OSK 1848/04

OSK 1848/04 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2005-07-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2004-12-14
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Janina Antosiewicz /przewodniczący/
Stanisław Nowakowski
Zbigniew Rausz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6035 Opłaty i kary za przejazd pojazdem nienormatywnym
Hasła tematyczne
Drogi publiczne
Sygn. powiązane
III SA/Lu 214/04 - Wyrok WSA w Lublinie z 2004-09-07
Skarżony organ
Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 1993 nr 55 poz 248
art. 8 pkt 1, art. 8 pkt 2
Ustawa z dnia 3 kwietnia 1993 r. Prawo o miarach.
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janina Antosiewicz, Sędziowie NSA Stanisław Nowakowski, Zbigniew Rausz (spr.), Protokolant Justyna Nawrocka, po rozpoznaniu w dniu 26 lipca 2005 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Celnej w B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 7 września 2004 r. sygn. akt III SA/Lu 214/04 w sprawie ze skargi Janusza P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia 23 lutego 2004 r. (...) w przedmiocie kary za przejazd pojazdem nienormatywnym oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z 7 września 2004 r. III SA/Lu 214/04 uchylił decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z 23 lutego 2004 r. (...) oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w K. z 4 lipca 2002 r. (...) w przedmiocie kary za przejazd pojazdem nienormatywnym.
W uzasadnieniu wyroku Sąd podniósł, że Dyrektor Izby Celnej w B. zaskarżoną decyzją wydaną w oparciu o art. 138 par. 1 pkt 1 Kpa, art. 13 ust. 2 pkt 3, ust. 2a i ust. 2b, art. 40b ust. 2 ustawy z 21.03.1985 r. o drogach publicznych /Dz.U. 2000 nr 71 poz. 838 ze zm./ oraz par. 5 ust. 4 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 1.04.1999 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia /Dz.U. nr 44 poz. 432 ze zm./ utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w K. z 24.07.2002 r. nakładającą na Janusza P. karę za przejazd pojazdem nienormatywnym.
Uzasadniając swe rozstrzygnięcie organ I instancji podniósł, że podczas kontroli środka przewozowego - ciągnika z naczepą (...) wyjeżdżającego z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przeprowadzonej 4.07.2002 r. przez funkcjonariuszy Urzędu Celnego w K., polegającej na dokonaniu pomiaru dynamicznego obciążenia osi pojazdu oraz jego masy całkowitej stwierdzono, że organowi celnemu nie przedstawiono zezwolenia na przejazd pojazdu nienormatywnego.
Od decyzji tej strona wniosła odwołanie, zarzucając organowi celnemu wydanie decyzji z naruszeniem przepisów proceduralnych. Organ odwoławczy nie podzielił zarzutów odwołania. Dyrektor Izby Celnej w B. stwierdził, iż czynności ważenia dokonano wagą samochodową do wyznaczania dynamicznego obciążenia osi pojazdów znak typu RPT 98233 posiadającą ważne świadectwo legalizacyjne z 31.10.2001 wydane przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar w S.
Wagi tego typu zostały zatwierdzone do wyznaczania dynamicznego obciążenia osi pojazdów przez Prezesa Głównego Urzędu Miar na mocy decyzji (...) z 14.09.1998 r. Z protokołu kontroli pojazdu wyjeżdżającego z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie wynika, żeby w chwili dokonywania pomiarów, waga sygnalizowała jakiekolwiek nieprawidłowości. W związku z tym uznać należy - zdaniem organu - że czynność ważenia przeprowadzona była prawidłowo, ponieważ program komputerowy przeznaczony dla takiego badania obciążenia pojazdów, jest tak opracowany, że każda nieprawidłowość w toku ważenia jest sygnalizowana, a proces ważenia zostaje przerwany.
Taka sytuacja nie miała miejsca w niniejszym przypadku, co dowodzi prawidłowości ustaleń. Ponadto kierowca wykonujący transport podpisujący protokół - stanowiący załącznik do decyzji - z kontroli pojazdu wyjeżdżającego z terytorium Rzeczypospolitej, nie zgłosił w nim żadnych uwag. Co zaś do zarzutu strony dotyczącego uniemożliwienia jej wzięcia czynnego udziału w postępowaniu, organ wyjaśnił, iż każda osoba podejmująca się prowadzenia działalności gospodarczej czyni to na własny rachunek i odpowiedzialność. Osoba prowadząca taką działalność winna być świadoma, iż obowiązana jest uwzględnić w programie działania obowiązujący system prawny i przyswoić sobie wynikające z ustaw obowiązki, jak również specyfikę rozwiązań poszczególnych ustaw. Przepisy cytowanej ustawy o drogach publicznych, jak i innych ustaw np. ustawy z 20.06.1997 r. - Prawo o ruchu drogowym czy ustawy o transporcie drogowym - nakładają na użytkowników dróg szereg obowiązków dotyczących m.in. wymogów technicznych pojazdów, które to wymogi muszą być stosowane przez adresatów, do których są kierowane.
