Orzeczenie · 2025-07-29

Kp 3/24

Sąd

Trybunał Konstytucyjny

Data

2025-07-29

tkinneustrojowekonstytucyjny

Trybunał Konstytucyjnyustawa o TKustawa wprowadzającaniezgodność z KonstytucjąPrezydent RPKRSkadencja sędziegoskład orzekającyślubowaniepostępowanie dyscyplinarne

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej złożył wnioski o zbadanie zgodności z Konstytucją szeregu przepisów nowej ustawy o Trybunale Konstytucyjnym (u.TK) oraz ustawy wprowadzającej (u.w.). Trybunał Konstytucyjny, po przeprowadzeniu analizy formalnej i merytorycznej, wydał wyrok, w którym uznał część zaskarżonych przepisów za niezgodne z Konstytucją. W zakresie ustawy o TK, Trybunał uznał za niezgodne z Konstytucją przepisy art. 7 ust. 2 pkt 10 w związku z art. 54 ust. 1 i 2, które powierzały Zgromadzeniu Ogólnemu Sędziów TK kompetencję do wyznaczania składów orzekających. Trybunał stwierdził, że takie rozwiązanie narusza zasadę sprawności i rzetelności działania instytucji publicznych oraz zasadę ochrony zaufania do państwa, tworząc realne ryzyko paraliżu Trybunału. Za niezgodny z Konstytucją uznano również art. 16 ust. 2 u.TK, który dopuszczał możliwość pełnienia funkcji sędziego TK po upływie konstytucyjnej kadencji do czasu wyboru następcy. Trybunał podkreślił, że kadencja sędziego TK wynosi 9 lat i nie może być przedłużana ustawą zwykłą, co narusza art. 194 ust. 1 Konstytucji oraz zasadę bezpieczeństwa prawnego. Niezgodne z Konstytucją okazały się również przepisy art. 20 ust. 2 i 3 u.TK, dotyczące terminu złożenia ślubowania przez sędziego TK oraz możliwości złożenia ślubowania przed notariuszem. Trybunał uznał, że wyznaczanie Prezydentowi RP terminu na odebranie ślubowania narusza zasadę legalizmu i rzetelności działania instytucji publicznych, a także wypacza konstytucyjny sens ślubowania. Trybunał uznał za niezgodne z Konstytucją przepisy art. 34 ust. 1 i 4 oraz art. 35 ust. 2 i 3 u.TK w zakresie, w jakim dopuszczały inicjowanie i prowadzenie postępowań dyscyplinarnych oraz orzekanie o odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów TK przez sędziów w stanie spoczynku. Trybunał uznał, że takie rozwiązanie narusza zasady niezawisłości sędziów i niezależności TK. W zakresie ustawy wprowadzającej, Trybunał uznał za niezgodne z Konstytucją przepisy art. 10, art. 11 i art. 12 u.w. dotyczące retroaktywnego unieważniania orzeczeń Trybunału wydanych z udziałem osób uznanych za nieuprawnione do orzekania. Trybunał stwierdził naruszenie zasad ostateczności i powszechnego obowiązywania orzeczeń TK, a także zasad pewności prawa i zaufania do państwa. Za niezgodny z Konstytucją uznano również art. 14 ust. 1 u.w., który wygaszał kadencję urzędującego Prezesa TK i powierzał obowiązki sędziemu o najdłuższym stażu. Trybunał uznał to za naruszenie zasady podziału władz, legalizmu oraz prerogatyw Prezydenta RP. Trybunał umorzył postępowanie w części dotyczącej zakazu kandydowania byłego Prezydenta RP na stanowisko sędziego TK z uwagi na nieadekwatność wzorca kontroli. Umorzono również postępowanie w zakresie dotyczącym procedury wyboru sędziów TK z uwagi na nieadekwatność wzorca kontroli. Orzeczenie zapadło większością głosów.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Zagadnienia prawne (8)

Czy art. 7 ust. 2 pkt 10 w związku z art. 54 ust. 1 i 2 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym, powierzając Zgromadzeniu Ogólnemu Sędziów TK kompetencję do wyznaczania składów orzekających, jest zgodny z zasadą sprawności i rzetelności działania instytucji publicznych oraz zasadą ochrony zaufania do państwa?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, przepisy te są niezgodne z art. 2 w związku z art. 188 Konstytucji oraz z wynikającą z preambuły Konstytucji zasadą sprawności i rzetelności działania instytucji publicznych w związku z art. 197 Konstytucji.

