OSK 1429/04

OSK 1429/04 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2004-12-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2004-09-28
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Elżbieta Stebnicka
Izabella Kulig - Maciszewska /przewodniczący sprawozdawca/
Joanna Runge - Lissowska
Symbol z opisem
6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Kombatanci
Sygn. powiązane
II SA/Lu 91/04 - Wyrok WSA w Lublinie z 2004-07-06
Skarżony organ
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 185 par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Tezy
Nie zaświadczenie z archiwum państwowego o dacie urodzenia, ale akt stanu cywilnego jest wyłącznym dowodem daty urodzenia, a dowód ten można obalić tylko w postępowaniu sądowym.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Izabella Kulig-Maciszewska /spr./, Sędziowie NSA Joanna Runge-Lissowska, Elżbieta Stebnicka, Protokolant Urszula Radziuk, po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2004 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 6 lipca 2004 r. sygn. akt II SA/Lu 91/04 w sprawie ze skargi A. Ł. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 29 stycznia 2004 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie 2. odstępuje od zasądzenia od A. Ł. na rzecz Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, wyrokiem z dnia 6 lipca 2004 r., po rozpoznaniu sprawy ze skargi A. Ł. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 29 stycznia 2004 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich, uchylił zaskarżoną decyzję.
Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach:
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 29 stycznia 2004 r. NR [...], na podstawie art. 127 ust. 3 i art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b i c ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jedn. Dz.U. Nr 42, poz. 371 z 2002 r.), po ponownym rozpatrzeniu sprawy na wniosek A. Ł., utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 11 lipca 2003 r. Nr [...] odmawiającą uchylenia decyzji ostatecznej o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich.
Kierownik Urzędu wskazywał w zaskarżonej decyzji, iż strona występując z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie nie podnosiła żadnych nowych okoliczności, czy to faktycznych, czy to prawnych, które miałyby uzasadniać uchylenie ostatecznej decyzji. W tym względzie, odwołując się do zasady trwałości decyzji administracyjnych i wyjątków od niej, uzasadniających ich wzruszenie, wskazano na przepis art. 154 kpa, zgodnie z którym decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji państwowej, który ją wydał lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Podnosząc, iż przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego nie definiują pojęcia "słusznego interesu strony", Kierownik Urzędu uznał, że słuszny interes strony nie może się jednak sprowadzać do naruszenia innych przepisów prawa, którymi w przedmiotowej sprawie są przepisy art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b i c ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, określające warunki przyznania uprawnień kombatanckich, których A. Ł. – zdaniem organu nie spełniał.
Sygn. akt OSK 1429/04
Jednocześnie, odwołując się do przepisu § 5 rozporządzenia z 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz.U. Nr 106, poz. 1154), który wymienia miejsca odosobnienia określone w art. 14 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o kombatantach, wskazano, iż obóz w Zamościu – w którym przebywał skarżący – nie został wymieniony w tymże przepisie, a wymieniony został w § 6 tegoż rozporządzenia wyliczającym miejsca odosobnienia określone w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o kombatantach, w których pobyt dzieci do lat 14 miała charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Skoro zatem, A. Ł. w czasie pobytu w obozie w Zamościu ukończył 15 lat, to nie może mieć zastosowania w jego sytuacji wskazany przepis art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy, co tym samym, zdaniem Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uzasadniało wydanie decyzji o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich..
A. Ł. złożył skargę na powyższą decyzję organu, wnosząc o jej uchylenie i ponowne rozpatrzenie sprawy. Zaskarżonej decyzji zarzucał naruszenie przepisów prawa, wyrażające się, w tym, iż rozporządzenie z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości, do którego w uzasadnieniu decyzji odwoływał się Organ, wydane zostało z przekroczeniem, określonego w przepisie upoważniającym, art. 8 ust. 1 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, podmiotowego oraz przedmiotowego zakresu delegacji.
