapewniający jego prawidłowy przebieg. Stwierdził, że brak reakcji aparatury kontrolnej podważa zasadność jakiegokolwiek kwestionowania wyniku ważenia. Nie ma zatem podstaw do jego powtarzania. Wskazał, że pojazd poruszający się po drogach publicznych musi spełniać wszystkie wymagania zawarte w cytowanym rozporządzeniu zarówno w stosunku do masy całkowitej, jak i nacisku osi na jezdnię. Za każde przekroczenie podanych w rozporządzeniu parametrów organy mają obowiązek nałożyć osobną karę i to niezależnie od tego, czy przewoźnik mógł dokonać pomiaru odpowiednich parametrów po załadunku.
Odnosząc się do powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, Dyrektor Izby Celnej w [...] stwierdził, że orzeczenie to nie odnosi się do przepisów prawnych, na podstawie których wydano zaskarżoną decyzję.
Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi A. Sp. z o.o. w [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W uzasadnieniu skargi Spółka, powtarzając w dużej części zarzuty zawarte w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji, podkreśliła, iż nie upoważniała kierowcy do występowania przed organami celnymi co powoduje, że nie miała możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym i wypowiedzenia się co do niego. Ponadto skarżąca, powołując się na zasadę proporcjonalności, zakwestionowała możliwość zastosowania art. 13 ust. 2a ustawy o drogach publicznych, gdyż kara nałożona na podstawie tego przepisu ma charakter represyjny i nie można jej uniknąć nawet przy dochowaniu należytej staranności przez przewoźnika. Spółka zarzuciła także, iż decyzja organu pierwszej instancji nie została we właściwy sposób uzasadniona. Tak więc dopiero z uzasadnienia decyzji organu drugiej instancji poznała wszystkie fakty i dowody, które miały wpływ na wydane rozstrzygnięcie. To spowodowało, że ustosunkowanie się do całego zgromadzonego w sprawie materiału stało się możliwe dopiero w skardze do Sądu.
Dyrektor Izby Celnej w [...] w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r. Nr 71, poz. 838 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w dniu wydawania zaskarżonej decyzji korzystanie z dróg publicznych mogło być uzależnione od wniesienia opłat drogowych, które zgodnie z art. 13 ust. 2 pkt 3 mogły być pobierane m.in. za przejazdy po drogach publicznych pojazdów zarejestrowanych w kraju lub za granicą, z ładunkiem lub bez ładunku, o masie, naciskach osi lub wymiarach przekraczających wielkości określone w odrębnych przepisach. Z kolei art. 13 ust. 2a stanowił, iż za przejazd po drogach publicznych pojazdów, o których mowa w ust. 2 pkt 3, bez zezwolenia określonego przepisami Prawa o ruchu drogowym lub niezgodnie z warunkami podanymi w zezwoleniu pobiera się kary pieniężne, których wysokość – w myśl ust. 2b powołanego artykułu – określał załącznik do ustawy. Sąd pierwszej instancji wskazał, że w trakcie kontroli pojazdu marki VOLVO nr [...] wraz z naczepą typu KOGEL nr rej. [...], przy pomiarze nacisku na trzeciej i czwartej osi będącej osią składową osi wielokrotnej stwierdzono przekroczenie dopuszczalnych norm o 0,28 kN i 0,85 kN. W związku z powyższym Naczelnik Urzędu Celnego w [...] Oddział w G., działając zgodnie z załącznikiem do ustawy o drogach publicznych, nałożył na Skarżącą karę pieniężną w wysokości 1.440 zł., bowiem kierowca pojazdu nie okazał stosownego zezwolenia na przejazd pojazdem nienormatywnym.
Odnosząc się do zarzutu użycia przez organ pierwszej instancji pieczęci "z upoważnienia dyrektora urzędu celnego", Sąd pierwszej instancji wskazał, że wprawdzie ustawą z dnia 20 marca 2002 r. o przekształceniach w administracji celnej oraz o zmianie niektórych ustaw zniesiono organ administracji państwowej w sprawach celnych – dyrektora urzędu celnego (art. 2 pkt 2) i utworzono organ naczelnika urzędu celnego (art. 3 pkt 2), do którego zakresu działania przeszły dotychczasowe zadania i kompetencje dyrektorów urzędów celnych w zakresie indywidualnych postępowań w sprawach celnych (art. 5 ust. 1), to zgodnie z art. 38 tej ustawy pieczęcie, zamknięcia celne oraz stemple i inne znaki stosowane przy wykonywaniu kontroli celnej zachowują swą ważność do czasu określenia nowych wzorów na podstawie art. 6 § 6 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. – Kodeks celny (Dz.U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802 ze zm.).