Na ww. decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. skargę złożył Janusz P., zarzucając w niej organom celnym naruszenie przepisów postępowania i niewłaściwe zastosowanie norm materialnoprawnych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
W ocenie Sądu zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji - zapadły z naruszeniem przepisów postępowania, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jest oczywiste - zdaniem Sądu -że wydanie decyzji w przedmiocie pobrania kary pieniężnej za przejazd środka przewozowego po drogach publicznych bez właściwego zezwolenia, wymaga prawidłowego ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego, co z kolei uzależnione jest od właściwego zebrania dowodów, a następnie ich wszechstronnego rozważenia i oceny, zgodnie z zasadami określonymi w przepisach art. 7, 77 par. 1 i 80 Kpa. Jak wynika z postępowania administracyjnego, jedynym dowodem jako posłużył organowi administracji do poczynienia ustalenia stanu faktycznego w zakresie przejazdu po drodze publicznej pojazdu o naciskach osi przekraczających wielkości określone w odrębnych przepisach - był dowód z pomiaru wielkości fizycznej, a mianowicie obciążenia, jakie wywierały osie tego pojazdu na pomost wagi. Wynik owego pomiaru został uwidoczniony na dokumentach - wydrukach komputerowych, wykonanych w trakcie dwukrotnego ważenia, które m.in. zawierają dane o dacie i numerze ważenia, numerze pojazdu i jego masie.
Pomiar obciążenia dokonany został - jak podnosi organ - przy użyciu wagi samochodowej służącej do wyznaczania dynamicznego obciążenia osi pojazdu, co do której Naczelnik Obwodowego Urzędu Miar w S. w dniu 31.10.2001 r. wydał stosowne świadectwo legalizacji. Nie przesądza to jednak w ocenie Sądu o prawidłowości przeprowadzenia dowodu z pomiaru obciążenia, jakie wywierały osie pojazdu na pomost wagi, bowiem ów pomiar musi spełniać jeszcze inne wymogi przewidziane prawem, poza oczywistym wymogiem posłużenia się wagą posiadającą świadectwo legalizacji. Chodzi tu w szczególności o wymóg zachowania przewidzianej prawem procedury przy przeprowadzaniu pomiaru, co w przepisach ustawy z 11.05.2001 r.- Prawo o miarach /Dz.U. nr 63 poz. 636 ze zm./ określone jest jako tzw. wymagania metrologiczne, którym powinny odpowiadać przyrządy pomiarowe podlegające prawnej kontroli metrologicznej przy uwzględnieniu rodzajów dowodów tej kontroli, a także warunków właściwego stosowania i warunków technicznych ich użytkowania /art. 9 pkt 3 cyt. ustawy/. Owe wymagania skonkretyzowane zostały w akcie wykonawczym do cyt. ustawy, a mianowicie rozporządzeniu właściwego ministra, które wydane zostało dopiero w dniu 10.02.2004 r. /rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 10.02.2004 r. w sprawie wymagań metrologicznych, którym powinny odpowiadać wagi samochodowe do ważenia pojazdów w ruchu /Dz.U. nr 35 poz. 326/.
Rozporządzenie to weszło w życie z dniem 13.03.2004 r. co oznacza, że pomiędzy wejściem w życie ustawy z 11.05.2001 r. o miarach /1.01.2003 r./ a dniem 13.03.2004 r. nie istniały prawnie wiążące przepisy metrologiczne, których stosowanie przez organ administracyjny, zarówno w dacie dokonania pomiaru jak i obecnie ma charakter obligatoryjny, co wprost wynika z obowiązku nałożonego przez ustawodawcę /art. 1, art. 2 ust. 1 pkt 2, w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 4 cyt. ustawy - Prawo o miarach/.