Ponadto, w piśmie procesowym z dnia 22 czerwca 2004 r., skarżący zarzucał zaskarżonej decyzji rażące naruszenie prawa przez przyjęcie, że za zmianą decyzji ostatecznej z 11 września 1997 r. nie przemawia słuszny interes strony, w sytuacji gdy organ administracji nie dokonał w tym względzie żadnej analizy, zwłaszcza w zakresie odnoszącym się do udzielenia odpowiedzi na pytanie, dlaczego skarżący mimo ukończenia 15 roku przebywał w obozie przesiedleńczym, w którym przebywać miały wyłącznie dzieci do lat 14. Uzasadniając szeroko swoje stanowisko w tym względzie i odwołując się ponadto do treści zawiadomienia z Archiwum Państwowego w Lublinie z dnia 3 kwietnia 2003 r., z którego wynika, iż na podstawie ówczesnych dokumentów skarżący w dacie wysiedlenia i w czasie pobytu w obozie z Zamościu miał 10 lat, skarżący podnosił również, iż w rezultacie niczym nieuzasadnionego bardzo długotrwałego rozpatrywania jego sprawy, doszło do niekorzystnej
Sygn. akt OSK 1429/04
dla niego zmiany przepisów ustawy, co nie miałoby jednak znaczenia z punktu widzenia jego statusu kombatanckiego, gdyby sprawa została załatwiona w ustawowym terminie.
W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie – uchylając zaskarżoną decyzję wyrokiem z dnia 6 lipca 2004 r. – stwierdził, że skarga A. Ł., o ile wnosi on o uchylenie zaskarżonej decyzji jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie.
W przekonaniu Sądu, kontrola zaskarżonej decyzji zgodnie z zasadami wyrażonymi w
ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami
administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) prowadzi do wniosku, iż wydana ona została z naruszeniem przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy.
W przekonaniu Sądu, punktem wyjścia dla oceny zgodności z prawem zaskarżonej
decyzji jest niewątpliwie przepis art. 9 kpa stanowiący, iż "Organy administracji publicznej są
obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach
faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Orany czuwają nad tym, aby strony
[...] nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im
niezbędnych wyjaśnień i wskazówek." W świetle stanowiska Sądu Najwyższego z 23 lipca
1992 r., sygn. akt III ARN 40/92 poza sporem jest, iż obowiązek informowania i wyjaśniania
stronom przez organ prowadzący postępowanie całokształtu okoliczności, tak faktycznych,
jak i prawnych toczącej się sprawy powinien być rozumiany, tak szeroko, jak to jest tylko
możliwe. Nie budzi przy tym żadnych wątpliwości, iż korelatem tego jak najszerzej
rozumianego obowiązku, jest również, jak to podkreślono w wyroku NSA z 20 lipca 1981 r., sygn. akt SA 1478/81, wynikający z zasady informowania stron przez organ administracji,
bezwzględny zakaz wykorzystywania przez organy administracji nieznajomości prawa przez
obywateli, względnie przerzucania skutków nieznajomości prawa przez urzędników na obywateli. W przekonaniu Sądu, nie może budzić żadnych wątpliwości, iż sądząc z lektury akt sprawy, zasada wyrażona w przepisie art. 9 kpa, w wyżej nadanym jej rozumieniu, została naruszona, a organ nie sprostał w toczącym się postępowaniu standardom wynikającym z
Sygn. akt OSK 1429/04
tejże zasady. Poza sporem jest również, że naruszona została wyrażona na gruncie przepisu art. 6 kpa zasada praworządności, na przestrzeganie, której w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji powoływał się organ administracji.
Pierwotna decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 28 czerwca 1995 r. została uchylona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie z dnia 9 maja 1996 r. sygn. akt SA/Lu 141495. Zdaniem Sądu pogląd prawny wyrażony w tym wyroku nie stracił nic ze swej aktualności, w zakresie odnoszącym się do ustalenia szczegółowych przesłanek od spełnienia, których uzależnione było rozstrzygnięcie o statusie kombatanckim wnioskodawcy. Należało więc uznać, iż wykaz miejsc odosobnienia spełniających kryteria ustawowe wydany został z wyraźnym przekroczeniem przedmiotowego zakresu delegacji przepisu art. 8 ust. l pkt. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. W tym kontekście pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie koresponduje ze stanowiskiem Sądu Najwyższego Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrażonym w wyroku z dnia 5 lipca 1996 r. sygn. akt III ARN 17/96, w świetle, którego "W myśl art. 8 ust. l pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 [...] Główna Komisja Badania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu - instytut Pamięci Narodowej uprawniona jest tylko do wyrażania opinii, co do charakteru miejsc odosobnienia [...]. Nie jest natomiast uprawniona do określania wieku osób przebywających w tych miejscach jako przesłanki prawa do świadczeń przewidzianych w tej ustawie. [...] opinia Komisji nie jest wiążąca dla Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych ani dla Sadu orzekającego w sprawie, tym bardziej nie Jest wiążąca w części, w której Komisja przekroczyła kompetencje zakreślone ustawą [...]".