Ponieważ na dzień wydania przez organ pierwszej instancji takich wzorów nie określono, zarzut wydania decyzji przez organ niewłaściwy był bezzasadny.
Sąd pierwszej instancji podzielił zarzut Skarżącej, że podczas ważenia brak było osoby prawidłowo umocowanej do reprezentowania Spółki. Jednakże stwierdził, iż strona jako spółka prawa handlowego i jako podmiot gospodarczy jest profesjonalistą (wyrok SN z dnia 6 czerwca 1997 r. CKN 65/97, OSNC 11/97/181). Wiedziała ona zatem, że przy przekraczaniu granic Rzeczypospolitej Polskiej wszystkie samochody ciężarowe poddawane są w postępowaniu administracyjnym kontroli co do przestrzegania warunków określonych art. 13 ust. 1, ust. 2 pkt 3, ust. 2a i 2b i 40b ust. 1 i 2 ustawy o drogach publicznych. W związku z tym, rzeczą organów Spółki było zadbać, aby w każdym samochodzie ciężarowym przekraczającym granicę państwa znajdowała się osoba, posiadająca upoważnienie do reprezentowania Spółki w owym postępowaniu administracyjnym. W ocenie Sądu, nie było żadnych przeszkód, by Spółka udzieliła np. kierowcy pojazdu bądź osobie mu towarzyszącej, stosownego pełnomocnictwa przed wyruszeniem pojazdu w trasę, bowiem w sferze doświadczenia życiowego mieściła się świadomość, że w długim okresie oczekiwania w kolumnie pojazdów na granicy ( od kilku godzin do kilku dni), udzielenie pełnomocnictwa ad hoc nie będzie realne. Udzielenie takiego pełnomocnictwa pozwoliłoby na pełną realizację art. 61 § 4, art. 10 § 1, art. 45 w zw. z art. 40 § 2 kpa już w postępowaniu pierwszoinstancyjnym.
Ponadto Sąd pierwszej instancji stwierdził, że brak powiadomienia strony o wszczęciu postępowania i uniemożliwienie jej wzięcia czynnego udziału w postępowaniu pierwszoinstancyjnym jest uchybieniem o charakterze formalnym, które nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi. W szczególności brak zawiadomienia o wszczęciu postępowania wynikał z istoty i specyfiki owego postępowania- w ciągu doby na przejściu granicznym w G. odprawiane są setki pojazdów ciężarowych, oczekujących często w długich kolejkach. Dodatkowo, Sąd uznał, że w niniejszej sprawie organy mogły odstąpić od bezwzględnego przestrzegania zasady wysłuchania stron z art. 10 § 2 kpa. Wymaganie prawidłowej reprezentacji strony, które w zaistniałej sytuacji nie byłoby racjonalne, pociągnęłoby za sobą dodatkowo niezwykle dotkliwe zakłócenia ruchu przewoźników na granicy i funkcjonowania organów celnych, co bez wątpienia groziłoby niepowetowanymi szkodami materialnymi w rozumieniu art. 10 § 2 kpa.
Odnosząc się do zarzutu Skarżącej kwestionującej poprawność ważenia i sposobu prowadzenia postępowania od strony formalnej stwierdził, iż z akt sprawy wynika, że ważenia pojazdu dokonano przy pomocy wagi samochodowej, przystosowanej do ważenia pojazdów. Waga ta posiadała ważne świadectwo legalizacji nr 95/173/02 z dnia 15 stycznia 2002 r., wydane przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar w [...], a wagi tego typu zostały zatwierdzone decyzją Prezesa Głównego Urzędu Miar z 8 czerwca 1998 r., nr ZT 488/98 do wyznaczania dynamicznego obciążenia osi pojazdów.
Wydając to świadectwo Naczelnik Obwodowego Urzędu Miar w [...] powołał zarządzenie nr 39 Prezesa Głównego Urzędu Miar z dnia 22 grudnia 2000 r. (Dz.Urz. Miar i Probiernictwa nr 6, poz. 40). W ocenie Sądu pierwszej instancji, prawidłowości postępowania organów celnych nie podważa fakt, że w/w zarządzenie utraciło moc w dniu 30 czerwca 2002r. Przede wszystkim nie oznaczało to utraty mocy obowiązującej świadectwa legalizacji, którego ważność określono do 31 stycznia 2004r.
Sąd pierwszej instancji podkreślił, że z raportu ważenia pojazdu wynika, iż orientacyjna prędkość podczas ważenia wynosiła 2,6 km/h, co odpowiada określonym w decyzji z dnia 8 czerwca 1998r. nr ZT 488/98 Prezesa Głównego Urzędu Miar zaleceniom, dotyczącym prędkości do 5 km/h dla dokonania prawidłowego pomiaru przez wagę. W konsekwencji Sąd pierwszej instancji uznał, iż zarzuty Skarżącej kwestionujące prawidłowość ważenia są niesłuszne.
