Kp 2/19
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWniosek Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej dotyczył zbadania zgodności z Konstytucją przepisów ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora oraz niektórych innych ustaw. Ustawa ta rozszerzała zakres oświadczeń majątkowych składanych przez osoby pełniące funkcje publiczne o informacje dotyczące majątku ich dzieci własnych, dzieci małżonka i dzieci przysposobionych. Prezydent argumentował, że takie rozszerzenie narusza prawo do prywatności (art. 47 Konstytucji), autonomię informacyjną (art. 51 ust. 2 Konstytucji) oraz zasadę równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji), a także zasadę ochrony rodziny (art. 18 Konstytucji). Trybunał Konstytucyjny, po przeprowadzeniu analizy, uznał, że zakwestionowane przepisy naruszają prawo do prywatności i autonomię informacyjną jednostki, ponieważ ingerencja w prywatność osób niepełniących funkcji publicznych jest nadmierna i nieproporcjonalna. Trybunał podkreślił, że prawo do prywatności nie jest absolutne, ale wszelkie jego ograniczenia muszą spełniać wymogi zasady proporcjonalności, w tym być konieczne i uzasadnione. W ocenie Trybunału, ujawnienie majątku dzieci funkcjonariuszy publicznych nie jest konieczne do osiągnięcia celu, jakim jest zapewnienie transparentności życia publicznego, a wręcz może naruszać więzi rodzinne. W związku z tym, Trybunał orzekł o niezgodności zakwestionowanych przepisów z art. 18, art. 47 i art. 51 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Trybunał uznał również, że te przepisy są nierozerwalnie związane z całą ustawą, co skutkuje odmową podpisania ustawy przez Prezydenta.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUzasadnienie ograniczeń prawa do prywatności i autonomii informacyjnej w kontekście obowiązków składania oświadczeń majątkowych przez osoby pełniące funkcje publiczne oraz ochronę więzi rodzinnych.
Dotyczy specyficznej sytuacji rozszerzenia obowiązku składania oświadczeń majątkowych o majątek dzieci funkcjonariuszy publicznych. Orzeczenie ma charakter prewencyjny.
Zagadnienia prawne (5)
Czy przepisy rozszerzające obowiązek składania oświadczeń majątkowych o majątek dzieci własnych, dzieci małżonka i dzieci przysposobionych funkcjonariusza publicznego są zgodne z prawem do prywatności i autonomią informacyjną?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, przepisy te naruszają prawo do prywatności i autonomię informacyjną, ponieważ ingerencja w prywatność osób niepełniących funkcji publicznych jest nadmierna i nieproporcjonalna.
Uzasadnienie
Trybunał uznał, że ujawnienie majątku dzieci funkcjonariuszy publicznych nie jest konieczne do osiągnięcia celu, jakim jest zapewnienie transparentności życia publicznego, a wręcz może naruszać więzi rodzinne. Obowiązek ten stanowi nadmierną ingerencję w prywatność i autonomię informacyjną osób niepełniących funkcji publicznych.
Czy przepisy rozszerzające obowiązek składania oświadczeń majątkowych o majątek dzieci własnych, dzieci małżonka i dzieci przysposobionych funkcjonariusza publicznego są zgodne z zasadą proporcjonalności?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, przepisy te naruszają zasadę proporcjonalności.
Uzasadnienie
Trybunał stwierdził, że zakwestionowane przepisy nie spełniają testu proporcjonalności, ponieważ nie są przydatne do osiągnięcia zamierzonego celu, nie są konieczne dla ochrony wartości konstytucyjnych, a także nadmiernie ingerują w prawa jednostki.
Czy przepisy rozszerzające obowiązek składania oświadczeń majątkowych o majątek dzieci własnych, dzieci małżonka i dzieci przysposobionych funkcjonariusza publicznego są zgodne z zasadą ochrony rodziny?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, przepisy te naruszają zasadę ochrony rodziny.
Uzasadnienie
Trybunał uznał, że obowiązek ujawniania majątku dzieci własnych, dzieci małżonka i dzieci przysposobionych osłabia więzi rodzinne i może prowadzić do konfliktów, co jest sprzeczne z zasadą ochrony rodziny.
Czy przepisy rozszerzające obowiązek składania oświadczeń majątkowych o majątek dzieci własnych, dzieci małżonka i dzieci przysposobionych funkcjonariusza publicznego są zgodne z zasadą równości?