Konsekwencją wydanego przez Naczelny Sąd Administracyjny wyroku uchylającego zaskarżoną decyzję i zawartej w jego uzasadnieniu ocenie prawnej było związanie nimi Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, a związanie to wyraźnie wynikało z przepisu art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.). Tymczasem, jak wynika z akt sprawy, zwłoka organu administracji w załatwieniu sprawy wnioskodawcy skutkowała wystąpieniem przez A. Ł. w dniu 5 marca 1997 r. ze skargą na bezczynność Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, która to skarga została uwzględniona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 lipca 1997 r. sygn. akt II SAB/Lu 12/97 zobowiązującym Kierownika Urzędu do wydania decyzji
Sygn. akt OSK 1429/04
rozstrzygającej w sprawie w terminie 14 dni od daty otrzymania wyroku wraz z aktami sprawy. Decyzja taka została wydana w dniu 11 września 1997 r., jednak nastąpiło to w zmienionym już, poczynając od 31 lipca 1997 r. stanie prawnym zdecydowanie pogarszającym sytuację wnioskodawcy A. Ł., w porównaniu ze stanem prawnym obowiązującym w dacie, gdy pierwotnie wystąpił on z wnioskiem o przyznanie mu uprawnień kombatanckich, co wyraziło się w ponownym negatywnym rozstrzygnięciu w jego sprawie - do pkt l ust. l art. 4 ustawy dodana została lit. "c". Skarga A. Ł. na powyższą decyzję została odrzucona z przyczyn formalnych wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie z dnia 12 marca 1999 r. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego okolicznością potwierdzającą wadliwość procedowania w sprawie organu administracji jest wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie z dnia 14 października 1999 r. sygn. akt II SAB/Lu 19/99 zobowiązujący Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych do rozstrzygnięcia w terminie jednego miesiąca wniosku A. Ł. o ponowne rozpatrzenie sprawy. W konsekwencji wniosek ten nie został rozpoznany , bowiem został zgłoszony z uchybieniem ustawowego terminu. Postanowienie w tym zakresie było przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Lublinie, który wyrokiem z dnia 6 marca 2001 r. oddalił skargę A. Ł. na postanowienie z dnia 19 kwietnia 2000r. Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych wydanego w trybie art. 134 kpa.
W związku z wnioskiem A. Ł. o zmianę decyzji z dnia 11 września 1997 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 11 listopada 2003 r., na podstawie przepisu art. 154 § l i 2 kpa w związku z art. 4 ust. l pkt l lit. c oraz art. 22 ust. l i art. 21 ust. l ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego odmówił uchylenia decyzji z dnia 11 września 1997 r. o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia 29 stycznia 2004 r. utrzymał w mocy powyższą decyzję z 11 listopada 2003 r.
W przekonaniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, procedując w sprawie i odwołując się do normatywnego pojęcia "słusznego interesu strony" nie rozważał go i nie uwzględniał przerzucając na stronę postępowania, wszelkie leżące po stronie organu
Sygn. akt OSK 1429/04
nieprawidłowości toczącego się postępowania.
