K 43/12

50/5/A/2014 WYROK z dnia 7 maja 2014 r. Sygn. akt K 43/12* * Sentencja została ogłoszona dnia 26 maja 2014 r. w Dz. U. poz. 684. W imieniu Rzeczypospolitej Polskiej Trybunał Konstytucyjny w składzie: Andrzej Rzepliński – przewodniczący Stanisław Biernat Zbigniew Cieślak Mirosław Granat Wojciech Hermeliński Leon Kieres Marek Kotlinowski Teresa Liszcz Małgorzata Pyziak-Szafnicka Stanisław Rymar Piotr Tuleja Sławomira Wronkowska-Jaśkiewicz – sprawozdawca Andrzej Wróbel Marek Zubik, protokolant: Krzysztof Zalecki, po rozpoznaniu, z udziałem wnioskodawców oraz Sejmu i Prokuratora Generalnego, na rozprawie w dniach 6 i 7 maja 2014 r., połączonych wniosków: 1) Komisji Krajowej Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność” o zbadanie zgodności: a) art. 1 pkt 5 lit. b, art. 1 pkt 8 i art. 12 pkt 1 lit. c i d ustawy z dnia 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 637) w zakresie, w jakim przewidują podwyższenie wieku uprawniającego do emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz emerytury dożywotniej dla kobiet i mężczyzn powyżej 65 roku życia, z art. 26 ust. 2 Konwencji nr 102 Międzynarodowej Organizacji Pracy dotyczącej minimalnych norm zabezpieczenia społecznego, przyjętej w Genewie dnia 28 czerwca 1952 r. (Dz. U. z 2005 r. Nr 93, poz. 775), b) art. 1 pkt 5 lit. b ustawy powołanej w punkcie 1 lit. a w zakresie, w jakim przewiduje zrównanie wieku uprawniającego do emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych dla kobiet i mężczyzn, z art. 32 i art. 33 Konstytucji, c) art. 1 pkt 7 ustawy powołanej w punkcie 1 lit. a z art. 32 i art. 33 Konstytucji, 2) grupy posłów o zbadanie zgodności: a) art. 1, art. 24, art. 27 i art. 183 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227, ze zm.), b) art. 24 i art. 62a ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze (Dz. U. z 2011 r. Nr 270, poz. 1599, ze zm.), c) art. 19 i art. 19a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291), d) art. 10 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2004 r. Nr 8, poz. 67), e) art. 69 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070, ze zm.), f) art. 30 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 240, poz. 2052, ze zm.) – w brzmieniu nadanym przez ustawę powołaną w punkcie 1 lit. a, z art. 2, art. 9, art. 18, art. 20, art. 23, art. 32, art. 33 i art. 67 Konstytucji, 3) Ogólnopolskiego Porozumienia Związków Zawodowych o zbadanie zgodności: a) art. 1 ustawy powołanej w punkcie 1 lit. a z art. 2 Konstytucji, b) art. 24 ust. 1, 1a, 1b i art. 27 ustawy powołanej w punkcie 2 lit. a, w brzmieniu nadanym przez ustawę powołaną w punkcie 1 lit. a, z art. 2 Konstytucji, c) art. 26b ustawy powołanej w punkcie 2 lit. a, w brzmieniu nadanym przez ustawę powołaną w punkcie 1 lit. a, z art. 2, art. 32 i art. 33 Konstytucji, o r z e k a: 1. Art. 1 ustawy z dnia 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 637) jest zgodny z wyrażoną w art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą poprawnej legislacji. 2. Art. 1 pkt 5, 8 i 19, art. 2, art. 3 pkt 3 i 4, art. 4, art. 7 pkt 1 i art. 9 ustawy powołanej w punkcie 1 nie są niezgodne z art. 20 Konstytucji. 3. Art. 24 ust. 1, 1a i 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1440, 1717 i 1734) jest zgodny z wyrażonymi w art. 2 Konstytucji zasadami zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz ochrony praw nabytych, a także z art. 32 i art. 33 Konstytucji. 4. Art. 24 ust. 1a pkt 62-85 i ust. 1b ustawy powołanej w punkcie 3 jest zgodny z art. 26 ust. 2 Konwencji nr 102 Międzynarodowej Organizacji Pracy dotyczącej minimalnych norm zabezpieczenia społecznego, przyjętej w Genewie dnia 28 czerwca 1952 r. (Dz. U. z 2005 r. Nr 93, poz. 775). 5. Art. 26b ustawy powołanej w punkcie 3 w zakresie, w jakim uzyskanie uprawnienia na warunkach w nim przewidzianych nie jest ograniczone terminem i przez to nie jest zharmonizowane ze zrównaniem wieku emerytalnego kobiet i mężczyzn, jest niezgodny z art. 2, art. 32 i art. 33 Konstytucji. 6. Art. 27 ustawy powołanej w punkcie 3 jest zgodny z wyrażonymi w art. 2 Konstytucji zasadami zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz ochrony praw nabytych. 7. Art. 27 ust. 3 pkt 2-5 ustawy powołanej w punkcie 3 jest zgodny z art. 26 ust. 2 Konwencji nr 102 Międzynarodowej Organizacji Pracy. 8. Art. 183 ust. 5 ustawy powołanej w punkcie 3 jest zgodny z art. 67 Konstytucji. 9. Art. 19 ust. 1, 1a i 1b ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2013 r. poz. 1403, 1623 i 1650) jest zgodny z wyrażonymi w art. 2 Konstytucji zasadami zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz ochrony praw nabytych, a także z art. 23, art. 32 i art. 33 Konstytucji. 10. Art. 19 ust. 2a ustawy powołanej w punkcie 9 jest zgodny z wyrażonymi w art. 2 Konstytucji zasadami zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz ochrony praw nabytych, a także z art. 32 Konstytucji. 11. Art. 19a ustawy powołanej w punkcie 9 w zakresie, w jakim uzyskanie uprawnienia na warunkach w nim przewidzianych nie jest ograniczone terminem i przez to nie jest zharmonizowane ze zrównaniem wieku emerytalnego kobiet i mężczyzn, jest niezgodny z art. 2, art. 32 i art. 33 Konstytucji. 12. Art. 62a ust. 4 i 4a ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze (Dz. U. z 2011 r. Nr 270, poz. 1599, z 2012 r. poz. 637 oraz z 2013 r. poz. 1623), w brzmieniu nadanym przez art. 2 pkt 2 lit. b ustawy powołanej w punkcie 1, jest zgodny z wyrażonymi w art. 2 Konstytucji zasadami zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz ochrony praw nabytych, a także z art. 32 Konstytucji. 13. Art. 69 § 1 i 1a ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 427, 662, 1165 i 1623 oraz z 2014 r. poz. 31) jest zgodny z wyrażonymi w art. 2 Konstytucji zasadami zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz ochrony praw nabytych, a także z art. 32 Konstytucji. 14. Art. 69 § 2a ustawy powołanej w punkcie 13 jest zgodny z wyrażonymi w art. 2 Konstytucji zasadami zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz ochrony praw nabytych, a także z art. 32 Konstytucji. 15. Art. 30 § 2 pkt 1 i § 3 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 2013 r. poz. 499) jest zgodny z wyrażonymi w art. 2 Konstytucji zasadami zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz ochrony praw nabytych, a także z art. 32 Konstytucji. 16. Art. 30 § 4 ustawy powołanej w punkcie 15 jest zgodny z wyrażonymi w art. 2 Konstytucji zasadami zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz ochrony praw nabytych, a także z art. 32 Konstytucji. 17. Art. 10 ust. 5 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2013 r. poz. 667, 675, 1623 i 1717) jest zgodny z wyrażonymi w art. 2 Konstytucji zasadami zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz ochrony praw nabytych, a także z art. 32 i art. 33 Konstytucji. Ponadto p o s t a n a w i a: na podstawie art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, z 2000 r. Nr 48, poz. 552 i Nr 53, poz. 638, z 2001 r. Nr 98, poz. 1070, z 2005 r. Nr 169, poz. 1417, z 2009 r. Nr 56, poz. 459 i Nr 178, poz. 1375, z 2010 r. Nr 182, poz. 1228 i Nr 197, poz. 1307 oraz z 2011 r. Nr 112, poz. 654) umorzyć postępowanie w pozostałym zakresie. UZASADNIENIE I 1. Komisja Krajowa Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność” (dalej: NSZZ Solidarność) wniosła o zbadanie zgodności: 1) art. 1 pkt 5 lit. b, art. 1 pkt 8 i art. 12 pkt 1 lit. c i d ustawy z dnia 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 637; dalej: ustawa nowelizująca z 2012 r.) w zakresie, w jakim przewidują podwyższenie wieku uprawniającego do emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: FUS) oraz emerytury dożywotniej dla kobiet i mężczyzn powyżej 65 roku życia, z art. 26 ust. 2 Konwencji nr 102 Międzynarodowej Organizacji Pracy dotyczącej minimalnych norm zabezpieczenia społecznego, przyjętej w Genewie dnia 28 czerwca 1952 r. (Dz. U. z 2005 r. Nr 93, poz. 775; dalej: konwencja nr 102 MOP), 2) art. 1 pkt 5 lit. b ustawy nowelizującej z 2012 r. w zakresie, w jakim przewiduje zrównanie wieku uprawniającego do emerytury z FUS dla kobiet i mężczyzn, z art. 32 Konstytucji i wyrażonymi tam zasadami równości wobec prawa i zakazu dyskryminacji w życiu politycznym, społecznym i gospodarczym oraz z art. 33 Konstytucji i sformułowanymi tam zasadami równouprawnienia kobiet i mężczyzn w życiu rodzinnym, politycznym, społecznym i gospodarczym oraz równych praw kobiety i mężczyzny do zabezpieczenia społecznego, 3) art. 1 pkt 7 ustawy nowelizującej z 2012 r. z art. 32 Konstytucji i wyrażonymi tam zasadami równości wobec prawa i zakazu dyskryminacji w życiu politycznym, społecznym i gospodarczym oraz z art. 33 Konstytucji i sformułowanymi tam zasadami równouprawnienia kobiet i mężczyzn w życiu rodzinnym, politycznym, społecznym i gospodarczym oraz równych praw kobiety i mężczyzny do zabezpieczenia społecznego. Uzasadniając zarzuty sformułowane w punkcie pierwszym wniosku NSZZ Solidarność stwierdził, że w Polsce nie zostały spełnione określone w art. 26 ust. 2 konwencji nr 102 MOP warunki do podwyższenia wieku emerytalnego powyżej 65 roku życia. Wskazał, że zgodnie z danymi „Rządowego programu na rzecz aktywności społecznej osób starszych na lata 2012-2013” przewidywana długość życia w zdrowiu kobiet, które w 2010 r. miały 65 lat, to 7,5 lat (38,7% dalszego przewidywanego trwania życia, które wynosi 19,5 roku), mężczyzn – 6,7 lat (44,7% dalszego przewidywanego życia, które wynosi 15,1 roku). Według danych Eurostatu kobiety urodzone w 2010 r. będą żyły w zdrowiu przeciętnie 62,2 roku, co stanowi 77,1% całej oczekiwanej długości życia (80,7 lat), mężczyźni – 58,5 roku, tj. 81,2% oczekiwanej długości życia (72,1 roku). Zdaniem wnioskodawcy analiza danych z lat 2005-2010 prowadzi do wniosku, że wraz ze zwiększeniem liczby lat życia spada liczba lat życia w zdrowiu zarówno dla całej populacji, jak i dla osób w wieku 65 lat i więcej. Uzasadniając kolejne zarzuty, NSZZ Solidarność przypomniał, że w polskim systemie ubezpieczenia społecznego odmienny wiek kobiet i mężczyzn uprawniający do świadczeń wprowadzono na mocy dekretu z dnia 25 czerwca 1954 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 30, poz. 116). Jest on traktowany zwykle jako tzw. uprzywilejowanie wyrównawcze służące wyrównaniu faktycznie występujących różnic pomiędzy kobietami i mężczyznami. Wnioskodawca powołał przy tym stanowisko Trybunału Konstytucyjnego wyrażone w wyroku z 15 lipca 2010 r. (sygn. K 63/07, OTK nr 6/A/2010, poz. 60) oraz liczne orzecznictwo dotyczące zasady równości wobec prawa. Zdaniem NSZZ Solidarność w ostatnich dwóch latach w Polsce nie zaszły zmiany powodujące zatarcie różnic społecznych pomiędzy kobietami i mężczyznami, które uzasadniałyby ujednolicenie wieku emerytalnego. Ponieważ kobiety aktywne zawodowo w stopniu nieporównanie większym aniżeli mężczyźni nadal obciążone są obowiązkami związanymi z urodzeniem i wychowaniem dzieci oraz z utrzymaniem domu, tak znaczące (o 7 lat) podwyższenie wieku emerytalnego kobiet i jego zrównanie z wiekiem emerytalnym mężczyzn pozostaje w sprzeczności z art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji. Wnioskodawca zauważył, że występowanie warunków różnicowania wieku emerytalnego kobiet i mężczyzn potwierdzają autorzy projektu ustawy nowelizującej z 2012 r., przedstawiający w jego uzasadnieniu (s. 4-6) motywy wprowadzenia instytucji tzw. emerytury częściowej. Jeśli chodzi o instytucję tzw. emerytury częściowej (art. 1 pkt 7 ustawy nowelizującej z 2012 r.), NSZZ Solidarność zaznaczył, że zaskarżenie wynika tu z ostrożności procesowej; zarzut wobec tego przepisu będzie aktualny, jeśli Trybunał Konstytucyjny uzna, że zrównanie wieku emerytalnego kobiet i mężczyzn i ustalenie tego wieku na poziomie 67 lat nie narusza art. 32 i art. 33 Konstytucji. Wnioskodawca stwierdził, że wymieniona instytucja ma charakter dyskryminacyjny (wskazał przy tym „Opinię o zgodności z prawem Unii Europejskiej projektu ustawy o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw wyrażonej na podstawie art. 13 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej, Dz. U. z 2007 r. Nr 65, poz. 437, ze zm., przez ministra właściwego do spraw członkostwa Rzeczypospolitej Polskiej w Unii Europejskiej”, znak: DPUE-920-261-12/as/5, SM-749, dot.: RM-10-35-12 z 19 kwietnia 2012 r.). Uznał, że skoro ustawodawca założył, że powody, które uzasadniały różnicowanie wieku emerytalnego kobiet i mężczyzn, przestały być aktualne, to powinien wykazać, że zróżnicowanie warunków nabywania prawa do emerytury częściowej przez kobiety i mężczyzn nie ma charakteru dyskryminacyjnego i jest proporcjonalne do zakładanego celu. NSZZ Solidarność stwierdził, że argumenty wskazane w uzasadnieniu projektu ustawy nowelizującej z 2012 r. nie są wystarczające do uzasadnienia zróżnicowania wieku kobiet i mężczyzn oraz okresów składkowych i nieskładkowych uprawniających do emerytury częściowej. 