KIO/UZP 1070/10

Krajowa Izba OdwoławczaWarszawa2010-06-15
SAOSAdministracyjnezamówienia publiczneWysokainne
zamówienia publiczneprzetargtermin związania ofertąunieważnienie postępowaniaKIOprawo zamówień publicznychwykonawcazamawiający

Krajowa Izba Odwoławcza uwzględniła odwołanie wykonawcy i nakazała unieważnienie czynności unieważnienia postępowania przetargowego przez zamawiającego, uznając brak podstaw prawnych do takiej decyzji po upływie terminu związania ofertą.

Wykonawca złożył protest i odwołanie po tym, jak zamawiający unieważnił postępowanie przetargowe z powodu upływu terminu związania ofertą. Krajowa Izba Odwoławcza uznała, że zamawiający nie miał podstaw do unieważnienia postępowania, ponieważ obowiązujące przepisy Prawa zamówień publicznych nie wiążą upływu terminu związania ofertą z wadą uniemożliwiającą zawarcie ważnej umowy. Izba uwzględniła odwołanie, nakazując unieważnienie czynności unieważnienia postępowania i obciążając zamawiającego kosztami.

W postępowaniu przetargowym na dostawę miału węglowego, po wyborze oferty Składnicy Artykułów Masowych „Węglopasz” sp. j., zamawiający (Wielospecjalistyczny Szpital Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej w Nowej Soli) unieważnił postępowanie z powodu upływu terminu związania ofertą. Wykonawca wniósł protest, a następnie odwołanie do Krajowej Izby Odwoławczej, zarzucając naruszenie przepisów Prawa zamówień publicznych (Pzp). Izba, rozpoznając odwołanie, ustaliła, że termin związania ofertą minął 30 kwietnia 2010 r. Wykonawca jednak poinformował o przedłużeniu tego terminu. Zamawiający unieważnił postępowanie na podstawie art. 93 ust. 1 pkt 7 Pzp, uznając, że upływ terminu związania ofertą stanowi wadę uniemożliwiającą zawarcie ważnej umowy. Izba nie podzieliła tego stanowiska. Podkreślono, że przepis art. 93 ust. 1 pkt 7 Pzp nie wiąże skutku nieważności umowy z upływem terminu związania ofertą, a nowelizacja Pzp z 2008 r. usunęła zapis obligujący do zawarcia umowy przed upływem tego terminu. W ocenie Izby, zawarcie umowy po upływie terminu związania ofertą nie skutkuje jej nieważnością, zwłaszcza gdy wykonawca wyraża wolę jej zawarcia i przedłuża ważność oferty oraz wadium. W związku z tym Izba uznała, że zamawiający nie miał podstaw prawnych do unieważnienia postępowania, uwzględniła odwołanie i nakazała unieważnienie czynności unieważnienia postępowania. Orzeczono również o kosztach postępowania, obciążając nimi zamawiającego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, upływ terminu związania ofertą nie stanowi wady uniemożliwiającej zawarcie ważnej umowy w rozumieniu art. 93 ust. 1 pkt 7 Pzp, a tym samym nie jest podstawą do unieważnienia postępowania.

Uzasadnienie

Obowiązujące przepisy Prawa zamówień publicznych, w tym po nowelizacji z 2008 r., nie obligują do zawarcia umowy przed upływem terminu związania ofertą. Zawarcie umowy po jego upływie nie skutkuje jej nieważnością, zwłaszcza gdy wykonawca wyraża wolę zawarcia umowy i przedłuża ważność oferty oraz wadium.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uwzględnia odwołanie i nakazuje unieważnienie czynności unieważnienia postępowania

Strona wygrywająca

Składnica Artykułów Masowych „Węglopasz” sp. j.