Zdaniem Sądu organ naruszył jednocześnie art. 22 ust. l ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Stanowi on, iż orzekanie w sprawach regulowanych ustawą następuje między innymi na podstawie udokumentowanego wniosku. W przekonaniu Sądu, wniosek A. Ł. czynił zadość warunkom wskazanym w ustawie i był należycie udokumentowany, o czym świadczyło chociażby znajdujące się w aktach sprawy zaświadczenie Archiwum Państwowego w Lublinie (z dnia 20 grudnia 1984 r., jak i z dnia 3 kwietnia 2003 r.) o pobycie wnioskodawcy w obozie przejściowym w Zamościu. Ponadto Sąd stwierdza, że celem wydania zaświadczenia jest urzędowe potwierdzenie faktów lub stanu prawnego poprzez sformalizowanie szczególnego, pod względem mocy dowodowej środka dowodowego w postaci dokumentu urzędowego, którego cechy określa przepis art. 76 § 1 kpa Stanowi on dowód tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone. W związku z tym Sąd I instancji – biorąc pod uwagę wskazaną w zaświadczeniu datę urodzin skarżącego - stwierdził iż nawet uwzględniając obowiązujący stan prawny tj. przepis art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy, który uzyskał moc obowiązującą 31 lipca 1997 r., wnioskodawca spełnia warunki określone tymże przepisem, albowiem, dokumentując zgodnie z art. 22 ust. 1 ustawy wniosek o przyznanie mu uprawnień kombatanckich wykazał, iż w obozie przejściowym w Zamościu przebywał mając mniej niż 14 lat. W przekonaniu Sądu I instancji konfrontując treść wskazanego zaświadczenia z rzeczywistym wiekiem wnioskodawcy nie można było rozstrzygać tej okoliczności na niekorzyść strony. Nieuwzględnienie okoliczności istotnej i korzystnej dla strony, a potwierdzonej tym dokumentem skutkowało naruszeniem art. 75 § l kpa, art. 76 § l kpa, tym samym art. 80 kpa.
Ponadto, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie podzielił zarzut formułowany w skardze A. Ł., wyrażający się w stanowisku, iż zaskarżona decyzja opiera się w istocie rzeczy na akcie wykonawczym do ustawy - rozporządzeniu - wydanym z naruszeniem obowiązujących w tym względzie zasad. Podzielając zasadność tego zarzutu Sąd odwołał się do przepisu art. 92 ust. l i 2 Konstytucji RP. Określa on konstytucyjne warunki legalności rozporządzenia, jako aktu normatywnego wydawanego na podstawie i w celu wykonania ustawy. Są nimi: wydanie rozporządzenia przez uprawniony podmiot o kompetencji prawotwórczej na podstawie wyraźnego upoważnienia zawartego w ustawie. Konfrontując konstytucyjne warunki legalności rozporządzenia, z treścią przepisu art. 8 ust. l ustawy o
Sygn. akt OSK 1429/04
kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, jako przepisu zawierającego upoważnienie do wydania rozporządzenia, z rozporządzeniem z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości, zasadnie należy uznać, iż rozporządzenie to nie czyni zadość wyżej wskazanym warunkom legalności. Wydane ono, bowiem zostało z przekroczeniem zakresu podmiotowego delegacji, tym samym z naruszeniem konstytucyjnego zakazu subdelegacji. Ustawa bowiem, upoważniała do wydania przedmiotowego rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów działającego na wniosek Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, natomiast wydane ono zostało przez Radę Ministrów. Jako takie, nie może ono wiązać Sądu, podległego, co wynika z przepisu art. 178 ust. l ustawy zasadniczej, Konstytucji oraz ustawom. W związku z tym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odmówił zastosowania w sprawie przedmiotowego rozporządzenia, jako niezgodnego z ustawą upoważniającą do jego wydania.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych złożył skargę kasacyjną od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- art. 153 w związku z art. 99 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez przyjęcie, że ocena prawna zawarta w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wiąże organ administracji pomimo istotnej zmiany przepisów prawa, stanowiących podstawę rozstrzygnięcia sprawy;
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a polegające na uchyleniu decyzji z powodu oparcia jej m.in. na przepisach rozporządzenia wydanego przez Radę Ministrów, a nie Prezesa Rady Ministrów w sytuacji, gdy rozporządzenie z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości, zostało wydane przez organ określony w art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy o kombatantach, tj. Prezesa Rady Ministrów;
- art. 145 §1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 154 § 1 kpa polegające na przyjęciu, iż art. 154 § 1 kpa może stanowić podstawę zmiany decyzji w sposób, który prowadziłby do naruszenia obowiązującego porządku prawnego;
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. polegające na uchyleniu decyzji z powołaniem się
Sygn. akt OSK 1429/04
na okoliczności podniesione dopiero w skardze do wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku za art. 75 § 1 i art. 76 § 1 kpa, polegające na przyjęciu, iż przepisy te stanowią podstawę związania organu administracji treścią zaświadczenia archiwum państwowego – co do daty urodzenia osoby fizycznej.
oraz naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b i c w związku z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, polegające na przyjęciu, iż przepisy te stanowić mogą podstawę wydania decyzji w sytuacji niewykonania delegacji ustawowej.
