K 5/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWniosek Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego dotyczył zbadania zgodności przepisów ustawy o Sądzie Najwyższym z dnia 8 grudnia 2017 r. (w brzmieniu wynikającym z późniejszych zmian) z Konstytucją, w szczególności w zakresie wieku przejścia sędziów Sądu Najwyższego w stan spoczynku. Wnioskodawca zarzucił, że przepisy te, wprowadzając odmienne zasady dla sędziów powołanych przed 1 stycznia 2019 r. i po tej dacie, naruszają zasadę równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji) oraz inne przepisy konstytucyjne dotyczące ustroju sądów i niezawisłości sędziowskiej. Trybunał Konstytucyjny, po analizie przepisów i argumentacji stron, uznał, że zaskarżone regulacje, które dzieliły sędziów Sądu Najwyższego na dwie grupy w zależności od daty powołania, wprowadzając odmienny wiek przejścia w stan spoczynku i możliwość jego przedłużenia, naruszają zasadę równości. Kryterium daty powołania uznano za nierelewantne i arbitralne. W konsekwencji, Trybunał orzekł o niezgodności art. 37 § 1 w związku z art. 129a § 1 oraz art. 129a § 2 ustawy o Sądzie Najwyższym z 2017 r. z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Postępowanie w pozostałym zakresie umorzono. Wyrok ma moc powszechnie obowiązującą i skutkuje tym, że wszyscy sędziowie Sądu Najwyższego, niezależnie od daty powołania, podlegają zasadom przechodzenia w stan spoczynku określonym w art. 30 ustawy o Sądzie Najwyższym z 2002 r.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja zasady równości wobec prawa w kontekście ustroju sądów i statusu sędziów, zwłaszcza w odniesieniu do wieku przejścia w stan spoczynku.
Dotyczy specyficznej sytuacji sędziów Sądu Najwyższego i przepisów ustawy o Sądzie Najwyższym. Może mieć znaczenie dla innych grup zawodowych, gdzie wiek przejścia na emeryturę jest zróżnicowany.
Zagadnienia prawne (3)
Czy przepisy ustawy o Sądzie Najwyższym, różnicujące wiek przejścia sędziów w stan spoczynku w zależności od daty powołania, są zgodne z zasadą równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, przepisy te są niezgodne z art. 32 ust. 1 Konstytucji.
Uzasadnienie
Trybunał uznał, że kryterium daty powołania sędziego do Sądu Najwyższego (przed lub po 1 stycznia 2019 r.) jako podstawy do zróżnicowania wieku przejścia w stan spoczynku jest arbitralne i nie ma relewantnego związku z celem przepisów. Podmioty (sędziowie SN) posiadające wspólną cechę istotną (objęcie stanowiska sędziego SN) są traktowane odmiennie bez konstytucyjnego uzasadnienia, co narusza zasadę równości.
Czy zróżnicowanie zasad przechodzenia w stan spoczynku sędziów Sądu Najwyższego w zależności od daty powołania jest dopuszczalne konstytucyjnie?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, zróżnicowanie to jest niedopuszczalne konstytucyjnie.
Uzasadnienie
Trybunał stwierdził, że ustawodawca, wprowadzając odmienne zasady przejścia w stan spoczynku dla sędziów powołanych przed i po 1 stycznia 2019 r., naruszył zasadę równości. Kryterium daty powołania nie jest relewantne, a wprowadzone różnicowanie jest arbitralne i nie służy realizacji konstytucyjnych celów.
Czy wiek 65 lat jako obligatoryjny wiek przejścia w stan spoczynku dla sędziów Sądu Najwyższego powołanych po 1 stycznia 2019 r., bez możliwości przedłużenia orzekania, jest zgodny z Konstytucją?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, w kontekście zróżnicowania z innymi sędziami SN, jest niezgodny z Konstytucją.
Uzasadnienie
Trybunał uznał, że ustanowienie relatywnie wczesnego wieku przejścia w stan spoczynku (65 lat) dla nowo powoływanych sędziów SN, bez możliwości przedłużenia orzekania, nie jest racjonalne, nie wykorzystuje efektywnie zasobów kadrowych i nie wpisuje się w realia społeczne i zawodowe, a w kontekście zróżnicowania z sędziami powołanymi wcześniej, narusza zasadę równości.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego | organ_państwowy | wnioskodawca |
Przepisy (9)
Główne
u.SN z 2017 r. art. 37 § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Przepis określający wiek przejścia sędziego SN w stan spoczynku na 65 lat.
u.SN z 2017 r. art. 129a § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Przepis stosujący art. 37 § 1 do sędziów SN powołanych po 1 stycznia 2019 r.
u.SN z 2017 r. art. 129a § 2
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Przepis stosujący art. 30 ustawy z 2002 r. do sędziów SN powołanych przed 1 stycznia 2019 r.