Uzasadnienie

Przeniesienie kompetencji do wyznaczania składów orzekających z Prezesa TK na Zgromadzenie Ogólne Sędziów TK stanowi novum, które nie ma odpowiednika w innych systemach prawnych. Brak procedury awaryjnej w przypadku niemożności zebrania się Zgromadzenia Ogólnego lub braku kworum stwarza realne ryzyko paraliżu Trybunału i narusza zasadę sprawności i rzetelności działania instytucji publicznych oraz zasadę ochrony zaufania do państwa.

Czy art. 16 ust. 2 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym, dopuszczający pełnienie funkcji sędziego TK po upływie kadencji do czasu wyboru następcy, jest zgodny z art. 194 ust. 1 Konstytucji oraz zasadami demokratycznego państwa prawnego i legalizmu?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, przepis ten jest niezgodny z art. 194 ust. 1 Konstytucji oraz z art. 2 i art. 7 Konstytucji.

Uzasadnienie

Konstytucja określa kadencję sędziego TK na 9 lat. Ustawowe dopuszczenie pełnienia funkcji po upływie kadencji stanowi naruszenie tej zasady, prowadzi do niepewności prawnej co do statusu sędziego i narusza zasadę legalizmu, pozwalając na działanie bez zgodnej z Konstytucją podstawy prawnej.

Czy art. 20 ust. 2 i 3 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym, wyznaczające Prezydentowi RP termin na odebranie ślubowania od sędziego TK oraz dopuszczające złożenie ślubowania przed notariuszem, są zgodne z Konstytucją?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, przepisy te są niezgodne z art. 7 w związku z art. 126 ust. 2 i 3 Konstytucji oraz z preambułą Konstytucji i art. 2 Konstytucji.

Uzasadnienie

Wyznaczanie Prezydentowi RP terminu na odebranie ślubowania narusza zasadę legalizmu i rzetelności działania instytucji publicznych, ograniczając jego konstytucyjne kompetencje. Możliwość złożenia ślubowania przed notariuszem wypacza konstytucyjny sens i cel ślubowania, które jest aktem o doniosłym znaczeniu prawnym i etycznym.

Czy art. 34 ust. 1 i 4 oraz art. 35 ust. 2 i 3 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym, dopuszczające sędziów w stanie spoczynku do inicjowania, prowadzenia i orzekania w postępowaniach dyscyplinarnych wobec sędziów TK, są zgodne z Konstytucją?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, przepisy te są niezgodne z art. 194 ust. 1, art. 10 oraz art. 173 Konstytucji.

Uzasadnienie

Przyznanie sędziom w stanie spoczynku uprawnień do orzekania w sprawach dyscyplinarnych narusza zasady niezawisłości sędziów i niezależności TK oraz zasadę podziału władz, ponieważ osoby te nie są już czynnymi sędziami.

Czy art. 10, art. 11 i art. 12 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawę o Trybunale Konstytucyjnym, dotyczące retroaktywnego unieważniania orzeczeń TK i wyboru sędziów, są zgodne z Konstytucją?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, przepisy te są niezgodne z art. 10, art. 173, art. 195 ust. 1 oraz z art. 190 ust. 1, a także z art. 7 Konstytucji.

Uzasadnienie

Retroaktywne unieważnianie orzeczeń TK narusza zasady ostateczności i powszechnego obowiązywania orzeczeń (art. 190 ust. 1), zasadę pewności prawa i zaufania do państwa (art. 2), zasadę legalizmu (art. 7) oraz zasadę podziału władz i niezależności sądownictwa (art. 10, art. 173). Wprowadzenie pojęcia 'osoby nieuprawnionej do orzekania' narusza status sędziego i zasadę niezawisłości.

Czy art. 14 ust. 1 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawę o Trybunale Konstytucyjnym, wygaszający kadencję urzędującego Prezesa TK, jest zgodny z Konstytucją?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, przepis ten jest niezgodny z art. 7, art. 10, art. 173 oraz z art. 194 ust. 2 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 21 Konstytucji.