Powołując się na przedstawione zarzuty Organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podano, iż jednym z powodów uchylenia zaskarżonej decyzji był fakt związania organu administracji wyrokiem sądu administracyjnego. Jednakże od dnia wydania wyroku z dnia 9 maja 1996 r. (którym uchylono pierwsze rozstrzygnięcie w tej sprawie) stan prawny uległ istotnej zmianie. Tymczasem zarówno w doktrynie, jak i w judykaturze utrwalony jest pogląd, iż obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu, zachowuje aktualność jedynie do momentu zmiany przepisów prawa. W wyroku z dnia 29 kwietnia 1998 r. sygn. akt I SA 2125/97 Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, iż w sytuacji gdy sąd uchyla decyzję, organ administracji państwowej zobowiązany jest ponownie rozpoznać sprawę i wydać stosowne rozstrzygnięcie z uwzględnieniem stanu faktycznego i prawnego istniejącego w chwili wydania nowej decyzji.
W kwestii wpływu długotrwałości postępowania na zastosowanie nowego stanu prawnego wskazano na zasadę wyrażoną na tle kodeksu postępowania administracyjnego, w myśl której organ administracji ocenia sprawę na podstawie stanu prawnego obowiązującego w dacie wydania decyzji administracyjnej. Oznacza to, iż organ administracji wbrew stanowisku sądu nie jest władny nie zastosować nowego stanu prawnego, zaistniałego w toku postępowania.
Zdaniem Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nieuprawnione jest stanowisko sądu przyjmujące, iż rozporządzenie z 20 września 2001 r. wydane zostało z przekroczeniem subdelegacji ustawowej zawartej w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o kombatantach, gdyż z Dziennika Ustaw wynika, że wydane zostało ono przez Prezesa Rady Ministrów, a nie Radę Ministrów. Zarzut sądu, niewyjaśnienia przez organ daty urodzenia skarżącego, także uznany został za nieskuteczny, gdyż skarżący zgłosił go dopiero
Sygn. akt OSK 1429/04
po ostatecznym zakończeniu postępowania administracyjnego.
W ocenie Organu, zaskarżony wyrok naruszył także prawo materialne poprzez przyjęcie, iż nie było przeszkód, aby Kierownik Urzędu, pomimo braku rozporządzenia wykonawczego do art. 8 ustawy o kombatantach, rozstrzygnął kwestię uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozie. Kwestia ta była już przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który w wyroku z dnia 3 lipca 2001 r. sygn. akt V SA 3357/00 wyraził pogląd, iż "w braku określenia miejsc odosobnienia na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z 1991 r. o kombatantach, nie jest możliwe wydanie decyzji na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b, ponieważ warunkiem stosowania tego przepisu jest określenie miejsc odosobnienia przez właściwy podmiot."
W odpowiedzi na skargę kasacyjną, Aleksander Łepik wniósł o jej oddalenie, uznając zarzuty Organu za chybione. Nie można jego zdaniem, zgodzić się z argumentem, że Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych, na dzień wydania decyzji, tj. na dzień 11 września 1997 r. nie był związany wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie z dnia 9 maja 1996 r. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, ciążący na organie i na sądzie, może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, a także po wzruszeniu wyroku pierwotnego w drodze rewizji nadzwyczajnej. W przedmiotowej sprawie na dzień wydania decyzji obowiązywały przepisy art. 4 ustawy o kombatantach w brzmieniu zmienionym ustawą z dnia 25 kwietnia 1997 r.