Jako bezzasadny oceniono zarzut Skarżącej, że kierowca nie został poinformowany o sposobie wjazdu na wagę, gdyż przed stanowiskiem wagowym umieszczone są tablice informacyjne, m.in. o wadze dynamicznej i sposobie przejazdu.
Odnosząc się żądania przeprowadzenia dowodu z dokumentów technicznych wagi, Sąd pierwszej instancji stwierdził, iż nie ma konieczności przeprowadzenia takiego dowodu, gdyż dokumenty techniczne wagi były wydane w specjalnym postępowaniu, zakończonym decyzją z dnia 8 czerwca 1998r. nr ZT 488/98 Prezesa Głównego Urzędu Miar ( k- 2 ), a w toku procesu ważenia nie wystąpiły żadne oznaki nieprawidłowości działania wagi.
Ponadto, Sąd pierwszej instancji wskazał, że treść art. 13 ust. 2a ustawy o drogach publicznych nie pozostawia wątpliwości co do tego, że nałożenie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia jest obligatoryjne. Jest ono niezależne od ewentualnej winy sprawcy, a jedynym kryterium decydującym o nałożeniu kary jest fakt stwierdzenia przekroczenia dopuszczalnego nacisku na oś pojazdu. Celem tego przepisu jest nakłonienie podmiotów gospodarczych prowadzących działalność w zakresie transportu do dbałości o nawierzchnię dróg, gdyż sankcja ekonomiczna ma znaczenie prewencyjne i zmierza do nakłonienia tych przewoźników do wypełniania ustawowych obowiązków.
Sąd pierwszej instancji podkreślił, iż powoływany przez skarżącą wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 kwietnia 1999 r. (P 7/98, OTK 1999/4/72) nie dotyczył przepisów, na podstawie których wydano decyzje w przedmiotowej sprawie.
Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ustawą P.p.s.a., skargę oddalił.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła A. Sp. z o.o. w [...] i zaskarżając go w całości zarzuciła:
I. Naruszenie prawa procesowego:
1) naruszenie art. 145 § 1 lit. c ustawy P.p.s.a. poprzez niestwierdzenie naruszenia przez organy celne przepisów postępowania, tj. art. 6 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej działają na podstawie aktów zawierających przepisy powszechnie obowiązujące, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy albowiem w przypadku stwierdzenia przez WSA naruszenia przez organy celne ww. przepisu k.p.a. doszłoby do uchylenia albo stwierdzenia nieważności przez WSA zaskarżonej decyzji, bowiem podstawą prawną decyzji administracyjnej nie mogło być zarządzenie Prezesa Głównego Urzędu Miar nr 39 z dnia 22 sierpnia 2000 r.
2) naruszenie art. 145 § 1 lit. c ustawy P.p.s.a. poprzez niestwierdzenie naruszenia przez organy celne przepisów postępowania, tj. art. 268a k.p.a. oraz 107 § 1 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt. 2 k.p.a. stanowiących o obowiązku podpisania decyzji administracyjnej jedynie przez osobę upoważnioną, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy, bowiem wada polegająca na podpisaniu decyzji przez osobę nieuprawnioną stanowi rażące naruszenie prawa, a więc doszłoby do uchylenia albo stwierdzenia nieważności przez WSA zaskarżonej decyzji,
3) naruszenie art. 97 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 13 § 3 i 4 ustawy P.p.s.a. oraz art. 59 ustawy P.p.s.a. poprzez uznanie, że właściwym do rozpoznania skargi był Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w sytuacji, gdy z ww. przepisów wynika, że do załatwienia sprawy, tj. rozpatrzenia skargi powołany został Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim.
II. Naruszenie prawa materialnego, tj. niewłaściwe zastosowanie art. 13 ust. 2 pkt 3 oraz ust. 2a ustawy o drogach publicznych poprzez ich zastosowanie, podczas, gdy są one sprzeczne z art. 2 Konstytucji RP.
