IV SA/Wa 2426/06

IV SA/Wa 2426/06 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2007-01-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-12-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Alina Balicka /przewodniczący sprawozdawca/
Marian Wolanin
Marta Laskowska
Symbol z opisem
6291 Nacjonalizacja przemysłu
Skarżony organ
Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Alina Balicka (spr.), Sędziowie asesor WSA Marta Laskowska, asesor WSA Marian Wolanin, Protokolant Artur Dral, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2007 r. sprawy ze skargi Prezydenta Miasta P. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia (...) października 2006 r. nr (...) w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczeń o przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa - skargę oddala -
Uzasadnienie
Minister Gospodarki decyzją z dnia (...) października 2006r. wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 kpa utrzymał w mocy własną decyzję z dnia (...) sierpnia 2006r.
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Minister Gospodarki decyzją z dnia (...) sierpnia 2006r. wydaną na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 157 § 1 i 2 kpa stwierdził nieważność trzech aktów administracyjnych:
1. orzeczenia Nr (...) Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia (...) listopada 1950r. o
przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa w części dotyczącej
przedsiębiorstwa pn. Warsztat Stolarsko - Rzeźbiarski - P. ul.
(...);
2. orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia (...) maja 1952r. wydanego w
porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania
Gospodarczego w sprawie zatwierdzenia protokółu zdawczo - odbiorczego
przedsiębiorstwa: Warsztat Stolarsko - Rzeźbiarski - Wyroby Stolarsko -
rzeźbiarskie - w P. ul. (...);
3. zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia (...) lipca 1950r. w sprawie
ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwami,
w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. Wytwórnia Sprzętów Kościelnych i
Figur w P. ul. (...);
Pismem z dnia 14 września 2006r. Prezydent Miasta P. złożył, w trybie art. 127 § 3 kpa, wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Gospodarki z dnia (...) sierpnia 2006r. podnosząc, że nie zgadza się z poglądem, zgodnie z którym oddanie w użytkowanie wieczyste znacjonalizowanej nieruchomości, położonej w P. przy ul. (...) E. D., nie wywołuje w niniejszej sprawie nieodwracalnych skutków prawnych. Zdaniem Prezydenta Miasta P., ustanowienie na nieruchomości w P. przy ul. (...) prawa użytkowania wieczystego jest bez wątpienia skutkiem prawnym orzeczeń nacjonalizacyjnych, choć skutkiem niebezpośrednim.
Minister Gospodarki ponownie rozpatrując sprawę ustalił następujący stan faktyczny:
Przedsiębiorstwo pn. Wytwórnia Sprzętów Kościelnych i Figur wraz z nieruchomościami, na których było ono zorganizowane w P. przy ul. (...), o łącznej powierzchni 3338 m2 stanowiło własność Drukarni i Księgarni (...) Spółka z o.o. w P.
W 1945 roku zakład stolarski pod firmą: Wytwórnia Sprzętów Kościelnych i Figur, objęła Drukarnia (...) - Przedsiębiorstwo Państwowe Wyodrębnione w P. w formie tymczasowego zarządu państwowego, ustanowiony bowiem tymczasowy zarząd państwowy nad Drukarnią i Księgarnią (...) Sp. z o.o. objął również Wytwórnię Sprzętów Kościelnych i Figur jako jedną z jej oddziałów. Mimo, że w dokumentacji związanej z procesem nacjonalizacji używano dwóch różnych nazw w stosunku do przedmiotowego zakładu, tj.: Wytwórnia Sprzętów Kościelnych i Figur oraz Warsztaty Stolarsko - Rzeźbiarskie, stanowiło ono jedno i to samo przedsiębiorstwo, będące własnością nad Drukarni i Księgarni (...) Sp. z o.o. w P.
Zarządzeniem Przewodniczącego Wojewódzkiej Komisji w P. z dnia 26 lutego 1947r. przedsiębiorstwo pn. Warsztaty stolarsko - rzeźbiarskie P., (...), zostało umieszczone w dwudziestym pierwszym wykazie przedsiębiorstw przechodzących na własność państwa na zasadzie art. 3 ustawy z dnia 3 stycznia 1946r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej / Dz. U. R.P. Nr 3, poz. 17 /, zwanej dalej ustawą nacjonalizacyjną, ogłoszonym w (...) Dzienniku Wojewódzkim z dnia 12 marca 1947r. / Nr 8, poz. 95 /.