Ponadto, w ocenie skarżącego, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych błędnie przy wydawaniu decyzji w sprawie, orzekał na podstawie ustawy o kombatantach zmienionej ustawą z dnia 25 kwietnia 1997 r. Bowiem, w ustawie z dnia 25 kwietnia 1997 r. o zmianie ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. Nr 68, poz. 43) brak jest przepisów przejściowych zawierających zapisy, jakie prawo należy stosować do spraw wszczętych a niezakończonych. Zasadą jest, że organ administracyjny I instancji stosuje przepisy prawa materialnego obowiązujące w dniu wydania decyzji. Przepisy te decydują również o tym, czy i w jakim zakresie organ powinien stosować ewentualne przepisy dawniejsze. Tak też uznał Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w uchwale z dnia 12 marca 2001 r. (OPS 14/00) – w analogicznym stanie prawnym – biorąc pod uwagę zwłokę organu skutkującą dla skarżącego niekorzystną zmianą przepisów, stwierdzając iż należy stosować przepisy obowiązujące w dniu wydania uchylonej decyzji.
Sygn. akt OSK 1429/04
W ocenie A. Ł. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych naruszył także art.75 i nast. kpa, ponieważ opierając się na dowodzie zupełnym, jakim jest zaświadczenie wydane przez Archiwum Państwowe w Lublinie, stanowiące załącznik do wniosku, potwierdzające pobyt skarżącego w obozie przejściowym w Zamościu, nie przeprowadził dowodu przeciwko treści tego dokumentu. Co oznacza, że winien on być podstawą do podjęcia decyzji w niniejszej sprawie.
Skarżący zaznaczył także, iż nie kwestionuje swojej daty urodzenia, podnosi jedynie, że w czasie okupacji na podstawie ówczesnych dokumentów zdaniem władz okupacyjnych miał 10 lat, dlatego zamiast wysłania go do pracy przymusowej, został osadzony w obozie przejściowym w Zamościu. Natomiast sama odmowa przyznania uprawnień kombatanckich uzasadniona wiekiem skarżącego jest niewłaściwa, gdyż ustawa o kombatantach nie uzależniała w ówczesnym stanie prawnym przyznania tych uprawnień od wieku wnioskodawcy.
Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy i w związku z tym podlega uwzględnieniu.
Zasadny jest zarzut naruszenia art. 153 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi co w związku z art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. przepisy wprowadzające ustawę o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. nr 153 poz. 1271 z późn. zm.). Zasada bowiem wiążącej oceny prawnej wyrażonej w ocenie Sądu w danej sprawie tak dla organu, jak i dla Sądu nie może mieć zastosowania w przypadku zmiany stanu prawnego, co słusznie podniesiono w skardze kasacyjnej. Bezsporne natomiast jest , iż wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscy w Lublinie z dnia 9 maja 1996 r., który w ocenie Sądu I instancji zawiera niniejszą ocenę prawną co do przekroczenia uprawnienia ustawowego przez Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych przy sporządzeniu wykazu miejsc odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały do dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, zapadł w innym stanie prawnym. Ocena prawna wyrażona przez Sąd co do wykazu stanowiącego postawę wydanej w dniu 28 czerwca 1995 r. decyzji odnosi się jedynie do tego wykazu tj. do wykazu z dnia 18 marca 1993 r. Jednakże wykaz ten nie stanowił podstawy rozstrzygnięcia przez organ w innej sprawie.
Sygn. akt OSK 1429/04
Wykaz ten nie mógł nawet stanowić podstawy rozstrzygnięcia, bowiem zmienił się stan prawny, który wbrew temu co twierdzi Sąd I instancji musi zostać uwzględniony, przez organ oraz Sąd w niniejszym postępowaniu. Należy bowiem podkreślić , iż postępowanie to dotyczące wprawdzie przyznania uprawnień kombatanckich jest nowym postępowaniem w stosunku do postępowania wywołanego wnioskiem A. Ł. z 1995 r. w którym zapadał wskazany wyrok NSA Ośrodka Zamiejscowego w Lublinie z dnia 9 maja 1996 r. Postępowanie to zakończyło się bowiem ostateczną decyzją Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 11 września 1997 r. odmawiającą przyznania Aleksandrowi Łepikowi uprawnień kombatanckich. Natomiast zmiana stanu prawnego , który wprowadził niekorzystne dla skarżącego rozwiązanie weszła w życie 31 lipca 1997 r. , a więc przed wydaniem powyższej