Powołując się na powyższe naruszenia prawa Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu albo o uchylenie w całości zaskarżonego orzeczenia i zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz skarżącej kosztów postępowania w obu instancjach, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W motywach skargi kasacyjnej wskazano, że z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd pierwszej instancji ustalił poprawność wykonania ważenia pojazdu (w zakresie nacisków osi na drogę) w oparciu o zarządzenie Prezesa Głównego Urzędu Miar z dnia 22 sierpnia 2000 r., to jest w oparciu o akt, który na mocy Konstytucji RP z 1997 r. nie zawiera przepisów powszechnie obowiązujących (art. 87 Konstytucji RP), podczas gdy kwestie sposobu ważenia należą do materii aktów powszechnie obowiązujących, w tym ustaw i rozporządzeń, o czym świadczy fakt, że z dniem 13 marca 2004 r. weszło w życie rozporządzenie z dnia 10 lutego 2004 r. Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie wymagań metrologicznych, którym powinny odpowiadać wagi samochodowe do ważenia pojazdów w ruchu (Dz. U. z 2004 r. Nr 35, poz. 316), które reguluje istotne kwestie związane bezpośrednio z wynikiem pomiaru nacisków osi na drogę. Zdaniem Skarżącej, oznacza to, że w chwili ważenia nie obowiązywały przepisy powszechnie obowiązujące, które regulowałyby sposób ważenia pojazdu pod kątem nacisków osi na drogę, gdyż zarządzenie Prezesa Głównego Urzędu Miar, nie może stanowić podstawy do wydania aktu administracyjnego (decyzji administracyjnej), tj. nałożenia obowiązku zapłaty kary za przejazd pojazdem nienormatywnym. Zatem w zaskarżonym orzeczeniu błędnie przyjęto, że organy celne poprawnie ustaliły, iż sposób ważenia i jego przebieg dokonane zostały prawidłowo.
W skardze kasacyjnej podkreślono, że w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie kwestionowano pieczątek urzędowych, ale uprawnienia pracownika do działania w imieniu organu wydającego decyzję. Natomiast Sąd pierwszej instancji zbadał jedynie "ciągłość" wydanych dotychczas stempli i znaków, nie ustalił natomiast, czy organ odwoławczy dokonał analizy uprawnień pracownika do reprezentacji naczelnika urzędu celnego, a treść pieczątki uzasadnia co najmniej wątpliwości co do zakresu upoważnienia pracownika. Taki sposób zamiany pieczątki rażąco sprzeciwia się treści art. 107 k.p.a., który wymaga, aby elementem decyzji był podpis osoby upoważnionej. Ponadto, z art. 268a k.p.a. wynika, iż upoważnienie powinno przybrać formę pisemną, a w niniejszej sprawie nie tylko brak tego rodzaju dokumentu, lecz na dodatek doszło do samodzielnej zmiany treści imiennej pieczątki pracownika. W uzasadnieniu wyroku nie uwzględniono, iż brak jest ustaleń organów celnych, czy pracownik miał podstawę do działania w imieniu naczelnika urzędu celnego.
Strona skarżąca podniosła również zarzut, że postępowanie sądowoadministracyjne toczyło się przed niewłaściwym sądem, co oznacza nieważność postępowania (art. 183 ustawy P.p.s.a.), bowiem stosownie do rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 13 sierpnia 2004 r. w sprawie przekazania Wojewódzkim Sądom Administracyjnym w Gorzowie Wielkopolskim i Kielcach do rozpoznawania spraw z obszaru województwa lubuskiego i świętokrzyskiego należących do właściwości Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w Poznaniu i Krakowie, sprawy niezakończone do dnia 1 lipca 2005 r. (w tym niniejsza sprawa) przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Poznaniu powinna być przekazana do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp.
W zakresie zarzutu dotyczącego niekonstytucyjności art. 13 ust. 2a ustawy o drogach publicznych, Skarżąca ponownie powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 kwietnia 1999 r. (P 7/98, OTK 1999/4/72), podtrzymała argumentację zawartą w skardze do Sądu pierwszej instancji.
Dyrektor Izby Celnej w [...] w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie od Skarżącej na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu wskazał, że nietrafny jest zarzut skargi kasacyjnej, że podstawę prawną decyzji administracyjnej stanowiło zarządzenie Prezesa Głównego Urzędu Miar nr 39 z dnia 22 sierpnia 2000 r. gdyż organy celne nie wskazały tego zarządzenia, jako podstawy orzekania w sprawie. Miały one obowiązek posługiwania się wagami posiadającymi ważne świadectwo legalizacji i stosownie do art. 27, 29, 29a ustawy – Prawo o miarach, obowiązek ten wypełniły. Powołane Zarządzenie nr 39 reguluje wymagania w zakresie konstrukcji i wykonania wag oraz charakterystyki metrologiczne wag. Normy te mają znaczenie tylko dla oceny, czy dane urządzenia wagowe spełniają wymagania techniczne i metrologiczne wymagane ustawą. Zgodność ta jest potwierdzona w świadectwach legalizacji. Zatem adresatem tych przepisów nie były organy celne, a były one tylko użytkownikami wag i prowadząc postępowanie tych przepisów nie stosowały. A zatem skoro organy celne posługiwały się urządzeniami posiadającymi świadectwo legalizacji, to nie zostały naruszone żadne przepisy.