Zgodnie z art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej, orzeczenie w trybie tego artykułu mogło nastąpić tylko wówczas, jeżeli przed dniem 31 marca 1947r. zostało wszczęte postępowanie o przejęciu danego przedsiębiorstwa na własność Państwa.
Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 2001 r. sygn. akt III RN 176/00 OSNAP 2001/16/503 datą wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego wobec przedsiębiorstwa na podstawie przepisów art. 2 i art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej jest data ogłoszenia w dzienniku urzędowym województwa wykazu przedsiębiorstw przechodzących na rzecz Państwa lub innych osób prawnych prawa publicznego oraz przejmowanych na własność Państwa.
Skoro za datę wszczęcia postępowania administracyjnego z urzędu należy uważać dzień, w którym strona została poinformowana przez organ o wszczęciu postępowania administracyjnego, to w omawianym przypadku byłby to dzień 12
marca 1947r., czyli data publikacji (...) dziennika Wojewódzkiego Nr 8, w którym opublikowano dwudziesty pierwszy wykaz podlegających nacjonalizacji przedsiębiorstw, w tym także firmy: Warsztaty Stolarsko - rzeźbiarskie P., (...). Oznacza to, że postępowanie w sprawie nacjonalizacji przedmiotowego przedsiębiorstwa zostało wszczęte przed dniem 31 marca 1947r.
Pismem z dnia 21 kwietnia 1947r. pełnomocnik Drukarni i Księgarni (...) Sp. z o.o. w P., wniósł do Głównej Komisji do Spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw w W. zarzuty "przeciwko umieszczeniu Drukarni i Księgarni (...) Sp. z o.o. (...) w P. w drugim wykazie przedsiębiorstw przechodzących na własność Państwa (...)".Tym samym pismem pełnomocnik Drukarni i Księgarni (...) Sp. z o.o. w P., zwrócił się do Komisji "o stwierdzenie w orzeczeniu, że zarządzeniem kierownika Ministerstwa Informacji i propagandy z dnia (...) lutego 1947r. o ogłoszeniu drugiego wykazu przedsiębiorstw, przechodzących na własność Państwa ogłoszonym w Monitorze Polskim z 24 marca 1947r. Nr 39 (...) nie zostały objęte, a tym samym nie podlegają przejęciu na własność Państwa pozostałe obiekty majątkowe stanowiące własność Drukarni i Księgarni (...) Sp. z o.o. w P. a w szczególności (...) warsztat rzemieślniczy, wytwórnia sprzętów kościelnych w P. ul. (...) wraz z nieruchomościami P. w. (...), w. (...), w. (...), w. (...)".
W czasie jawnego posiedzenia Głównej Komisji do spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw w W. pełnomocnik Drukarni i Księgarni (...) Sp. z o.o. w P. wnosząc o skreślenie z dwudziestego pierwszego wykazu przedsiębiorstw, ulegających przejęciu przez Państwo na własność, ogłoszonego w (...) Dzienniku Wojewódzkim z dnia 12 marca 1947r. nr 8 poz. 95, Warsztatów Stolarskich, położonych w P. przy ul. (...) uzasadnił tym, że Warsztaty te zdolne są zatrudnić maksymalnie 43 pracowników fizycznych i umysłowych.
Po rozpatrzeniu tych zarzutów i przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w dniu 10 maja 1949r. Główna Komisja do spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw w W. w pkt 2 postanowienia uznała za zasadne skreślić z wykazu przedsiębiorstw podlegających przejęciu na własność Państwa: Wytwórnię Sprzętów Kościelnych i Figur w P., stwierdzając w uzasadnieniu, iż wytwórnia sprzętów kościelnych nie jest zdolna zatrudnić przy produkcji ponad 50 pracowników
na jedną zmianę, a ponadto, że wytwórnia ta stanowi odrębny zespół gospodarczy, mający wszystkie cechy przedsiębiorstwa.
Organ stwierdził, że jak wynika ze wzmianek w niektórych dokumentach, omawiane postępowanie toczyło się kolejny raz przed Główną Komisją do spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw w W., jednakże na fakt, że nie zachowała się dokumentacja archiwalna dotycząca tego etapu postępowania nacjonalizacyjnego, niemożliwe jest ustalenie jego szczegółów.