2. Grupa posłów na Sejm wniosła o zbadanie zgodności: 1) art. 1, art. 24, art. 27 i art. 183 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227, ze zm.; dalej: ustawa FUS), 2) art. 24 i art. 62a ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze (Dz. U. z 2011 r. Nr 270, poz. 1599, ze zm.; dalej: ustawa o prokuraturze), 3) art. 19 i art. 19a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291; dalej: u.s.r.), 4) art. 10 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2004 r. Nr 8, poz. 67; dalej: u.z.e.f.), 5) art. 69 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070, ze zm.; dalej: p.u.s.p.), 6) art. 30 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 240, poz. 2052, ze zm.; dalej: ustawa o SN) – w brzmieniu nadanym przez ustawę nowelizującą z 2012 r., z art. 2, art. 9, art. 18, art. 20, art. 23, art. 32, art. 33 i art. 67 Konstytucji, w zakresie: – „dokonanego wbrew wartościom konstytucyjnym zrównania i podwyższenia wieku emerytalnego dla kobiet i mężczyzn bez respektowania konstytucyjnej zasady ciągłości zachowania praw nabytych obowiązującej w odniesieniu do osób, które rozpoczynając okres ubezpieczenia społecznego liczący się do nabywania uprawnień emerytalnych powinny mieć prawo do przejścia na emeryturę wedle obowiązujących w tym czasie reguł (zasada ochrony praw nabytych). Nagła zmiana zasad na znaczną niekorzyść tych osób w trakcie tego okresu (…) to pogwałcenie zasady zaufania obywatela do państwa”; – „niedopuszczalnej dyskryminacji grup zawodowych w zakresie nieuzasadnionego zróżnicowania czasu pracy (stażu ubezpieczeniowego) w określeniu zasad nabywania uprawnień emerytalnych (np. prokurator, sędzia, rolnicy, niektóre tzw. służby mundurowe). Różnicowanie zasad w odniesieniu do określonych grup zawodowych należy traktować jako faworyzowanie jednych grup społecznych nad drugimi i dyskryminowanie innych grup. Stanowi to wprost pogwałcenie konstytucyjnej i międzynarodowej zasady równości wobec prawa”; – „niezachowania konstytucyjnych gwarancji konsultacji społecznych, referendum ogólnokrajowego, a także wysłuchania publicznego w trakcie prac legislacyjnych przy wyjątkowo newralgicznym i ważnym społecznie przedmiocie regulacji ustawowej, jakim jest ustalenie prawa i warunków uprawniających do pobierania (lub uzyskania prawa do) świadczeń emerytalnych”; – „niedopuszczalnego uchwalenia zaskarżonych przepisów zaskarżonej ustawy w drodze arbitralnego jej narzucenia, bez sygnalizowanych konsultacji z odpowiednimi szeroko reprezentowanymi grupami zawodowymi, a przede wszystkim bez koniecznych kalkulacji i obliczeń finansowych oraz aktuarialnych, bez pogłębionej analizy skutków ekonomicznych, gospodarczych, społecznych i demograficznych koniecznych do prognozowania konsekwencji funkcjonowania zaskarżonych przepisów ustawy”; – „niedopełnienia obowiązku państwa w stworzeniu kompleksowego, trwałego i bezpiecznego systemu zabezpieczenia społecznego, czyli takiego systemu, który oparty jest na konstytucyjnej zasadzie «obowiązku solidarności z innymi» (solidarności zbiorowej, solidarności wspólnot) oraz prawa do wolności od skrajnego ubóstwa, gwarantującego ubezpieczonym bezpieczeństwo socjalne (tzn. trwałe i uzasadnione przekonanie, że w razie braku możliwości uzyskania środków utrzymania z własnej pracy zostaną one dostarczone na zasadach solidarności ze środków ubezpieczenia społecznego)”; – „pogwałcenia zasad podstawowego ustroju rolnego opartego na rodzinnym gospodarstwie rolnym, poprzez ustawowe wymaganie, aby rolnicy pracowali do 67 roku życia i uzależnienie przez to sukcesji rodzinnego gospodarstwa rolnego od osiągnięcia tego wieku przez rolnika, przez co ograniczono lub wręcz zablokowano proces przekazania gospodarstwa kolejnym rodzinnym następcom w każdym czasie oraz niezależnie od osiągniętego wieku emerytalnego”. W pismach z 27 września i 22 października 2012 r. przedstawiciele grupy posłów wyjaśnili dodatkowo, które jednostki redakcyjne przepisów wymienionych we wniosku są przedmiotem zaskarżenia. Uzasadniając wniosek, wnioskodawca zaznaczył, że kwestionuje co do zasady zmiany w systemie emerytalnym, polegające na podwyższeniu wieku emerytalnego do 67 roku życia i jego zrównaniu dla kobiet i mężczyzn. Jego zdaniem, zmiany wprowadzone przez ustawę nowelizującą z 2012 r. de facto likwidują system ubezpieczenia społecznego oparty na zasadzie solidarności i wprowadzają system celowego przymusowego oszczędzania na emeryturę. Omówiwszy przywołane we wniosku wzorce konstytucyjne, grupa posłów wskazała kilka argumentów szczegółowych. Wnioskodawca stwierdził, że „najczęściej zmieniającym się polem regulacji prawnych wprost dotyczących położenia obywatela są kwestie związane z ubezpieczeniem społecznym, zwłaszcza z prawem do świadczeń emerytalnych, które powinny być uważane jako szczególnego rodzaju prawo nabyte, które z natury rzeczy jest prawem ograniczonym w czasie i jako takie w ogóle nie może podlegać niespodziewanym modyfikacjom powodowanym bliżej nieokreślonymi determinantami”. Zdaniem wnioskodawcy, zakwestionowane przepisy zostały uchwalone arbitralnie, mają radykalne skutki i wprowadzają przymus pracy do 67 roku życia wobec pracowników, rolników i osób samozatrudniających się, które rozpoczęły okres nabywania praw emerytalnych nawet przed kilkudziesięciu laty (np. urodzeni w 1949 r. mogli podjąć pracę w 1967 r.). Wprowadzenie kolejnych, skrajnie niekorzystnych wobec osób uprawnionych, reguł wymiaru emerytury narusza zasadę lojalności państwa wobec obywateli, zasadę zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa. Grupa posłów podkreśliła, że w polskim prawie od wielu dziesięcioleci istnieje zasada określająca wiek emerytalny kobiet – 60 lat i mężczyzn – 65 lat. Zaznaczono przy tym, że wprowadzone ustawą nowelizującą z 2012 r. zmiany dotkną osób w zaawansowanym wieku – mężczyzn w wieku 64 lat, kobiet w wieku 59 lat. Osoby te nie mają „możliwości decydowania o swoim postępowaniu i kształtowania zgodnie z prawem swoich stosunków życiowych i rodzinnych”. Wnioskodawca wskazał, że nie przedstawiono obywatelom żadnego uzasadnienia merytorycznego (względy ekonomiczne, społeczne, demograficzne) ani nie określono okoliczności usprawiedliwiających naruszenie konstytucyjnej zasady zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa. Zdaniem wnioskodawcy, nowe reguły dotyczące wieku emerytalnego powinny mieć zastosowanie wobec osób, które dopiero „pretendują” do uprawnień emerytalnych (tzn. wejdą na rynek pracy), a nie wobec tych osób, które już od kilkudziesięciu i kilkunastu lat są ubezpieczone. Osoby należące do tej drugiej grupy, podejmując zatrudnienie „profilowały także swoje wykształcenie, zawód i plany na przyszłość”. Państwo zmusza do zmiany zawodu, pracy, sposobu życia, sytuacji rodzinnej, będąc bierne w zakresie stworzenia realnej możliwości dostosowania się do zmienionych warunków. Zdaniem grupy posłów, zmiany wprowadzone przez ustawę nowelizującą z 2012 r. dyskryminują mężczyzn urodzonych w latach 1949-1955. W roku 2008 kobiety mające określony ustawą 30-letni staż pracy oraz ukończone 55 lat mogły do końca 2008 r. przejść na wcześniejszą emeryturę. Takiego warunku nie mogli spełnić mężczyźni urodzeni np. w 1953 r., którzy muszą pracować o 12 lat dłużej od kobiet. Grupa posłów wskazała, że zmiany dotyczą osób urodzonych także w 1948 r. Rocznik ten nie był objęty reformą emerytalną wprowadzoną w 1999 r. Po raz kolejny zmienia się zatem sytuacja tej grupy osób. Kolejne zarzuty wnioskodawca sformułował w odniesieniu do zmian dotyczących uprawnień emerytalnych sędziów i prokuratorów. Zauważył, że możliwość wcześniejszego przejścia w stan spoczynku osób należących do tych dwóch grup zawodowych występowała od 1998 r., a zatem osoby te mogły zakładać, że stan prawny ma charakter stabilny i że przejdą w stan spoczynku na wówczas określonych zasadach. Tymczasem sytuacja tych osób została zróżnicowana według niekonstytucyjnego kryterium, a mianowicie nabycia uprawnień do 31 grudnia 2017 r. Wnioskodawca stwierdził ponadto, że sytuacja osób, które w tym dniu nadal będą aktywne zawodowo, ma charakter tzw. ekspektatywy maksymalnie ukształtowanej, czyli „oczekiwania mającego doniosłość prawną”. Wnioskodawca uznał za niejasne i niezrozumiałe to, że ustawodawca połączył zmiany dotyczące sędziów i prokuratorów ze zmianami w powszechnym systemie emerytalnym. Jego zdaniem: „Profil obydwu reżimów emerytalnych jest oczywisty i nie można tu przyrównywać zasad powszechnego systemu emerytalnego z zasadami zaopatrzenia emerytalnego sędziów i prokuratorów. Niekonstytucyjność jest tu zasadnicza i wynika z trójpodziału władzy w Polsce”. Nadto zauważył, że nowe rozwiązania wprowadzają zróżnicowanie jeszcze na jednej płaszczyźnie, a mianowicie co do służb mundurowych znajdą zastosowanie tylko wobec osób, które rozpoczną służbę (świadczenie pracy) od 2013 r. Grupa posłów sformułowała zarzut naruszenia art. 20 Konstytucji, zakładając, że dialog społeczny oparty jest na niezależności i równowadze stron, a także na zaufaniu i kompromisie, „gdzie strony powinny kierować się zasadami wzajemnego zaufania, poszanowania oraz prowadzenia dialogu w dobrej wierze”. Zdaniem wnioskodawcy, „materię ustawową narzucono mechanicznie i arbitralnie, dokonując również nieprawidłowych zabiegów”, a mianowicie nie przeprowadzono konsultacji społecznych, gdyż w istocie dotyczyły one projektu ustawy, który został następnie w sposób istotny zmieniony. Wnioskodawca podniósł, że „zlekceważono (…) wysłuchanie publiczne, które potrzebne byłoby po to, żeby obywatele, choć w części mieli możliwość wypowiedzenia się publicznie o ważnych dla nich sprawach z zakresu zabezpieczenia emerytalnego”. Wskazał, że „zdeprecjonowano w ogóle instytucję referendum ogólnokrajowego, bowiem skoro referendum jest wyrazem funkcjonowania demokracji w państwie, to dlaczego odmówiono przeprowadzenia tego referendum, pomimo poparcia kilku milionów obywateli”. Wnioskodawca podkreślił, że nie wysłuchano też organizacji reprezentujących sędziów i prokuratorów. Grupa posłów uznała, że zaskarżona regulacja jest sprzeczna z art. 23 Konstytucji, ponieważ odbiera rolnikom prawo wcześniejszego przechodzenia na emeryturę, co stanowi istotne zagrożenia dla utrzymania gospodarstw rodzinnych stanowiących podstawę ustroju rolnego państwa. Prawo wcześniejszego przechodzenia rolników na emeryturę (kobiet w wieku 55 lat i mężczyzn w wieku 60 lat) wynikało z uzasadnionej względami ekonomicznymi i społecznymi sytuacji w rolnictwie i konieczności zmian struktury agrarnej. Wnioskodawca wskazał, że odebranie rolnikom prawa do wcześniejszego przechodzenia na emeryturę zmieniło warunki przekazywania ziemi następcy, co poważnie utrudni zachowanie rodzinnego charakteru gospodarstw rolnych (następca będzie przejmował gospodarstwo w wieku 40 lat i więcej). Wnioskodawca dodał, że jest to sprzeczne z programem „Młody rolnik”, a ponadto może uniemożliwić wykorzystanie przez rolników środków unijnych. Jak podkreślił, obecnie można korzystać z funduszy unijnych, jeśli przekaże się gospodarstwo rolne synowi lub córce w wieku do 40 roku życia. Zdaniem wnioskodawcy, tego rodzaju zmiany cechuje zatem wewnętrzna sprzeczność, co prowadzi też do naruszenia rzetelnej legislacji. Następnie wnioskodawca sformułował zarzuty dotyczące zrównania wieku emerytalnego kobiet i mężczyzn, stwierdzając, iż prowadzi to do naruszenia art. 18 Konstytucji. Zdaniem grupy posłów, „drastyczne przedłużenie przymusu pracy dla kobiet” rozrywa więzi rodzinne, gdyż „wyrywa kobietę z ważnych ról w rodzinie” wyznaczonych przez tradycję – kobiety z natury rzeczy wypełniają funkcje opiekuńcze i pielęgnacyjne związane z opieką nad starszymi członkami rodziny, nad