Kp 2/15
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWniosek Prezydenta RP dotyczył zbadania zgodności z Konstytucją RP przepisów ustawy z dnia 10 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz ustawy o muzeach, w części dodającej art. 14a ust. 2 i art. 50 ust. 4 pkt 1a do ustawy o ochronie zabytków. Prezydent zarzucał naruszenie zasady poprawnej legislacji (art. 2 Konstytucji) ze względu na nieprecyzyjność przepisów, a także naruszenie prawa własności (art. 64 Konstytucji) poprzez nieproporcjonalne ograniczenia i ingerencję w istotę prawa własności w przypadku wywłaszczenia zabytku ruchomego (art. 21 ust. 2 Konstytucji). Trybunał Konstytucyjny, po rozpatrzeniu stanowisk Prokuratora Generalnego, Marszałka Sejmu i Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, uznał zakwestionowane przepisy za zgodne z Konstytucją. W odniesieniu do art. 1 pkt 6 ustawy zmieniającej (dodającego art. 14a ust. 2), Trybunał stwierdził, że jest on precyzyjny i komunikatywny, a wprowadzone ograniczenia prawa własności są przydatne, niezbędne i proporcjonalne, służąc ochronie dziedzictwa narodowego. W kwestii art. 1 pkt 20 lit. b ustawy zmieniającej (dodającego art. 50 ust. 4 pkt 1a), Trybunał uznał, że przepis ten jest zgodny z art. 21 ust. 2 Konstytucji, ponieważ wywłaszczenie jest uzasadnione ochroną porządku publicznego, stanowi ultima ratio, jest celowe, niezbędne, proceduralnie sprawiedliwe i zapewnia słuszne odszkodowanie (wartość rynkową). Wyrok zapadł z uwzględnieniem zdania odrębnego sędziów Julii Przyłębskiej i Piotra Pszczółkowskiego, którzy podnosili kwestie niezgodności składu orzekającego z przepisami ustawy o Trybunale Konstytucyjnym.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Zagadnienia prawne (3)
Czy art. 1 pkt 6 ustawy z dnia 10 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz ustawy o muzeach, w części dodającej art. 14a ust. 2 do ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, jest zgodny z art. 2 i art. 64 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, przepis jest zgodny z art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz z zasadą poprawnej legislacji wynikającą z art. 2 Konstytucji.
Uzasadnienie
Trybunał uznał przepis za precyzyjny i komunikatywny, a wprowadzone ograniczenia prawa własności za przydatne, niezbędne i proporcjonalne, służące ochronie dziedzictwa narodowego. Odesłanie do art. 64 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków oraz kryterium 'szczególnej wartości dla dziedzictwa kulturowego' nie naruszają zasady poprawnej legislacji, a procedura wpisu podlega kontroli administracyjnej i sądowoadministracyjnej.
Czy art. 1 pkt 20 lit. b ustawy z dnia 10 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz ustawy o muzeach, dodający art. 50 ust. 4 pkt 1a do ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, jest zgodny z art. 2 oraz art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, przepis jest zgodny z art. 21 ust. 2 Konstytucji oraz z zasadą poprawnej legislacji wynikającą z art. 2 Konstytucji.
Uzasadnienie
Trybunał uznał przepis za precyzyjny i komunikatywny, a wywłaszczenie zabytku ruchomego za zgodne z art. 21 ust. 2 Konstytucji. Wywłaszczenie jest uzasadnione ochroną porządku publicznego, stanowi ultima ratio, jest celowe (na cele kultury), niezbędne, proceduralnie sprawiedliwe i zapewnia słuszne odszkodowanie (wartość rynkową).
Czy skład orzekający w niniejszej sprawie jest zgodny z przepisami ustawy o Trybunale Konstytucyjnym?
Odpowiedź sądu
Nie (zdanie odrębne sędziów Przyłębskiej i Pszczółkowskiego).
Uzasadnienie
Sędziowie Przyłębska i Pszczółkowski zgłosili zdanie odrębne, argumentując, że wyrok Trybunału z 9 marca 2016 r. (sygn. K 47/15) nie wszedł w życie, a zatem Trybunał powinien orzekać w składzie zgodnym z ustawą o zmianie ustawy o TK, tj. w pełnym składzie co najmniej trzynastu sędziów.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej | organ_państwowy | wnioskodawca |
| Prokurator Generalny | organ_państwowy | uczestnik postępowania |
| Marszałek Sejmu | organ_państwowy | uczestnik postępowania |
| Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego | organ_państwowy | uczestnik postępowania |
Przepisy (30)
Główne
ustawa zmieniająca art. 1 § pkt 6
Ustawa o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz ustawy o muzeach
W części dodającej art. 14a ust. 2 do ustawy o ochronie zabytków.
ustawa o ochronie zabytków art. 14a § ust. 2
Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
Wpis zabytku ruchomego o szczególnej wartości dla dziedzictwa kulturowego na Listę Skarbów Dziedzictwa na podstawie decyzji ministra.
ustawa zmieniająca art. 1 § pkt 20 lit. b
Ustawa o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz ustawy o muzeach
W części dodającej art. 50 ust. 4 pkt 1a do ustawy o ochronie zabytków.
ustawa o ochronie zabytków art. 50 § ust. 4 pkt 1a
Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
Przejęcie przez ministra zabytku ruchomego wpisanego na Listę Skarbów Dziedzictwa na własność Skarbu Państwa za odszkodowaniem.