Odpowiedź sądu
Nie zbadano w pełni, postępowanie umorzone w tym zakresie.
Uzasadnienie
Trybunał umorzył postępowanie w zakresie zarzutu naruszenia art. 32 ust. 1 Konstytucji ze względu na zbędność badania zgodności z tą grupą wzorców po stwierdzeniu niezgodności z innymi przepisami.
Czy przepisy nakładające na funkcjonariuszy publicznych obowiązek ujawnienia informacji o majątku osób najbliższych, który może być niemożliwy do spełnienia, naruszają zasadę zaufania do państwa i prawa?
Odpowiedź sądu
Nie zbadano w pełni, postępowanie umorzone w tym zakresie.
Uzasadnienie
Trybunał umorzył postępowanie w zakresie zarzutu naruszenia art. 2 Konstytucji ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku z powodu braku należytego uzasadnienia zarzutu przez wnioskodawcę.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej | organ_państwowy | wnioskodawca |
| Sejm | organ_państwowy | uczestnik |
| Prokurator Generalny | organ_państwowy | uczestnik |
Przepisy (19)
Główne
Konstytucja art. 47
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz decydowania o swoim życiu osobistym.
Konstytucja art. 51 § ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zakaz pozyskiwania, gromadzenia i udostępniania innych informacji o obywatelach niż niezbędne w demokratycznym państwie prawnym.
Konstytucja art. 31 § ust. 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw.
Dz. U. z 2019 r. poz. 2399 art. 1 § pkt 1
Ustawa z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora oraz niektórych innych ustaw
Zmiana art. 35 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora.
Dz. U. z 2019 r. poz. 2399 art. 1 § pkt 2
Ustawa z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora oraz niektórych innych ustaw
Zmiana załącznika do ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora.
Dz. U. z 2017 r. poz. 1393, ze zm. art. 10 § ust. 1a, 3c, 3d, 6a, 6b i 8a-8c
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne
Dodanie nowych ustępów dotyczących oświadczeń majątkowych.
Dz. U. z 2017 r. poz. 1393, ze zm. art. 10 § ust. 3, 3a, 4, 5 i 9
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne
Zmiana istniejących ustępów dotyczących oświadczeń majątkowych.
Dz. U. z 2017 r. poz. 1393, ze zm. art. 13
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne
Zmiana dotycząca oświadczeń majątkowych.
Dz. U. z 2017 r. poz. 1393, ze zm. art. 14
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne
Zmiana dotycząca oświadczeń majątkowych.
Dz. U. poz. 1925, ze zm. art. 3a
Ustawa z dnia 30 lipca 2004 r. o uposażeniu posłów do Parlamentu Europejskiego wybranych w Rzeczypospolitej Polskiej
Zmiana dotycząca oświadczeń majątkowych.
Dz. U. z 2018 r. poz. 2104, ze zm. art. 2 § ust. 1 pkt 5a
Ustawa z dnia 9 czerwca 2006 r. o Centralnym Biurze Antykorupcyjnym
Dodanie nowego punktu dotyczącego zadań CBA.
Dz. U. z 2018 r. poz. 1422 art. 14 § ust. 2a, 6a, 6b, 7a i 7b
Ustawa z dnia 30 listopada 2016 r. o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego
Dodanie nowych ustępów dotyczących oświadczeń majątkowych.
Dz. U. z 2018 r. poz. 1422 art. 14 § ust. 3-6
Ustawa z dnia 30 listopada 2016 r. o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego
Zmiana istniejących ustępów dotyczących oświadczeń majątkowych.
Dz. U. z 2018 r. poz. 1422 art. 15 § ust. 3
Ustawa z dnia 30 listopada 2016 r. o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego
Dodanie nowego ustępu dotyczącego oświadczeń majątkowych.
Dz. U. z 2018 r. poz. 1422 art. 38 § ust. 1
Ustawa z dnia 30 listopada 2016 r. o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego
Zmiana dotycząca oświadczeń majątkowych.
Ustawa z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora oraz niektórych innych ustaw art. 8
Przepis przejściowy dotyczący składania oświadczeń majątkowych.
Pomocnicze
Konstytucja art. 18
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny, rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo podlegają opiece i ochronie Rzeczypospolitej Polskiej.
Konstytucja art. 32 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne.
