I OSK 642/14

I OSK 642/14 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2016-10-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2014-03-13
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Elżbieta Kremer /sprawozdawca/
Małgorzata Pocztarek /przewodniczący/
Mirosław Wincenciak
Symbol z opisem
6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 624/14 - Wyrok NSA z 2014-12-30
I SA/Wa 2039/12 - Wyrok WSA w Warszawie z 2013-11-05
I SAB/Wa 399/13 - Wyrok WSA w Warszawie z 2013-11-21
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 1957 nr 39 poz 174
art. 2
Ustawa z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym.
Dz.U. 1961 nr 39 poz 198
§ 1
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych.
Dz.U. 2016 poz 23
art. 156 § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędziowie sędzia NSA Elżbieta Kremer (spr.) del. WSA Mirosław Wincenciak Protokolant starszy asystent sędziego Marcin Rączka po rozpoznaniu w dniu 26 października 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 listopada 2013 r. sygn. akt I SA/Wa 2039/12 w sprawie ze skargi W. S. i T. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 5 listopada 2013 r. sygn. akt I SA/Wa 2039/12 oddalił skargę W. S. i T. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji.
Wyrok zapadł na tle następujących okoliczności sprawy:
Po rozpatrzeniu wniosków spadkobierców A. i N. małż. S., Wojewoda Lubelski decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...], odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Białej Podlaskiej z dnia [...] sierpnia 1961 r. w sprawie przejęcia na własność Państwa, bez odszkodowania, gruntów rolnych o pow. [...]ha, oznaczonych działkami nr: [...], [...], [...], [...], [...] i [...], zapisanych pod numerem gospodarstwa [...], stanowiących część majątku [...], gromada [...], będących własnością A. S.
W uzasadnieniu decyzji Wojewoda Lubelski wskazał, że w 1950 r. A. S. wraz z rodziną opuścił nadane mu nieruchomości i wyjechał z miejscowości K. pow. Biała Podlaska i zamieszkał na pobyt stały w miejscowości K. pow. Włodawa. Porzuconą przez właściciela nieruchomość w latach 1950-1958 użytkowali bezumownie okoliczni rolnicy, a w następnych latach do czasu przejęcia na własność Państwa również bezumownie P. M. i B. P., mieszkańcy wsi K. Decyzji z dnia [...] sierpnia 1961 r., przesłanej na adres zamieszkania w K., powiat Włodawa, A. S. nigdy nie kwestionował.
Od powyższej decyzji W. S. oraz pozostali spadkobiercy A. i N. małż. S., wnieśli odwołania do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy podzielił ustalenia Wojewody Lubelskiego, że grunty o pow. [...]ha, które nabył A. S. z rozparcelowanego majątku ziemskiego, [...], począwszy od 1950 r. zostały opuszczone przez właściciela i od tego czasu nie były przez niego uprawniane. Faktycznie grunty te bezumownie i niezobowiązująco użytkowali okoliczni rolnicy. Z uwagi na powyższe ustalenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Białej Podlaskiej postanowiło nieruchomość tę przejąć na własność Państwa w oparciu o przepisy dotyczące opuszczonych gospodarstw rolnych. Faktu przejęcia gospodarstwa na własność Państwa właściciele za swojego życia nie kwestionowali. Dopiero wnioskiem z dnia 17 marca 2009 r. doprecyzowanym następnie pismem z dnia 30 marca 2011 r. do Wojewody Lubelskiego zwróciła się w imieniu własnym i pozostałych spadkobierców A. S. i N. S., W. S. wnosząc o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Białej Podlaskiej z dnia [...] sierpnia 1961 r.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, że warunkiem stwierdzenia nieważności decyzji jest wykazanie, że zaskarżona decyzja wydana została z rażącym naruszeniem prawa. Kwestionowana w postępowaniu nieważnościowym decyzja z dnia [...] sierpnia 1961 r. została wydana trybie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, w brzmieniu nadanym nowelą z dnia 15 lipca 1961 r. (Dz. U. Nr 32, poz. 161). W myśl tych przepisów gospodarstwa rolne (nieruchomości rolne) opuszczone przez właścicieli mogły być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń.