Odnośnie postępowania nacjonalizacyjnego prowadzonego ponownie przed Główną Komisją do spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw w W. ustalono jedynie, iż w jego toku zapadło postanowienie Głównej Komisji do spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw w W. z dnia (...) września 1950r. znak: (...), w którym Główna Komisja do spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw w W. postanowiła przedstawić Ministrowi Przemysłu Lekkiego, wniosek o wydanie orzeczenia o przejęciu na własność Państwa na podstawie art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej przedsiębiorstwa Warsztat Stolarsko - Rzeźbiarski – P., ul. (...). W tej sytuacji należy stwierdzić, że postępowanie to musiało być na nowo podjęte, jednakże nie obrazują tego żadne z zachowanych dokumentów archiwalnych.
W dniu (...) listopada 1950r. Minister Przemysłu lekkiego wydał orzeczenie Nr (...) o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. Warsztat Stolarsko - Rzeźbiarski – P.., ul. (...). Podstawę wydania orzeczenia stanowił art. 3 ust. 1 i 5 oraz art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej oraz § 65 ust. 1 i § 71 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa.
W szczególności, materialnoprawną podstawą podjęcia tego orzeczenia w części dotyczącej w/w przedsiębiorstwa, z uwagi na przedmiot jego działalności, był art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej, zgodnie z którym za odszkodowaniem przejmuje Państwo na własność przedsiębiorstwa przemysłowe nie wymienione pod lit. A, jeżeli są zdolne zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 50 pracowników. Art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej przewidywał ponadto, ze w drodze rozporządzenia Rada Ministrów może podwyższyć dolną granicę 50-ciu pracowników w przemyśle wyrobów niepowszechnego użytku, bądź mało zmechanizowanym, bądź o charakterze pionierskim lub sezonowym. Stosowne
rozporządzenie w tej mierze Rada Ministrów wydała w dniu 19 grudnia 1946r. i weszło ono w życie z dniem ogłoszenia - Dz. U. nr 2, poz. 7 z 1947r.
Rozporządzenie to w § 1 pkt 6 stwierdza, że dolną granicę zdolności zatrudnienia przewidzianą w art. 3 ust. 1 lit. B ustawy z dnia 3 stycznia 1946r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej podwyższa się w stolarniach budowlanych i meblarskich.
Wskazane kryteria nacjonalizacji przedmiotowego zakładu winny być odnoszone nie do stanu przedsiębiorstwa z dnia wejścia w życie w/w rozporządzenia, czy tez do stanu z dnia orzekania o przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa, a do stanu z dnia wejścia wżycie ustawy nacjonalizacyjnej / por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 kwietnia 2004r. sygn. akt IVSA 487-488/03 /.
W dniu 5 lutego 1946r., tj. w chwili wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej, przedsiębiorstwo pn. Warsztat Stolarsko - Rzeźbiarski – P., ul. (...) / Wytwórnia Sprzętów Kościelnych i Figur w P. /, nie spełniało ustawowej przesłanki, określonej w powołanych wyżej przepisach, która stanowiła podstawę dla objęcia jego procesem upaństwowienia. Przedmiotowe przedsiębiorstwo bowiem nie kwalifikowało się do nacjonalizacji na podstawie art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej. Miało mniejszą zdolność zatrudnienia niż to wynikało z tego przepisu. W toku postępowania administracyjnego organ dopuścił dowód z opinii biegłego na okoliczność, czy w dniu 5 lutego 1946r. przedmiotowe warsztaty posiadały zdolność zatrudnienia odpowiadającą przesłankom wskazanym w ustawie nacjonalizacyjnej. Z opinii biegłego jednoznacznie wynika, że zdolność zatrudnienia w omawianym przedsiębiorstwie w dniu 5 lutego 1946r. na jedną zmianę roboczą nie przekraczała 100 pracowników i wobec tego nie mogła być podstawą do przejęcia tego zakładu na własność Państwa, zgodnie z ustawą nacjonalizacyjną.
Biorąc pod uwagę te ustalenia, w ocenie organu orzekającego orzeczenie Nr (...) Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia (...) listopada 1950r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. Warsztat Stolarsko -Rzeźbiarski – P., ul. (...),zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa materialnego.
Integralną częścią pierwotnego orzeczenia o przejęciu na własność Państwa było orzeczenie właściwego ministra o zatwierdzeniu protokołu zdawczo -odbiorczego stosownie do przepisów § 75a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30
stycznia 1947r. z późniejszymi zmianami, w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa / Dz. U. Nr 16, poz. 62 /.