Strony

NazwaTypRola
Składnica Artykułów Masowych „Węglopasz” sp. j. Tadeusz Mendrygał, Marcin Mendrygałspółkaodwołujący
Wielospecjalistyczny Szpital Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej w Nowej Soliinstytucjazamawiający

Przepisy (10)

Główne

Pzp art. 93 § 1 pkt 7

Ustawa Prawo zamówień publicznych

Przesłanka unieważnienia postępowania - wada uniemożliwiająca zawarcie ważnej umowy. Izba uznała, że upływ terminu związania ofertą nie jest taką wadą.

Pzp art. 191 § 1a

Ustawa Prawo zamówień publicznych

Podstawa orzeczenia o uwzględnieniu odwołania.

Pzp art. 191 § 6 i 7

Ustawa Prawo zamówień publicznych

Podstawa orzeczenia o kosztach postępowania odwoławczego.

Pomocnicze

Pzp art. 146 § 1

Ustawa Prawo zamówień publicznych

Katalog okoliczności skutkujących nieważnością umowy. Izba stwierdziła, że upływ terminu związania ofertą nie jest wymieniony jako przyczyna nieważności umowy.

Pzp art. 94 § 1

Ustawa Prawo zamówień publicznych

Przepis w brzmieniu obowiązującym po nowelizacji z 2008 r. nie obliguje do zawarcia umowy przed upływem terminu związania ofertą.

Pzp art. 179 § 1

Ustawa Prawo zamówień publicznych

Potwierdzenie legitymacji prawnej odwołującego do korzystania ze środków ochrony prawnej.

Pzp art. 183 § 3

Ustawa Prawo zamówień publicznych

Uznanie protestu za oddalony z powodu nierozstrzygnięcia go przez zamawiającego w terminie.

Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz sposobu pobierania wpisu od odwołania oraz rodzajów kosztów w postępowaniu odwoławczym i sposobu ich rozliczania art. 4 § 1 pkt 1 i 2 lit. a i b

Szczegółowe zasady rozliczania kosztów postępowania.

Pzp art. 194

Ustawa Prawo zamówień publicznych

Termin i sposób wniesienia skargi na wyrok KIO.

Pzp art. 195

Ustawa Prawo zamówień publicznych

Organ właściwy do przyjęcia skargi na wyrok KIO.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Upływ terminu związania ofertą nie jest wadą uniemożliwiającą zawarcie ważnej umowy. Obowiązujące przepisy Pzp nie obligują do zawarcia umowy przed upływem terminu związania ofertą. Zamawiający nie wykazał przesłanek nieważności umowy zgodnie z art. 146 Pzp. Wykonawca wyraził wolę zawarcia umowy i przedłużył termin związania ofertą oraz ważność wadium.

Odrzucone argumenty

Unieważnienie postępowania na podstawie art. 93 ust. 1 pkt 7 Pzp z powodu upływu terminu związania ofertą.

Godne uwagi sformułowania

w ocenie Krajowej Izby Odwoławczej ustalenie przez Zamawiającego, co do upływu terminu związania ofertą, jest prawidłowe. przesłanką unieważnienia postępowania o udzielenie zamówienia wskazaną w przywołanym przepisie jest wada postępowania uniemożliwiająca zawarcie ważnej umowy w sprawie zamówienia publicznego. w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy nie została wykazana przez Zamawiającego żadna z przesłanek nieważności umowy wymienionych enumeratywnie w wyżej wskazanym przepisie ustawy. w stanie prawnym właściwym dla rozpoznania niniejszej sprawy taka interpretacja nie znajduje oparcia w przepisach ustawy. Ustawa w brzmieniu obowiązującym, w tym również jej art. 94 ust. 1, nie obliguje stron postępowania do zawarcia umowy przed upływem terminu związania ofertą. zarzut naruszenia przepisów art. 93 ust. 1 pkt 7 Pzp w zw. z art. 146 ustawy potwierdził się, gdyż w stanie faktycznym niniejszej sprawy Zamawiający nie miał podstaw prawnych do unieważnienia postępowania.