W ocenie organu ustawodawca w powołanych przepisach nie uzależniał przejęcia gospodarstwa rolnego od okresu, w którym gospodarstwo zostało opuszczone. Jeżeli więc spełnione zostały przesłanki wskazujące na opuszczenie gospodarstwa (nieruchomości rolnej), zaistniały zatem podstawy do jego przejęcia na rzecz Państwa. Mając powyższe na uwadze, a także fakt, że wnioskodawcy w toku postępowania administracyjnego nie przedstawili dowodów, które w sposób oczywisty wskazywałby, iż nie doszło do spełnienia wskazanych warunków pozwalających na przejęcie nieruchomości, organ uznał, iż brak jest podstaw do uznania, że nieruchomość rolna położona na terenie byłej gminy Cicibór Duży przejęta została na rzecz Państwa z rażącym naruszeniem prawa. Nie mogą bowiem zdaniem organu stanowić dowodu w sprawie zwykłe oświadczenia, napisane przez skarżącą W. S., tak jak ma to miejsce w przypadku oświadczeń W. W. i S. B., które są niemal identyczne w treści, o wysokim stopniu uogólnienia i nie odnoszą się zupełnie do stanu faktycznego istniejącego w czasie przejmowania nieruchomości na własność Państwa w 1961 r. Zawierają natomiast ogólne stwierdzenia, sprowadzające się do tego, że A. S. posiadał grunty w K., a w wyniku pożaru, który miał miejsce w roku 1951 albo w 1952 zabudowania uległy całkowitemu spaleniu.
Nie zasługuje także, zdaniem organu, na uwzględnienie oświadczenie T. S., która w swoim oświadczeniu napisała, że w latach 1949-1952 rodzice jej wynajmowali mieszkanie w domu A. S. w K., które w tym czasie uległo spaleniu, a ponadto, że jej rodzice dzierżawili część gruntów przez 10 lat, nie podając w których latach dzierżawa miała miejsce i których działek dotyczyła.
Dodatkowo wskazano, że z wyjątkiem W. W., nie jest znany wiek pozostałych świadków. Zgodnie z orzecznictwem, moc dowodowa takich dokumentów pozwala jedynie na stwierdzenie, że osoby, które je podpisały, tak twierdzą. Ponadto takie ogólnikowe oświadczenia złożone ponad pięćdziesiąt lat po przejęciu nieruchomości nie mogą skutecznie podważyć ustaleń dokonanych w sprawie przez właściwe organy przed przejęciem nieruchomości i nie mogą służyć jako wiarygodne źródło dla podważenia sporządzonej ówcześnie dokumentacji sprawy. W sytuacji, gdy inne dokumenty wskazują na coś odmiennego, danie wiary tym oświadczeniom byłoby zdaniem organu naruszeniem art. 80 k.p.a., nakazującemu organowi podejmowanie oceny, czy dana okoliczność została udowodniona na podstawie całokształtu materiału dowodowego. Organ dokonując oceny wyników postępowania dowodowego jest obowiązany mieć na względzie wiarygodność każdego z dowodów, jak też jego moc dowodową.
Zdaniem organu materiał dowodowy zgromadzony w toku postępowania niezbicie wskazuje, że należąca do A. S. nieruchomość rolna była nieruchomością opuszczoną w rozumieniu przepisów omawianej ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. W sprawie niekwestionowany jest bowiem fakt, że na nieruchomości nikt nie zamieszkiwał, a przy tym nieruchomość ta nie była uprawiana ani poddawana właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę. Podlegała zatem przejęciu na własność Państwa.
Na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli W. S. i T. S. wskazując, że w decyzji z dnia [...] sierpnia 1961 r. nie ma informacji co do powodów opuszczenia mieszkania przez jej rodzinę co dowodzi, że organ posiadał wiedzę w tym zakresie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę w pierwszej kolejności wskazał, że postępowanie toczące się w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest postępowaniem nadzwyczajnym i stanowi formę nadzoru. W takim postępowaniu bada się, czy kontrolowana decyzja obciążona jest wadami, o których mowa w art. 156 § 1 k.p.a. Należy mieć jednak przy tym na uwadze, że decyzje, które są ostateczne i znajdują się w obiegu prawnym podlegają domniemaniu legalności chyba, że w sposób oczywisty i niewątpliwy domniemanie to zostanie obalone. Potwierdzeniem dla takiego sformułowania jest treść art. 16 k.p.a. ustanawiającego zasadę trwałości decyzji.
