K 35/11
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWniosek grupy posłów dotyczył zbadania zgodności przepisów ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym (art. 99 ust. 1 pkt 1a i 1b oraz ust. 1b, a także art. 170a) z Konstytucją RP, w szczególności z art. 2 (zasada poprawnej legislacji) i art. 70 ust. 2 (prawo do nauki i bezpłatność nauki w szkołach publicznych). Wnioskodawca argumentował, że wprowadzone opłaty za studia stacjonarne na drugim i kolejnych kierunkach oraz za zajęcia poza limitem punktów ECTS naruszają konstytucyjne prawo do nauki i zasadę poprawnej legislacji ze względu na niejasność przepisów. Sejm i Prokurator Generalny wnieśli o stwierdzenie zgodności przepisów z Konstytucją, argumentując m.in. potrzebę zwiększenia dostępności do studiów dla szerszej grupy osób. Trybunał Konstytucyjny, po analizie argumentów stron i dotychczasowego orzecznictwa, uznał, że art. 99 ust. 1 pkt 1a i 1b oraz ust. 1b, a także art. 170a ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym są niezgodne z art. 70 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP oraz zasadą poprawnej legislacji wywodzoną z art. 2 Konstytucji. Orzeczenie stwierdza, że przepisy te tracą moc obowiązującą z upływem 30 września 2015 r. w zakresie dotyczącym studiowania w latach akademickich do roku 2014/2015 włącznie. Postępowanie w pozostałym zakresie zostało umorzone.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja konstytucyjnych zasad dotyczących prawa do nauki, bezpłatności nauki w szkołach publicznych oraz zasady poprawnej legislacji w kontekście Prawa o szkolnictwie wyższym.
Orzeczenie dotyczy konkretnych przepisów Prawa o szkolnictwie wyższym z 2011 roku i ich stanu prawnego w momencie wydania wyroku. Przepisy te mogły ulec zmianie w późniejszym czasie.
Zagadnienia prawne (2)
Czy przepisy Prawa o szkolnictwie wyższym wprowadzające opłaty za studia stacjonarne na drugim i kolejnych kierunkach oraz za zajęcia poza limitem punktów ECTS są zgodne z Konstytucją RP, w szczególności z prawem do nauki (art. 70 ust. 2) i zasadą poprawnej legislacji (art. 2)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, przepisy te są niezgodne z art. 70 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP oraz zasadą poprawnej legislacji wywodzoną z art. 2 Konstytucji.
Uzasadnienie
Trybunał uznał, że przepisy te naruszają zasadę poprawnej legislacji ze względu na niejasności i wątpliwości interpretacyjne dotyczące obligatoryjności opłat, rozliczeń punktów ECTS oraz momentu podjęcia studiów. Ponadto, naruszają prawo do nauki poprzez nieuzasadnione ograniczenia w dostępie do bezpłatnego kształcenia.
Czy przepisy Prawa o szkolnictwie wyższym dotyczące opłat za studia stacjonarne na drugim i kolejnych kierunkach naruszają zasadę ochrony zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz zasadę sprawiedliwości społecznej?
Odpowiedź sądu
Nie, w zakresie dotyczącym tych zarzutów postępowanie zostało umorzone z powodu niedopuszczalności wydania wyroku z uwagi na brak wystarczającego uzasadnienia wnioskodawcy.
Uzasadnienie
Trybunał uznał, że wnioskodawca nie przedstawił wystarczająco przekonującego uzasadnienia dla zarzutów naruszenia zasady ochrony zaufania i sprawiedliwości społecznej w odniesieniu do art. 170a ust. 4 i 5 Prawa o szkolnictwie wyższym, ograniczając się do argumentacji wtórnej wobec zarzutu naruszenia zasady bezpłatności nauki.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| grupa posłów | inne | wnioskodawca |
| Sejm | organ_państwowy | uczestnik postępowania |
| Prokurator Generalny | organ_państwowy | uczestnik postępowania |
| Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego | organ_państwowy | uczestnik postępowania |
| Parlament Studentów Rzeczypospolitej Polskiej | inne | uczestnik postępowania |
Przepisy (31)
Główne
p.s.w. art. 99 § 1 pkt 1a
Ustawa – Prawo o szkolnictwie wyższym
Uczelnia publiczna może pobierać opłaty za kształcenie studentów na studiach stacjonarnych, jeżeli są to ich studia na drugim lub kolejnym kierunku studiów w formie stacjonarnej.