dziećmi, nad osobami niepełnosprawnymi i niesamodzielnymi. Wnioskodawca stwierdził, że przedłużenie okresu aktywności zawodowej kobiet powinno być zsynchronizowane z programami polityki ludnościowej i polityki rodzinnej. Tymczasem obecnie istnieje niedostatecznie rozwinięty system opieki nad dziećmi i osobami starszymi, co powoduje, że obowiązki w tym zakresie muszą wypełniać członkowie rodziny. Wnioskodawca podkreślił, że prawo do świadczenia po osiągnięciu wieku emerytalnego nie może być kształtowane dowolnie. Prawo to musi zapewnić zastąpienie dochodu utraconego z pracy na określonym poziomie zapewniającym środki utrzymania osobie niezdolnej do pracy. Art. 183 ustawy FUS wprowadza do systemu zabezpieczenia społecznego zasadę, która może odnosić się do emerytur kapitałowych, ale nie powinna mieć zastosowania w ubezpieczeniu społecznym. Tym samym ustawa FUS traci charakter zabezpieczenia społecznego, przekształcając się w latach 2009-2014 w system kapitałowy. Wnioskodawca zauważył, że emerytury zarówno z FUS, jak i OFE będą wyliczane na zasadach kapitałowych, tzn. przez podzielenie kwoty zgromadzonych składek na dalsze przeciętne trwanie życia (wspólnie dla kobiet i mężczyzn). Całkowite wycofanie z systemu emerytalnego kwoty bazowej w 2014 r., tj. tej części, która ma charakter solidarnościowy, spowoduje istotne obniżenie wartości nominalnej i realnej emerytur. W ostatniej części wnioskodawca odniósł się do niezgodności zakwestionowanych regulacji prawnych z art. 9 Konstytucji, stwierdzając, że naruszają następujące akty prawne o randze międzynarodowej: a) Powszechną deklaracją praw człowieka (art. 2 – prawo do korzystania na równi z innymi obywatelami z praw i wolności wyrażonych w deklaracji, art. 5 – zakaz upokarzającego traktowania, art. 7 – równość wobec prawa, zakaz jakiejkolwiek dyskryminacji); b) Międzynarodowy pakt praw obywatelskich i politycznych (art. 17 – zakaz ingerencji w życie prywatne, rodzinne, zakaz bezprawnego zamachu na cześć i dobre imię); c) Międzynarodowy pakt praw gospodarczych, społecznych i kulturalnych (art. 10 – ochrona rodziny); d) Konwencję o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (art. 8 – prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, art. 14 – zakaz dyskryminacji w związku z każdym prawem zagwarantowanym w konwencji); a ponadto – konwencję nr 102 MOP (art. 26 i nast.), Europejską kartę społeczną (art. 12 i nast.), a także Europejski kodeks zabezpieczenia społecznego (art. 26 i nast.). 3. Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych wniosło o zbadanie zgodności: 1) art. 1 ustawy nowelizującej z 2012 r. z art. 2 Konstytucji, 2) art. 24 ust. 1, 1a, 1b i art. 27 ustawy FUS, w brzmieniu nadanym przez ustawę nowelizującą z 2012 r., z art. 2 Konstytucji; 3) art. 26b ustawy FUS, w brzmieniu ustalonym ustawą nowelizującą z 2012 r., z art. 2, art. 32 i art. 33 Konstytucji. Uzasadniając zarzut ujęty w punkcie 1 wniosku, omówiwszy wypowiedzi Trybunału Konstytucyjnego o zasadach demokratycznego państwa prawnego, wnioskodawca zauważył, że ustawa nowelizująca z 2012 r. wprowadziła do ustawy FUS ponad 20 poprawek, które dokonały zmiany konstrukcji i istoty całego aktu normatywnego; poprawki te nie mają tylko technicznego i nieistotnego charakteru, wprowadzają nowe, bardzo rozbudowane jednostki redakcyjne. Zdaniem wnioskodawcy powoduje to, że ustawa FUS stała się nieczytelna, nieprzejrzysta i nieklarowna. W takiej sytuacji racjonalny prawodawca powinien uchwalić nową ustawę, aby adresaci nie byli zmuszeni do dokonywania skomplikowanych zabiegów umożliwiających im prawidłowe odczytanie i zrozumienie norm zawartych w akcie normatywnym. Ponadto – zdaniem wnioskodawcy – liczba odesłań w znowelizowanych przepisach, powoduje ich sprzeczność z zasadami poprawnej legislacji. Wnioskodawca wskazał, że poszczególne artykuły odsyłają do więcej niż jednego przepisu, poszczególne artykuły, do których wskazane regulacje ustawy z FUS odsyłają, zawierają dalsze odesłania do innych przepisów, a także niektóre przepisy odsyłają do innych ustaw niż ustawa FUS. W konsekwencji sformułowania tego aktu prawnego są całkowicie nieczytelne dla przeciętnego adresata. Uzasadniając zarzuty ujęte w punkcie 2, wnioskodawca wskazał, że art. 24 ustawy FUS wprowadził wydłużenie wieku emerytalnego mężczyzn o 2 lata i kobiet o 7 lat. Zgodnie z uzasadnieniem projektu ustawy wiek emerytalny, poczynając od 1 stycznia 2013 r., miał być podnoszony o 1 miesiąc co cztery miesiące, co zapowiadał także premier w swoim exposé. Wbrew temu, przedłożony projekt, który stał się obowiązującym prawem, podnosi wiek emerytalny o miesiąc co kwartał, czyli o 4 miesiące w roku. Okres wydłużenia wieku emerytalnego ma charakter kroczący i uzależniony jest od daty urodzenia (wieku) pracownika. Wnioskodawca podkreślił, że adresatami zmian są osoby (pracownicy), do których miały zastosowanie wcześniej obowiązujące przepisy. Wnioskodawca, wskazując, że art. 27 ustawy FUS po nowelizacji wydłuża wiek emerytalny osób, które urodziły się przed dniem 1 stycznia 1949 r., stwierdził, iż regulacja ta jest jeszcze bardziej dotkliwa, gdyż dotyczy osób, które już ukończyły 60 rok życia i oczekują na osiągnięcie odpowiedniego wieku i nabycie uprawnień emerytalnych. Wnioskodawca zaznaczył, że mężczyzna, który urodził się 1 stycznia 1948 r. i kobieta, która urodziła się 1 stycznia 1953 r. – w dniu wejścia w życie ustawy nowelizującej z 2012 r. (art. 22), tj. 1 stycznia 2013 r., ukończą odpowiednio: mężczyzna 65 lat i kobieta 60 lat. Z tym dniem nabyliby prawa emerytalne i mieliby prawo przejścia na emeryturę. Zatem – zdaniem wnioskodawcy – zmiany art. 24 i art. 27 ustawy FUS obejmują ich ekspektatywę i wydłużają wiek niezbędny do uzyskania emerytury. W konsekwencji osoby te nie będą miały prawa przejścia na emeryturę 1 stycznia 2013 r. i będą musiały pracować dłużej, niż to wynikało z przepisów prawa obowiązujących przed nowelizacją. Wnioskodawca podkreślił, iż w świetle celów ustawy nowelizującej z 2012 r. nie jest uzasadnione objęcie regulacją wydłużającą wiek emerytalny mężczyzn urodzonych w okresie przed 1 stycznia 1949 r. W szczególności wskazał, że celem zaskarżonej ustawy nowelizującej z 2012 r. jest zapewnienie wzrostu wysokości świadczenia emerytalnego. W świetle powyższego, nowelizacja art. 27 ustawy FUS jest bezpodstawna, gdyż nie wiąże się dla adresatów tego przepisu ze wzrostem przyznanego im świadczenia. W istocie bowiem, mężczyźni urodzeni przed 1 stycznia 1949 r. są objęci prawem do emerytury na starych zasadach (a nie zasadach kapitałowych). Wnioskodawca stwierdził, że prawodawca, zmieniając art. 24 i art. 27 ustawy FUS, naruszył wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadę zaufania do państwa i prawa. Jednostka ma prawo oczekiwać od państwa, że regulacje prawne dotyczące określonego stosunku prawnego nie zostaną zmienione w trakcie jego istnienia. W niniejszej sprawie owo oczekiwanie dotyczyło stosunku pracy i uprawnień emerytalnych nabywanych po jego ustaniu i osiągnięciu odpowiedniego wieku. Prawodawca, ustanowiwszy stosowane regulacje, zapewnił pracowników, że kobiety po osiągnięciu 60 lat, a mężczyźni po osiągnięciu 65 lat będą uprawnieni do przejścia na emeryturę. Zdaniem wnioskodawcy – mimo uznania celów ustawy nowelizującej z 2012 r. – wątpliwości budzi forma i sposób przeprowadzenia reformy. Negatywne skutki (ciężary) związane z naprawą niewydolnego systemu zostały przeniesione na obywateli. Pracownicy zostali potraktowani przez prawodawcę instrumentalnie, jako środek służący prawodawcy do naprawienia błędów i niepowodzeń wcześniejszych reform. Wnioskodawca stwierdził, że nowe reguły nabywania prawa do emerytury i uzyskiwania związanych z tym uprawnień mogą być ustanowione tylko w stosunku do osób, które rozpoczną pracę po wejściu w życie ustawy nowelizującej z 2012 r. Ustawodawca ma prawo ustawowo wydłużyć wiek emerytalny, jednakże może to uczynić tylko w stosunku do osób, które jeszcze nie rozpoczęły pracy i które po raz pierwszy zostaną zatrudnione po wejściu w życie nowelizacji. W opinii wnioskodawcy, pracownicy objęci nowelizacją mieli prawo oczekiwać przejścia na emeryturę po ukończeniu 65 lat – mężczyźni i 60 lat – kobiety. Mieli oni również prawo snuć plany życiowe i osobiste, opierając się na tych założeniach. Wnioskodawca założył, że w stosunku do osób, które rozpoczęły pracę przed wejściem w życie ustawy nowelizującej z 2012 r., zmiany w zasadach nabywania uprawnień emerytalnych mogą nastąpić tyko za ich zgodą. Jego zdaniem, niedopuszczalne jest dokonywanie tego typu zmian w stosunku do pracowników, którzy należą do ukształtowanego zgodnie ze starymi regulacjami systemu emerytalnego i którzy mają (mieli) wobec niego określone oczekiwania. Podkreślił, że dokonane zmiany mają charakter jednostronny i autorytatywny. W demokratycznym państwie prawnym takie rozwiązanie jest niedopuszczalne, zwłaszcza, że dotyczy szczególnej sfery, jaką jest zabezpieczenie społeczne. Wnioskodawca zauważył ponadto, że prawodawca, dokonując zmian ustawy FUS, pominął problematykę wydłużenia się okresów zatrudnienia w przypadku wykonywania prac, które są szkodliwe lub niebezpieczne dla życia i zdrowia pracowników i innych osób. Chodzi tu przede wszystkim o pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. Nr 237, poz. 1656; dalej: u.e.p.). Części osób wykonujących prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze ustawodawca podnosi wiek emerytalny dla mężczyzn o 12, a dla kobiet o 17 lat. Wnioskodawca przytoczył tu wyniki badań przeprowadzanych przez Centralny Instytut Ochrony Pracy i Instytut Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera w Łodzi w zakresie zdolności do pracy (Work Ability Index – WAI) oraz dane z rocznika statystycznego GUS. Wnioskodawca wskazał, że podniesienie wieku emerytalnego do poziomu 67 lat spowoduje, że mieszkańcy niektórych regionów kraju pobierać będą emeryturę średnio 3 lata. Na przykład w województwie łódzkim średnia długość trwania życia mężczyzn jest najkrótsza w Polsce – w 2009 r. wynosiła 69,2 roku. Wnioskodawca w szczególności podkreślił, że znacznemu pogorszeniu ulegnie sytuacja kobiet. Okres oczekiwania na emeryturę (przy istniejących realiach rynku pracy nie jest to równoznaczne z wydłużeniem okresu zatrudnienia) tej grupy osób wydłuży się aż o 7 lat. Część prac i zawodów, wykonywanych przez kobiety w wieku do 60 lat, jest zbyt obciążająca dla osób starszych. Prawodawca nie stworzył przy tym warunków wcześniejszego przechodzenia na emeryturę w tego typu zawodach. W konsekwencji – jak zauważa wnioskodawca – grupa pracowników będzie pracować w podeszłym wieku w zawodach, które nie są przeznaczone dla osób starszych i które będą ponad ich siły. Zdaniem wnioskodawcy, jest to naruszenie wynikającej z art. 2 Konstytucji zasady sprawiedliwości społecznej. Uzasadniając zarzuty wobec art. 26b ustawy FUS, który umożliwia wcześniejsze przejście na emeryturę, wnioskodawca stwierdził, że regulacja ta jest rażąco niesprawiedliwa i niekorzystna dla pracownika. Wnioskodawca zauważył, że osobie, która skorzysta z tej możliwości, przysługiwać będzie zaledwie połowa świadczenia, które równocześnie nie zostanie podwyższone do poziomu najniższej emerytury. Zdaniem wnioskodawcy, omawiany przepis skonstruowano tak, żeby zniechęcić adresatów do korzystania z przewidzianej w nim instytucji. Ponadto – zdaniem wnioskodawcy – art. 26b ustawy FUS w sposób nieuprawniony uprzywilejowuje kobiety. Na przykład, w świetle wskazanego przepisu, kobieta, która rozpocznie w tym samym roku pracę co mężczyzna i w tym samym zakładzie pracy, będzie uprawniona do wcześniejszego uzyskania emerytury częściowej. Nie ma tu podstaw do zastosowania tzw. uprzywilejowania wyrównawczego kobiet, w szczególności dlatego, że nowelizacja ustawy FUS powoduje wyrównanie wieku emerytalnego mężczyzn i kobiet, który wynosi 67 lat dla obydwóch płci. 4. Prokurator Generalny w piśmie z 11 grudnia 2012 r. zajął stanowisko, że: 1) art. 1 ustawy nowelizującej z 2012 r. jest zgodny z zasadą poprawnej legislacji, wyrażoną w art. 2 Konstytucji, 2) art. 1 pkt 5 ustawy nowelizującej z 2012 r., nadający nowe brzmienie art. 24 ust. 1 ustawy FUS i dodający w art. 24 ustawy FUS ustępy 1a i 1b, oraz art. 1 pkt 8 ustawy nowelizującej z 2012 r., nadający nowe brzmienie art. 27 ustawy FUS, w zakresie, w