Sąd stwierdził, że na podstawie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym poszerzono możliwości przejmowania na własność Państwa gospodarstw opuszczonych. Ostatnia wersja art. 2 tej ustawy (w brzmieniu ustalonym ustawą z dnia 13 lipca 1961 r.) dopuszczała przejęcie każdego opuszczonego gospodarstwa, a nie - jak pierwotnie - tylko nabytych z reformy rolnej lub osadnictwa. Jednocześnie upoważniono Radę Ministrów do określenia, jakie gospodarstwa uważa się za opuszczone. W § 1 ust. 1 cytowanego rozporządzenia z dnia 5 sierpnia 1961 r. za gospodarstwa opuszczone uznano takie, na których nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a poza tym nie jest ono w całości lub większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela, użytkownika lub dzierżawcę. Przy tym regulacja ta obowiązywała do 1 lipca 1982 r. nie narzucając organowi terminu do wydania decyzji. Decyzja nie była bowiem wydawana według stanu na dzień opuszczenia gospodarstwa, ale miała charakter konstytutywny.
Treść powoływanych przepisów wskazuje, że warunkiem przejęcia gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa było łącznie spełnienie dwóch przesłanek: opuszczenie gospodarstwa przez właściciela (w tym małżonka, rodziców i dzieci) oraz zaniechanie uprawy gospodarstwa w całości lub w większej części. Powyższa regulacja nie określa długości okresu w jakim występowało zaniechanie uprawy gospodarstwa w całości lub w znacznej części, które dawałoby podstawę do przejęcia gospodarstwa na własność Państwa.
W ocenie Sądu zasadnie organ uznał, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza, że rodzice skarżącej nie zamieszkiwali w przedmiotowym gospodarstwie już od 1950 r. nie mieszkali też tam członkowie rodziny właściciela. Gospodarstwo to użytkowali tylko bezumownie okoliczni rolnicy w latach 1950-1958 r., a w następnych latach aż do przejęcia tego gospodarstwa przez państwo P. M. i B. P. również bezumownie, żeby potraktować gospodarstwo nie jako opuszczone, tylko użytkowane przez innych za zgodą właściciela, konieczne było zawarcie przez właściciela gospodarstwa z tymi użytkownikami umowy cywilnoprawnej (użytkowania lub dzierżawy), których w materiale dowodowym przedmiotowej sprawy nie ma. Organy nadzoru w sposób szczegółowy przeanalizowały stan faktyczny sprawy stanowiący podstawę wydania decyzji będących przedmiotem postępowania nieważnościowego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła W. S., zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 145 § 1 pkt 1 ppkt c P.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, polegające na nieuchyleniu zaskarżonej decyzji, w sytuacji gdy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie przeprowadził z urzędu dowodu z przesłuchania świadków w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. zbadania przesłanki opuszczenia nieruchomości i w konsekwencji utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody Lubelskiego;
2) art. 145 § 1 pkt 1 ppkt c P.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, polegające na nieuchyleniu zaskarżonej decyzji, w sytuacji gdy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie przeprowadził z urzędu dowodu z przesłuchania świadków w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. zbadania przesłanki opuszczenia nieruchomości i w konsekwencji utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody Lubelskiego;
3) art. 145 § 1 pkt 1 ppkt c P.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, polegające na nieuchyleniu zaskarżonej decyzji, w sytuacji gdy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi oparł swoje rozstrzygnięcie w zakresie ustalenia okoliczności opuszczenia nieruchomości na podstawie dowodu pośredniego pomijając możliwość przeprowadzenia dowodów bezpośrednich, co w konsekwencji doprowadziło do utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji Wojewody Lubelskiego;
4) art. 145 § 1 pkt 1 ppkt c P.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, polegające na nieuchyleniu zaskarżonej decyzji, w sytuacji gdy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi dokonał dowolnej oceny materiału dowodowego, tj. pisemnych oświadczeń świadków i w konsekwencji utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody Lubelskiego.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca kasacyjnie wniosła o:
1) uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji;
2) przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej według norm przepisanych za postępowanie kasacyjne.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie jest zasadna.