Sąd podkreślił, że jakkolwiek Prezes Głównego Urzędu Miar w dniu 22.12.2000 r. wydał zarządzenie Nr 39 w sprawie wprowadzenia przepisów metrologicznych o wagach samochodowych do ważenia pojazdów w ruchu /Dz.Urz. Miar i Probiernictwa nr 6 poz. 40/ na podstawie upoważnienia ustawowego zawartego w przepisie art. 8 pkt 1 ustawy z 3.04.1993 r. Prawo o miarach w jego brzmieniu obowiązującym do dnia 29.03.2001 r., to jednak okoliczność ta pozostaje bez wpływu na ocenę legalności działalności organów administracji w niniejszej sprawie z poniższych powodów. W myśl art. 87 ust. 1 Konstytucji RP źródłami powszechnie obowiązującego prawa są: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia. Stosownie zaś do art. 92 ust. 1 Konstytucji, rozporządzenia są wydawane przez organ wskazane w Konstytucji na podstawie szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania. W świetle wskazanych norm konstytucyjnych, nie budzi wątpliwości, że zarządzenie Prezesa Głównego Urzędu Miar nr 39 z 22.12.2000 r. nie stanowi źródła prawa powszechnie obowiązującego. Przyjmując nawet domniemanie legalności owego aktu prawnego, zauważyć należy, że zarządzenie to miało charakter wewnętrzny i obowiązywało tylko jednostki organizacyjne podległe organowi wydającemu ten akt i nie mogło stanowić podstawy decyzji wobec obywateli, osób prawnych oraz innych podmiotów /art. 93 ust. 1 i 2 Konstytucji/. Co więcej, z mocy przepisu art. 47 ustawy z 22.12.2000 r. o zmianie niektórych upoważnień ustawowych do wydawania aktów normatywnych oraz o zmianie niektórych ustaw /Dz.U. nr 120 poz. 1268/ dokonana została nowelizacja art. 8 ustawy z 3.04.1993 r. Prawo o miarach i upoważnienie do wydawania przepisów wykonawczych przyznane zostało Radzie Ministrów - w drodze rozporządzenia.
Następnie na mocy przepisu art. 11 ustawy z dnia 21.12.2001 r. o zmianie ustawy o organizacji i trybie pracy Rady Ministrów oraz o zakresie działania ministrów, ustawy o działach administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw /Dz.U. nr 154 poz. 1800/ dokonana została kolejna nowelizacja art. 8 cyt. ustawy z 3.04.1993 r. - Prawo o miarach i upoważnienie do wydania przepisów wykonawczych przyznane zostało ministrowi właściwemu do spraw gospodarki - w drodze rozporządzenia. Jakkolwiek ustawa ta zawiera przepis przejściowy /art. 51/,w myśl którego do czasu wydania przepisów wykonawczych na podstawie upoważnień zmienionych tą ustawą, zachowały moc przepisy dotychczasowe, o ile nie były sprzeczne z ta ustawą, to jednocześnie ustawodawca dopuścił taką możliwość na okres nie dłuższy niż do 3.06.2002 r. Oznacza to, że na skutek derogacji zawartej w tym przepisie pośredniej, omawiane zarządzenie Prezesa Głównego Urzędu Miar, niezależnie od przytoczonych wyżej zarzutów rangi konstytucyjnej, musiało utracić swoją moc najpóźniej z upływem dnia 30.06.2002 r. Po tej dacie, aż do wejścia w życie rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 10.02.2004 r. w sprawie wymagań metrologicznych, którym powinny odpowiadać wagi samochodowe do ważenia pojazdów w ruchu - tj. 13.03.2004 r. - brak było jakichkolwiek przepisów metrologicznych, na podstawie których organy administracji mogłyby dokonywać pomiarów w zakresie niezbędnym do ustalenia opłaty drogowej określonej w art. 13 ust. 2 pkt 3 ustawy z 21.03.1985 r. o drogach publicznych. Niezależnie od powyższego, Sąd wskazał także na inne istotne uchybienia organów administracji, które miały miejsce w niniejszej sprawie. Chodzi tu w szczególności o kwestię wydania decyzji przez organ I instancji bez zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu i bez umożliwienia - przed wydaniem decyzji - wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań /art. 10 par. 1 Kpa/. Organ administracji nie mógł odstąpić od tej zasady, gdyż brak było przesłanek określonych w par. 2 art. 10 Kpa. Ponadto decyzje organu I instancji doręczono kierowcy pojazdu, który nie był przedstawicielem strony, jak też ustanowionym pełnomocnikiem, co naruszało przepis art. 40 Kpa.
W tym stanie rzeczy stwierdzić należy - zdaniem Sądu - że organu administracji publicznej obu instancji naruszyły podstawowe zasady postępowania administracyjnego określone w przepisach art. 10 par. 1, art. 40 par. 1, art. 45 oraz art. 61 par. 4 Kpa. Zwrócił też Sąd uwagę na fakt przytoczenia przez organ II-ej instancji nieaktualnych przepisów prawnych, a to art. 13 ust. 2 pkt 3, ust. 2a i ust. 2b ustawy z 21.03.1985 r. o drogach publicznych, podczas gdy został on zmieniony ustawą z 14.11.2003 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw /Dz.U. nr 200 poz. 1453/, która weszła w życie 24.11.2003 r.