Konstytucja art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Rozszerzenie obowiązku składania oświadczeń majątkowych o majątek dzieci funkcjonariuszy publicznych narusza prawo do prywatności i autonomię informacyjną. • Ingerencja w prywatność osób niepełniących funkcji publicznych jest nadmierna i nieproporcjonalna. • Przepisy te nie są konieczne do osiągnięcia celu, jakim jest zapewnienie transparentności życia publicznego. • Przepisy te mogą osłabiać więzi rodzinne i prowadzić do konfliktów.
Odrzucone argumenty
Przepisy te służą zapewnieniu większej transparentności życia publicznego i walce z korupcją. • Prawo do prywatności i autonomia informacyjna nie mają charakteru absolutnego i mogą być ograniczane. • Obywatel obejmujący funkcję publiczną godzi się na pewne ograniczenia w celu zapobiegania sytuacjom budzącym wątpliwości co do jego bezstronności.
Godne uwagi sformułowania
„Pomimo że projektodawcy przyświecały godne uznania intencje, analiza aspektów konstytucyjnych wskazuje, że w niniejszej sprawie doszło do konfliktu konstytucyjnie chronionych wartości – prawa obywateli do uzyskania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne, wyrażonego w art. 61 ust. 1 Konstytucji, z prawem do ochrony prawnej życia prywatnego, uregulowanym w art. 47 Konstytucji, gwarantowanym w aspekcie ochrony danych osobowych przez art. 51 ust. 2 Konstytucji” • „zakwestionowane przepisy nakładają na osoby obowiązane do złożenia oświadczenia, sankcjonowany karnie obowiązek, który może nie być możliwy do spełnienia ze względów niezależnych od woli składającego stosowne oświadczenie. Wątpliwe konstytucyjnie jest żądanie podania pełnych informacji o stanie majątkowym określonego kręgu osób, od osoby pełniącej funkcję publiczną, która nie jest ich dysponentem i ze względów niezależnych od siebie informacji takich może nie uzyskać od członków rodziny” • „nie są [one] w stanie wyeliminować ewentualnych podejrzeń kierowanych w stosunku do osób pełniących funkcje publiczne i służyć potwierdzeniu, iż źródła pochodzenia uzyskanego przez te osoby majątku nie budzą wątpliwości (a wręcz mogą takie nieuzasadnione podejrzenia i wątpliwości zrodzić), gdyż nie dotyczą one sytuacji osoby pełniącej funkcje publiczne, lecz sytuacji osób trzecich, choćby blisko spokrewnionych z osobą publiczną” • „nie ma normy konstytucyjnej, która uzasadniałaby…
Skład orzekający
Bartłomiej Sochański
przewodniczący
Zbigniew Jędrzejewski
członek
Krystyna Pawłowicz
członek
Stanisław Piotrowicz
członek
Justyn Piskorski
członek
Piotr Pszczółkowski
członek
Jakub Stelina
członek
Wojciech Sych
sprawozdawca
Michał Warciński
członek
Rafał Wojciechowski
członek
Jarosław Wyrembak
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie ograniczeń prawa do prywatności i autonomii informacyjnej w kontekście obowiązków składania oświadczeń majątkowych przez osoby pełniące funkcje publiczne oraz ochronę więzi rodzinnych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji rozszerzenia obowiązku składania oświadczeń majątkowych o majątek dzieci funkcjonariuszy publicznych. Orzeczenie ma charakter prewencyjny.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia konfliktu między transparentnością życia publicznego a prawem do prywatności, szczególnie w kontekście rodzin osób pełniących funkcje publiczne. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego ma istotne znaczenie dla interpretacji tych praw.
“Trybunał Konstytucyjny: Majątek dzieci polityków nie musi być jawny. Ochrona prywatności ważniejsza niż transparentność?”
Zdanie odrębne
Zbigniew Jędrzejewski
Sędzia Zbigniew Jędrzejewski zgłosił zdanie odrębne, w którym stwierdził, że niekonstytucyjne przepisy nie są nierozerwalnie związane z ustawą w aspekcie techniczno-legislacyjnym ani aksjologicznym. Podkreślił, że Trybunał nie powinien wykraczać poza zakres zaskarżenia i że ocena konstytucyjności przepisów dotyczących małżonków i osób pozostających we wspólnym pożyciu była przedwczesna.
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.