W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej biorąc z urzędu pod uwagę nieważności postępowania, które występuje w przypadkach enumeratywnie wymienionych w § 2 tego przepisu. W rozpoznawanej sprawie brak jest przesłanek mogących prowadzić do nieważność postępowania przed Sądem pierwszej instancji w rozumieniu art. 183 § 2 p.p.s.a. wobec tego zakres kontroli instancyjnej zaskarżonego wyroku wyznaczać będą zarzuty skargi kasacyjnej.
Skarga kasacyjna w rozpoznawanej sprawie została oparta wyłącznie na zarzutach dotyczących naruszenia przepisów postępowania tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., z art. 77 §1 k.p.a., art. 75 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. polegających na ich niezastosowaniu i nieuchyleniu zaskarżonej decyzji w sytuacji gdy organy nie przeprowadziły z urzędu dowodu z przesłuchania świadków na istotną okoliczność tj. zbadania przesłanki opuszczenia gospodarstwa. Zarzuty skargi kasacyjnej są niezasadne.
W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że przedmiotem kontroli przez Sąd I instancyjny była decyzja, która wydana została w postępowaniu nadzwyczajnym jakim jest postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji uregulowane w art. 156 do 159 k.p.a., a nie decyzja wydana w postępowaniu zwykłym, okoliczność ta ma fundamentalne znaczenie, albowiem są to odrębne postępowania o odmiennych przedmiotach. Celem instytucji stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest eliminacja z obrotu prawnego decyzji obarczonej ciężkimi wadami określonymi w art. 156 § 1 k.p.a., a przedmiotem postępowania w tej sprawie jest ustalenie istnienia tych wad. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowym, postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji jest odrębnym postępowaniem, którego przedmiotem jest zbadanie przez organ nadzoru zaistnienia przesłanek określonych w art. 156 § 1 k.p.a., który to przepis zawiera zamknięty katalog tych przesłanek (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 czerwca 2003 r., III SA 1473/01, wyrok NSA z 14 sierpnia 1987 r., IV SA 393/97, wyrok Sądu Najwyższego z 7 marca 1996 r., III ARN 70/95, OSN 1996 r., nr 18 poz. 258). W związku z tak zakreślonymi granicami postępowania organ nadzoru nie gromadzi dowodów, które prowadziłyby do ponownego rozpoznania sprawy, tak jak to ma miejsce w postępowaniu zwykłym. Oceny legalności decyzji ostatecznej wydanej w postępowaniu nadzorczym dokonuje się z punktu widzenia przesłanek określonych w art. 156 § 1 k.p.a., w tym przypadku tą przesłanką była przesłanka rażącego naruszenia prawa zawarta w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Rażące naruszenie prawa będzie miało miejsce w sytuacji, gdy w stanie prawnym niebudzącym wątpliwości co do jego zrozumienia zostaje wydana decyzja, która treścią swego rozstrzygnięcia stanowi negację całości lub części obowiązujących przepisów materialnoprawnych. Stąd też zarzuty skargi kasacyjnej powinny opierać na naruszeniu art.156 § 1 pkt 2 k.p.a. w powiązaniu właściwymi dla danej sprawy przepisami materialnoprawnymi, które w sposób rażący zostały naruszone przy wydawaniu decyzji. Z powyższego wynika, że stwierdzenie nieważności decyzji musi być poprzedzone niewątpliwym ustaleniem, że kwestionowane decyzje naruszają rażąco prawo w stopniu uzasadniającym stwierdzenie ich nieważności (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.).
Natomiast sformułowane w skardze kasacyjnej zarzuty nie tylko, że dotyczą wyłącznie naruszenia przepisów postępowania, to w ogóle nie odnoszą się do przepisów określających przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji, określonych w art. 156 § 1 k.p.a., zarzuty zostały sformułowane tak jakby przedmiotem kontroli były decyzje wydane w postępowaniu zwykłym, a nie nadzwyczajnym.