Od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, skargę kasacyjną wniósł Dyrektor Izby Celnej w B. reprezentowany przez radcę prawnego Krzysztofa Z., zaskarżając wyrok ten w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
1/ naruszenia przepisów prawa, a w szczególności:
a/ art. 87 ust. 1, art. 92 ust. 1 i 2, art. 93 i art. 241 ust. 6 Konstytucji RP, art. 75 ust. 1-4 ustawy z 22.12. 2000 r. o zmianie niektórych upoważnień ustawowych do wykonania aktów normatywnych oraz o zmianie niektórych ustaw /Dz.U. nr 120 poz. 1268/, art. 8 ustawy z 3.04.1993 r. Prawo o miarach /Dz.U. nr 56 poz. 248 ze zm./. art. 9 pkt 3, art. 27 i 29 ustawy z 11.05.2001 r. Prawo o miarach /Dz.U. nr 63 poz. 636 ze zm./, poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że zarządzenie Nr 39 Prezesa Głównego Urzędu Miar z 22.12.2000 r. w sprawie wprowadzenia przepisów metrologicznych o wagach samochodowych do ważenia pojazdów w ruchu /Dz.Urz. Miar i Probiernictwa nr 6 poz. 40/ nie może mieć zastosowania w niniejszej sprawie, a w dniu 4.05.2002 r. brak było jakichkolwiek przepisów metrologicznych na podstawie których organy administracji mogły dokonywać pomiarów w zakresie niezbędnym do ustalenia opłaty drogowej określonej w art. 13 ust. 2 pkt 3 ustawy z 21.03.1985 r. o drogach publicznych,
b/ art. 13 ust. 2 pkt 3, ust. 2a i ust. 2b ustawy z 21.03.1985 r. o drogach publicznych /Dz.U. 2000 nr 71 poz. 838 ze zm./ poprzez błędną wykładnię art. 10 ustawy z 14.11.2003 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw /Dz.U. nr 200 poz. 1953/ polegającą na przyjęciu, że do postępowań administracyjnych wszczętych, a nie zakończonych decyzją ostateczna, stosuje się przepisy nowe,
c/ art. art. 7, 77 par. 1, 80 oraz 10 par. 1, 40 par. 1 i 61 par. 4 Kpa, poprzez niewłaściwe ich zastosowanie w niniejszej sprawie, skutkujące stwierdzeniem, że doszło do ich naruszenia,
2/ naruszenie przepisów ustawy z 30.08.2002 r. - Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/, a w szczególności art. 133 par. 1 zdanie 1 poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego, z pominięciem części materiału dowodowego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, oraz naruszenie art. 141 par. 4 poprzez nienależyte wyjaśnienie stanu faktycznego oraz nie zamieszczenie wskazania co do dalszego postępowania.
Z powyższych względów wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi, bądź uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie.
W uzasadnieniu kasacji, wnoszący skargę kasacyjną podniósł, że Sąd uznał, iż mimo dowodu, że ważenie pojazdu odbyło się dwukrotnie i nie wykazało rozbieżności, to dowód ten nie pozwala na wyjaśnienie okoliczności sprawy. Zdaniem organu Sąd dokonując takich ustaleń dopuścił się naruszenia art. 141 par. 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Materiał dowodowy bowiem w pełni potwierdza, że pojazd skarżącego poruszał się po drodze publicznej z przekroczeniem dopuszczalnego nacisku na drugą oś o 10,08 kN, przy czym stosowne zezwolenie nie zostało udzielone. Użyta waga posiadała świadectwo legalizacji, a typ wagi został zatwierdzony do wyznaczenia dynamicznego obciążenia pojazdu. Zasadnie zatem organy przyjęły za miarodajny wynik ważenia w toku kontroli. Sąd kwestionując dowód z ważenia pojazdu nie wskazał, jaki to inny dowód mógłby być od niego bardziej wiarygodny. Oceniając prawidłowość czynności i urządzeń użytych podczas ważenia pojazdu, które stanowiły podstawę wymierzenia kary stwierdził, że odbyły się one na podstawie zarządzenia Nr 39 Prezesa Głównego Urzędu Miar z dnia 22.12.2000 r. w sprawie wprowadzenia przepisów metrologicznych o wagach samochodowych do ważenia pojazdów w ruchu /Dz.Urz. Miar i Probiernictwa nr 6 poz. 40/. Sąd uznał, że zarządzenie to w świetle art. 87 ust. 1, art. 92 ust. 1 i 2 oraz art. 93 Konstytucji RP nie może stanowić podstawy decyzji wobec obywateli, osób prawnych i innych podmiotów. Nie zauważył Sąd, że zgodnie z art. 27 ustawy z 11.05.2001 r. - Prawo o miarach, która weszła w życie z dniem 1.01.2003 r. "Przyrządy pomiarowe zalegalizowane lub uwierzytelnione przed dniem wejścia w życie ustawy, niespełniające jej przepisów, mogą być nadal legalizowane, o ile spełniają wymagania dotychczasowych przepisów, lecz nie dłużej niż przez 10 lat od wejścia w życie ustawy.