Konstytucja art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada poprawnej legislacji.
Konstytucja art. 64
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ochrona własności.
Konstytucja art. 21 § ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Wywłaszczenie.
Pomocnicze
ustawa o ochronie zabytków art. 64 § ust. 1
Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
Kategorie zabytków, do których odsyła art. 14a ust. 2 ustawy o ochronie zabytków.
Konstytucja art. 31 § ust. 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ograniczenia praw i wolności.
k.p.a.
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego
Procedura wydawania decyzji administracyjnych.
p.p.s.a.
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym
Kontrola sądowoadministracyjna decyzji.
uTK z 2015 r. art. 93 § ust. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym
Możliwość rozpoznania wniosku na posiedzeniu niejawnym.
uTK z 2015 r. art. 44 § ust. 1
Ustawa z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym
Liczebność składów orzekających.
ustawa nowelizująca art. 2
Ustawa z dnia 22 grudnia 2015 r. o zmianie ustawy o Trybunale Konstytucyjnym
Stosowanie przepisów ustawy nowelizującej.
Konstytucja art. 190
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego.
Konstytucja art. 5
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ochrona dziedzictwa narodowego.
Konstytucja art. 6
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Dostęp do dóbr kultury.
Konstytucja art. 73
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Wolność korzystania z dóbr kultury.
ustawa o ochronie zabytków art. 3 § pkt 1 i 3
Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
Definicja zabytku ruchomego.
ustawa o ochronie zabytków art. 6 § ust. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
Przykłady zabytków ruchomych podlegających ochronie.
ustawa o ochronie zabytków art. 15
Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
Pomnik historii.
ustawa o ochronie zabytków art. 50 § ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
Czasowe zajęcie zabytku ruchomego.
ustawa o ochronie zabytków art. 50 § ust. 4 pkt 1
Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
Przejęcie zabytku wpisanego do rejestru.
dekret z 1918 r. art. 22
Dekret Rady Regencyjnej z 31 października 1918 r. o opiece nad zabytkami sztuki i kultury
Wyłaszczenie zabytku ruchomego.
rozporządzenie z 1928 r. art. 18
Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 6 marca 1928 r. o opiece nad zabytkami
Wyłaszczenie zabytku ruchomego.
ustawa z 1962 r. art. 33
Ustawa z dnia 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultury
Wywłaszczenie zabytku ruchomego.
ustawa z 1962 r. art. 25
Ustawa z dnia 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultury
Wyłaszczenie zabytku ruchomego.
TFUE art. 36
Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej
Odstępstwa od zakazów handlu w celu ochrony dóbr kultury.
k.k. art. 288 § § 1
Kodeks karny
Niszczenie lub uszkadzanie zabytków.
k.k. art. 278 § § 1
Kodeks karny
Kradzież.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Przepisy wprowadzające Listę Skarbów Dziedzictwa są precyzyjne i komunikatywne. • Ograniczenia prawa własności wynikające z wpisu na Listę Skarbów Dziedzictwa są przydatne, niezbędne i proporcjonalne. • Wywłaszczenie zabytku ruchomego na cele kultury jest zgodne z Konstytucją RP, pod warunkiem spełnienia wymogów celowości, niezbędności, sprawiedliwości proceduralnej i wyrównawczej. • Ochrona dziedzictwa narodowego jest konstytucyjnie uzasadnionym celem, usprawiedliwiającym ograniczenia prawa własności.
Odrzucone argumenty
Przepisy są nieprecyzyjne i naruszają zasadę poprawnej legislacji. • Wpis na Listę Skarbów Dziedzictwa stanowi nieproporcjonalne ograniczenie prawa własności. • Wywłaszczenie zabytku ruchomego narusza istotę prawa własności i nie spełnia konstytucyjnych wymogów. • Skład orzekający był niezgodny z przepisami ustawy o Trybunale Konstytucyjnym.
Godne uwagi sformułowania
zasada poprawnej legislacji • zasada pewności i bezpieczeństwa prawnego • zasada ochrony zaufania do państwa i prawa • nieproporcjonalna kumulacja ograniczeń podstawowych uprawnień właściciela • ingerencja w istotę prawa własności • cel publiczny • słuszne odszkodowanie • ultima ratio • falsa demonstratio non nocet
Skład orzekający
Andrzej Rzepliński
przewodniczący
Stanisław Biernat
członek
Zbigniew Jędrzejewski
członek
Leon Kieres
członek
Julia Przyłębska
członek
Piotr Pszczółkowski
członek
Małgorzata Pyziak-Szafnicka
członek
Stanisław Rymar
sprawozdawca
Piotr Tuleja
członek
Sławomira Wronkowska-Jaśkiewicz
członek
Andrzej Wróbel
członek
Marek Zubik
członek
Informacje dodatkowe
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnych kwestii ochrony dziedzictwa narodowego i prawa własności, z perspektywy Trybunału Konstytucyjnego. Wątpliwości dotyczące składu orzekającego dodają jej kontrowersyjności.
“Czy ochrona zabytków może ograniczać prawo własności? TK rozstrzyga.”
Zdanie odrębne
Zbigniew Jędrzejewski
Sędzia Zbigniew Jędrzejewski zgłosił zdanie odrębne, przyłączając się do argumentacji przedstawionej w zdaniu odrębnym sędziego Julii Przyłębskiej.
Sektor
kultura
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.