Konstytucja art. 32 ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada równości wobec prawa i równego traktowania przez władze publiczne.
Pomocnicze
Konstytucja art. 180 ust. 4
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ustawa określa granicę wieku, po osiągnięciu której sędziowie przechodzą w stan spoczynku.
Konstytucja art. 67 ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Niezawisłość sędziowska.
Konstytucja art. 65 ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do wykonywania zawodu.
Konstytucja art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada demokratycznego państwa prawnego.
u.SN z 2002 r. art. 30
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Przepis określający zasady przechodzenia w stan spoczynku sędziów SN (stosowany do sędziów powołanych przed 1.01.2019 r.).
Argumenty
Skuteczne argumenty
Zaskarżone przepisy wprowadzają arbitralne i nierówne traktowanie sędziów Sądu Najwyższego w zależności od daty powołania. • Kryterium daty powołania jako podstawy do zróżnicowania wieku przejścia w stan spoczynku jest nierelewantne i nieuzasadnione konstytucyjnie. • Obniżony wiek przejścia w stan spoczynku dla nowo powoływanych sędziów SN, bez możliwości przedłużenia orzekania, jest nieracjonalny i nieefektywny.
Odrzucone argumenty
Sędziowie Sądu Najwyższego i sędziowie sądów powszechnych mają różne cechy relewantne, co uzasadnia odmienne uregulowanie zasad przechodzenia w stan spoczynku. • Zróżnicowanie wieku przejścia w stan spoczynku miało charakter czasowy i było podyktowane koniecznością odwrócenia skutków wcześniejszych zmian. • Ustawodawca miał swobodę w kształtowaniu wieku przejścia w stan spoczynku, a wybór 65 lat był konstytucyjnie dopuszczalny.
Godne uwagi sformułowania
arbitralne zróżnicowanie sytuacji podmiotów podobnych • nierówne traktowanie sędziów Sądu Najwyższego • zasada równości wobec prawa • nie ma przeszkód, aby ustawodawca uregulował te kwestie w sposób analogiczny nawet dla wszystkich sędziów w Polsce; nie można jednak twierdzić, że jest to konieczne. • nie można twierdzić, że jest to konieczne. • nie ma przeszkód, aby ustawodawca uregulował te kwestie w sposób analogiczny nawet dla wszystkich sędziów w Polsce
Skład orzekający
Krystyna Pawłowicz
przewodniczący
Stanisław Piotrowicz
członek
Bartłomiej Sochański
członek
Bogdan Święczkowski
sprawozdawca
Andrzej Zielonacki
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja zasady równości wobec prawa w kontekście ustroju sądów i statusu sędziów, zwłaszcza w odniesieniu do wieku przejścia w stan spoczynku."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji sędziów Sądu Najwyższego i przepisów ustawy o Sądzie Najwyższym. Może mieć znaczenie dla innych grup zawodowych, gdzie wiek przejścia na emeryturę jest zróżnicowany.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy kluczowych kwestii ustrojowych państwa prawa, takich jak niezawisłość sędziowska, zasada równości i podział władzy, a także wpływa na status i kariery sędziów Sądu Najwyższego. Jest to temat o dużym znaczeniu dla prawników i opinii publicznej zainteresowanej wymiarem sprawiedliwości.
“Trybunał Konstytucyjny: Równość sędziów SN ponad datą powołania – koniec z podwójnymi standardami wieku emerytalnego.”
Zdanie odrębne
Andrzej Zielonacki
Sędzia Andrzej Zielonacki zgłosił zdanie odrębne, kwestionując rozstrzygnięcie Trybunału. Argumentował, że przepisy dotyczące wieku przejścia sędziów SN w stan spoczynku nie naruszają zasady równości, a ustawodawca miał swobodę w kształtowaniu tych regulacji. Podniósł również wątpliwości co do dopuszczalności stosowania instytucji zabezpieczenia w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym oraz krytykował sposób, w jaki Trybunał dokonał derogacji przepisów.
Sektor
prawo
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.