Uzasadnienie

Wygaszenie kadencji Prezesa TK przez ustawę zwykłą narusza zasadę legalizmu, podziału władz, niezależności TK oraz prerogatywy Prezydenta RP związane z powoływaniem Prezesa TK.

Czy art. 17 ust. 2 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym, wprowadzający zakaz kandydowania na sędziego TK dla byłego Prezydenta RP, jest zgodny z art. 126 ust. 1 i 2 oraz art. 127 ust. 1 i 3 Konstytucji?

Odpowiedź sądu

Postępowanie w tym zakresie zostało umorzone z powodu nieadekwatności wzorca kontroli.

Uzasadnienie

Wzorce kontroli dotyczące pozycji ustrojowej Prezydenta RP nie kształtują sytuacji prawnej byłego Prezydenta, do którego odnosi się zaskarżony przepis. Dlatego nie można ocenić zgodności przepisu z tymi wzorcami.

Czy art. 19 ust. 5 w związku z art. 16 ust. 1 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym, dotyczący procedury wyboru sędziów TK, jest zgodny z art. 194 ust. 1 Konstytucji?

Odpowiedź sądu

Postępowanie w tym zakresie zostało umorzone z powodu nieadekwatności wzorca kontroli.

Uzasadnienie

Trybunał uznał, że klauzula 'niezwłocznego' działania nie jest bezpośrednio związana z zapewnieniem stałej obsady sędziowskiej, a wybór sędziów jest procesem politycznym, którego skuteczność zależy od okoliczności politycznych.

Strony

Nazwa	Typ	Rola
Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej	organ_państwowy	wnioskodawca
Krajowa Rada Sądownictwa	organ_państwowy	uczestnik postępowania

Przepisy (25)

Główne

u.TK art. 7 § 2 pkt 10

Ustawa o Trybunale Konstytucyjnym

Niezgodny z Konstytucją w zakresie powierzania Zgromadzeniu Ogólnemu Sędziów TK kompetencji do wyznaczania składów orzekających.

u.TK art. 54 § 1 i 2

Ustawa o Trybunale Konstytucyjnym

Niezgodny z Konstytucją w zakresie powierzania Zgromadzeniu Ogólnemu Sędziów TK kompetencji do wyznaczania składów orzekających.

u.TK art. 16 § 2

Ustawa o Trybunale Konstytucyjnym

Niezgodny z Konstytucją w zakresie możliwości wydłużenia kadencji sędziego TK ponad konstytucyjny okres 9 lat.

u.TK art. 20 § 2

Ustawa o Trybunale Konstytucyjnym

Niezgodny z Konstytucją w zakresie wyznaczania Prezydentowi RP terminu na odebranie ślubowania od sędziego TK.

u.TK art. 20 § 3

Ustawa o Trybunale Konstytucyjnym

Niezgodny z Konstytucją w zakresie możliwości złożenia ślubowania przed notariuszem.

u.TK art. 34 § 1 i 4

Ustawa o Trybunale Konstytucyjnym

Niezgodny z Konstytucją w zakresie dopuszczenia sędziów w stanie spoczynku do inicjowania i prowadzenia postępowań dyscyplinarnych.

u.TK art. 35 § 2 i 3

Ustawa o Trybunale Konstytucyjnym

Niezgodny z Konstytucją w zakresie dopuszczenia sędziów w stanie spoczynku do orzekania w postępowaniach dyscyplinarnych.

u.w. art. 10

Ustawa – Przepisy wprowadzające ustawę o Trybunale Konstytucyjnym

Niezgodny z Konstytucją w zakresie retroaktywnego unieważniania orzeczeń TK.

u.w. art. 11

Ustawa – Przepisy wprowadzające ustawę o Trybunale Konstytucyjnym

Niezgodny z Konstytucją w zakresie modyfikacji skutków orzeczeń TK.

u.w. art. 12 § 2 i 3

Ustawa – Przepisy wprowadzające ustawę o Trybunale Konstytucyjnym

Niezgodny z Konstytucją w zakresie stosowania przepisów ustawy wprowadzającej do postępowań niezakończonych.

u.w. art. 14 § 1

Ustawa – Przepisy wprowadzające ustawę o Trybunale Konstytucyjnym

Niezgodny z Konstytucją w zakresie wygaszenia kadencji urzędującego Prezesa TK.

Pomocnicze

Konstytucja art. 2