Orzeczenie takie wydał w dniu 15 maja 1952r. Minister Przemysłu Lekkiego ustalając, że składniki majątkowe, objęte protokółem zdawczo - odbiorczym, sporządzonym w dniu 31 sierpnia 1951r. przez (...) Przemysłowe Zjednoczenie Budowlane, stanowią część składową przedsiębiorstwa pn. Warsztat Stolarsko - Rzeźbiarski - Wyroby Stolarsko - Rzeźbiarskie - w P., ul. (...).
Skoro stwierdzono, że orzeczenie Nr (...) Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia (...) listopada 1950r. zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, to ta wadliwość rozciąga się również na orzeczenie zatwierdzające protokół zdawczo - odbiorczy.
Organ stwierdził także, że niezależnie od powyższego, względem przedmiotowego przedsiębiorstwa równolegle zastosowano także drugi tryb skutkujący jego upaństwowieniem. Rozpoczął się on już w dniu (...) lipca 1950r., bowiem tego dnia Minister Przemysłu Lekkiego wydał zarządzenie w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwami, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. Wytwórnia Sprzętów Kościelnych i Figur w P. ul. (...), wyznaczając jednocześnie (...) Zakłady Przemysłu Drzewnego, przedsiębiorstwo państwowe wyodrębnione w P. do jego objęcia. Następnie zarząd nad nim powierzono Wielobranżowej Dyrekcji Przemysłu Miejscowego w P. Następnie przymusowy zarząd powierzono Społecznemu (...) Przedsiębiorstwu Budowlanemu w P.
W związku z reorganizacją w budownictwie z dniem 1 stycznia 1951r. Społeczne (...) Przedsiębiorstwo Budowlane w P., zostało zarządzeniem Ministerstwa Budownictwa Przemysłowego przydzielone do (...) Przemysłu Zjednoczenia Budowlanego w P., jako jeden z jego zakładów produkcji o prowadzony był od tego czasu pod nazwą (...) Przemysłowe Zjednoczenie Budowlane Oddział Produkcji Pomocniczej, Stolarnia Nr 4 w P. ul. (...).
Objecie składników majątkowych przez Społeczne Przedsiębiorstwo Budowlane Oddział w P. nastąpiło protokołem zdawczo - odbiorczym sporządzonym w dniu 1 grudnia 1950r. i w dniu 22 grudnia 1950r.
Podstawę wydania zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia (...) lipca 1950r. stanowiły przepisy dekretu Naczelnika Państwa z dnia 16 grudnia 1918r. w
przedmiocie przymusowego zarządu państwowego / Dz. U. P.P. Nr 21, poz. 67 / w brzmieniu rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 25 maja 1927r. / Dz. U. Nr 49, poz. 437/.
Zgodnie z powołanym wyżej dekretem, przymusowy zarząd państwowy ustanawiało się nad przedsiębiorstwami nieczynnymi albo zagrożonymi bezruchem, jeżeli ich uruchomienie lub utrzymanie w ruchu leżało w interesie Państwa. Były to przesłanki, które musiały być spełnione łącznie - niespełnienie choćby jednej z nich wykluczało zastosowanie dekretu.
Zgodnie z art. 1 ust. 3 dekretu z dnia 16 grudnia 1918r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego, zarządem państwowym mogły być objęte przedsiębiorstwa przemysłowe i handlowe, których utrzymanie w ruchu lub puszczenie w ruch leżało w interesie Państwa. Sama nazwa omawianego przedsiębiorstwa: Wytwórnia Sprzętów Kościelnych i Figur w P., ul. (...) nie wskazywała, ze względu na asortyment produkcji, że przedsiębiorstwo mogło mieć znaczenie kluczowe dla Państwa. Wytwórnia Sprzętów Kościelnych i Figur nie mogła być uznana za przedsiębiorstwo o podstawowym, czy też strategicznym znaczeniu dla gospodarki narodowej, którego utrzymanie w ruchu miałoby bezpośredni związek z interesem Państwa.
Zakład ten nie mógł być uznany za przedsiębiorstwo o podstawowym znaczeniu dla gospodarki narodowej, którego utrzymanie w ruchu miałoby bezpośredni związek z interesem Państwa również dlatego, że już w 1945r. znajdowało się ono pod tymczasowym zarządem państwowym, w więc we władaniu Państwa, w imieniu którego produkcję w nim prowadziły (...) Zakłady Graficzne w P.