Według natomiast art. 29 tej ustawy prawna kontrola metrologiczna odbywa się na podstawie przepisów dotychczasowych, nie dłużej niż przez 1 rok. Stąd też Sąd dowolnie przyjął, że zarządzenie nr 39 utraciło moc z dniem 30.06.2002 r. Pomiar odbył się przy użyciu wagi, która spełniała wymogi techniczne na dzień przeprowadzenia badania i była sprawna. Wynik ważenia dynamicznego pojazdu jest drukowany przez urządzenie elektroniczne zainstalowane na wadze. Dla zapewnienia prawidłowego wjazdu na urządzenie pomiarowe, zamontowane są specjalne oznaczenia wskazujące sposób wykonania czynności przejazdu, a wynik ważenia uzyskiwany jest za pomocą programu komputerowego. W przypadku nieprawidłowego przejazdu przez punkt kontrolny, komputer sygnalizuje tę nieprawidłowość, przerywając proces ważenia oraz komunikuje o konieczności ponownego przejazdu przez wagę. Z wydruku ważenia nie wynika, by w chwili dokonywania pomiaru, waga sygnalizowała jakieś nieprawidłowości. Z przepisów nie wynika do tego obowiązek wskazywania w decyzji administracyjnej uregulowań prawnych dotyczących urządzeń pomiarowych i techniki dokonywania pomiaru, a organy celne w decyzjach nie wskazywały ww. zarządzenia jako podstawy prawnej.
Zarządzenie to zostało wydane po wejściu w życie ustawy konstytucyjnej na podstawie delegacji zawartej w art. 8 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 3.04.1993 r. - Prawo o miarach, która w wersji obowiązującej do 29.03.2001 r. upoważniła do tego Prezesa Urzędu. Na podstawie art. 75 ust. 2 ustawy z 22.12.2000 r. o zmianie niektórych upoważnień ustawowych do wydawania aktów normatywnych oraz o zmianie niektórych ustaw /Dz.U. nr 120 poz. 1268/ zarządzenie, o którym mowa zachowało swą ważność. Z dniem wejścia w życie tej ustawy tj. 30.03.2001 r. straciły moc obowiązującą niektóre akty normatywne administracji rządowej, ale tylko te, które wydane zostały przed wejściem w życie ustawy zasadniczej i których wykaz został zamieszczony w Monitorze Polskim. W dniu 31.12.2001 r. zostało zamieszczone obwieszczenie Rady Ministrów z 18.12.2001 r. /M.P. nr 47 poz. 781/ zawierające wykaz aktów prawnych, które utraciły moc obowiązującą z chwilą wejścia w życie ww. ustawy. W obwieszczeniu tym nie zostało wymienione ww. zarządzenie Nr 39. Wnioskować z tego należy, że nie utraciło ono mocy. W dniu 1.01.2003 r. weszła w życie ustawa z 11.05.2001 r. Prawo o miarach /Dz.U. nr 63 poz. 636 ze zm./. W art. 27 tej ustawy ustawodawca zapewnił, że "Przyrządy pomiarowe zalegalizowane lub uwierzytelnione przed dniem wejścia w życie ustawy, niespełniające jej przepisów, mogą być nadal legalizowane, o ile spełniają wymagania dotychczasowych przepisów, lecz nie dłużej niż przez 10 lat od dnia wejścia w życie ustawy". Podobne zapisy istniały w przepisach wcześniejszych. Brak stosownego rozporządzenia Rady Ministrów czy właściwego Ministra, nie dyskwalifikował więc tych przyrządów, ani też dokonanych czynności.
W tym zakresie miały zastosowanie przepisy dotychczasowe.
Wyrok NSA narusza art. 133 par. 1 zdanie pierwsze ustawy z 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, gdyż pomija znaczną część akt sprawy oraz nie zasadnie podważa pomiar dokonany na wadze.
Wyrok ten narusza również art. 141 par. 4 tej ustawy, nakładający na Sąd obowiązek zamieszczenia w uzasadnieniu wyroku wyjaśnienia sprawy, a nie jej zagmatwania.