p.s.w. art. 99 § 1 pkt 1b
Ustawa – Prawo o szkolnictwie wyższym
Uczelnia publiczna może pobierać opłaty za kształcenie studentów na studiach stacjonarnych, w wypadku korzystania z zajęć poza dodatkowym limitem punktów ECTS określonym w art. 170a ust. 2.
p.s.w. art. 99 § 1b
Ustawa – Prawo o szkolnictwie wyższym
W przypadku podjęcia studiów równocześnie na kilku kierunkach studiów stacjonarnych uczelni publicznej pobiera się opłaty za drugi wskazany przez studenta kierunek studiów, jeżeli nie posiada uprawnień do korzystania z zajęć bez wnoszenia opłat, o których mowa w art. 170a ust. 3 i 4 oraz za każdy kolejny kierunek studiów.
p.s.w. art. 170a § 1
Ustawa – Prawo o szkolnictwie wyższym
Student studiów stacjonarnych w uczelni publicznej ma prawo bez wnoszenia opłat do korzystania z zajęć, za które może uzyskać liczbę punktów ECTS, o których mowa w art. 164a.
p.s.w. art. 170a § 2
Ustawa – Prawo o szkolnictwie wyższym
Poza limitem punktów ECTS, o którym mowa w art. 164a, student, o którym mowa w ust. 1, ma prawo bez wnoszenia opłat do korzystania z zajęć na określonym poziomie studiów, za które może uzyskać dodatkowo nie więcej niż 30 punktów ECTS.
p.s.w. art. 170a § 3
Ustawa – Prawo o szkolnictwie wyższym
Student lub absolwent pierwszego kierunku studiów stacjonarnych w uczelni publicznej ma prawo podjąć studia na drugim kierunku studiów stacjonarnych w uczelni publicznej bez wnoszenia opłat.
p.s.w. art. 170a § 4
Ustawa – Prawo o szkolnictwie wyższym
Do kontynuowania studiów bez wnoszenia opłat w kolejnym roku studiów, o których mowa w ust. 3, ma prawo student, który w poprzednim roku studiów spełnił kryteria, o których mowa w art. 181 ust. 1, z uwzględnieniem art. 174 ust. 4.
p.s.w. art. 170a § 5
Ustawa – Prawo o szkolnictwie wyższym
Student, który na pierwszym roku studiów, o których mowa w ust. 3, nie spełnił kryteriów, o których mowa w art. 181 ust. 1, obowiązany jest wnieść opłaty za pierwszy rok studiów, zgodnie z umową, o której mowa w art. 160 ust. 3, i na zasadach określonych przez senat, o których mowa w art. 99 ust. 3.
p.s.w. art. 170a § 6
Ustawa – Prawo o szkolnictwie wyższym
Student, o którym mowa w ust. 3 i 4, ma prawo bez wnoszenia opłat do korzystania z zajęć, za które może uzyskać po raz drugi limit punktów ECTS, o których mowa w art. 164a.
p.s.w. art. 170a § 7
Ustawa – Prawo o szkolnictwie wyższym
Uprawnienie, o którym mowa w ust. 3, jest jednorazowe.
p.s.w. art. 170a § 8
Ustawa – Prawo o szkolnictwie wyższym
Decyzje dotyczące prawa studenta do korzystania z zajęć bez wnoszenia opłat podejmuje rektor, na wniosek studenta zaopiniowany przez kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej uczelni.
p.s.w. art. 170a § 9
Ustawa – Prawo o szkolnictwie wyższym
Kandydat na studia stacjonarne w uczelni publicznej jest obowiązany do złożenia oświadczenia o spełnianiu warunków do podjęcia i kontynuowania studiów bez wnoszenia opłat.
p.s.w. art. 170a § 10
Ustawa – Prawo o szkolnictwie wyższym
Minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego określi, w drodze rozporządzenia, wzór oświadczenia studenta o spełnianiu warunków do podjęcia i kontynuowania studiów bez wnoszenia opłat.
Konstytucja RP art. 70 § 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Nauka w szkołach publicznych jest bezpłatna, a ustawa może określać przypadki, w których inne szkoły wyższe mogą pobierać opłaty za świadczenie usług edukacyjnych.
Dz. U. z 2012 r. poz. 572, ze zm.
Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym
Podstawa prawna analizowanych przepisów.
Dz. U. Nr 84, poz. 455, ze zm.
Ustawa z dnia 18 marca 2011 r. o zmianie ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym, ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki oraz o zmianie niektórych innych ustaw
Ustawa nowelizująca wprowadzająca zmieniane przepisy.