W zgromadzonej dokumentacji, jak wywiódł organ, nie znalazła też potwierdzenia druga przesłanka przewidziana w przepisach dekretu z dnia 16 grudnia 1918r. do ustanowienia przymusowego zarządu państwowego polegająca na pozostawaniu omawianego zakładu w bezruchu lun zagrożenia bezruchem. W 1945r. zakład objęła Drukarnia (...) - Przedsiębiorstwo Państwowe Wyodrębnione w P. w formie tymczasowego zarządu państwowego, ustanowiony bowiem tymczasowy zarząd państwowy nad Drukarnią i Księgarnią (...) Sp. z o.o. objął również Wytwórnię Sprzętów Kościelnych i Figur jako jedną z jej oddziałów. Od 1945 do 1948 roku zakład prowadzony był pod zarządem państwowym pod nazwą Drukarnia (...) - Warsztaty Stolarsko -
Rzeźbiarskie w P. Od 1948 do 1949 roku pod nazwą (...) Zakłady Graficzne, Okręg Północ - Warsztaty Stolarsko - Rzeźbiarskie, przedsiębiorstwo Państwowe Wyodrębnione w P. Od 1949 do 1950 roku pod nazwą (...) Zakłady Graficzne Warsztaty Stolarsko - Rzeźbiarskie -Przedsiębiorstwo Państwowe Wyodrębnione w P. Od 1945 do 1947 roku zakład produkował jak przed wojną w dalszym ciągu wnętrza kościelne, figury oraz częściowo meble i stolarkę budowlaną. Od 1947 roku nastawiony był już tylko na produkcję mebli i stolarkę budowlaną.
Z powyższego wynika, że w stosunku do przedsiębiorstwa pn. Wytwórnię Sprzętów Kościelnych i Figur w P., ul. (...) nie została również spełniona przewidziana w przepisach dekretu z dnia 16 grudnia 1918r. przesłanka do ustanowienia przymusowego zarządu państwowego polegająca na pozostawaniu omawianego zakładu w bezruchu lub zagrożenia bezruchem.
Organ uznał, iż w odniesieniu do przedmiotowego przedsiębiorstwa nie zachodziły, określone dekretem z dnia 16 grudnia 1918r. przesłanki uzasadniające ustanowienie przymusowego zarządu państwowego.
Dało to podstawy do stwierdzenia, że zarządzenie Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] lipca 1950r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwami w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. Wytwórnia Sprzętów Kościelnych i Figur w P., ul. (...), zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa.
Ustalenia te nie zostały zakwestionowane przez stronę skarżącą we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dnia 14 września 2006r.
Dla stwierdzenia nieważności decyzji wymienionych w sentencji, należy ocenić ich skutki prawne, stosownie do brzmienia § 2 art. 156 kpa. Zgodnie z tym przepisem nie stwierdza się nieważności decyzji m. in. wtedy, gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne.
Orzeczenie Nr (...) Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia (...) listopada 1950r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. Warsztat Stolarsko - Rzeźbiarski – P., ul. (...) oraz orzeczenie Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia (...) maja 1952r. wydane w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego w sprawie zatwierdzenia protokółu zdawczo - odbiorczego przedsiębiorstwa: Warsztat Stolarsko - Rzeźbiarski - Wyroby Stolarsko - Rzeźbiarskie w P., ul.
(...), nie wywołało nieodwracalnych skutków prawnych, a skutki takie upatrywać można ewentualnie, jako konsekwencję wydania decyzji Wojewody (...) z dnia (...) lipca 1991r., bowiem po jej wydaniu i na jej podstawie miały miejsce działania cywilnoprawne dotyczące omawianych nieruchomości - nabytych ostatecznie przez użytkownika wieczystego – E. D.
Przedmiotem niniejszego postępowania nieważnościowego są wyłącznie decyzje nacjonalizacyjne, a nie decyzja późniejsza i takież zdarzenia prawne. Stąd organ orzekający ma na względzie jedynie bezpośrednie skutki prawne wywołane przez wadliwe decyzje nacjonalizacyjne.