Skład orzekający

Katarzyna Ronikier-Dolańska

przewodniczący

Katarzyna Prowadzisz

członek

Małgorzata Rakowska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów Prawa zamówień publicznych dotyczących unieważnienia postępowania po upływie terminu związania ofertą, zwłaszcza po nowelizacji z 2008 r."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, gdy wykonawca wyraża wolę zawarcia umowy i przedłuża termin związania ofertą.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Orzeczenie wyjaśnia ważną kwestię proceduralną w zamówieniach publicznych, która może mieć znaczenie dla wielu wykonawców i zamawiających, a także pokazuje, jak Izba interpretuje przepisy po zmianach legislacyjnych.

Czy upływ terminu związania ofertą zawsze oznacza koniec przetargu? KIO wyjaśnia!

Dane finansowe

koszty postępowania (wpis): 4444 PLN

koszty postępowania (wynagrodzenie pełnomocnika i przejazd): 8425 PLN

zwrot kosztów: 10 556 PLN

Sektor

zamówienia publiczne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
Sygn. akt KIO/UZP 1070/10 WYROK z dnia 15 czerwca 2010 r. Krajowa Izba Odwoławcza - w składzie: Przewodniczący: Katarzyna Ronikier-Dolańska Członkowie: Katarzyna Prowadzisz Małgorzata Rakowska Protokolant: Paulina Zalewska po rozpoznaniu na posiedzeniu / rozprawie w dniu 14 czerwca 2010 r. w Warszawie odwołania wniesionego przez Składnicę Artykułów Masowych „Węglopasz” sp. j. Tadeusz Mendrygał, Marcin Mendrygał z siedzibą przy ul. Koronowskiej 38 w śołędowie, 86-031 Osielsko od rozstrzygnięcia przez zamawiającego Wielospecjalistyczny Szpital Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej w Nowej Soli z siedzibą przy ul. Chałubińskiego 7, 67-100 Nowa Sól protestu z dnia 10 maja 2010r. orzeka: 1. uwzględnia odwołanie i nakazuje Zamawiającemu unieważnienie czynności unieważnienia postępowania; 2. kosztami postępowania obciąża Wielospecjalistyczny Szpital Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej w Nowej Soli z siedzibą przy ul. Chałubińskiego 7, 67-100 Nowa Sól i nakazuje: Strona 2 z 6 1) zaliczyć na rzecz Urzędu Zamówień Publicznych koszty w wysokości 4 444 zł 00 gr (słownie: cztery tysiące czterysta czterdzieści cztery złote zero groszy) z kwoty wpisu uiszczonego przez Składnicę Artykułów Masowych „Węglopasz” sp. j. Tadeusz Mendrygał, Marcin Mendrygał z siedzibą przy ul. Koronowskiej 38 w śołędowie, 86-031 Osielsko, 2) dokonać wpłaty kwoty 8 425 zł 00 gr (słownie: osiem tysięcy czterysta dwadzieścia pięć złotych zero groszy) przez Wielospecjalistyczny Szpital Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej w Nowej Soli z siedzibą przy ul. Chałubińskiego 7, 67-100 Nowa Sól na rzecz Składnicy Artykułów Masowych „Węglopasz” sp. j. Tadeusz Mendrygał, Marcin Mendrygał z siedzibą przy ul. Koronowskiej 38 w śołędowie, 86-031 Osielsko, stanowiącej uzasadnione koszty strony poniesione z tytułu wpisu od odwołania oraz kosztów wynagrodzenia pełnomocnika i przejazdu. 3) dokonać zwrotu kwoty 10 556 zł 00 gr (słownie: dziesięć tysięcy pięćset pięćdziesiąt sześć złotych zero groszy) z rachunku dochodów własnych Urzędu Zamówień Publicznych na rzecz Składnicy Artykułów Masowych „Węglopasz” sp. j. Tadeusz Mendrygał, Marcin Mendrygał z siedzibą przy ul. Koronowskiej 38 w śołędowie, 86-031 Osielsko. U z a s a d n i e n i e Wielospecjalistyczny Szpital Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej w Nowej Soli z siedzibą przy ul. Chałubińskiego 7, 67-100 Nowa Sól zwany dalej „Zamawiającym” działając na podstawie przepisów ustawy dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych (tj.: Dz. U. z 2007 r., Nr 223, poz. 1655 ze. zm.), zwanej dalej „ustawą” lub „Pzp”, prowadzi, w trybie przetargu nieograniczonego, postępowanie w celu zawarcia umowy na dostawę miału węglowego M II dla potrzeb kotłowni WS SP ZOZ w Nowej Soli. Szacunkowa wartość zamówienia jest wyższa od kwot wskazanych w przepisach wykonawczych wydanych na podstawie art. 11 ust. 8 Pzp. Postępowanie zostało wszczęte w dniu 20 stycznia 2010r. W tym samym dniu ogłoszenie o zamówieniu zostało opublikowane w Dzienniku Urzędowym Wspólnot Europejskich w dniu 20 stycznia 2010 r. pod nr 2010/S 13-016585. Strona 3 z 6 Ofertę w postępowaniu złożyła m.in. Składnica Artykułów Masowych „Węglopasz” sp. j. Tadeusz Mendrygał, Marcin Mendrygał z siedzibą przy ul. Koronowskiej 38 w śołędowie 86- 031 Osielsko zwana dalej „Odwołującym”. W dniu 26 marca 2010r. Zamawiający zawiadomił Odwołującego o wyborze jego oferty jako najkorzystniejszej. Następnie dnia 5 maja 2010r. Odwołujący został za pośrednictwem faksu poinformowany o unieważnieniu postępowania na podstawie przepisu art. 93 ust. 1 pkt 7 Pzp tj. z powodu wady uniemożliwiającej zawarcie ważnej umowy, bowiem w dniu 30 kwietnia 2010r. upłynął termin związania ofertą. W odpowiedzi na powyższe Odwołujący w dniu 10 maja 2010 r. wniósł za pośrednictwem faksu protest zarzucając czynności Zamawiającego polegającej na unieważnieniu postępowania z powodu upływu terminu okresu związania ofertą naruszenie przepisu art. 93 ust. 1 pkt 7 w zw. z art. 146 Pzp. Uwzględniając powyższe Odwołujący wniósł o: 1.unieważnienie czynności unieważnienia postępowania lub ewentualnie 2. o uchylenie unieważnienia postępowania i jednocześnie o zawarcie przez Zamawiającego umowy zgodnie z wyborem jego oferty w postępowaniu. W uzasadnieniu protestu Odwołujący podniósł, iż dniem wejścia w życie ustawy z dnia 4 września 2008 r. o zmianie ustawy - Prawo zamówień publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 171, poz. 1058) dokonano nowelizacji art. 94 ust.1 poprzez m.in. usunięcie z niego zdania "nie później niż przed upływem terminu związania ofertą". Dodał, iż żaden zapis Pzp nie zawiera już obecnie podobnego zastrzeżenia, zatem z dokonanej zmiany ustawy należy wysunąć wniosek, że zamiarem ustawodawcy było dopuszczenie zawarcia umowy z wybranym wykonawcą pomimo upływu terminu związania ofertą. Na poparcie swoich twierdzeń przywołał wyrok Krajowej Izby Odwoławczej z dnia 19 października 2009 r. (sygn. akt KIO/UZP 1261/09) oraz wyrok Krajowej Izby Odwoławczej z dnia 7 stycznia 2010 r. (sygn. akt KIO/UZP 1581 /09), a także poglądy doktryny. Odwołujący zaznaczył, iż do upływu i nieprzedłużenia terminu związania ofertą przyczynił się Zamawiający, który nie przystępował do podpisania umowy pomimo braku podstaw do odmowy jej podpisania i oświadczenia przez Odwołującego o możliwości i woli jej zawarcia. Wskazał, iż w przedmiotowej sprawie okoliczności wskazują na możliwość zawarcia umowy, gdyż dokonano wyboru najkorzystniejszej oferty, której to czynności nie oprotestował żaden Strona 4 z 6 z uczestników postępowania, a wybrany wykonawca deklaruje ważność swojej oferty i wpłaconego wadium ponad termin związania ofertą. Zamawiający nie rozstrzygnął protestu w terminie zatem zgodnie z art. 183 ust. 3 Pzp został on uznany za oddalony. Odwołujący pismem z dnia 24 maja 2010r. nadanym w placówce pocztowej operatora publicznego w dniu 27 maja 2010r. wniósł odwołanie, które wpłynęło do Prezesa Urzędu Zamówień Publicznych dnia 31 maja 2010r., a Zamawiającemu zostało przekazane za pośrednictwem faksu w dniu 27 maja 2010r. W odwołaniu podtrzymano zarzuty protestu ograniczając żądania do unieważnienia czynności unieważnienia postępowania oraz wnosząc o zasądzenie od Zamawiającego na rzecz Odwołującego zwrotu kosztów postępowania. Uwzględniając dokumentację postępowania o udzielenie zamówienia oraz stanowiska i oświadczenia Odwołującego złożone na rozprawie, Izba ustaliła co następuje: Odwołujący legitymuje się interesem prawnym w korzystaniu ze środków ochrony prawnej, o których stanowi przepis art. 179 ust.1 Pzp. Biorąc pod uwagę zgromadzony w sprawie materiał dowodowy Izba stwierdziła, iż wobec naruszenia przez Zamawiającego przepisów ustawy, które miało wpływ na wynik postępowania, odwołanie zasługuje na uwzględnienie. Za podstawę rozstrzygnięcia Izba przyjęła następujące ustalenia faktyczne: Zamawiający w pkt. IV.3.4 ogłoszenia oraz pkt. 10.1. specyfikacji istotnych warunków zamówienia (zwanej dalej „siwz”) ustalił, że termin składania ofert mija dnia 2 marca 2010 r. Okres związania ofertą określił w pkt. IV.3.7 ogłoszenia i pkt. 12.1 siwz na 60 dni od ustalonej daty składania ofert, a co za tym idzie termin związania oferta minął w dniu 30 kwietnia 2010r. Uwzględniając powyższe w dniu 2 lutego 2010r. ofertę złożył Odwołujący. Dnia 26 marca 2010r. Zamawiający zawiadomił Odwołującego o wyborze jego oferty jako najkorzystniejszej. Mimo upływu kresu związania ofertą Odwołujący dnia 4 maja 2010r. poinformował Zamawiającego, o przedłużeniu okresu związania ofertą oraz „okresu ważności wpłaconego wadium”. Dnia 5 maja 2010r. postępowanie zostało przez Zamawiającego unieważnione na podstawie art. 93 ust. 1 pkt 7 ustawy wobec uznania, że w związku upływem w dniu 30 kwietnia 2010 r. terminu związania ofertą, postępowanie Strona 5 z 6 obarczone jest wadą uniemożliwiającą zawarcie ważnej umowy w sprawie zamówienia publicznego. Decyzję Zamawiającego zakwestionował Odwołujący wnosząc protest, a następnie odwołanie. W świetle powyższego Izba zważyła, co następuje: W pierwszej kolejności należy podkreślić, iż w ocenie Krajowej Izby Odwoławczej ustalenie przez Zamawiającego, co do upływu terminu związania ofertą, jest prawidłowe. Rozpatrując zasadność unieważnienia postępowania na podstawie art. 93 ust. 1 pkt 7 ustawy należy podkreślić, iż przesłanką unieważnienia postępowania o udzielenie zamówienia wskazaną w przywołanym przepisie jest wada postępowania uniemożliwiająca zawarcie ważnej umowy w sprawie zamówienia publicznego. Jak słusznie podniósł Odwołujący katalog okoliczności skutkujących nieważnością umowy zawiera przepis art. 146 ust. 1 Pzp. W ocenie Izby w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy nie została wykazana przez Zamawiającego żadna z przesłanek nieważności umowy wymienionych enumeratywnie w wyżej wskazanym przepisie ustawy. Trzeba zwrócić uwagę, iż omawiany przepis nie wiąże skutku nieważności umowy z upływem terminu związania ofertą. Izba podziela pogląd Odwołującego, iż ocena, że upływ terminu związania ofertą stanowi podstawę unieważnienia postępowania o udzielenie zamówienia publicznego na podstawie art. 93 ust. 1 pkt 7 Pzp, a zawarcie umowy po jego upływie skutkowałoby jej nieważnością na podstawie art. 146 ust. 1 pkt 6 ustawy mogła ewentualnie mieć umocowanie w przepisie art. 94 ust. 1 o treści obowiązującej do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 4 września 2008 r. o zmianie ustawy Prawo zamówień publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 171, poz. 1058). Przepis ten stanowił bowiem, że Zamawiający zawiera umowę w sprawie zamówienia publicznego „nie później niż przed upływem terminu związania ofertą”. Izba nie ma wątpliwości jednak, iż w stanie prawnym właściwym dla rozpoznania niniejszej sprawy taka interpretacja nie znajduje oparcia w przepisach ustawy. Ustawa w brzmieniu obowiązującym, w tym również jej art. 94 ust. 1, nie obliguje stron postępowania do zawarcia umowy przed upływem terminu związania ofertą. W konsekwencji zatem przekroczenie tego terminu nie może być ocenione jako wada postępowania uniemożliwiająca zawarcie ważnej umowy. Izba nie podziela poglądu, jakoby zawarcie umowy z wybranym wykonawcą po okresie związania ofertą stanowiło naruszenie przepisu art. 94 ust. 1 Pzp i skutkowało nieważnością umowy z mocy prawa na podstawie art. 146 ust. 1 pkt 5 i 6 ustawy, wskazując, że przepis art. 94 ust. 1 Pzp nie pozostaje w żadnym związku z terminem związania ofertą oraz biorąc pod uwagę fakt, iż podstawowym celem postępowania jest zawarcie umowy o zamówienie publiczne, a Odwołujący wyraził wolę zawarcia umowy m.in. składając Strona 6 z 6 odpowiednie oświadczenie w tym zakresie na rozprawie, a także przedłużając okres związania ofertą oraz przedłużając okres ważności wadium. Tym samym biorąc pod uwagę wskazaną wyżej argumentację Izba stoi na stanowisku, iż zarzut naruszenia przepisów art. 93 ust. 1 pkt 7 Pzp w zw. z art. 146 ustawy potwierdził się, gdyż w stanie faktycznym niniejszej sprawy Zamawiający nie miał podstaw prawnych do unieważnienia postępowania. Uwzględniając powyższe na podstawie art. 191 ust. 1a ustawy orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono na podstawie art. 191 ust. 6 i 7 ustawy, czyli stosownie do wyniku postępowania z uwzględnieniem § 4 ust. 1 pkt 1 i 2 lit. a i b rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 9 lipca 2007 r. w sprawie wysokości oraz sposobu pobierania wpisu od odwołania oraz rodzajów kosztów w postępowaniu odwoławczym i sposobu ich rozliczania (Dz. U. z 2007 r., Nr 128, poz. 886 ze. zm.). Stosownie do art. 194 i 195 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. - Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 223, poz. 1655 ze. zm.) na niniejszy wyrok w terminie 7 dni od dnia jego doręczenia - przysługuje skarga za pośrednictwem Prezesa Urzędu Zamówień Publicznych do Sądu Okręgowego w Zielonej Górze. Przewodniczący: ……………………………… Członkowie: ……………………………… ………………………………

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI