OSK 125/04

OSK 125/04 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2004-04-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2004-02-24
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Elżbieta Stebnicka
Jerzy Sulimierski /przewodniczący sprawozdawca/
Zygmunt Niewiadomski
Symbol z opisem
6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 185 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Sulimierski (spr.), Sędziowie NSA Elżbieta Stebnicka, Zygmunt Niewiadomski, Protokolant Mariola Błaszczyk, po rozpoznaniu w 23 kwietnia 2004 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. N. od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 września 2002 r. sygn. akt V SA 3289/01 w sprawie ze skargi A. C. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] listopada 2001 r. Nr [...] w przedmiocie wymeldowania 1. uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie 2. zasądza od A. C. na rzecz M. N. kwotę 500 (pięćset) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, po rozpatrzeniu odwołania A. C. od decyzji Wojewody Śląskiego z dnia [...].09.2001r. odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia [...].09.1997r. orzekającej wymeldowanie A. C. z pobytu stałego w lokalu nr. [...] przy ul. [...] w K., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody Śląskiego, po rozpatrzeniu odwołania A. C. - na podstawie art. 138 § l pkt l. i art. 156 § l k.p.a w zw. z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności (tekst jedn. Dz.U. z 2001 Nr 87, póz. 960) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody Śląskiego.
W uzasadnieniu swojego stanowiska Minister podał między innymi, że na wniosek A. C. i M. N., Prezydent K. decyzją z dnia [...].09.1999r. orzekł wymeldowanie A. C. z pobytu stałego z ww. lokalu. Od powyższej decyzji strony nie wniosły odwołania i decyzja stała się prawomocna.
Wnioskiem z dnia 9.09.1999r. A. C. zwrócił się do Wojewody Śląskiego o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji Prezydenta Miasta K. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, Wojewoda Śląski decyzją z dnia [...].09.2001r. odmówił stwierdzenia nieważności zakwestionowanej decyzji. Z rozstrzygnięciem tym nie zgodził się A. C. i wniósł odwołanie od decyzji nadzorczej.
Po rozpatrzeniu odwołania Minister SWiA utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję i podał w motywach rozstrzygnięcia, że zaskarżona decyzja nie jest dotknięta żadną z wad o których stanowi art. 156 § l k.p.a., bowiem została wydana przez organ właściwy do orzekania w sprawach meldunkowych, przywołano w niej prawidłową podstawę prawną, nie dotyczyła sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, kierowana była do stron postępowania, w dniu jej wydania była wykonalna, jej wykonanie nie stanowiło czynu zagrożonego karą i nie zawierała wad powodujących jej nieważność z mocy prawa. W toku prawidłowo przeprowadzonego postępowania administracyjnego wykazano fakt opuszczenia przedmiotowego lokalu przez A. C. i niedopełnienie przez niego obowiązku zameldowania się na pobyt czasowy w miejscu faktycznego pobytu. W związku z brakiem możliwości ustalenia miejsca pobytu A. C., na wniosek Prezydenta Miasta K. Sąd Rejonowy w K. postanowieniem z dnia 8.07.1997r. sygn. akt Ns 1534/97 ustanowił E. K. przedstawicielem dla osoby nieobecnej, której doręczono decyzję. W świetle powyższego, kwestionowana w postępowaniu nadzorczym decyzja wydana została zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Na decyzję Ministra SWiA A. C. wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego, żądając jej uchylenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, że skarga jest uzasadniona. A. C. wnioskiem z dnia 2.09.1999r. zwrócił się o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta Miasta K. orzekającej o wymeldowaniu skarżącego z pobytu stałego w lokalu przy ul [...] w K., ponieważ mieszkanie to bez jego zgody i udziału w postępowaniu administracyjnym o wymeldowanie z pobytu stałego zostało przekazane przez jego byłą żonę Spółdzielni Mieszkaniowej "P." w K. Skarżący uważa, że skoro był zameldowany w tym mieszkaniu, a mieszkanie to przydzielono jego byłej żonie w trakcie trwania małżeństwa, to przekazanie mieszkania powinno być dokonane za jego zgodą, a postępowanie o wymeldowanie z tego mieszkania toczyć się powinno z jego udziałem.
Skarżący na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym oświadczył, że w 1997r. został bezprawnie pozbawiony dostępu do lokalu, w którym był zameldowany i w którym faktycznie zamieszkiwał wspólnie z byłą żoną. Lokal przejęła Spółdzielnia Mieszkaniowa na podstawie oświadczenia skarżącego "sfałszowanego przez jego byłą żonę". Postępowanie administracyjne w przedmiocie wymeldowania skarżącego z miejsca pobytu stałego przeprowadzono bez jego udziału, ustanawiając w postępowaniu sądowym przedstawiciela celem reprezentowania interesów osoby, której miejsce pobytu jest nieznane.