Organ powołując się na orzecznictwo stwierdził, że odwracalność lub nieodwracalność skutku prawnego decyzji należy rozpatrywać mając na uwadze zakres właściwości organów administracji publicznej oraz ich kompetencje. Jeżeli cofnięcie, zniesienie, odwrócenie skutków prawnych decyzji wymaga takich działań, do których organ administracji publicznej nie ma umocowania ustawowego, czyli nie może zastosować formy aktu administracyjnego indywidualnego, nie może też skorzystać z drogi postępowania administracyjnego, to wtedy właśnie skutek prawny decyzji będzie nieodwracalny.
Jak wynika z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, aktualnie przedmiotowa nieruchomość odpowiada działkom: Nr (...) o powierzchni 1622 m2, zapisana w księdze wieczystej (...) Nr (...) o powierzchni 677 m2, zapisana w księdze wieczystej (...), Nr (...) o powierzchni 410 m2, zapisana w księdze wieczystej (...) oraz Nr (...) o powierzchni 445 m2, zapisana w księdze wieczystej (...), o łącznej powierzchni 3154 m2. Różnica pomiędzy powierzchnią znacjonalizowanej nieruchomości - 3338 m2, wyniknęła na skutek odnowienia ewidencji.
Decyzją z dnia (...) lipca 1991r. Wojewoda (...) stwierdził nabycie z dniem 5 grudnia 1990r., w trybie art. 2 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 29 września 1990r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości / dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm. / prawa użytkowania wieczystego gruntów i własności posadowionych na nich budynków, położonych przy ul. (...) w P. i oznaczonych jako działki: Nr (...) o pow. 1622 m2, Nr (...) o pow. 677 m2, Nr (...) o pow. 410 m2 i Nr (...) o pow. 445 m2 o łącznej powierzchni 3154 m2 przez (...)Przedsiębiorstwo Budownictwa Przemysłowego Nr 1 w P.
Obecnie prawo wieczystego użytkowania całości przedmiotowych nieruchomości i własność posadowionych na nich budynków posiada aktualnie E. D., natomiast właścicielem omawianych gruntów jest nadal Skarb Państwa.
W niniejszej sprawie należy odróżnić skutki prawne wywołane decyzją Wojewody (...) z dnia (...) lipca 1991r. wydaną w odniesieniu do w/w działek oraz późniejszymi zdarzeniami prawnymi powstałymi na skutek zawieranych aktów notarialnych, od skutków prawnych wywołanych decyzjami nacjonalizacyjnym, na podstawie których Skarb Państwa nabył własność przedmiotowego przedsiębiorstwa wraz z nieruchomościami, będącymi przed nacjonalizacją własnością Drukarni i Księgarni (...) - Spółka z o.o. w P.
To właśnie na podstawie decyzji Wojewody (...) z dnia (...) lipca 1991r. (...) Przedsiębiorstwo Budownictwa Przemysłowego Nr 1 w P. nabyło prawo użytkowania wieczystego przedmiotowych działek od Skarbu Państwa oraz własność zorganizowanych na nich budynków i od tej chwili mogło tym prawem swobodnie dysponować.
Nie ma znaczenia w niniejszym postępowaniu, dla oceny ewentualnego wywołania przez wadliwe orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia (...) listopada 1950r. oraz z dnia (...) maja 1952r. nieodwracalnych skutków prawnych, późniejszy obrót cywilnoprawny tymi nieruchomościami, gdyż bez wydania wcześniej przez Wojewodę (...) decyzji uwłaszczeniowej z dnia (...) lipca 1991r. byłoby to niemożliwe.
Skutkiem prawnym nacjonalizacji było przede wszystkim odjęcie własności dotychczasowemu właścicielowi i przejęcie tego prawa na rzecz Państwa. Zatem w postępowaniu o stwierdzenie nieważności takiej decyzji problem sprowadza się do oceny tego właśnie skutku.
W ocenie organu orzekającego, orzeczenie Ministra Przemysłu Lekkiego dnia [...] listopada 1950r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. Warsztat Stolarsko - Rzeźbiarski – P., ul. (...) oraz orzeczenie Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] maja 1952r. wydane w porozumieniu z Przewodniczącym Komisji planowania Gospodarczego w sprawie zatwierdzenia protokółu zdawczo - odbiorczego w/w przedsiębiorstwa - nie wywołały nieodwracalnych skutków prawnych w rozumieniu art. 156 § 2 kpa.
Skargę na decyzję Ministra Gospodarki z dnia (...) października 2006r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył Prezydent Miasta P. Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie art. 156 § 2 kpa przez przyjęcie, iż w sprawie nie zaszły nieodwracalne skutki prawne oraz art. 7 i 77 kpa poprzez nie wyjaśnienie okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy dotyczących postępowania przed Główną Komisją do Spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw w W. Skarżący podnosi, że ustanowienie na nieruchomości przy ul. (...) w P. prawa użytkowania wieczystego jest bez wątpienia skutkiem prawnym orzeczeń nacjonalizacyjnych, choć skutkiem nie bezpośrednim. Jednakże przepis art. 156 § 2 kpa nie stanowi, że jego moc rozciąga się jedynie na skutki prawne bezpośrednio decyzją administracyjną wywołane.
Minister Gospodarki w odpowiedzi na skargę podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest niezasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa.
Stwierdzenie nieważności decyzji jest instytucją procesową służącą do eliminacji z obrotu prawnego aktów administracyjnych dotkniętych jedną z kwalifikowanych wad wyliczonych enumeratywnie w art. 156 § 1 kpa.
Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 7 czerwca 2000r., U III CKN 1024/00, LEX nr 51874 stwierdził, że decyzja administracyjna dotknięta wadami wymienionymi w art. 156 § 1 k.p.a., uzasadniającymi jej nieważność, jest aktem istniejącym i funkcjonującym w obrocie prawnym. Jakkolwiek nie jest ona zdolna do wywołania skutków prawnych, korzysta z domniemania prawidłowości i ma moc obowiązującą dopóty, dopóki nie zostanie usunięta z obrotu prawnego przez stwierdzenie jej nieważności w trybie i na zasadach określonych w k.p.a. Stwierdzenie to ma moc wsteczną. Eliminując skutki prawne wadliwej decyzji, tak jakby ona w ogóle nie została podjęta, jednocześnie otwiera drogę do ponownego załatwienia sprawy (polegającego, w zależności od przyczyny nieważności, bądź na umorzeniu postępowania, bądź na wydaniu merytorycznego rozstrzygnięcia) i do dochodzenia odszkodowania przez poszkodowaną stronę.
Stwierdzenie nieważności decyzji jest możliwe tylko w sytuacji zaistnienia jednej z przesłanek wskazanych w art. 156 § 1 kpa przy jednoczesnym braku
okoliczności, które uniemożliwiają stwierdzenie nieważności decyzji. Przepis art. 156 § 2 kpa wskazuje okoliczności, które wyłączają możliwość stwierdzenia nieważności decyzji, mimo iż dotknięta jest ona jedną z wad określonych w art. 156 § 1 kpa. Są to negatywne przesłanki stwierdzenia nieważności. W przypadku ustalenia przez organ administracji publicznej, że decyzja zawiera wadę uzasadniającą stwierdzenie jej nieważności, a jednocześnie wystąpi jedna z negatywnych przesłanek stwierdzenia nieważności wskazanych w art. 156 § 2 kpa, rozstrzygniecie organu ogranicza się do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa i wskazania przyczyny, z powodu której nie stwierdzono nieważności decyzji.
Pierwszą z przyczyn wyłączających możliwość stwierdzenia nieważności decyzji wymienionych w art. 156 § 2 kpa jest upływ czasu. Przesłanka ta odnosi sie do przyczyn nieważności decyzji wymienionych w art. 156 § 1 pkt 1, 3, 4 i 7 kpa.
Drugą negatywna przesłanką stwierdzenia nieważności decyzji jest wywołanie przez decyzję nieodwracalnych skutków prawnych. Ta okoliczność dotyczy wszystkich przesłanek wyszczególnionych w art. 156 § 1 kpa.
W doktrynie utrwalony jest pogląd, iż przez nieodwracalność skutków prawnych decyzji administracyjnej należy rozumieć sytuację, w której stan prawny ustalony ostateczną decyzją organu nie może być zweryfikowany /uchylony lub zmieniony/ za pomocą środków dostępnych na gruncie kodeksu postępowania administracyjnego.
Jeśli skutki prawne decyzji administracyjnej mogą być zniesione w drodze postępowania administracyjnego oznacza to, iż nie mają one charakteru nieodwracalnego / wyrok SN z 6 kwietnia 1995r. IIIARN 8/95 OSNP 1995/18/223 /.