jakim przepisy te dotyczą wieku emerytalnego, są zgodne z art. 2, art. 32 i art. 33 Konstytucji i nie są niezgodne z art. 18 i art. 20 Konstytucji; 3) art. 1 pkt 5 lit. b, art. 1 pkt 8 i art. 12 pkt 1 lit. c i d ustawy nowelizującej z 2012 r. są zgodne z art. 26 ust. 2 konwencji nr 102 MOP, 4) art. 1 pkt 7 ustawy nowelizującej z 2012 r. w zakresie, w jakim w dodanym do ustawy FUS art. 26b ust. 1 ustala różne dla kobiet i mężczyzn warunki nabycia prawa do emerytury częściowej, jest niezgodny z art. 2, art. 32 i art. 33 Konstytucji, 5) art. 1 pkt 19 ustawy nowelizującej z 2012 r. jest zgodny z art. 67 ust. 1, art. 2 i art. 32 Konstytucji i nie jest niezgodny z art. 18 i art. 20 Konstytucji, 6) art. 2 pkt 1 i 2 ustawy nowelizującej z 2012 r. w zakresie, w jakim nadaje nowe brzmienie art. 24 pkt 11, art. 62a ust. 3 i 4a ustawy o prokuraturze, jest zgodny z art. 2 i art. 32 Konstytucji i nie jest niezgodny z art. 20 Konstytucji, 7) art. 2 pkt 2 lit. b ustawy nowelizującej z 2012 r. w zakresie, w jakim nadaje nowe brzmienie art. 62a ust. 4 ustawy o prokuraturze, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji, jest zgodny z art. 32 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 20 Konstytucji, 8) art. 3 pkt 3 lit. a i b ustawy nowelizującej z 2012 r., nadający nowe brzmienie art. 19 ust. 1 u.s.r. oraz dodający w art. 19 u.s.r. ustępy 1a i 1b, jest zgodny z art. 2, art. 32 i art. 33 Konstytucji i nie jest niezgodny z art. 20 i art. 23 Konstytucji, 9) art. 4 ustawy nowelizującej z 2012 r. jest zgodny z art. 2 i art. 32 Konstytucji, 10) art. 7 pkt 1 oraz art. 9 ustawy nowelizującej z 2012 r. są zgodne z art. 2 i art. 32 Konstytucji, 11) w pozostałym zakresie, na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK), postępowanie podlega umorzeniu, z uwagi na niedopuszczalność orzekania. Prokurator Generalny przede wszystkim stwierdził, że przedmiotem kontroli konstytucyjności powinny być przepisy ustawy nowelizującej z 2012 r., gdyż – zgodnie z art. 22 tej ustawy – wejdą one w życie dopiero 1 stycznia 2013 r. Prokurator Generalny, po pierwsze, odniósł się do zarzutu niezgodności całego art. 1 ustawy nowelizującej z 2012 r. z wyrażoną w art. 2 Konstytucji zasadą określoności ze względu na wprowadzenie do ustawy FUS przepisów rozbudowanych i zawierających liczne odesłania. Przede wszystkim, powołując orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, wskazał, że stosowanie techniki odesłań do innych przepisów, a także do instytucji funkcjonujących w systemie prawa, nie narusza per se zasady poprawnej legislacji. W przypadku zakwestionowanych przepisów użyta technika odesłań ma na celu uniknięcie powtarzania tych samych treści, a przy tym nie powoduje nieczytelności i braku precyzji zawartych w nich regulacji. Prokurator Generalny dodał, że wnioskodawca nie wskazał, jakie niespójności powstały w ustawie FUS w wyniku wcześniejszych nowelizacji tej ustawy, bądź jakie wystąpią od 1 stycznia 2013 r., w związku z wejściem w życie ustawy nowelizującej z 2012 r. Stwierdził w konsekwencji, że omawiany zarzut jest nietrafny. Po drugie, Prokurator Generalny zajął stanowisko w kwestii konstytucyjności przepisów zmieniających wiek emerytalny poszczególnych grup uprawnionych. Zauważył, że wątpliwości konstytucyjne wszystkich wnioskodawców budzi to, że ustawodawca wprowadził mechanizm prowadzący do stopniowego zrównywania – do 67 lat – wieku emerytalnego kobiet i mężczyzn objętych powszechnym systemem emerytalnym, a także podwyższenie wieku emerytalnego ubezpieczonych – mężczyzn, objętych tzw. starym systemem emerytalnym, tj. systemem zdefiniowanego świadczenia. W tej części rozważań odniósł się także do zarzutów dotyczących zmian w zakresie wieku emerytalnego w u.s.r, p.u.s.p., ustawie o SN oraz ustawie o prokuraturze. Prokurator Generalny, omówiwszy podstawowe założenia reformy emerytalnej wprowadzonej w 1998 r. oraz tezy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 15 lipca 2010 r. o sygn. K 63/07, stwierdził, że wyrok ten nie stanowi uzasadnienia poglądu, że konstytucyjnie niedopuszczalne jest stopniowe zrównywanie wieku emerytalnego kobiet i mężczyzn oraz jego stopniowe podwyższanie. Prokurator Generalny uznał, że skoro proces zrównywania wieku emerytalnego kobiet i mężczyzn jest rozłożony na wiele lat i zachowuje na prawie dwadzieścia osiem lat niższy wiek emerytalny kobiet niż mężczyzn, to trudno ocenić wyznaczające go przepisy jako naruszające zasadę równości i zakaz dyskryminacji ze względu na płeć. Powolne dochodzenie do zrównania sytuacji kobiet i mężczyzn, na gruncie systemu emerytalnego przewidzianego dla osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r., zostało uzasadnione między innymi w wyroku Trybunału o sygn. K 63/07 i postanowieniu sygnalizacyjnym o sygn. S 2/10. Prokurator dodał, że kwestie te zostały szczegółowo przedstawione w uzasadnieniu projektu ustawy, opisującym zmiany społeczne, przyczyny demograficzne i ekonomiczne, podbudowane stosownymi statystykami. W opinii Prokuratora przyczyny te uzasadniają konstytucyjną dopuszczalność zmian systemu zabezpieczenia emerytalnego. Zdaniem Prokuratora Generalnego, wobec przyjętej w nowym systemie emerytalnym metody obliczania wysokości emerytury, według jednakowej reguły dla kobiet i mężczyzn, stopniowe zrównywanie wieku emerytalnego doprowadzić może do wyrównania szans kobiety uzyskania świadczenia na poziomie emerytury uzyskiwanej przez mężczyznę i zapewnienia jej środków utrzymania na starość w podobnej wysokości, w jakiej uzyskuje je mężczyzna, który w zbliżonym okresie aktywności zawodowej otrzymywał wynagrodzenie w takiej samej lub zbliżonej wysokości, jak kobieta. Na gruncie prawa ubezpieczeń społecznych pracownicy – kobiety i mężczyźni – urodzeni po dniu 31 grudnia 1948 r. są podmiotami należącymi do tej samej grupy podmiotów, a to znaczy, że na gruncie ustawy FUS powinni być traktowani w taki sam sposób co do przesłanek nabycia prawa do emerytury. Prokurator Generalny nie podzielił stanowiska grupy posłów, że zakwestionowane przepisy są niezgodne z art. 32 i art. 33 Konstytucji z tego powodu, że różnicują sytuację prawną ubezpieczonych urodzonych w latach 1949-1953 według kryterium płci, a przez to mają charakter dyskryminujący mężczyzn, oraz iż różnicują ubezpieczonych na podstawie kryterium daty urodzenia. Podkreślił, że prawo ubezpieczonych, urodzonych po 31 grudnia 1948 r., a przed 1 stycznia 1969 r., do wcześniejszej emerytury reguluje niezmieniony ustawą nowelizującą z 2012 r. art. 46 ustawy FUS. Na mocy tego przepisu, ubezpieczonym, urodzonym w tym okresie, którzy do 31 grudnia 2008 r. spełnili wymagania określone w art. 29 ustawy FUS, przyznane zostało uprawnienie do skorzystania z wcześniejszej emerytury. Na podstawie tych regulacji ustawy FUS z prawa do wcześniejszej emerytury mogły i mogą nadal (do ukończenia 60 roku życia) skorzystać kobiety urodzone do 31 grudnia 1953 r. i mężczyźni urodzeni do 31 grudnia 1948 r. (do ukończenia 65 roku życia). Prokurator Generalny zaznaczył, że różne potraktowanie kobiet i mężczyzn urodzonych w tym samym roku w latach 1949-1953 w zakresie prawa do wcześniejszej emerytury ma miejsce na gruncie art. 46 w związku z art. 29 ustawy FUS. Skutkiem tego zróżnicowania, po wejściu w życie ustawy nowelizującej z 2012 r., wiek emerytalny mężczyzn urodzonych w roku 1953, który ma wynosić 67 lat, będzie o 12 lat dłuższy niż wiek emerytalny kobiet urodzonych w tym samym roku, które nabyły prawo do emerytury w wieku lat 55. Zdaniem Prokuratora Generalnego stwierdzenie to nie może jednak stanowić argumentu uzasadniającego niekonstytucyjność rozwiązań przyjętych w ustawie nowelizującej z 2012 r. Skoro bowiem na podstawie dotychczasowych przepisów (tj. art. 46 ustawy FUS) mężczyznom urodzonym w latach 1949-1953 nie przysługiwało prawo do wcześniejszej emerytury, zaś art. 46 w związku z art. 29 ustawy FUS jest przepisem wygaszającym prawo do nabycia emerytury w obniżonym wieku (w omawianym przypadku z prawa tego mogą skorzystać kobiety urodzone najpóźniej w 1953 r.), to nie można pod adresem ustawodawcy formułować zarzutu naruszenia zasady równości przez to, że wprowadzając – na przyszłość – nowe rozwiązania dotyczące wieku emerytalnego kobiet i mężczyzn, zagwarantował ochronę praw nabytych w 2008 r. do wcześniejszej emerytury przez kobiety urodzone w 1953 r. Prokurator Generalny wskazał, że podniesienie wieku emerytalnego, zarówno kobiet, jak i mężczyzn, następować będzie według tej samej reguły. Różny dla kobiet i mężczyzn jest natomiast „punkt wyjścia” przyjętej metody obliczeń wieku emerytalnego kobiet i mężczyzn. Jest to bowiem aktualny wiek, uprawniający do emerytury (60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn), od którego następować będzie to podwyższenie. Odniesienia się przez ustawodawcę do aktualnie obowiązujących przepisów nie można – w opinii Prokuratora Generalnego – uznać za przypadkowe i arbitralne, zwłaszcza jeśli weźmie się pod uwagę, że celem ustawy nowelizującej z 2012 r. jest stopniowe, rozłożone w czasie na prawie 28 lat, zapewnienie stosowania, choć w coraz mniejszym zakresie, dotychczasowego mechanizmu wyrównującego prawa kobiet, który to mechanizm – w świetle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego – jest konstytucyjnie dopuszczalny i nie może być oceniany jako przejaw dyskryminacji mężczyzn. Prokurator Generalny zauważył, że na skutek wprowadzonego mechanizmu wiek emerytalny urodzonych w różnych latach będzie zróżnicowany (zarówno w grupie kobiet, jak i mężczyzn), gdyż będzie on niższy dla osób starszych i coraz wyższy – dla młodszych roczników. A zatem kryterium różnicującym ubezpieczonych, w tym aspekcie, w zakresie wieku emerytalnego jest data urodzenia. Zdaniem Prokuratora Generalnego kryterium to pozostaje w racjonalnym związku z celem ustawy nowelizującej z 2012 r. Takie kryterium jest również uzasadnione wartościami konstytucyjnymi, zwłaszcza chodzi o zasadę ochrony bezpieczeństwa prawnego i zasadę sprawiedliwości społecznej, gdyż umożliwia się starszym osobom uzyskanie świadczenia we wcześniejszym terminie niż w przypadku jednorazowego wprowadzenia wieku równego dla wszystkich ubezpieczonych, po upływie w miarę niedługiego okresu od osiągnięcia aktualnie obowiązującego wieku emerytalnego. Prokurator Generalny za nietrafny uznał kolejny zarzut naruszenia zasady równości, przez art. 1 pkt 5 ustawy nowelizującej z 2012 r., polegający na tym, że ustawodawca do 2017 r. zapewnił osobom objętym odrębnymi systemami zaopatrzenia emerytalnego ochronę nabywanego prawa do emerytury i do stanu spoczynku oraz nie dokonał zmian w u.z.e.f., podczas gdy w stosunku do pracowników znowelizowana ustawa FUS będzie miała zastosowanie od dnia wejścia w życie. Prokurator Generalny zaznaczył, że porównywane sytuacje dotyczą odmiennych zagadnień: dla pracowników – podwyższenia podstawowego wieku emerytalnego, zaś dla rolników oraz dla sędziów i prokuratorów – zachowania do końca 2017 r. uprawnienia do skorzystania ze świadczenia przysługującego w obniżonym wieku. Ponadto porównywane regulacje, także dotyczące emerytur policyjnych, odnoszą się do podmiotów objętych różnymi systemami emerytalnymi, których zróżnicowanie, na gruncie art. 67 ust. 1 Konstytucji, jest dopuszczalne. Prokurator Generalny odniósł się następnie do zarzutu niezgodności art. 1 pkt 5 lit. b, art. 1 pkt 8 oraz art. 12 pkt 1 lit. c i d ustawy nowelizującej z 2012 r. z art. 26 ust. 2 konwencji nr 102 MOP. Prokurator Generalny zauważył, że planowane wydłużenie wieku emerytalnego obywateli było poprzedzone bardzo szczegółowymi analizami i prognozami, i to w różnych aspektach, dotyczącymi długości życia Polaków, długości ich życia w zdrowiu, prognozami demograficznymi, analizą wieku emerytalnego obowiązującego w krajach Unii Europejskiej, jak i wpływu podwyższenia wieku emerytalnego na sytuację makroekonomiczną Polski, na wysokość świadczeń oraz wzrostu PKB. Z obszernego uzasadnienia projektu ustawy wynika, że analizowane były między innymi dane statystyczne dotyczące przeciętnego dalszego trwania życia mężczyzn i kobiet w wieku 60 lat w Polsce w latach 1950-2010, jak i dane dotyczące życia w zdrowiu po ukończeniu 65 lat życia. Prokurator Generalny stwierdził, że wobec braku odpowiednich instrumentów prawnych, trudno jest ocenić, czy i w jakim stopniu przeprowadzone analizy