Pomocnicze
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada poprawnej legislacji.
Konstytucja RP art. 31 § 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ograniczenia konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób.
ustawa o TK art. 39 § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym
Trybunał umarza postępowanie w całości lub w części, jeżeli wydanie wyroku jest niedopuszczalne lub zbędne.
ustawa o TK art. 32 § 1 pkt 4
Ustawa z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym
Wniosek powinien zawierać uzasadnienie postawionego zarzutu.
p.s.w. art. 164a
Ustawa – Prawo o szkolnictwie wyższym
Określa liczbę punktów ECTS konieczną do uzyskania dyplomu ukończenia studiów.
p.s.w. art. 165
Ustawa – Prawo o szkolnictwie wyższym
Reguluje zasady systemu przenoszenia osiągnięć.
p.s.w. art. 169
Ustawa – Prawo o szkolnictwie wyższym
Określa warunki rekrutacji w uczelniach publicznych.
p.s.w. art. 170
Ustawa – Prawo o szkolnictwie wyższym
Określa moment nabycia praw studenta.
p.s.w. art. 170b
Ustawa – Prawo o szkolnictwie wyższym
Określa wyjątki od opłat za studia stacjonarne dla kierunków artystycznych.
p.s.w. art. 174 § 4
Ustawa – Prawo o szkolnictwie wyższym
Określa limit 10% studentów uprawnionych do stypendium rektora.
p.s.w. art. 181 § 1
Ustawa – Prawo o szkolnictwie wyższym
Określa kryteria przyznawania stypendium rektora.
p.s.w. art. 186 § 1
Ustawa – Prawo o szkolnictwie wyższym
Reguluje ustalanie regulaminu pomocy materialnej dla studentów.
p.s.w. art. 190
Ustawa – Prawo o szkolnictwie wyższym
Określa przypadki skreślenia studenta z listy studentów.
Dz. U. Nr 201, poz. 1187
Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 14 września 2011 r. w sprawie warunków i trybu przenoszenia zajęć zaliczonych przez studenta
Reguluje przenoszenie punktów ECTS.
Dz. U. z 2014 r. poz. 131
Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 5 października 2011 r. w sprawie warunków prowadzenia studiów na określonym kierunku i poziomie kształcenia
Określa program studiów i liczbę punktów ECTS.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Przepisy wprowadzające opłaty za studia stacjonarne na drugim i kolejnych kierunkach oraz za zajęcia poza limitem ECTS są niejasne i naruszają zasadę poprawnej legislacji. • Opłaty te naruszają konstytucyjne prawo do nauki i zasadę bezpłatności nauki w szkołach publicznych. • Wątpliwości interpretacyjne dotyczące rozliczeń punktów ECTS, momentu podjęcia studiów i warunków zwolnienia z opłat.
Odrzucone argumenty
Przepisy są zgodne z Konstytucją, ponieważ wprowadzają wyjątki od zasady bezpłatności nauki, które są dopuszczalne. • Zmiany mają na celu zwiększenie dostępności do studiów dla szerszej grupy osób. • Opłaty są obligatoryjne, a nie fakultatywne, co wynika z całości przepisów. • Prawo do bezpłatnych studiów na pierwszym kierunku jest ograniczone do limitu punktów ECTS.
Godne uwagi sformułowania
zasada poprawnej legislacji • prawo do nauki • bezpłatność nauki w szkołach publicznych • niejasności interpretacyjne • limit punktów ECTS • drugi lub kolejny kierunek studiów
Skład orzekający
Maria Gintowt-Jankowicz
przewodniczący
Małgorzata Pyziak-Szafnicka
członek
Stanisław Rymar
członek
Sławomira Wronkowska-Jaśkiewicz
sprawozdawca
Andrzej Wróbel
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja konstytucyjnych zasad dotyczących prawa do nauki, bezpłatności nauki w szkołach publicznych oraz zasady poprawnej legislacji w kontekście Prawa o szkolnictwie wyższym."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy konkretnych przepisów Prawa o szkolnictwie wyższym z 2011 roku i ich stanu prawnego w momencie wydania wyroku. Przepisy te mogły ulec zmianie w późniejszym czasie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy fundamentalnego prawa do nauki i jego konstytucyjnych gwarancji, a także praktycznych aspektów studiowania, takich jak opłaty za studia, co jest istotne dla szerokiego grona odbiorców.
“Czy studia na drugim kierunku powinny być płatne? Trybunał Konstytucyjny rozstrzyga!”
Sektor
edukacja
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.