decyzji. Tak więc w tym postępowaniu skarżący mógł podnosić kwestie związane z przewlekłością postępowania i jego konsekwencjami w związku ze zmianą stanu prawnego. Jednakże decyzja z dnia 11 marca 1997 r. weszła do obrotu prawnego jako ostateczna i to z woli skarżącego nie była poddana kontroli w ramach wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a następnie przez Sąd Administracyjny. Natomiast wcześniejsze postępowanie prowadzone było w ramach art. 154 kpa, które jest postępowaniem w naszej sprawie, co nie budzi wątpliwości zarówno w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego , jak i w doktrynie. Przedmiotem postępowania wszczętego w tym trybie jest bowiem ustalenie przesłanek wzruszenia decyzji ostatecznej, a więc jest to nowy przedmiot sprawy w stosunku do t ego którego dotyczyło postępowanie prowadzone wcześniej w zwykłym trybie. Jak to słusznie podniesiono w skardze kasacyjnej w tym postępowaniu Sąd może rozstrzygać o prawach strony biorąc pod uwagę aktualny stan faktyczny i prawny sprawy. Natomiast z wywodów Sądu I instancji wynika, że należało w tej sprawie brać pod uwagę stan prawny , który przestał obowiązywać nie tylko przed wydaniem decyzji w niniejszym postępowaniu prowadzonym w ramach art. 154 kpa, ale również przed wydaniem decyzji ostatecznej z 11 września 1997r., która miałaby ulec uchyleniu lub zmianie w trybie art. 154 kpa. W pełni zasadny jest również zarzut skargi kasacyjnej dotyczący błędnej odmowy zastosowania przez Sąd przepisów rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości ( Dz. U. nr 106 poz. 1154 ). Wbrew obszernemu wywodowi Sądu I instancji rozporządzenie to zostało wydane zgodnie z ustawową delegacją przez Prezesa Rady Ministrów , a nie jak to przyjął Sąd – przez Radę Ministrów. Zgodnie z art. 87 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej
Sygn. akt OSK 1429/04
Polskiej warunkiem wejścia w życie m.in. rozporządzeń jest ich ogłoszenie , a tryb i zasady ogłaszania aktów normatywnych określa ustawa. Ustawą jest ustawa z dnia 20 lipca 2000r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych ( Dz.U. nr 62 poz. 718 z późn.zm.). Zgodnie z art. 9 ust.1 pkt 4 tej ustawy rozporządzenie m.in. Prezesa Rady Ministrów ogłasza się w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z powołanymi przepisami przedmiotowe rozporządzenie z dnia 20 września 2001 r. zostało ogłoszone w Dzienniku Ustaw z 2001 r. nr 106 pod pozycją 1154 i wynika z niego jednoznacznie, że jest rozporządzeniem wydanym przez Prezesa Rady Ministrów zgodnie z ustawową delegacją zawartą w art. 8 ust.1 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych z okresu powojennego.
Zasadny jest również zarzut skargi kasacyjnej dotyczący stanowiska sądu o związaniu organu treścią zaświadczenia archiwum państwowego co do daty urodzenia skarżącego.Bezsporne jest , iż skarżący urodził się 18 lipca 1927 r. Okoliczność ta nie jest przez Aleksandra Łapika kwestionowana i wynika z załączonych dokumentów. Nie toczy się również żadne postępowanie sądowe o niezgodność z prawdą aktu stanu cywilnego w zakresie daty jego urodzenia. Tak więc zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego datą urodzenia A. Ł. jest dzień 18 lipca 1927 roku. Taką też datę musiał brać pod uwagę organ , ale również Sąd. Zgodnie bowiem z powołanym wyżej przepisem akty stanu cywilnego stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych. Tak więc nie zaświadczenie z archiwum państwowego o dacie urodzenia skarżącego , jak błędnie uznał Sąd I instancji, ale akt stanu cywilnego jest wyłącznym dowodem daty urodzenia skarżącego, a dowód ten można obalić tylko w postępowaniu sądowym. Z tych wszystkich względów uznając, iż skarga kasacyjna w zakresie naruszeń przepisów postępowania , które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy ma usprawiedliwione podstawy, Sąd na zasadzie art. 185 §1 Ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153 poz. 1270 z późn. zm.) orzekł jak w sentencji wyroku. Odstępując od zasądzenia od A. Ł. na rzecz Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego Sąd przyjął iż sytuacja materialna i zdrowotna uzasadnia zastosowanie art. 207 §2 w.w. Ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.