Sąd w uzasadnieniu wyroku nie zamieścił również wskazań co do dalszego postępowania, gdyż organy zebrały pełny materiał dowodowy i oceniły go w pełni i z tego względu nie ma żadnej konieczności jego uzupełnienia. Organy celne przy rozpoznawaniu sprawy dopuściły wszystkie dowody, które mogły przyczynić się do wyjaśnienia sprawy i poddały je stosownej analizie w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Wynik ważenia i odmowa podpisania protokółu przez przedstawiciela strony, jakim był kierowca, potwierdzają jego wiarygodność.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 10 par. 1, 40 par. 1, art. 61 par. 4 Kpa wnoszący skargę kasacyjna stwierdził, że to Wojciech K. w imieniu skarżącego dokonywał zgłoszenia środka transportowego do procedury wywozu. Tym samym doszło do wszczęcia postępowania w sprawie na jego wniosek. Był on więc również uprawniony do odbioru protokółu i decyzji. Tym samym zarzuty naruszenia tych przepisów stawiane organom administracji są niezasadne. Sąd błędnie zakwalifikował te czynności jako naruszenie wskazanych przepisów. Na skutek wyroków Trybunału Konstytucyjnego z 27.04.1999 r. w sprawie P 7/98 oraz z 10.12.2002 r. w sprawie P 6/02 doszło do zmian w ustawach o transporcie drogowym oraz o drogach publicznych. Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z 10.12.2002 r. nigdzie nie wskazał aby przepisy wykonawcze do obowiązującej wówczas ustawy z 3.04.1993 r. Prawo o miarach, nie mogły być podstawa do dalszego ważenia pojazdów. Nie stwierdzono również, aby brak rozporządzenia dyskwalifikował wszystkie wcześniej zainstalowane wagi i ważenia na nich dokonane. Dzień dokonania kontroli /4.07.2002 r./ jest dniem wszczęcia postępowania w tej sprawie. Decyzja ostateczna została wydana w dniu 23.02.2004 r. Zmiany przepisów ustawy z 21.03. 1985 r. o drogach publicznych /Dz.U. 2000 nr 71 poz. 838 ze zm./ dokonane po wszczęciu postępowania, w tym też ustawą z 14.11.2003 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw /Dz.U. nr 200 poz. 1953/ nie mogły spowodować konieczności stosowania przepisów nowych. Art. 10 ustaw z 14.11.2003 r. stanowi bowiem, że "Do postępowań wszczętych, a nie zakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe. W świetle tego przepisu zarzut Sądu dotyczący przytoczenia przez organ II instancji w rozstrzygnięciu decyzji nieaktualnych przepisów prawnych, nie znajduje uzasadnienia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Na wstępie należy wyjaśnić, że zarządzenie Nr 39 Prezesa Głównego Urzędu Miar z 22.12.2000 r. - w sprawie wprowadzenia przepisów metrologicznych o wagach samochodowych do ważenia pojazdów w ruchu /Dz.Urz. Miar i Probiernictwa nr 6 poz. 40/, wydane w oparciu o delegację ustawową wskazaną w art. 8 pkt 1 i 2 ustawy z 3 kwietnia 1993 r. Prawo o miarach /Dz.U. nr 55 poz. 248 ze zm./ - w świetle przepisów Konstytucji RP jest aktem prawnym o charakterze wewnętrznym. Tym samym zawarte w nim przepisy nie mogą stanowić postawy do wydania decyzji wobec obywateli, osób prawnych oraz innych podmiotów.
I też jak wynika z akt sprawy przepisy powołanego zarządzenia nie stanowiły podstawy prawnej wydania w tej sprawie decyzji przez organy celne. Przepisy omawianego zarządzenia nie odnosiły się do kwestii uprawnień czy obowiązków prawnych stron postępowania administracyjnego, a regulowały zasady prawnej kontroli metrologicznej jakiej poddawane były przyrządy pomiarowe przez organy administracji miar w formie legalizacji, uwierzytelnienia bądź zatwierdzenia typu.
Podkreślić trzeba, że zarówno pod rządami ustawy z 9.04.1993 r. Prawo o miarach /Dz.U. nr 55 poz. 148 ze zm./ jak i obowiązującej od 1 stycznia 2003 r. ustawy z 11.05.2001 r. - Prawo o miarach /Dz.U. 2004 nr 243 poz. 2441/ mogły być użytkowane tylko te przyrządy pomiarowe, które posiadały ważną legalizację.
Istotne jest więc, czy przyrząd pomiarowy - waga, która została użyta w niniejszej sprawie do ważenia przedmiotowego pojazdu w dniu 4.07.2002 r., odpowiadała tym wymogom.