oraz opinie eksperckie są trafne, a w konsekwencji – czy trafne są założenia, jakie stanowiły podstawę rozstrzygnięć ustawodawcy dotyczących wydłużenia wieku emerytalnego, a także czy analizowane przez projektodawców kryteria demograficzne, ekonomiczne i społeczne uzasadniają podniesienie wieku emerytalnego Polaków powyżej 65 roku życia. Niemniej jednak – zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego – ocena celowości i trafności rozstrzygnięć ustawodawcy, także dotyczących zabezpieczenia społecznego, wykracza poza zakres kompetencji sądu konstytucyjnego. Obowiązek wyboru optymalnego w danej sytuacji rozwiązania spoczywa na parlamencie, który ponosi odpowiedzialność polityczną za sposób wykorzystywania kompetencji prawotwórczych. Do Trybunału należy wyłącznie kontrola kwestionowanych aktów normatywnych co do ich zgodności z aktami normatywnymi o wyższej mocy prawnej, przy czym punktem wyjścia tej kontroli jest zawsze domniemanie zgodności ustaw z Konstytucją. Dlatego – zdaniem Prokuratora Generalnego – art. 1 pkt 5 lit. b, art. 1 pkt 8 i art. 12 pkt 1 lit. c i d ustawy nowelizującej z 2012 r. nie można zarzucić niezgodności z art. 26 ust. 2 konwencji nr 102 MOP. Prokurator Generalny odniósł się następnie do zarzutu naruszenia przez kwestionowane przepisy art. 2 Konstytucji w części dotyczącej ochrony praw nabytych i ekspektatyw maksymalnie ukształtowanych oraz zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa. Prokurator Generalny nie przyjął założenia wnioskodawców, że wszystkie osoby, które rozpoczęły pracę zawodową pod rządami dotychczasowych przepisów ustawy FUS, mogły oczekiwać, że przez cały okres ich aktywności zawodowej nie nastąpi zmiana zasad nabywania uprawnień emerytalnych oraz że z zasady ochrony praw nabytych wynika, że wszystkie osoby, które przed 1 stycznia 2013 r. rozpoczęły aktywność zawodową, nabywały prawo do emerytury na podstawie przepisów dotychczasowych. Prokurator Generalny przypomniał, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego, zasada zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa, stanowiąca element zasady demokratycznego państwa prawnego, nie oznacza niezmienności prawa. Także sama zmiana warunków nabywania prawa do świadczeń emerytalno-rentowych nie może być postrzegana jako naruszenie tej zasady konstytucyjnej. Gdyby bowiem przyjąć odmienne założenie, to prowadziłoby ono do absurdalnej tezy o niemożliwości dokonywania jakichkolwiek reform systemu ubezpieczeń społecznych, nawet korzystnych dla osób zainteresowanych. Według Prokuratora Generalnego ustawodawca pozostawił osobom, które nie nabyły prawa do emerytury, okres na dostosowanie się do nowej sytuacji. Ustawa nowelizująca z 2012 r. opublikowana została w Dzienniku Ustaw z 6 czerwca 2012 r., wejdzie w życie z dniem 1 stycznia 2013 r. Ponadto ze względu na przyjętą metodę kroczącego podwyższania wieku emerytalnego kolejnych roczników ubezpieczonych, okres na dostosowanie się do nowych rozwiązań będzie coraz dłuższy i dla kobiet urodzonych w 1973 r. wyniesie aż 28 lat. Nowe rozwiązania, podwyższające wiek emerytalny, nie dotyczą osób, które nabyły już prawo do emerytury, także do emerytury wcześniejszej. Prokurator Generalny stwierdził, że w odniesieniu do osób, które pod rządami dotychczasowych przepisów nie spełniły zasadniczego warunku, jakim jest osiągnięcie wieku emerytalnego, nie można mówić o powstaniu maksymalnie ukształtowanych ekspektatyw; skoro nie spełniły materialnych przesłanek nabycia prawa do emerytury, nie można mówić o ich prawach podmiotowych ani o ekspektatywach maksymalnie ukształtowanych Prokurator Generalny wskazał, że bardziej skomplikowany jest problem zastosowania nowych rozwiązań do osób, które urodziły się w roku 1953 – kobiety i w roku 1948 – mężczyźni, zwłaszcza że będą one miały zastosowanie już do tych kobiet, które urodziły się 1 stycznia 1953 r. i do mężczyzn urodzonych 1 stycznia 1948 r., zatem osób, które 1 stycznia 2013 r., tj. w dniu wejścia w życie ustawy nowelizującej z 2012 r., na podstawie przepisów dotychczasowych osiągnęłyby wiek emerytalny, a tym samym nabyłyby prawo do emerytury. Prokurator Generalny przypomniał w tym miejscu, że w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego przyjmowano, że co najmniej pięcioletni okres na przystosowanie się do nowej regulacji jest okresem wystarczającym i nie narusza bezpieczeństwa prawnego jednostki w takim stopniu, aby można było stwierdzić naruszenie zasady demokratycznego państwa prawnego. Kobietom urodzonym w 1953 r. i mężczyznom urodzonym w 1948 r. ustawodawca pozostawił zaś na dostosowanie się do nowych rozwiązań okres ponad sześciu miesięcy (dla urodzonych w pierwszym kwartale, odpowiednio, 1953 r. i 1948 r.) oraz okres prawie półtora roku dla osób urodzonych w czwartym kwartale, odpowiednio, 1953 r. i 1948 r. W opinii Prokuratora Generalnego, zastosowanie nowych rozwiązań w stosunku do tej grupy ubezpieczonych, która już na początku 2012 r., tj. przed uchwaleniem ustawy nowelizującej z 2012 r., mogła oczekiwać, że w roku następnym, po osiągnięciu wieku emerytalnego, uzyska emeryturę i będzie mogła zakończyć aktywność zawodową, nie jest jednak nadmierną ingerencją, prowadzącą do naruszenia zasady bezpieczeństwa prawnego. Dla tej grupy ubezpieczonych wydłużenie wieku emerytalnego nastąpi bowiem na stosunkowo krótki okres, wynoszący od miesiąca (dla urodzonych w pierwszym kwartale 1948 r. – mężczyzn i w pierwszym kwartale 1953 r. – kobiet) do czterech miesięcy (dla osób urodzonych w czwartym kwartale, odpowiednio, 1948 r. i 1953 r.). Ponadto ubezpieczeni urodzeni w omawianych latach, w okresie od publikacji ustawy nowelizującej z 2012 r. do końca 2013 r. (zależnie od dnia urodzenia): mężczyźni, jeśli spełniają warunki posiadania określonych ustawą okresów składkowych i nieskładkowych, oraz kobiety, które do końca 2008 r. spełniły warunek posiadania określonych ustawą okresów ubezpieczeniowych, mogli i mogą nadal do dnia poprzedzającego dzień ukończenia 60 roku życia (kobiety) lub 65 roku życia (mężczyźni) skorzystać z prawa do wcześniejszej emerytury, przysługującej w obniżonym wieku. Ustawa nie ingeruje bowiem w prawa nabyte do wcześniejszej emerytury. Prokurator Generalny przeanalizował następnie zarzut niezgodności art. 1 pkt 5 i 8 ustawy nowelizującej z 2012 r. z art. 2 Konstytucji w odniesieniu do osób, które wykonują pracę w szczególnych warunkach, co skutkuje tym, iż wiek emerytalny osób zatrudnionych w takich warunkach po dniu 1 stycznia 1999 r., w porównaniu z wiekiem emerytalnym osób zatrudnionych przed wskazanym dniem, zostanie wydłużony: kobiet – o 17 lat i mężczyzn – o 12 lat. Prokurator Generalny, rozpatrując ten zarzut, zauważył przede wszystkim, że podnoszony przez wnioskodawców problem wynika z ustawowego ograniczenia kręgu podmiotów uprawnionych do emerytury pomostowej do tych osób, które w szczególnych warunkach były zatrudnione przed 1 stycznia 1999 r. (art. 4 pkt 5 u.e.p.). Problem konstytucyjności takiego rozwiązania, polegającego na przyznaniu uprawnienia do świadczenia z zabezpieczenia społecznego w obniżonym wieku tylko tym pracownikom zatrudnionym w szczególnych warunkach, którzy w warunkach takich byli zatrudnieni przed 1 stycznia 1999 r., był zaś przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygn. K 17/09. Prokurator Generalny stwierdził, że powyższe rozważania uzasadniają także zgodność art. 3 pkt 3 lit. a i b ustawy nowelizującej z 2012 r., nadającego nowe brzmienie art. 19 ust. 1 u.s.r. oraz dodającego w art. 19 u.s.r. ustępy 1a i 1b, oraz art. 4 ustawy nowelizującej z 2012 r. z art. 32, art. 33 i z art. 2 Konstytucji. Rozpatrując zarzuty wobec art. 3 pkt 3 lit. a i b ustawy nowelizującej z 2012 r., Prokurator Generalny uznał, że przepis ten nie jest niezgodny z art. 23 Konstytucji. Analizując treść wskazanego przepisu Konstytucji, Prokurator Generalny uznał, że brak jest relacji treściowej między nim a poddanym kontroli przepisem ustawy nowelizującej z 2012 r. Zdaniem Prokuratora Generalnego, przedstawiona przez niego argumentacja, uzasadniająca stanowisko co do konstytucyjności art. 1 pkt 5 i 8 ustawy nowelizującej z 2012 r., przemawia za zgodnością z art. 2 i art. 32 Konstytucji również: art. 7 pkt 1 lit. a i b, art. 9, art. 2 pkt 1 i 2 lit. a i b ustawy nowelizującej z 2012 r.; a argumenty odnoszące się do regulacji wygaszających prawo do emerytury w obniżonym wieku uzasadniają również pogląd o konstytucyjności rozwiązań, jakie z dniem 1 stycznia 2013 r. zostaną wprowadzone do p.u.s.p, a które będą miały zastosowanie również do prokuratorów, oraz do ustawy o SN, wygaszających prawo do stanu spoczynku w obniżonym wieku. Jeśli chodzi o zarzuty dotyczące sytuacji sędziów, Prokurator Generalny dodatkowo zauważył, że 1 stycznia 2013 r., od kiedy biegnie pięcioletni termin wygaszania uprawnienia do przejścia w stan spoczynku w obniżonym wieku, nie jest datą przypadkową i arbitralnie wyznaczoną przez ustawodawcę. Jest to data rozpoczęcia procesu podwyższania i zrównywania wieku, osiągnięcie którego jest warunkiem uprawniającym do uzyskania świadczeń po zakończeniu aktywności zawodowej. Na marginesie rozważań, dotyczących znowelizowanych przepisów p.u.s.p., Prokurator Generalny zwrócił uwagę, że w sytuacji, gdy po 31 grudnia 2017 r. nastąpi wygaszenie uprawnienia przewidzianego w art. 69 § 2 p.u.s.p., kobiety – sędziowie urodzone po dniu 31 grudnia 1962 r. nie będą objęte tzw. uprzywilejowaniem wyrównawczym, na takich samych zasadach, jak kobiety zatrudnione w innych zawodach. Można byłoby zatem rozważać, czy prawidłowym rozwiązaniem było przyjęcie w znowelizowanym art. 69 § 1a p.u.s.p. odwołania do art. 24 ust. 1a pkt 61-84 ustawy FUS, czy też przepis ten wskazywać powinien wcześniejsze punkty art. 24 ust. 1a ustawy FUS. Problem ten nie został jednakże podniesiony przez wnioskodawców. Prokurator Generalny podzielił natomiast zarzuty niekonstytucyjności wobec art. 62a ust. 4 ustawy o prokuraturze (art. 2 pkt 2 lit. b ustawy nowelizującej z 2012 r.) w zakresie, w jakim przepis ten, odsyłając do art. 69 § 1a p.u.s.p., ustala dla osób urodzonych po dniu 31 grudnia 1952 r. wiek, w jakim prokurator prokuratury wojskowej, będący oficerem, przechodzi w stan spoczynku. Zauważył, że w świetle obowiązującego stanu prawnego, w 2013 r. prawo do przejścia w stan spoczynku nabyliby oficerowie – prokuratorzy wojskowych jednostek organizacyjnych prokuratury urodzeni w 1953 r. Porównanie dotychczasowych i nowych regulacji wskazuje, że wiek, w jakim prokurator wojskowej jednostki organizacyjnej prokuratury, będący oficerem, urodzony w 1953 r. przechodzi w stan spoczynku, podwyższa się: dla kobiet o 5 lat (art. 24 ust. 1a pkt 61 ustawy FUS), dla mężczyzn zaś – o co najmniej 6 lat i 9 miesięcy (art. 24 ust. 1b pkt 17 ustawy FUS). O ile przyjęte w ustawie nowelizującej z 2012 r. stopniowe wydłużanie o miesiąc okresu aktywności zawodowej można ocenić jako ingerujące w niewielkim stopniu w plany życiowe obywateli, o tyle wydłużenie wieku omawianej grupy prokuratorów, z dniem wejścia w życie ustawy, o tak długi okres (o ponad 6 lat) ocenić należy jako ingerujące w bezpieczeństwo prawne jednostki. Prokurator Generalny dodał, że regulacja ta budzi również wątpliwości interpretacyjne, a – tym samym – wątpliwości co do zgodności z zasadą poprawnej legislacji. W następnej części swego pisma Prokurator Generalny ustosunkował się do zarzutów odnoszących się do instytucji emerytury częściowej (art. 1 pkt 7 ustawy nowelizującej 2012 r., dodający art. 26b ustawy FUS), doprecyzowując, że dotyczą one w istocie zróżnicowania na podstawie kryterium płci warunków nabycia prawa do emerytury częściowej oraz ustalenia jej wysokości. Prokurator Generalny przychylił się do stanowiska wnioskodawców, że zakwestionowany przepis różnicuje kobiety i mężczyzn, traktując kobiety w sposób korzystniejszy. Skoro założeniem ustawy nowelizującej z 2012 r. była konstatacja, że przyczyny, które uzasadniają zróżnicowanie warunków nabywania uprawnień do emerytury przez kobiety i mężczyzn, przestają być aktualne, a tym samym, że sytuacja pracownicza kobiet i mężczyzn jest taka sama, czy też staje się taka sama, to nie można tym samym uznać, że przyczyny uzasadniające obecne zróżnicowanie podstawowego wieku emerytalnego kobiet (60 lat) i mężczyzn (65 lat) mogłyby stanowić uzasadnienie zróżnicowania, według