Sąd Najwyższy w uchwale / 7 / z dnia 28 maja 1992r. III AZP 4/92 OSNC 1992/12/211 stwierdził, że pojęcie nieodwracalnych skutków prawnych, występujące w przepisie art. 156 § 2 kpa, należy rozpatrywać wyłącznie w płaszczyźnie prawa obowiązującego, nie nawiązując do sfery faktów. Odwracalność albo nieodwracalność skutku prawnego decyzji trzeba rozpatrywać, mając na uwadze zakres właściwości organów administracji publicznej oraz ich kompetencję. A więc, jeżeli cofnięcie, zniesienie, odwrócenie skutków prawnych decyzji wymaga takich działań, do których organ administracji publicznej nie ma umocowania ustawowego, czyli nie może zastosować formy aktu administracyjnego indywidualnego, nie może też skorzystać z drogi postępowania administracyjnego, to wtedy właśnie skutek prawny decyzji będzie nieodwracalny. Nie oznacza to, że jest to nieodwracalność
absolutna. Jest to nieodwracalność skutku prawnego względna w tym znaczeniu, że "odwrócenie" tego skutku jest prawnie niedostępne dla organu administracji publicznej działającego w granicach obowiązywania norm prawa publicznego, w formach prawnych właściwych dla tej administracji i w trybie postępowania przypisanym tejże administracji.
Przechodząc na grunt naszej sprawy należy uznać, że organ zasadnie stwierdził, iż orzeczenie Nr (...) Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia (...) listopada 1950r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. Warsztat Stolarsko - Rzeźbiarski – P. ul. (...), orzeczenie Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia (...) maja 1952r. wydane w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego w sprawie zatwierdzenia protokółu zdawczo - odbiorczego przedsiębiorstwa: Warsztat Stolarsko - Rzeźbiarski - Wyroby Stolarsko - rzeźbiarskie - w P. ul. (...) oraz zarządzenie Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia (...) lipca 1950r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwami, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. Wytwórnia Sprzętów Kościelnych i Figur w P. ul. (...) obarczone są wadą nieważności, gdyż zostały wydana z rażącym naruszeniem prawa / art. 156 § 1 pkt 2 kpa /.
Skutkiem prawnym decyzji nacjonalizacyjnych było pozbawienie prawa własności przedmiotowych nieruchomości ich właściciela. Prawo własności nieruchomości przeszło na rzecz Państwa. Wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji nacjonalizacyjnych, w drodze stwierdzenia ich nieważności, przy czym stwierdzenie to ma moc wsteczną, przywraca utracone przez właściciela prawo własności. Tylko w takim zakresie decyzje nacjonalizacyjne wywołały skutek prawny, który nie ma cechy nieodwracalnego skutku prawnego.
Inną kwestią jest w okolicznościach przedmiotowej sprawy, czy właściciel będzie mógł skutecznie wykonywać swoje prawo własności i objąć jego przedmiot w posiadanie. Wynika to z faktu wydania przez Wojewodę (...) w dniu (...) lipca 1991r. decyzji uwłaszczeniowej, na rzecz (...) Przedsiębiorstwa Budownictwa Przemysłowego Nr 1 w P., na podstawie której nabyło ono prawo użytkowania wieczystego przedmiotowych działek od Skarbu Państwa oraz własność zorganizowanych na nich budynków.
Po decyzji Wojewody (...) nieruchomość była przedmiotem obrotu cywilnoprawnego.
Zbadania wymaga przez właściwy organ, z urzędu lub na wniosek zainteresowanego podmiotu, czy istnieją przesłanki do wyeliminowania z obrotu prawnego, w trybie któregoś postępowania nadzwyczajnego, decyzji Wojewody (...) z dnia (...) lipca 1991r. i zbadanie w tym postępowaniu czy ewentualnie decyzja ta nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych.
Tak więc w okolicznościach sprawy same decyzje nacjonalizacyjne nie wywołały nieodwracalnych skutków prawnych natomiast nie można wykluczyć takiego skutku prawnego w następstwie decyzji Wojewody (...) z dnia (...) lipca 1991r.
Nie można również zgodzić się ze stanowiskiem skarżącego, że w toku postępowania administracyjnego doszło do naruszenia dyspozycji art. 7 i 77 kpa. W ocenie Sądu organ administracji publicznej dokładnie wyjaśnił stan faktyczny sprawy w oparciu o zgromadzony w toku postępowania materiał dowodowy i pozwoliło to organowi na merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy. Brak dokumentacji archiwalnej dotyczącej postępowania przed Główną Komisją do Spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw nie miało wpływu na merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy.
Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ orzekł jak w sentencji wyroku.