W aktach rozpoznawanej sprawy znajduje się świadectwo legalizacji wagi nieautomatycznej elektronicznej samochodowej do wyznaczania dynamicznego obciążenia osi pojazdów z 31.10.2001 podpisane przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar w S. dotyczące wagi typu RPT 98233, które było ważne do 1.11.2003 r.
Użytkownikiem tej wagi miał być L.Z.D.P.G. w C. Terminal K. Świadectwo to zostało wystawione przez właściwy organ administracji miar na podstawie omawianego zarządzenia Nr 39 Prezesa Głównego Urzędu Miar regulującego - jak zaznaczono - zasady prawnej kontroli metrologicznej, które niewątpliwie w dacie legalizacji wagi obowiązywało. Tak więc waga, której dotyczyło wzmiankowane świadectwo legalizacji od strony formalnoprawnej spełniała wymogi warunkujące dopuszczenie do użytkowania. Nie ma jednak pewności ponieważ kwestia ta nie została przez organy celne wykazana w sposób jednoznaczny, że to właśnie na tej wadze dokonano ważenia w dniu 4.07.2002 r. pojazdu marki Man należącego do P.P.H. "P.". Wprawdzie w świadectwie legalizacyjnym, o którym wyżej mowa zaznaczono, że legalizowana waga znajduje się w Terminalu w K. ale w żadnym z dokumentów stanowiących bezpośrednie dowody w tej sprawie, tj. Protokołu z kontroli pojazdu wyjeżdżającego z terytorium RP z 4.07.2002 r. dotyczącego pojazdu typu Man (...) z naczepą Schmitz oraz wydruków ważenia - tego pojazdu nie wskazano, że ważenie odbywało się właśnie na tej, a nie innej wadze. Protokół z określonej czynności - w tym przypadku ważenia pojazdu samochodowego - winien być sporządzony tak aby z niego wyraźnie wynikało, kto, kiedy, gdzie i jakich czynności dokonał, kto i w jakim charakterze był przy tym obecny, co i w jaki sposób w wyniku tych czynności ustalono. Nie może zatem ulegać wątpliwości, że protokół ma odzwierciedlać przebieg przeprowadzonych przez organ celny czynności. Jeżeli czynność ta dotyczyła ważenia samochodu, to w protokóle powinien być wykazany nie tylko wynik ważenia określonego pojazdu ale też i - przyrząd pomiarowy - waga użyta do tego celu w sposób pozwalający na jej identyfikację.
Same wyniki ważenia mogą w tej sprawie też budzić wątpliwości. Ważenia pojazdu dokonano - jak wskazuje dokumentacja sprawy - dwukrotnie. W obu wydrukach ważenia dane dotyczące drugiej osi i masy pojazdu różnią się. W pierwszym wydruku podano w tej pozycji wielkość 11.700 kg oraz masę pojazdu 37.400 kg, natomiast w drugim w odniesieniu do osi drugiej wykazano 11.650 kg zaś masę pojazdu na 37.350 kg, przy czym ważenie odbywało się w odstępie kilkudziesięciu minutowym. Być może, że ta różnica w wadze jest w granicach dopuszczalnego błędu, ale w takim przypadku organ musi kwestię tę wyraźnie wyjaśnić. Jeżeli wydruk ważenia jest podstawowym dowodem wskazującym, że poddany ważeniu pojazd nie może być uznany za "normatywny", a co za tym idzie, że przewoźnik ma zapłacić z tego tytułu karę - to dowód ten nie może nasuwać żadnych wątpliwości. Dlatego organ celny w uzasadnieniu decyzji wymierzającej karę przewoźnikowi za przejazd pojazdem nienormatywnym, powinien wykazać dlaczego, mimo istniejącej różnicy w wydrukach- o czym wyżej mowa - uznał te wydruki za miarodajne dowody w sprawie. W przeciwnym razie ustalenia organów celnych w tym względzie uznać trzeba za dowolne. Za słuszne zatem należy uznać stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że decyzje organów obu instancji zostały wydane w tej sprawie z naruszeniem przepisów postępowania, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stanowisko zaprezentowane w skardze kasacyjnej odnośnie stosowania art. art. 10 par. 1, 40 par. 1 i 61 par. 4 Kpa jest co najmniej niezrozumiałe. Organy administracji celnej upoważnione zostały przepisami ustawy z 21.03.1985 r. o drogach publicznych /Dz.U. 2000 nr 71 poz. 838 ze zm./ do między innymi pobierania kar pieniężnych w sytuacjach określonych przepisami tej ustawy. Nie ulega wątpliwości, że władcze rozstrzygnięcie organu o nałożeniu na określony podmiot kary pieniężnej na podstawie przepisów ustawy o drogach publicznych, następuje w formie decyzji administracyjnej. Wymieniona ustawa nie normuje natomiast zasad i trybu postępowania administracyjnego, w którym organ wydaje decyzję o wymierzeniu kary. Będą tu miały zatem zastosowanie w pełnym zakresie Przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, a więc i nakładające na organ administracji publicznej bezwzględny obowiązek zapewnienia stronie czynnego udziału w każdym stadium dotyczącego jej postępowania /art. 10 par. 1 Kpa/ po to, by mogła ona zgłosić odpowiednie wnioski dowodowe oraz wypowiedzieć się co do zebranych dowodów i przedstawionych żądań.