kryterium płci, warunków nabycia prawa do nowego świadczenia z ubezpieczenia społecznego, jakim jest emerytura częściowa. Zróżnicowanie to jest także niesprawiedliwe. Odnosząc się do zarzutu dotyczącego ustalania wysokości emerytury częściowej, Prokurator Generalny przede wszystkim zaznaczył, że zgodnie z art. 67 ust. 1 Konstytucji, ustawodawcy przysługuje swoboda regulacyjna praw socjalnych, przysługujących obywatelom po osiągnięciu wieku emerytalnego. Emerytura częściowa jest nowym świadczeniem, jakie będzie przysługiwało z systemu ubezpieczeń społecznych ubezpieczonym, legitymującym się długim stażem ubezpieczeniowym, po osiągnięciu niższego wieku niż podstawowy wiek emerytalny. Już sama jego nazwa wskazuje, że jego wysokość będzie ustalana jako część świadczenia, przysługującego w związku z osiągnięciem wieku emerytalnego. Zdaniem Prokuratora Generalnego, samo ograniczenie wysokości nowego świadczenia z ubezpieczenia społecznego do kwoty odpowiadającej wysokości 50% emerytury, obliczonej według reguły przyjętej w art. 26 ustawy FUS, nie może przesądzać o niekonstytucyjności omawianej instytucji. Jeśli chodzi o zarzuty wobec art. 1 pkt 19 ustawy nowelizującej z 2012 r., nadającego nowe brzmienie art. 183 ust. 5 ustawy FUS, Prokurator Generalny zauważył, że ostatni powołany przepis jest przepisem przejściowym i dotyczy reguły obliczania wysokości emerytury pierwszych roczników świadczeniobiorców objętych nowym systemem emerytalnym, tj. osób, które osiągną wiek uprawniający do emerytury w latach 2009-2014, nie miały prawa do świadczenia na podstawie art. 46 lub art. 50 i nie przystąpiły do OFE. Przepis ten nie dotyczy metody obliczania emerytury z tzw. nowego systemu, tj. jako ilorazu wielkości zgromadzonego kapitału i wieku wynikającego z tabel, o których mowa w art. 26 ust. 4 ustawy FUS, nieuwzględniającej kwoty bazowej. Sposób obliczania emerytury ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r. określa art. 26 ustawy FUS. Prokurator stwierdził zatem, że zarzuty zostały skierowane pod adresem niewłaściwego przepisu. Prokurator Generalny odniósł się następnie do zarzutów niezgodności art. 1 pkt 5, 8 i 19 oraz art. 2, art. 3 pkt 3 i 4 ustawy nowelizującej z 2012 r. z art. 20 Konstytucji. Stwierdził, że władze publiczne, w tym władza wykonawcza i ustawodawcza, w procesie stanowienia prawa nie podlegają regułom wyrażonym w art. 20 Konstytucji. Trybu uchwalania ustawy i konsultowania projektu dotyczą inne normy konstytucyjne, w tym art. 7 ustawy zasadniczej. Konstytucja nie nakłada na ustawodawcę obowiązku przeprowadzania referendum w każdej sprawie (art. 125 Konstytucji). Art. 20 Konstytucji, w aspekcie sformułowanych zarzutów, nie może zatem stanowić adekwatnego wzorca kontroli wskazanych wyżej przepisów ustawy nowelizującej z 2012 r. Podobnie – Prokurator Generalny stwierdził nieadekwatność wzorca wynikającego z art. 18 Konstytucji. Zakwestionowane przepisy dotyczą wieku emerytalnego ubezpieczonego jako przesłanki nabycia prawa do emerytury, zaś art. 183 ust. 5 ustawy FUS (art. 1 pkt 19 ustawy nowelizującej z 2012 r.) sposobu obliczania emerytury osób, które osiągną wiek emerytalny w latach 2013-2014. Przepisy te odnoszą się do wszystkich ubezpieczonych z określonej grupy wiekowej, i to bez względu na to, czy ubezpieczeni ci są osobami samotnymi, czy też nie. Jeśli chodzi o ocenę zgodności art. 1 pkt 5, 8 i 19 ustawy nowelizującej z 2012 r. z art. 23 Konstytucji, Prokurator Generalny stwierdził, że na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK, postępowanie powinno podlegać umorzeniu z uwagi na niedopuszczalność orzekania wynikającą z braku uzasadnienia zarzutów. Takie same okoliczności zachodzą – zdaniem tego uczestnika postępowania – co do postawionego we wniosku grupy posłów zarzutu niezgodności wszystkich zaskarżonych przepisów (poza art. 1 pkt 19 ustawy nowelizującej z 2012 r.) z art. 67 Konstytucji przez przekształcenie systemu zdefiniowanego świadczenia w system zdefiniowanej składki oraz „wycofanie z sytemu emerytalnego w roku 2014 kwoty bazowej” oraz art. 19a u.s.r. Co do postawionego we wniosku grupy posłów zarzutu niezgodności art. 24 ust. 1, ust. 1a i 1b, art. 27 oraz art. 183 ust. 5 ustawy FUS, w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą z 2012 r., z art. 9 i art. 2 Konstytucji, Prokurator Generalny wskazał, że z uzasadnienia wniosku wynika, że niektóre zarzuty naruszenia norm międzynarodowych zostały sformułowane w tożsamy sposób z zarzutami naruszenia poszczególnych norm konstytucyjnych, tj. art. 2, art. 18, art. 32 i art. 33 Konstytucji. W tej sytuacji ocena, iż zakwestionowane przepisy są zgodne z art. 2, art. 32 i art. 33 Konstytucji i nie są niezgodne z art. 18 Konstytucji, czyni ocenę ich zgodności z normami międzynarodowymi zbędną. Z kolei jeśli chodzi o art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, to – w opinii Prokuratora Generalnego – wnioskodawca nie wykazał, w jaki sposób zaskarżone przepisy dotyczące podwyższenia wieku emerytalnego ingerują w wyrażone we wskazanej normie prawo każdego „do poszanowania swojego życia prywatnego i rodzinnego, swojego mieszkania i swojej korespondencji”. Wnioskodawca nie wyjaśnił również, na czym polega niezgodność zakwestionowanych przepisów z art. 12 Europejskiej karty społecznej, i z którą z norm zawartych w tym przepisie sprzeczne są zaskarżone rozwiązania ustawy FUS. Brak jest również argumentacji dotyczącej sposobu naruszenia przez zakwestionowane przepisy art. 26 ust. 2 konwencji nr 102 MOP oraz art. 26 europejskiego kodeksu zabezpieczenia społecznego. Z przedstawionych względów, postępowanie w zakresie kontroli zgodności art. 1 pkt 5, 8 i 19 ustawy nowelizującej z 2012 r. z art. 9 Konstytucji, na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK, także powinno zostać umorzone z uwagi na niedopuszczalność orzekania. 5. Sejm, w piśmie swego Marszałka z 21 listopada 2013 r., zajął stanowisko, że: 1) art. 24 ust. 1, 1a, 1b, art. 26b, art. 27 ustawy FUS, w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą z 2012 r., są zgodne z wynikającymi z art. 2 Konstytucji zasadami ochrony zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz ochrony praw nabytych i ekspektatyw maksymalnie ukształtowanych, prawidłowej legislacji, sprawiedliwości społecznej, art. 32, art. 33 Konstytucji oraz nie są niezgodne z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą ochrony interesów w toku, 2) art. 24 ust. 1, 1a, 1b, art. 27, art. 183 ustawy FUS nie są niezgodne z art. 20 Konstytucji, 3) art. 24 ust. 1, 1a ustawy FUS jest zgodny z art. 18 Konstytucji, 4) art. 183 ust. 5 ustawy FUS jest zgodny z art. 67 ust. 1 Konstytucji, 5) art. 3 pkt 1, art. 4 pkt 1, art. 10a ust. 1, art. 13 ust. 3a, art. 25 ust. 1-1c, art. 27a, art. 28, art. 29 ust. 1, art. 32 ust. 1, art. 39, art. 62 ust. 1 pkt 4, art. 87 ust. 1 pkt 1 i 2, ust. 1b, art. 103 ust. 2, art. 116 ust. 1a, art. 127 ust. 1a, art. 129 ust. 3, art. 183 ust. 5, art. 184 ust. 2 ustawy FUS są zgodne z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą prawidłowej legislacji, 6) art. 24 ust. 1a pkt 62-85 i ust. 1b, art. 27 ust. 3 pkt 2-5 ustawy FUS oraz art. 7 ust. 3, 3a ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o emeryturach kapitałowych (Dz. U. Nr 228, poz. 1507, ze zm.; dalej: u.e.k.), w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą z 2012 r., w zakresie, w jakim przewidują podwyższenie wieku uprawniającego do emerytury z FUS oraz emerytury dożywotniej kobiet i mężczyzn powyżej 65 roku życia, są zgodne z art. 26 ust. 2 konwencji nr 102 MOP, 7) art. 62a ust. 4 i 4a ustawy o prokuraturze, w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą z 2012 r., jest zgodny z wynikającymi z art. 2 Konstytucji zasadami ochrony zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz ochrony praw nabytych i ekspektatyw maksymalnie ukształtowanych oraz nie jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą ochrony interesów w toku oraz art. 20 Konstytucji, 8) art. 19 ust. 1 pkt 1, ust. 1a i 1b u.s.r., w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą z 2012 r., jest zgodny z wynikającymi z art. 2 Konstytucji zasadami ochrony zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz ochrony praw nabytych i ekspektatyw maksymalnie ukształtowanych, art. 23 Konstytucji oraz nie jest niegodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą ochrony interesów w toku oraz art. 20 Konstytucji; 9) art. 69 § 1, 1a, 2a p.u.s.p., w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą z 2012 r., jest zgodny z wynikającymi z art. 2 Konstytucji zasadami ochrony zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz ochrony praw nabytych i ekspektatyw maksymalnie ukształtowanych, art. 32 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą ochrony interesów w toku; 10) art. 30 § 2 pkt 1, § 3, § 4 ustawy o SN, w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą z 2012 r., jest zgodny z wynikającymi z art. 2 Konstytucji zasadami zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz ochrony praw nabytych i ekspektatyw maksymalnie ukształtowanych, art. 32 Konstytucji, oraz nie jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą ochrony interesów w toku. W pozostałym zakresie Sejm wniósł o umorzenie postępowania na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku. Zajmując stanowisko w sprawie, Sejm przede wszystkim wyjaśnił, że wobec wejścia w życie z dniem 1 stycznia 2013 r. ustawy nowelizującej z 2012 r., zarzuty wnioskodawców należy odpowiednio odnieść do przepisów ustaw znowelizowanych w brzmieniu nadanym im przez ustawę nowelizującą z 2012 r.; przedmiotem kontroli konstytucyjności powinny być zatem znowelizowane przepisy poszczególnych ustaw. Przed ustosunkowaniem się do zarzutów sformułowanych we wnioskach, Sejm wskazał te z nich, wobec których wnioskodawcy nie spełnili formalnoprawnych warunków wynikających z art. 32 ust. 1 pkt 2-4 ustawy o TK. Zdaniem Sejmu, z tego powodu postępowanie powinno być umorzone ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku w zakresie dotyczącym: zarzutu niezgodności art. 1 ustawy nowelizującej z 2012 r. w części, w jakiej deroguje art. 87 ust. 6 ustawy FUS, z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą prawidłowej legislacji, wszystkich zarzutów dotyczących art. 1 ustawy FUS, art. 24 pkt 11 oraz art. 62a ust. 3 ustawy o prokuraturze, art. 10 ust. 5 u.z.e.f. oraz art. 19a u.s.r., zarzutu niezgodności art. 183 ust. 5 ustawy FUS z art. 18, art. 23, art. 32 i art. 33 Konstytucji, sformułowanego we wniosku grupy posłów zarzutu niezgodności poszczególnych kwestionowanych przepisów z art. 9 Konstytucji oraz zarzutów niezgodności art. 19 ust. 1 pkt 1, ust. 1a, 1b u.s.r. i art. 62a ust. 4 i 4a ustawy o prokuraturze z art. 32 Konstytucji oraz art. 24 ust. 1b i art. 27 ustawy FUS z art. 18 Konstytucji. Sejm odniósł się następnie do sformułowanego we wniosku grupy posłów zarzutu niezgodności wszystkich kwestionowanych przez tego wnioskodawcę przepisów z art. 20 Konstytucji. Przeprowadziwszy analizę treści art. 20 Konstytucji, przede wszystkim odwoławszy się do Komentarza do Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, Sejm uznał, że przepis ten nie dotyczy trybu uchwalenia ustaw („kwestia niezgodności z art. 20 Konstytucji nie może stanowić zarzutu naruszenia drogi ustawodawczej”) i w związku tym nie stanowi – wbrew założeniu wnioskodawcy – adekwatnego wzorca kontroli w niniejszej sprawie. Sejm dodał przy tym, że z żadnego przepisu Konstytucji nie wynika nakaz przeprowadzenia wysłuchania publicznego, a warunki przeprowadzenia referendum ogólnokrajowego określa art. 125 Konstytucji. Odnosząc się natomiast do wyrażonego przez wnioskodawcę oczekiwania, iż dla swojej skuteczności proponowane przez parlament zmiany musiałyby zostać zaakceptowane przez adresatów przepisów, Sejm wskazał, że przyjmowane przez wnioskodawcę założenie pozostaje w sprzeczności z konstytucyjnymi zasadami stanowienia prawa. Na gruncie obowiązujących unormowań konstytucyjnych, w tym zwłaszcza wyrażonej w art. 4 ust. 2 ustawy zasadniczej zasady demokracji przedstawicielskiej, to do parlamentu należy podejmowanie decyzji legislacyjnych (art. 95 Konstytucji). Oceniając zgodność poszczególnych kwestionowanych przepisów ze wskazanymi we wnioskach wzorcami kontroli, Sejm – po pierwsze – nie zgodził się