Należy wrócić uwagę, że decyzja z [...] sierpnia 1961 r., której dotyczyło postępowanie o stwierdzenie nieważności wydana została na podstawie art. 15 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym. Przepis ten stanowił art. 15. 1. Gospodarstwo rolne (działka pracownicza, rzemieślnicza itp.) nabyte na podstawie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej lub o ustroju rolnym i osadnictwie, lecz opuszczone przez właściciela przed wejściem w życie niniejszego dekretu, przechodzi z mocy prawa na własność Państwa - bez odszkodowania i wolne od obciążeń z wyjątkiem służebności gruntowych. 2. Przejście gospodarstwa (działki) na własność Państwa stwierdza prezydium powiatowej rady narodowej. Dekret ten wszedł w życie 29 kwietnia 1955 r., tym samym gospodarstwa rolne nabyte na podstawie dekretu o reformie rolnej, a następnie opuszczone przez właściciela przed dniem 29 kwietnia 1955 r. stały się z mocy prawa własnością Państwa, a decyzja administracyjna tylko stwierdzała ten fakt. Przepis art.15 utracił moc prawną z dniem 4 listopada 1971 r. (Dz. U. z 1971 r. Nr 27, poz. 250 art. 18 ust.1 pkt 5). Dla spełnienia przesłanki opuszczenia gospodarstwa określonej w art.15 dekretu nie miały znaczenia powody, motywy dla których właściciel opuścił gospodarstwo rolne. W rozpoznawanej sprawie fakt, że A. S. wraz z rodziną opuścił w 1950 r. nabyte na podstawie dekretu o reformie rolnej gospodarstwo rolne o pow. [...]ha położone we wsi K. pow. Biała Podlaska i zamieszkał w miejscowości K. powiat Włodawa jest bezsporny i przyznany przez strony.
Celem wyjaśnienia należy jeszcze zaznaczyć, że ustawą z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reforma rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U Nr 39, poz.174) rozszerzono możliwość przejmowania na własność Państwa gospodarstw opuszczonych Mianowicie art. 2. ustawy stanowił, ust. 1. Gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1959 r. Nr 14, poz. 78), jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r., oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne. 2. O przejęciu gospodarstwa rolnego lub działki na własność Państwa oraz o utrzymaniu ciążących na tym gospodarstwie rolnym lub działce służebności gruntowych orzeka właściwy do spraw rolnych organ prezydium powiatowej rady narodowej (rady narodowej miasta stanowiącego powiat miejski, dzielnicowej rady narodowej miasta wyłączonego z województwa). Na podstawie art. 2 ustawy mogły zostać przejęte na własność państwa gospodarstwa rolne nabyte na podstawie dekretu o reformie rolnej, ale opuszczone po 28 kwietnia 1955 r., jak również wszelkie inne opuszczone przez właściciela gospodarstwa rolne. To przejęcie następowało z mocy decyzji administracyjnej, a nie z mocy prawa, a decyzja miała charakter uznaniowy. Na podstawie art. 2 ust. 3 ustawy wydane zostało rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198 ze zm.) zgodnie z § 1 za gospodarstwo rolne opuszczone uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę. 2. Do gospodarstw rolnych opuszczonych nie zalicza się gospodarstw, których właścicielami są osoby nieletnie, ubezwłasnowolnione lub ograniczone w zdolnościach do czynności prawnych, albo osoby powołane do służby wojskowej lub pozbawione wolności w wykonaniu zarządzenia właściwego organu.
Artykuł 2 ustawy z 1957 r. był wielokrotnie analizowany w orzecznictwie sądowym, spotykając się z jednolitą interpretacją. Zgodnie z nią, na rzecz Państwa (Skarbu Państwa) mogło być przejęte każde opuszczone gospodarstwo rolne i nie miały żadnego znaczenia okoliczności i motywy zachowania właścicieli decydujących się na opuszczenie gospodarstwa, a organ administracyjny orzekający o przejęciu nie miał z kolei uprawnień do badania i oceny tych przyczyn.
W rozpoznawanej sprawie nie miał zastosowania art. 2 ustawy, lecz art. 15 dekretu, albowiem gospodarstwo rolne nabyte na podstawie dekretu o reformie rolnej zostało opuszczone w 1950 r., tym samym decyzja z dnia [...] sierpnia 1961 r. nie orzekała o przejęciu gospodarstwa rolnego A. S. na rzecz Państwa, a tylko stwierdzała, że własność tego gospodarstwa przeszła na rzecz Państwa w związku z opuszczeniem w 1950 r. tego gospodarstwa przez właściciela.
Mając powyższe na uwadze, zarzuty skargi kasacyjnej są oczywiście bezzasadne. Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej kasacyjnie wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej składa się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego (art. 254 § 1 P.p.s.a.), który przyznaje je w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 – 261 P.p.s.a.