Dyrektor Izby Celnej w [...] nie zgodził się również z zarzutem skargi kasacyjnej, że Sąd pierwszej instancji nie stwierdził naruszenia przez organy celne przepisów art. 268a k.p.a. i art. 107 § 1 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt. 2 k.p.a. stanowiącym o obowiązku podpisania decyzji administracyjnej jedynie przez osobę upoważnioną. Wskazał, że Sąd pierwszej instancji uznał, iż organ odwoławczy dokonał prawidłowych ustaleń w tym zakresie gdyż uprawnienie to wynika z zakresu czynności funkcjonariuszy celnych.
Odnosząc się do zarzutu niewłaściwego zastosowania art. 13 ust. 2a ustawy o drogach publicznych poprzez uznanie, że jest on zgodny z art. 2 Konstytucji RP regulującym zasadę proporcjonalności, Dyrektor Izby Celnej podzielił pogląd zaprezentowany w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, której przesłanki normatywnie określa § 2 art. 183. W niniejszej sprawie przesłanki nieważności nie występują.
Na wstępie zaznaczyć należy, iż w sentencji wyroku Sadu pierwszej instancji wystąpiła oczywista omyłka pisarska polegająca na nieprawidłowym określeniu miesiąca wydania decyzji – wpisano "grudnia", a należało wpisać "lutego". Jednocześnie uszło uwadze Sądu, iż w decyzji Dyrektora Izby Celnej w [...], Nr [...] nieprawidłowo wpisano datę (rok) jej wydania – wpisano "2002" a powinno być "2003". Wskazane omyłki pisarskie powinny być sprostowane.
Odnosząc się do zarzutów skargi kasacyjnej, w pierwszej kolejności jako najdalej idący należało rozważyć zarzut nieważności postępowania przez rozpoznanie sprawy przez sąd niewłaściwy miejscowo.
W świetle art. 183 § 2 pkt 6 ustawy P.p.s.a. nieważność postępowania zachodzi wówczas, jeżeli wojewódzki sąd administracyjny, orzekł w sprawie, w której jest właściwy Naczelny Sąd Administracyjny. Oznacza to, że rozpoznanie sprawy przez niewłaściwy miejscowo sąd administracyjny nie stanowi przesłanki nieważności, o której mowa w powołanym przepisie. Skoro katalog określony w art. 183 § 2 ma charakter zamknięty to nie jest dopuszczalne jakiekolwiek jego rozszerzanie. Zatem uchybienie w zakresie właściwości miejscowej sądu administracyjnego należało ocenić w kategoriach naruszenia przepisów postępowania.
W myśl art. 14 ustawy P.p.s.a. wojewódzki sąd administracyjny właściwy w chwili wniesienia skargi pozostaje właściwy aż do zakończenia postępowania, chociażby podstawy właściwości zmieniły się w toku sprawy, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Niewątpliwie takim przepisem szczególnym jest § 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 13 sierpnia 2004 r. w sprawie przekazania Wojewódzkim Sądom Administracyjnym w Gorzowie Wielkopolskim i Kielcach rozpoznawanie spraw z obszaru województwa lubuskiego i świętokrzyskiego należących do właściwości Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w Poznaniu i Krakowie (Dz.U. Nr 187, poz. 1926 ze zm.), na mocy którego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim przekazano z Poznania sprawy niezakończone do dnia 1 lipca 2005 r., w których skargi wniesiono na działalność organu mającego siedzibę na terenie województwa lubuskiego. Trafnie zauważa skarżąca, że w tej sprawie zastosowano § 1 powołanego rozporządzenia, bowiem niezakończonej sprawy z tego terenu nie przekazano do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wielkopolskim. Niewątpliwie stanowiło to naruszenie przepisów postępowania. Jednakże warunkiem uwzględnienia skargi z tego powodu było ustalenie, że stwierdzone naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 ustawy P.p.s.a.). W skardze kasacyjnej tej przesłanki nie wykazano i nawet się na nią nie powołano.
Z kolei zarzucając naruszenie przez Sąd pierwszej instancji art. 59 ustawy P.p.s.a. nie określono, która z jednostek redakcyjnych tego przepisu została w ocenie skarżącej naruszona. Dotyczy to również zakwestionowania niezastosowania przepisów rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 13 sierpnia 2004 r., bowiem stawiając ten zarzut nie wskazano jako naruszony jakiegokolwiek przepisu tego aktu prawnego. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony ani zobowiązany do samodzielnego poprawiania i doprecyzowania zarzutów skargi.
Z tych względów zarzut naruszenia art. 97 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), a także art. 13 § 3 i 4, art. 59 ustawy P.p.s.a. oraz przepisów rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 13 sierpnia 2004 r. oceniono jako niezasadny.