z zarzutem niezgodności art. 1 ustawy nowelizującej z 2012 r. z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą poprawnej legislacji. Zdaniem Sejmu, dokonanie dwudziestu zmian w ustawie FUS polegających na podwyższeniu i zrównaniu wieku emerytalnego, wprowadzeniu emerytury częściowej i dostosowaniu pozostałych przepisów do tych modyfikacji nie naruszyło standardu konstytucyjnego; zakres tych zmian nie wypełnia hipotezy § 84 załącznika do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie „Zasad techniki prawodawczej” (Dz. U. Nr 100, poz. 908). Sejm stwierdził, że rozmiar modyfikacji systemu emerytalnego nie powoduje naruszenia konstrukcji albo spójności ustawy FUS, a tekst tej ustawy po nowelizacji jest wystarczająco komunikatywny, uwzględniając stopień skomplikowania regulowanej dziedziny prawa. Sejm zauważył, że nie ma w nim odesłań zewnętrznych do gałęzi prawa, których standard konstytucyjny określoności przepisów byłby odmienny (np. prawa karnego czy daninowego). Wszystkie wskazane przez wnioskodawcę odesłania kierują adresatów prawa do przepisów ustaw z zakresu prawa pracy i ubezpieczenia społecznego. Po drugie, Sejm odniósł się do zarzutów niezgodności art. 24 ust. 1, 1a, 1b, art. 26b, art. 27 ustawy FUS, art. 19 ust. 1 pkt 1, ust. 1a, 1b u.s.r., art. 62a ust. 4 i 4a ustawy o prokuraturze, art. 69 § 1, 1a, 2a u.s.p., art. 30 § 2 pkt 1 oraz § 3 i 4 ustawy o SN, z zasadami zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa, ochrony praw nabytych i ekspektatyw maksymalnie ukształtowanych oraz ochrony interesów w toku, a także z zasadą sprawiedliwości społecznej, stwierdzając, iż przepisy te są zgodne z art. 2 Konstytucji we wskazanym zakresie. Sejm zaznaczył, że jeśli chodzi o podwyższenie wieku emerytalnego kobiet i mężczyzn, nie określa go żaden przepis ustawy zasadniczej. Z redakcji art. 67 ust. 1 Konstytucji wynika, że ustalenie tego wieku należy do ustawodawcy, przy czym wyznaczając zasady i formę prawa do zabezpieczenia społecznego, musi on określić wiek emerytalny tak, by nie naruszyć istoty prawa do emerytury. Ustalenie wieku na zbyt wysokim poziomie mogłoby stanowić takie naruszenie, gdyby ubezpieczeni, ze względu na długość życia, co do zasady, nie mogli go osiągnąć. Zdaniem Sejmu, tak ustalone prawo do emerytury stanowiłoby swoistą fikcję prawną, co równoznaczne byłoby z naruszeniem zasady lojalności wynikającej z art. 2 Konstytucji. Sejm stwierdził, że określenie podstawowego wieku emerytalnego na poziomie 67 lat dla kobiet i mężczyzn nie narusza standardu konstytucyjnego. Dane statystyczne dotyczące długości życia Polaków wskazują, że prawo do emerytury, które uzyskiwano by po osiągnięciu 67 roku życia, nie byłoby prawem pustym. Sejm zaznaczył, że wiek emerytalny wyznaczono na tym poziomie, dążąc do zapewnienia finansowej efektywności systemu emerytalnego oraz realizując dyrektywę nakazującą zapewnienie minimalnego poziomu świadczenia. Dodał, że jeśli utrzymają się negatywne tendencje demograficzne, brak ingerencji ustawodawcy polegającej na podniesieniu wieku emerytalnego, mógłby zagrozić wypłacalności całego systemu. Art. 67 ust. 1 Konstytucji nakłada na parlament, ze względu na interes samych ubezpieczonych, obowiązek przeciwdziałania takim zagrożeniom. Omówiwszy wyroki Trybunału Konstytucyjnego w sprawach o sygn. K 5/99 oraz K 17/09, Sejm stwierdził, że oceniana w niniejszym postępowaniu modyfikacja pułapu wieku emerytalnego w powszechnym systemie emerytalnym ma charakter mniej rygorystyczny niż rozwiązania normatywne oceniane przez Trybunał Konstytucyjny w przywołanych wyrokach. Zdaniem Sejmu, nie można uznać, że doszło do naruszenia zasady lojalności, gdyż podwyższenie wieku emerytalnego od dnia wejścia w życie ustawy nowelizującej z 2012 r. następuje w sposób łagodny (ewolucyjny), zmiana na niekorzyść kobiet ubezpieczonych polegająca na podwyższeniu wieku emerytalnego o więcej niż 2 lata następuje dopiero po sześciu latach od wejścia w życie ustawy, a okres vacatio legis został znacząco wydłużony w stosunku do standardowego. Sejm odniósł się następnie do naruszenia zasady ochrony praw nabytych, stwierdzając – na podstawie dotychczasowego dorobku orzeczniczego Trybunału Konstytucyjnego dotyczącego regulacji z dziedziny ubezpieczeń społecznych – że kwestionowane przepisy nie naruszą tej zasady. Osoby, które w dniu wejścia w życie ustawy spełniały kryterium wieku (osiągnęły wiek emerytalny na podstawie dotychczasowych regulacji), nabyły prawo do emerytury. Natomiast nie stanowi prawa nabytego ani ekspektatywy maksymalnie ukształtowanej oczekiwanie prawne uzyskania prawa do emerytury po osiągnięciu wieku emerytalnego wyznaczonego na podstawie dotychczasowych regulacji. Ponadto, w dniu ogłoszenia ustawy, od spełnienia wszystkich istotnych warunków nabycia prawa do świadczenia, w tym przede wszystkim kryterium wieku, dzielił ubezpieczonych okres co najmniej 6 miesięcy. Pogorszenie sytuacji prawnej jednostki następuje wraz z wydłużeniem się okresu pomiędzy opublikowaniem ustawy nowelizującej z 2012 r. a spełnieniem warunku wieku na podstawie dotychczasowych przepisów. Sejm podkreślił, że osoby, które od uzyskania prawa do emerytury na dawnych zasadach dzieliło od 6 do 9 miesięcy, uzyskują prawo do emerytury jedynie o miesiąc później. Sejm zwrócił nadto uwagę, że ustawodawca wprowadził mechanizmy ochronne, które mają złagodzić dolegliwość podwyższenia wieku emerytalnego. Po pierwsze, zgodnie z art. 18 ustawy nowelizującej z 2012 r., pracownicy, którzy w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy są objęci ochroną stosunku pracy wynikającą z art. 39 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94, ze zm.), lub osoby, które mogłyby być nią objęte, jeżeli w tym dniu pozostawałyby w stosunku pracy – są objęci tą ochroną przez czas do osiągnięcia wieku emerytalnego określonego w art. 24 ust. 1a i 1b oraz art. 27 ust. 2 i 3 ustawy FUS. Po drugie, utrzymany został pułap wieku uprawniający do świadczeń o charakterze wygasającym, tj. do emerytur pomostowych i świadczeń kompensacyjnych nauczycieli. Nie ulegają zmianie warunki nabywania prawa do świadczeń przedemerytalnych, a konsekwencją podwyższenia podstawowego wieku emerytalnego jest wydłużenie czasu pobierania ww. świadczeń (art. 17 ustawy nowelizującej z 2012 r.). Po trzecie, zgodnie z art. 20 ustawy nowelizującej z 2012 r., minister właściwy do spraw pracy przygotuje do 31 grudnia 2013 r. program dotyczący wspierania zatrudnienia i aktywizacji zawodowej osób powyżej 60 roku życia oraz równości płci na rynku pracy. Sejm uznał, że do mechanizmów ochronnych należy zaliczyć także instytucję tzw. emerytur częściowych. Podobnie Sejm stwierdził zgodność z omawianymi zasadami przepisów u.s.r. w zakresie, w jakim podwyższają wiek emerytalny rolników, a także regulacji dotyczących wydłużenia okresów zatrudnienia w przypadku wykonywania prac, które są szkodliwe lub niebezpieczne dla życia i zdrowia. W opinii Sejmu, nieuzasadnione są także zarzuty dotyczące art. 26b ust. 2 ustawy FUS, zarówno dotyczące całej tej instytucji, jak i wysokości emerytury częściowej. Wprowadzenie emerytury częściowej ma umożliwić szybsze nabycie prawa do emerytury. Kosztem skrócenia okresu zatrudnienia jest uzyskiwanie niższej wysokości świadczenia. Sejm podkreślił, że skorzystać z tego prawa (mającego charakter fakultatywny) mogą jedynie osoby ubezpieczone w systemie zdefiniowanej składki – kobiety urodzone po 31 grudnia 1958 r. (przejdą na emeryturę w 2020 r.) oraz mężczyźni urodzeni po 31 grudnia 1948 r. (wynika to z odesłania w art. 26b ust. 2 ustawy FUS do zasad obliczania emerytury dla osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r., to jest do art. 26 ustawy FUS). Wysokość świadczenia w tym systemie zależy od kwoty środków zgromadzonych w trakcie aktywności zawodowej. Zdaniem Sejmu, rozpoczęcie ich wypłacania w pełnej (lub jej bliskiej) wysokości już po osiągnięciu 62 lat przez kobiety oraz 65 lat przez mężczyzn spowodowałoby szybsze wyczerpanie zgromadzonych zasobów oraz konieczność ich uzupełnienia. W tej sytuacji to wspólnota narodowa (wszyscy obywatele RP) za pomocą dotacji z budżetu państwa lub wspólnota ubezpieczonych płacąc podwyższone składki, musiałyby zasilić fundusz ubezpieczeniowy. Z tych powodów kwota świadczenia częściowego została określona na stosunkowo niskim poziomie, z jednoczesnym wykluczeniem możliwości jej podwyższenia do kwoty najniższej emerytury. Emerytura częściowa ma stanowić swoiste zabezpieczenie zainteresowanych, którzy ze względu na wcześniejszą utratę sił albo realizując akcentowane przez wnioskodawców obowiązki rodzinne, zdecydują się na ograniczenie pracy albo nawet jej zaprzestanie. W tej części stanowiska Sejm – omówiwszy wcześniej obowiązujące regulacje – stwierdził, że poszczególne kwestionowane przepisy dotyczące stanu spoczynku sędziów i prokuratorów są zgodne z art. 2 Konstytucji. Sejm podkreślił, że jak wyraźnie wynika z brzmienia przepisu konstytucyjnego, to ustawodawca ustala granicę wieku przejścia w stan spoczynku sędziów. Ustalając ją, musi brać pod uwagę nadany tej instytucji konstytucyjny charakter, jako przede wszystkim przejaw gwarancji niezawisłości sędziowskiej. Dopiero w drugiej kolejności może uwzględnić socjalny charakter (zabezpieczenia społecznego) tego mechanizmu. A jeśli chodzi o stan spoczynku prokuratorów, swoboda regulacyjna prawodawcy jest większa, gdyż nie znajduje on podstawy w ustawie zasadniczej. Zdaniem Sejmu, konstytucyjność wyznaczenia wieku przejścia w stan spoczynku na poziomie 67 lat nie powinna być kwestionowana. Wręcz odwrotnie, taki pułap pozwala na zachowanie w korpusie sędziowskim przez kolejne dwa lata, w stosunku do dawnej regulacji, wysoko wyspecjalizowanej kadry, której członkowie wykazali się przez lata służby profesjonalizmem oraz odpowiednimi cechami charakteru gwarantującymi niezawisłość. Argument socjalny nie jest przekonujący, gdyż jeśli sędzia nie będzie mógł sprawować swojego urzędu na skutek choroby lub utraty sił, może przejść w stan spoczynku w każdym wieku (art. 70 § 1 p.u.s.p.; art. 31 § 1 ustawy o SN). Ponadto także wobec tej grupy adresatów aktualne są powody dokonania zmiany przedstawione w uzasadnieniu projektu ustawy nowelizującej z 2012 r. Wydłużanie się czasu życia powoduje, że nie można uznać badanych przepisów za regulacje kreujące puste normatywnie prawo. Przechodząc do oceny regulacji przejściowych ustalających ścieżkę dojścia do poziomu wieku 67 lat sędziów i prokuratorów, Sejm uznał za adekwatne argumenty zawarte w uzasadnieniu wyroku TK o sygn. akt K 5/99. Ustawodawca, kierując się wytycznymi wskazanymi w tym wyroku, pozostawił możliwość skorzystania z prawa do przejścia w stan spoczynku kobiet w wieku 55 lat oraz mężczyzn w wieku 60 lat do końca 2017 r. Po tym okresie przywilej ten wygasa. Odnosząc się do zarzutu naruszenia zasady ochrony praw nabytych oraz ekspektatyw maksymalnie ukształtowanych, Sejm stwierdził, że jest ona zachowana, gdyż od dnia wejścia w życie ustawy nowelizującej z 2012 r. sędziowie i prokuratorzy będą mogli skorzystać jeszcze przez pięć lat z przywileju przejścia w stan spoczynku w obniżonym wieku. Oddzielnie Sejm odniósł się do art. 62a ust. 4 i 4a ustawy o prokuraturze. Wskazał, że z informacji uzyskanych przez Sejm w związku z przygotowywanym stanowiskiem w niniejszej sprawie z Ministerstwa Obrony Narodowej (pismo z 1 marca 2013 r. dotyczące kobiet prokuratorów pełniących zawodową służbę wojskową) wynika, że służbę w Siłach Zbrojnych pełni 11 kobiet prokuratorów żołnierzy zawodowych i wszystkie urodzone są po 1 stycznia 1967 r. A zatem ukończą one 60 lat dopiero w 2027 r., to jest 15 lat po wejściu w życie ustawy nowelizującej z 2012 r. Nie istnieje zatem grupa kobiet prokuratorów wojskowych urodzonych w 1953 r., dla której wiek emerytalny skokowo zostałby podwyższony o 5 lat. Natomiast słusznie Prokurator Generalny zwraca uwagę na to, iż wiek przejścia w stan spoczynku, wraz z wejściem w życie ustawy nowelizującej z 2012 r., został podwyższony dla mężczyzn urodzonych po 31 grudnia 1952 r. co najmniej o 6 lat i 9 miesięcy. Zmiana ta nastąpiła gwałtownie i gdyby ustawodawca nie przewidział instrumentów łagodzących pogorszenie sytuacji prawnej adresata normy można byłoby mieć wątpliwości co do jej konstytucyjności. Jednakże – zdaniem Sejmu – takie rozwiązania ustawa