W rozpoznawanej sprawie organ celny I instancji przeprowadził postępowanie z pogwałceniem wynikającej z cyt. art. 10 par. 1 Kpa zasady ponieważ nie zapewnił w nim stronie czynnego udziału. W sprawie tej przewoźnika nie powiadomiono o toczącym się postępowaniu, efektem którego było wydanie przez organ celny decyzji wymierzającej przewoźnikowi karę pieniężną. Postawiono go przed faktem dokonanym doręczając decyzję o ukaraniu przewoźnika kierowcy pojazdu nie wyjaśniając przy tym, czy jest on przez swego pracodawcy upoważniony do odbioru pism jako jego przedstawiciel. W niniejszej sprawie w tej właśnie kwestii jednoznacznie wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie w wyroku z 19.09.2003 r. II SA/Lu 1627/02 uchylającym postanowienie Dyrektora Izby Celnej w B. z 4.09.2002 r. stwierdzające, że odwołanie PPH "P." od decyzji organu I instancji zostało złożone po terminie - stwierdzając, że kierowca pojazdu był osobą nieuprawnioną do odbioru decyzji o ukaraniu przewoźnika ponieważ nie był on jego pełnomocnikiem w rozumieniu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Ta ocena prawna stosownie do postanowień art. 30 ustawy z 11.05.1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, wiązała organ odwoławczy w tej sprawie, a mimo to organ ten uznał tak w swej decyzji jak i skardze kasacyjnej, że kierowca był umocowanym przedstawicielem przewoźnika, uprawnionym do działania w jego imieniu, a zatem, że postępowanie przeprowadzone przed organem celnym I instancji było prawidłowe. Naczelny Sąd Administracyjny ma w tej kwestii odmienne zdanie i podziela stanowisko jakie w tej mierze zajął Sąd I instancji. Naruszenie przez organ celny zasady zapewnienia stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania administracyjnego, rzutuje na dokonaną przez ten organ ocenę materiału dowodowego i uznanie danej okoliczności za udowodnioną. Zgodnie bowiem z art. 81 Kpa okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, chyba, że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 10 par. 2. W tej sprawie okoliczności wymienione w art. 10 par. 2 Kpa nie zachodzą co oznacza, że organ celny zobowiązany był zgodnie z art. 10 par. 1 Kpa powiadomić stronę o toczącym się postępowaniu tak, by umożliwić jej udział w postępowaniu i wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego na tle stosowania ww. art. 81 Kpa zarysował się pogląd, że "okoliczności faktyczne ustalone w postępowaniu, w którym strona nie miała możliwości wzięcia udziału i wypowiedzenie się co do przeprowadzonych dowodów, przed wydaniem decyzji - nie mogą być uznane za udowodnione" /por. wyrok NSA z 7.11.1988 r. IV SA 701/88 - GAP 1989 nr 12 s. 42/. Pogląd ten podziela też skład Sądu orzekający w tej sprawie. Przenosząc to stanowisko na grunt sprawy niniejszej stwierdzić trzeba, że w warunkach tej sprawy nie zapewnienie stronie możliwości udziału w postępowaniu i wypowiedzenia się co do dowodów wskazujących, że pojazd do niej należący jest "nienormatywny" - nacisk jednej z osi ważonego pojazdu na drogę przekraczał dopuszczalne normy, co skutkowało wymierzeniem kary - nie pozwala uznać tej okoliczności za udowodnioną. Należy podkreślić, że fakt ustalenia przez organy celne podczas kontroli, że pojazd nie jest "normatywny" stanowi podstawę do wszczęcia postępowania administracyjnego, które należy przeprowadzić z zachowaniem reguł przewidzianych przepisami Kpa.
Powyższe wskazuje, że skarga kasacyjna wniesiona przez Dyrektora Izby Celnej w B. nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Z tego względu na podstawie art. 184 ustawy z 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - skargę tę należało oddalić.