Oceniając zasadność dalszych zarzutów, opartych na drugiej podstawie kasacyjnej (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.) na wstępie zauważyć należy, iż oba zarzuty naruszenia prawa procesowego określono nieprecyzyjnie. W ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi brak jest jednostki redakcyjnej określonej jako art. 145 § 1 lit. c. Jednakże analiza uzasadnienia zarzutów prowadzi do wniosku, iż doszło do oczywistej omyłki, gdyż faktycznie skarżąca podnosiła zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy P.p.s.a. W jej ocenie niezasadne było oddalenie przez Sąd pierwszej instancji skargi w sytuacji, gdy decyzja Dyrektora Izby Celnej w [...] została wydana z naruszeniem prawa procesowego, które uzasadniałoby jej uchylenie.
Zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy P.p.s.a. w związku z art. 6 k.p.a. przez dokonanie oceny zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z prawem w oparciu o przepisy zarządzenia Prezesa Głównego Urzędu Miar nr 39 z dnia 22 sierpnia 2000 r., czyli aktu nieposiadającego waloru źródła prawa powszechnie obowiązującego uznać należy za nietrafny. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 13 ust. 2a ustawy z dnia z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (t.j. Dz.U. z 2000 r. Nr 71, poz. 838 ze zm.). Przepis ten nakłada na organy celne obowiązek karania podmiotów wykonujących przejazdy po drogach publicznych pojazdami nienormatywnymi bez zezwolenia. Realizacja tego nakazu następuje przez kontrolowanie pojazdów będących w ruchu poprzez ich ważenie, w tym sprawdzanie nacisków na osie.
W obowiązującej w dacie przeprowadzenia kontroli oraz w dacie wydania zaskarżonej decyzji ustawie z dnia 11 maja 2001 r. – Prawo o miarach (Dz.U. Nr 63, poz. 636 ze zm.) w art. 9a pkt 1 zawarto delegację ustawową dla ministra właściwego do spraw gospodarki do określenia w formie rozporządzenia wymagań, którym powinny odpowiadać przyrządy pomiarowe w zakresie konstrukcji, wykonania, materiałów oraz charakterystyk metrologicznych oraz jeżeli jest to niezbędne, warunków właściwego stosowania tych przyrządów i miejsc umieszczania na nich cech legalizacji i zabezpieczających. Wprawdzie do dnia wydania zaskarżonej decyzji stosowne rozporządzenie nie zostało wydane to jednak obowiązek przeprowadzenia kontroli pojazdów miał umocowanie w art. 55 ust. 1 pkt 4 ustawy o transporcie drogowym.
Wskazać należy, iż brak w dacie kontroli oraz w dacie wydania zaskarżonej decyzji przepisów wykonawczych nie oznaczał zniesienia nałożonego na organy celne obowiązku kontrolowania masy pojazdów poruszających się po drogach publicznych, jak też wymierzania kary z tytułu przekroczenia dopuszczalnych norm w tym zakresie. A zatem zaniechanie wydania aktu wykonawczego nie skutkowało uchyleniem przepisu rangi ustawowej ani też nie czyniło go niewykonalnym. Organy były zatem zobowiązane do realizacji dyspozycji przepisu art. 13 ust. 2a ustawy o drogach publicznych i prowadzić postępowanie w oparciu o przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego zawierające regulacje dotyczące postępowania dowodowego.
Okoliczność, iż w dacie podejmowania zaskarżonej decyzji w obrocie prawnym funkcjonowało kwestionowane przez skarżącą zarządzenie Prezesa Głównego Urzędu Miar nr 39 z dnia 22 sierpnia 2000 r. w sprawie wprowadzenia przepisów metrologicznych o wagach samochodowych do ważenia pojazdów w ruchu (Dziennik Urzędowy Głównego Urzędu Miar i Probiernictwa Nr 6 z 2000 r.) nie miał w tej sprawie znaczenia. Był to akt wewnętrzny, adresowany do organów korzystających z wag samochodowych, który nie stanowił podstawy prawnej decyzji administracyjnej. W orzecznictwie sądowym odnoszącym się do nałożenia kar pieniężnych za przejazd pojazdem nienormatywnym przyjmuje się, że skoro na podstawie art. 27 ustawy z dnia 11 maja 2001 r. – Prawo o miarach przyrządy pomiarowe mogły być nadal legalizowane, to oznacza, iż mogły być nadal stosowane do celów wskazanych w świadectwie legalizacji. Jeżeli więc użyta do pomiarów nacisku osi pojazdu waga posiadała ważne świadectwo legalizacji, to nie podlega ono kontroli sądu w sprawie nałożenia kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia i jest dowodem na to, że waga spełnia wymagania metrologiczne – wyrok NSA z 8 lutego 2006 r. I OSK 431/05; por. też wyroki NSA z 10 marca 2005 r. OSK 1093/04, z 20 kwietnia 2005 r. OSK 1362/04 i z 11 maja 2005 r. OSK 1396/04.