przewiduje, utrzymując możliwość uzyskania emerytury wojskowej na podstawie przepisów ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (Dz. U. z 2004 r. Nr 8, poz. 66, ze zm.). Zdaniem Sejmu, utrzymanie możliwości nabycia prawa do emerytury wojskowej łagodzi rygoryzm podwyższenia wieku emerytalnego w taki sposób, iż pozwala uznać zaskarżone przepisy za zgodne z przytoczonym we wnioskach wzorcem kontroli. W kolejnej części pisma Sejm rozpatrzył zarzuty niezgodności z art. 26 ust. 2 konwencji nr 102 MOP, wskazując przy tym, że powinny być one powiązane jedynie z art. 24 ust. 1a pkt 62-85 i ust. 1b, art. 27 ust. 3 pkt 2-5 ustawy FUS oraz art. 7 ust. 3 i 3a u.e.k., gdyż tylko z tych przepisów wynika nakaz podwyższenia wieku emerytalnego ponad 65 lat. Uznając, że kwestionowane przepisy nie naruszają wzorca konwencyjnego, Sejm powołał się na dane statystyczne wskazane w uzasadnieniu projektu ustawy nowelizującej z 2012 r. i stwierdził, że uzasadniają one podwyższenie wieku emerytalnego powyżej 65 lat; zaznaczył, że „Rządowy programu na rzecz aktywności społecznej osób starszych na lata 2012-2013”, cytowany przez jednego z wnioskodawców, został sporządzony w celu przedstawienia działań, które mogą doprowadzić do poprawy jakości i poziomu życia osób starszych, nie stanowił zaś analizy możliwości podwyższenia wieku emerytalnego w świetle przesłanek konwencji nr 102 MOP albo prognozy zdolności do pracy osób, które ukończą 65 lat, począwszy od 1 stycznia 2013 r. Sejm wymienił dodatkowo opublikowany w roku 2013 raport Global Age Watch Index 2013 (dalej: GAW). Stan zdrowia został zmierzony na podstawie trzech współczynników: oczekiwanej długości życia po przekroczeniu 60 lat (life expectancy at 60); oczekiwanej długości życia w dobrym zdrowiu po przekroczeniu 60 lat (healthy life expectancy at 60), dobrego samopoczucia (poczucia, że życie ma sens; relative psychological/mental wellbeing). Generalny wskaźnik stanu zdrowia według GAW nie wypada zadowalająco (87 miejsce na świecie, 23,9% zakładajać, że 100% stanowi maksymalne zadowolenie). Jednakże równocześnie czynnik oczekiwanej długości życia w dobrym zdrowiu, już w roku 2013 znacznie przekracza powszechny wiek emerytalny wprowadzony zaskarżonymi przepisami. Według raportu GAW, indeks długości życia w dobrym zdrowiu po osiągnięciu 60 roku życia wynosi bowiem dla Polski 16,2 roku. Zdaniem Sejmu, badania te potwierdzają przyjęte przez ustawodawcę założenie, że okres zdolności do pracy będzie wzrastać wraz z długością życia, co z kolei zmusza prawodawcę do dopasowania powszechnego wieku emerytalnego do tego stanu. Następnie Sejm odniósł się do zarzutów naruszenia zasady równości wobec prawa oraz zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn. Omówiwszy dotychczasowe orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego dotyczące wymienionych zasad, w szczególności w dziedzinie zabezpieczenia społecznego, Sejm podkreślił, że wobec negatywnych trendów demograficznych, rezygnacja z podwyższenia wieku emerytalnego kobiet do pułapu 67 lat i zrównania go z wiekiem emerytalnym mężczyzn mogłaby zachwiać funkcjonalnością systemu emerytalnego. Za podniesieniem i zrównaniem wieku uprawniającego do przejścia na emeryturę przemawia interes finansów publicznych oraz ściśle z nim związany interes gospodarczy państwa, a także interes wspólnoty ubezpieczonych (finansowe ustabilizowanie i zrównoważenie systemu emerytalnego). Zdaniem Sejmu, argumentem, który uzasadnia decyzję ustawodawcy, jest również zwiększenie wysokości świadczenia emerytalnego, a zatem ochrona interesu indywidualnego jednostki. Ponadto Sejm przypomniał, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku o sygn. K 63/07 oraz postanowieniu sygnalizacyjnym o sygn. S 2/10 stwierdził, iż model, w którym wiek emerytalny kobiet i mężczyzn jest zróżnicowany, stanowi rozwiązanie tymczasowe, zaś na ustawodawcy ciąży konstytucyjny obowiązek przeprowadzenia procesu zrównywania wieku emerytalnego kobiet i mężczyzn, z uwzględnieniem kryteriów demograficznych, ekonomicznych i społecznych. Sejm uznał, że zarzuty wnioskodawców są „przedwczesne”. Do 2040 r. wiek emerytalny kobiet i mężczyzn będzie zróżnicowany, przy czym do 2020 r. kobiety nadal będą nabywały prawo do emerytury w podstawowym wieku niższym od mężczyzn o 5 lat. Dopiero w okresie pomiędzy 2020 r. a 2040 r. różnica ta będzie się zmniejszać. Zatem – w opinii Sejmu – ocena, czy zaskarżona regulacja narusza zasadę równości oraz nakaz równego traktowania kobiet i mężczyzn (czy przestały istnieć przesłanki usprawiedliwiające odmienne traktowanie) będzie możliwa najwcześniej w 2040 r. Jeśli chodzi o zarzut niezgodności przepisów przewidujących tzw. emeryturę częściową z art. 32 i art. 33 Konstytucji, Sejm stwierdził, że pomiędzy podwyższeniem i zrównaniem wieku emerytalnego dla kobiet i mężczyzn a emeryturą częściową występuje ścisły związek; instytucja ta łagodzić ma rygoryzm reformy. Nie ma zatem sprzeczności pomiędzy przyjęciem jednolitego, podstawowego wieku emerytalnego dla kobiet i mężczyzn i zróżnicowaniem wieku nabycia prawa do emerytury częściowej, a istnienie obu instytucji nie wyklucza się. Odnosząc się do zarzutu grupy posłów, że zakwestionowane przepisy dyskryminują mężczyzn, Sejm przypomniał, iż celem nowelizacji było zrównanie wieku emerytalnego kobiet i mężczyzn, a zatem wprowadzenie regulacji jednakowo kształtującej ich sytuację prawną w zakresie wieku, w którym nabywają prawo do emerytury. Rozłożenie w czasie tego procesu wynika z konieczności zachowania standardu konstytucyjnego wynikającego z zasady ochrony zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa. A zatem – w opinii Sejmu – z punktu widzenia docelowego rozwiązania legislacyjnego nie można podzielić zarzutu dyskryminacji mężczyzn. Ponadto Sejm zauważył, że zarzut dotyczący zróżnicowania wieku emerytalnego kobiet i mężczyzn urodzonych w 1953 r. (mężczyźni pracować będą o 12 lat dłużej niż kobiety) opiera się na pewnym nieporozumieniu. Ustawodawca przewidział dla kobiet i mężczyzn taki sam mechanizm podnoszenia podstawowego wieku emerytalnego. Wraz z rozpoczęciem reformy, zgodnie z wymogami zasady lojalności, wiek emerytalny wydłużano nieznacznie osobom, które w stosunkowo krótkim czasie od uchwalenia ustawy nowelizującej z 2012 r. (sześć miesięcy) miały osiągnąć dawny wiek emerytalny. I tak kobietom, które w 2013 r. ukończyły (albo ukończą) 60 lat (urodzonym w 1953 r.) wydłużono wiek emerytalny od 1 do 4 miesięcy. Identycznie została ukształtowana regulacja mężczyzn, którzy mieli osiągnąć wiek emerytalny wynoszący 65 lat w 2013 r. (urodzeni w 1948 r.). Natomiast osoby, którym do uzyskania prawa do emerytury na dawnych zasadach pozostawało odpowiednio więcej czasu, muszą liczyć się z tym, że ich nowy wiek emerytalny będzie bliższy docelowemu (podwyższony zgodnie z przyjętym mechanizmem), gdyż stopień wprowadzania reformy jest bardziej zaawansowany. Dlatego Sejm uznał, że grupy podmiotów podobnych nie mogą stanowić osoby, które urodziły się w tym samym roku (kobiety i mężczyźni), gdyż ze względu na to, że ich wiek emerytalny był na starych zasadach zróżnicowany, skala podwyższenia wieku emerytalnego będzie różna (stopień zaangażowania reformy). Jeśli chodzi o mężczyzn urodzonych w 1948 r., Sejm wyjaśnił, że ustawodawca przyjął założenie, iż proces podwyższania wieku emerytalnego ma się rozpocząć od 1 stycznia 2013 r. i dotyczyć wszystkich, którzy nie nabyli jeszcze prawa do emerytury na podstawie dawnych regulacji. A zatem podwyższenie wieku emerytalnego dotknąć musiało osoby – kobiety i mężczyzn – które przed 1 stycznia 2013 r. nie nabyły prawa do emerytury na dawnych zasadach. Takie rozstrzygnięcie ustawodawcy wynika z realizacji nakazu jednakowego traktowania osób mających wspólną cechę istotną, w tym przypadku jest nią niespełnienie przesłanek nabycia prawa do emerytury przed 1 stycznia 2013 r. Cechą wspólną nie jest natomiast objęcie reformą z roku 1998. Odnosząc się do zarzutu odmiennego uregulowania procesu podwyższania wieku emerytalnego osób uczestniczących w powszechnym systemie ubezpieczenia emerytalnego od uregulowań dotyczących rolników, sędziów, prokuratorów, a także służb mundurowych, Sejm stwierdził, że co do zasady, mechanizm przyjęty w procesie podwyższania wieku emerytalnego w powszechnym systemie ubezpieczenia emerytalnego (zob. art. 24 ust. 1a i 1b ustawy FUS) oraz ubezpieczeniu społecznym rolników (zob. art. 19 ust. 1a i 1b u.s.r.) jest identyczny. Także podwyższenie wieku przejścia w stan spoczynku sędziów i prokuratorów (powyżej dotychczasowego wieku podstawowego wynoszącego 65 lat) następować będzie w zgodzie z mechanizmem systemu powszechnego, do którego przepisy p.u.s.p. oraz ustawy o prokuraturze odsyłają. Różnice pomiędzy systemami polegają na utrzymaniu do 2017 r. możliwości nabycia prawa do emerytury lub przejścia w stan spoczynku w obniżonym wieku (kobiety w wieku 55 lat, mężczyźnie 60 lat). Sejm zajął stanowisko, że porównywanie sytuacji prawnej osób uprawnionych do świadczenia w obniżonym wieku z innych systemów zabezpieczenia społecznego oraz podmiotów, wobec których rozpoczęto proces podwyższania wieku emerytalnego w powszechnym systemie ubezpieczenia społecznego, jest niezasadne. Osoby uprawnione do nabycia prawa do świadczenia w obniżonym wieku oraz jednostki „przechodzące na emeryturę” w wieku podstawowym nie posiadają wspólnej cechy istotnej (relewantnej). Zdaniem Sejmu, nieuprawnione jest również porównywanie sytuacji prawnej uczestników powszechnego systemu ubezpieczenia emerytalnego oraz zabezpieczenia społecznego służb mundurowych. Sejm odniósł się też do podnoszonego we wniosku grupy posłów zróżnicowania sytuacji sędziów i prokuratorów polegającego na tym, iż prawo do przejścia w stan spoczynku w obniżonym wieku uzyskają jedynie te osoby, które spełnią wymagane warunki, w tym przesłankę wieku, do 31 grudnia 2017 r. Zaznaczył, że cechą relewantną, dzięki której będzie można wyodrębnić tu grupę podmiotów podobnych, jest przesłanka wieku i odpowiedniego stażu zawodowego. W ramach tak wyodrębnionego kręgu, ustawodawca zróżnicował sytuację prawną podmiotów ze względu na moment spełnienia wymienionych warunków (do 31 grudnia 2017 r.). Zdaniem Sejmu, w omawianym przypadku nie doszło do naruszenia zasady równości; wybrane przez prawodawcę kryterium ma charakter racjonalny. Data rozstrzygająca o odmiennym ukształtowaniu sytuacji prawnej sędziów i prokuratorów jest ściśle związana z datą urodzenia; z dobrodziejstwa wcześniejszego przejścia w stan spoczynku będą mogły skorzystać kobiety urodzone przed 1 stycznia 1962 r. oraz mężczyźni urodzeni przed 1 stycznia 1957 r. Podobieństwo sytuacji „granicznych” nie może automatycznie przesądzać o konieczności podobnego traktowania poszczególnych podmiotów. Sejm dodał, że argumentacja ta jest również zasadna w przypadku oceny konstytucyjności art. 30 § 4 ustawy o SN. Dalej Sejm odniósł się do zarzutu niezgodności przepisów podwyższających i zrównujących wiek emerytalny kobiet i mężczyzn z art. 18 oraz art. 23 Konstytucji. Zdaniem Sejmu argumenty przedstawione wcześniej są aktualne także w przypadku oceny zgodności kwestionowanych przepisów z wymienionymi wzorcami konstytucyjnymi. Odnosząc się do zarzutu opóźniania wymiany pokoleniowej w rolniczych gospodarstwach rodzinnych, Sejm wyjaśnił dodatkowo, że zgodnie z art. 16 u.s.r. rolniczemu ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu podlegają z mocy ustawy rolnik, a także domownik rolnika. Ponadto art. 16 ust. 2 pkt 2 u.s.r. statuuje, iż ww. ubezpieczeniem obejmuje się na wniosek osobę, która podlegała ubezpieczeniu jako rolnik i zaprzestała prowadzenia działalności rolniczej, nie nabywając prawa do emerytury lub renty z ubezpieczenia, jeżeli podlegała ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez co najmniej 12 lat i 6 miesięcy. A zatem również po 31 grudnia 2017 r. będzie możliwe przekazanie gospodarstwa rolnego zstępnym przed osiągnięciem wskazanego w przepisach wieku emerytalnego (docelowo 67 lat) i pozostanie w reżimie ubezpieczeń społecznych rolników. W ostatniej części Sejm uzasadnił swe stanowisko, że art. 183 ust. 5 ustawy FUS jest zgodny z art. 67 ust. 1 Konstytucji. Sejm wyjaśnił, że art. 183 ustawy FUS stanowi przepis przejściowy. Jego adresatem są pierwsze roczniki świadczeniobiorców z nowe

[... tekst skrócony ...]