Wniosek Prezydenta K. z dnia 24.06.1997r. do Sądu Rejonowego w Katowicach o ustanowienie kuratora dla A. C., jako osoby nieznanej z miejsca pobytu stałego, był w ocenie Sądu bezzasadny, ponieważ miejsce pobytu skarżącego z łatwością można było ustalić przy zachowaniu należytej staranności. Skarżący zmuszony do zamieszkania w Ośrodku Pomocy Społecznej w K. został tam zameldowany. O tym fakcie wiedzieli sąsiedzi skarżącego z miejsca jego zameldowania oraz policja. Z racji zameldowania skarżącego na pobyt czasowy w Domu Pomocy Społecznej, mógł wiedzieć o miejscu jego pobytu organ meldunkowy. Poza tym skarżący podniósł, że jego rzeczy osobiste z lokalu przy ul. [...] zostały usunięte przez Spółdzielnię bez jego wiedzy i zgody. Sporny lokal został przydzielony jego byłej żonie przed rozwodem, i z tego faktu skarżący wywodzi tytuł prawny do zamieszkiwania w tym lokalu. W świetle powyższych wyjaśnień, Sąd uznał, że zachodzi prawdopodobieństwo przeprowadzenia postępowania w przedmiocie wymeldowania A. C. z lokalu przy ul. [...] w K. bez jego udziału, przez co naruszony mógł zostać art. 28 k.p.a. i w konsekwencji tego, spełniona być mogła przesłanka określona w art. 156 § l pkt.2 k.pa.. Okoliczność ta, a także okoliczności dotyczące opuszczenia lokalu przez skarżącego i jego prawo do przebywania w nim wymagają ponownego zbadania, z uwzględnieniem wyjaśnień skarżącego złożonych do protokołu rozprawy sądowej oraz z uwzględnieniem stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego w tej sprawie. Postępowanie wyjaśniające w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji powinno w szczególności wnikliwie ocenić okoliczności mogące wskazywać na zaistnienie rażącego naruszania prawa przy wydaniu kwestionowanej decyzji, przy czym należy mieć na uwadze, że rażące naruszenie prawa zachodzi wtedy, gdy treść kwestionowanej decyzji pozostaje w wyraźnej sprzeczności z przepisami prawa i gdy charakter naruszenia prawa powoduje, że decyzja taka nie może być akceptowana, jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. W związku z powyższym. Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.22 ust.2 pkt.3 I art.55 ust.l ustawy z dnia 11 maja 1995r. o NSA (Dz.U. Nr. 74, poz.368 ze zm.), orzekł jak w sentencji zaskarżonej decyzji.
Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie na posiedzeniu niejawnym z wniosku o uzupełnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19.09.2002r. w sprawie ze skargi A. C. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...].11.2001r.Nr [...] w przedmiocie wymeldowania postanowił uzupełnić wyrok z dnia 19.09.2002r. poprzez zasądzenie od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracją na rzecz A. C. 200 zł. ( dwieście) tytułem zwrotu kosztów sądowych na podstawie art. 351 § 3 kpc w związku z art. 59 ustawy o NSA.
Sąd Najwyższy w dniu 7 stycznia 2004 r., wskutek wniesienia rewizji nadzwyczajnej przez Rzecznika Praw Obywatelskich RPO-424840-X-02/TS od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 września 2002 r., sygn. akt V SA 3289/01, zgodnie z art. 102 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1271 ze zm.) umorzył postępowanie w sprawie.
M. N. wniosła skargę kasacyjną od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 września 2002 r. sygn. akt V.SA 32 89/01 i na zasadzie art. 102 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, póz. 1271) - zaskarżyła w całości wymieniony wyżej wyrok, zarzucając, że został on wydany z rażącym naruszeniem przepisów postępowania - tj. art. 80 k.p.a., art. 52 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. nr 74, poz. 368 z późn. zm.) oraz art. 365 § l k.p.c.
W oparciu o powyższe zarzuty wiosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Zaskarżony wyrok wydany został z naruszeniem prawa. Wyjaśnienia wymaga, że w świetle art.52 ust. l obowiązującej w czasie wyrokowania ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, Sąd zobligowany był orzekać na podstawie akt sprawy. W niniejszej sprawie strona postępowania przedstawiła w trakcie posiedzenia Sądu dokumenty potwierdzające fakt zameldowania jej w ostatnim okresie czasu w Domu Noclegowym Ośrodka Pomocy Społecznej w K., a ponadto złożyła wyjaśnienia dotyczące opuszczenia miejsca pobytu stałego i zamieszkania w noclegowni oraz powiadomienia o tym fakcie policji i sąsiadów - na podstawie, których to wyjaśnień, sąd administracyjny doszedł do przekonania, iż miejsce pobytu A. C. można było z łatwością ustalić, a wniosek o ustanowienie dla niego kuratora był bezzasadny. Nie ulega wątpliwości, że doszło tu do naruszenia postanowień art. 52 ustawy o NSA, skoro podstawę orzeczenia Sądu stanowił przede wszystkim dowód z wyjaśnień strony przeprowadzony A. C. na posiedzeniu sądowym, pominięto zaś cały materiał dowodowy zgromadzony przez organy administracji w aktach sprawy. Należy zwrócić uwagę, że Sąd nie dołączył do akt sprawy dokumentów przedstawianych przez A. C. na posiedzeniu sądowym w dniu 19 września 2002 r., ograniczając się wyłącznie do zanotowania w protokole rozprawy, iż A. C. okazał trzy ostatnie potwierdzenia zameldowania na pobyt czasowy. Tym samym uniemożliwione zostało odtworzenie treści okazanych dokumentów. Mając jednak na uwadze, że przedstawione przez skarżącego dokumenty potwierdzają, iż był on zameldowany w domu noclegowym jedynie "w ostatnim okresie czasu" - nie stanowią one dowodu, że wymieniony przebywał w noclegowni także w 1997 r., tj. okresie toczącego się postępowanie w sprawie wymeldowania go z lokalu nr [...] przy ul. [...] w K. W konsekwencji dowód ten nie może prowadzić do wniosku, że "organ administracji mógł łatwo ustalić miejsce pobytu A. C. w trakcie wspomnianego postępowania" Fakt, iż Naczelny Sąd Administracyjny oparł swoje ustalenia dotyczące zameldowania A. C. w Ośrodku Pomocy Społecznej w K. w omawianym okresie i rzekomego powzięcia wiadomości o tym fakcie przez policję oraz jego sąsiadów, wyłącznie na niczym nie popartych wyjaśnieniach skarżącego złożonych na rozprawie przed Sądem, nie biorąc pod uwagę innych dowodów zebranych przez organy administracji - dowodzi naruszenia art.80 k.p.a, który to przepis nakazuje, aby ocena uznania danej okoliczności za udowodnioną, dokonywana była na podstawie całokształtu materiału dowodowego. Zważyć zaś należy, że na rozprawie w postępowaniu kasacyjnym przed NSA w dniu 23 kwietnia 2004 r. przedłożone zostało zaświadczenie Dyrektora MOPS w K., z którego wynika, iż A. C. w okresie postępowania administracyjnego nie korzystał z noclegowni, tak jak oświadczał A. C. na rozprawie przed NSA w 2002 r. Poza tym, z akt sprawy wynika, że noclegownia zostało mu przyznane po raz pierwszy dopiero 15 stycznia 1999 r. Oczywistym wino być w tym stanie sprawy, że - aby swobodna ocena dowodów nie przerodziła się w ocenę dowolną - winna być dokonana zgodnie z zasadami procesowego przepisami prawa procesowego oraz zachowaniem reguł tej oceny. Oznacza to m. in., że winna być oparta na wszechstronnej analizie całokształtu materiału dowodowego, oraz że Sad powinien dokonać oceny znaczenia i wartości dowodów dla toczącej się sprawy, a odmowa wiary określonym dowodom może nastąpić dopiero po wszechstronnym ich rozpatrzeniu i wyjaśnieniu przyczyn takiej ich oceny (jak zauważa się w skardze kasacyjnej). Tymczasem Sąd uznał z naruszeniem przepisów procesowych za udowodnione, iż A. C. w 1997 r. zamieszkał w Ośrodku Pomocy Społecznej w K. i został tam zameldowany, zaś jego sąsiedzi oraz policja wiedzieli o tym fakcie, choć wbrew tym twierdzeniom -z informacji uzyskanych przez organ administracji z Centralnego Biura Adresowego w Warszawie wynikało, że wymieniony zameldowany był wyłącznie w lokalu nr [...] przy ul. [...] w K. (karta nr 29 akt administracyjnych), a nadto policja, pismem z dnia 12 czerwca 1997 r., poinformowała Urząd Miasta w K., że A. C. nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu i miejsca jego pobytu nie udało się ustalić (karta nr 28). Ustaleniom dokonanym przez sąd administracyjny przeczy również notatka kuratora A. C., której treść wskazuje, że sąsiedzi skarżącego oraz administracja budynku przy ul. [...] w K. w rzeczywistości nie wiedzieli gdzie A. C. zamieszkał po wyprowadzeniu się z lokalu, w którym był zameldowany (karta nr 38). Pomimo tych dowodów, w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd je pominął i nie odniósł się w ogóle do nich; nie wyjaśnił, dlaczego nie dał wiary dowodom przeprowadzonym przez organ ewidencji ludności, zaś zeznania skarżącego uznał wyłącznie za wiarygodne. Dodać należy, że w świetle zebranego materiału, noclegownia A. C. została przyznana po raz pierwszy dopiero 15 stycznia 1999 r.
Należy w końcu podkreślić, że wyznaczenie postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia 8 lipca 1997r. sygn. akt Ns 1534/97 dla nieobecnego A. C., zameldowanego na pobyt stały w K. przy ul. [...] przedstawiciela w osobie E. K. - celem reprezentowania interesów nieobecnego postępowaniu jw., z powołaniem się na wywiad środowiskowy o niemożności ustalenia jego miejsca pobytu, opartego o przepisy art. 34 k.p.a-, art. 184 k.r.i op. oraz art. 601 k.p.c – i nie może być dowolnie kwestionowane w postępowaniu sądowo administracyjnym.
Z tych wszystkich względów należało orzec jak w sentencji na podstawie art. 185 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.