Za niezasadny uznać należy także kolejny zarzut skargi kasacyjnej naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy P.p.s.a., art. 268a, art. 107 § 1 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.
Wskazać należy, iż w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wyjaśniono przyczyny uznania, że pieczęć widniejąca pod treścią decyzji organu pierwszej instancji była ważna i mogła być używana przez pracownika Urzędu Celnego
. Podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut braku dla pracownika organu celnego upoważnienia do podpisywania decyzji w imieniu naczelnika urzędu celnego jest nietrafny, gdyż w świetle art. 37 ustawy z dnia 20 marca 2002 r. o przekształceniach w administracji celnej oraz zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 41, poz. 365) upoważnienia dyrektora urzędu celnego wydane funkcjonariuszom celnym w celu wykonywania przez nich obowiązków służbowych stały się z mocy prawa stosownie do właściwości upoważnieniami dyrektora izby celnej lub naczelnika urzędu celnego. Tak więc pracownik podpisujący decyzję, posługując się pieczęcią zawierającą upoważnienie dyrektora urzędu celnego, działał w imieniu naczelnika właściwego urzędu celnego.
Jako chybiony ocenić należy zarzut naruszenia prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 13 ust. 2 a ustawy o drogach publicznych i uznanie, że jest on zgodny z art. 2 Konstytucji RP określającym zasadę proporcjonalności. Ustawa z dnia 21 czerwca 1985 r. o drogach publicznych w brzmieniu obowiązującym w chwili wydawania decyzji stanowi, że korzystanie z dróg publicznych może być uzależnione od wnoszenia opłat drogowych (art. 13 ust. 1). Opłaty te mogą być pobierane m.in. za przejazdy po drogach publicznych pojazdów samochodowych o gabarycie i ciężarze przekraczającym dopuszczalne normy (art. 13 ust. 2 pkt 3). Z kolei przepis art. 13 ust. 2a stwierdza, że za przejazd po drogach publicznych pojazdów, o których mowa w ust. 2 pkt 3 m.in. bez zezwolenia określonego przepisami ustawy Prawo o ruchu drogowym lub gdy jest on wykonywany niezgodnie z warunkami określonymi w zezwoleniu pobiera się kary pieniężne. Wysokość tych kar określa załącznik do ustawy (art. 13 ust. 2 b).
Analiza tych przepisów prowadzi do wniosku, że ustawodawca przewiduje dwa przypadki odpłatności za korzystanie z dróg publicznych przez pojazdy nienormatywne. Pierwszy, gdy przejazd takim pojazdem, zgodnie z art. 64 ustawy Prawo o ruchu drogowym, odbywa się za zezwoleniem – uiszcza się opłatę. Drugi, gdy przejazd pojazdem nienormatywnym odbywa się bez zezwolenia lub niezgodnie z warunkami określonymi w zezwoleniu – wówczas pobiera się karę pieniężną.
Zasadę proporcjonalności Trybunał Konstytucyjny wyjaśnił m.in. w orzeczeniu TK z dnia 31 stycznia 1996 r., K 9/95, OTK Z.U. Nr 1/1996, s. 39, oraz wyroku z dnia 27 kwietnia 1999 r. P 7/98, OTK, nr 4 z 1999 r., poz. 72, stwierdzając, że przy rozpatrywaniu zgodności przepisów z zasadą proporcjonalności należy rozstrzygnąć trzy zagadnienia:
1) czy regulacja ta jest właściwa dla osiągnięcia zamierzonych celów,
2) czy jest niezbędna dla realizacji interesu publicznego, z którym jest związana,
3) czy jej efekty pozostają w odpowiedniej proporcji do zakresy ciężarów nakładanych na obywatela.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przepisy ustawy o drogach publicznych dotyczące kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym spełniają wskazane warunki. Kara pieniężna za przejazd takim pojazdem, którego nienormatywność wynika z przekroczenia dopuszczalnego nacisku osi, ma wymusić na właścicielach pojazdów przestrzeganie prawa zarówno w zakresie obowiązku uzyskiwania zezwolenia na przejazd pojazdem nienormatywnym, jak i obowiązku przestrzegania warunków uzyskanego zezwolenia, a także wymusić właściwą dbałość o stan techniczny pojazdu. Ta pierwsza forma represji nadaje się do osiągnięcia tych celów, bowiem z reguły dotyczyć będzie osób zajmujących się zarobkowo przewozem towarów, co uzasadnia jej surowość przejawiającą się w wielokrotnym przekroczeniu stawek opłaty, którą przedsiębiorca musiałby zapłacić za przejazd pojazdem nienormatywnym na podstawie zezwolenia. Kara pieniężna musi być wielokrotnie wyższa od opłat za zezwolenie, aby nie opłacało się ponosić ryzyka nieprzestrzegania prawa. Kara ta musi być też na tyle dolegliwa, aby wymusić na właścicielu pojazdu należytą staranność o jego stan techniczny w celu uniknięcia ewentualnego przekroczenia normatywnych wartości nacisków osi, tak jak w rozpoznawanej sprawie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, taka regulacja dotycząca kar pieniężnych jest niezbędna dla ochrony i realizacji interesu publicznego, z którym jest związana. Tym interesem publicznym jest niewątpliwie porządek publiczny związany ze stanem i bezpieczeństwem dróg publicznych. Zły stan dróg publicznych w Polsce jest faktem notoryjnym i już z tego powodu regulacja w postaci kar pieniężnych dla podmiotów przyczyniających się do pogorszenia tego stanu winna być uznana za niezbędną dla ochrony tego interesu publicznego. Wskazać należy, że niezbędność kar pieniężnych może być oceniana w dwóch płaszczyznach, mianowicie samej zasady obciążenia oraz stopnia jego dolegliwości. Dokonując oceny w tym drugim aspekcie znowu należy podnieść, że specyfika działalności, która wiąże się z możliwymi naruszeniami, uzasadnia większą represyjność tych kar. Niezbędne dla ochrony dróg publicznych jest nie tylko wprowadzenie kar pieniężnych, ale ustalenie ich wysokości na takim poziomie, aby skutecznie zniechęciły one także podmioty zajmujące się zarobkowo przewozem towarów do niepożądanych z punktu widzenia interesu publicznego zachowań.
W doktrynie prawa przyjmuje się, że bezpośrednim celem sankcji administracyjnych, do których niewątpliwie zaliczyć należy kary pieniężne za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia lub z naruszeniem jego warunków, jest spowodowanie dolegliwości dla naruszających określone normy (Z.Kmieciak, Ogólne zasady prawa i postępowania administracyjnego, Warszawa 2000, str. 122-123). Należy również przypomnieć stanowisko Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z dnia 14 czerwca 2004 r. w sprawie SK 21/03 (OTK-A nr 6 z 2004 r., poz. 56) stwierdził, że, aby sankcje administracyjne były skuteczne, muszą być dolegliwe, ale także współmierne w stosunku do charakteru naruszenia prawa i nieuchronne. Ponadto w odniesieniu do kategorii ważnego interesu publicznego chronionego przez Konstytucję konieczne jest stworzenie takiej sytuacji, w której naruszenie prawa staje się dla sprawcy nieopłacalne. Wysokość opłaty (...) powinna zapobiegać kalkulowaniu przez zobowiązanego ewentualnych korzyści płynących z naruszenia prawa.
Powyższe rozważania upoważniają do stwierdzenia, ze przepis art. 13 ust. 2a ustawy o drogach publicznych, który był m. in. podstawą prawną zaskarżonej decyzji organu administracji publicznej nie jest sprzeczny z wyrażoną w art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i wynikającą tez z zasady państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP) zasadą proporcjonalności.
Ponadto, zauważyć należy, że powołany w skardze kasacyjnej wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 kwietnia 1999 r. stwierdzał, iż § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 października 1996 r. w sprawie opłat drogowych (Dz.U. Nr 123, poz. 578 ze zm.)jest niezgodny z art. 2 i art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i nie jest zgodny z art. 13 ust. 4 ustawy z dnia 21 czerwca 1985 r. o drogach publicznych, to jednak uszło uwadze autora skargi kasacyjnej, iż zakwestionowany, akt prawny został wydany na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 13 ust. 4 ustawy o drogach publicznych w brzmieniu sprzed nowelizacji dokonanej art. 15 pkt 7 lit. d ustawy z dnia 21 stycznia 2000 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem administracji publicznej (Dz.U. Nr 12, poz. 136). Powtórzone zatem przez autora skargi kasacyjnej z uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego argumenty wskazujące na naruszenie zasady proporcjonalności, w stanie prawnym z dnia wydania decyzji przez Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia 30 września 2002 r. były nieaktualne. W tym czasie sankcją administracyjną, jaką mógł zastosować organ celny w stosunku do przewoźnika naruszającego przepisy była sankcja określona w art. 13 ust. 2a ustawy o drogach publicznych, a więc kara pieniężna.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw oddalił.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI