Pełny tekst orzeczenia K 24/24

123/A/2025
WYROK
z dnia 16 lipca 2025 r.
Sygn. akt K 24/24
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Stanisław Piotrowicz - przewodniczący
Krystyna Pawłowicz
Bartłomiej Sochański
Bogdan Święczkowski
Jarosław Wyrembak - sprawozdawca,
protokolant:
Agnieszka Krawczyk,
po rozpoznaniu, z udziałem wnioskodawcy, na rozprawie w dniu 10 lipca 2025 r., wniosku grupy posłów o zbadanie zgodności:
1) art. 7 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o Trybunale Stanu (Dz. U. zc2022 r. poz. 762) w zakresie, w jakim dotyczy wstępnego
wniosku o pociągnięcie członka Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji do odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu, z art. 213
ust. 1 Konstytucji,
2) art. 8 ustawy o Trybunale Stanu w zakresie, w jakim dotyczy członka Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, z art. 213 ust.
1 Konstytucji,
3) art. 9d ust. 1 ustawy o Trybunale Stanu w zakresie, w jakim dotyczy obowiązku stawienia się członka Krajowej Rady Radiofonii
i Telewizji przed Komisją Odpowiedzialności Konstytucyjnej, z art. 213 ust. 1 Konstytucji,
4) art. 9g ust. 2 ustawy o Trybunale Stanu w zakresie, w jakim dotyczy uchwalenia przez Komisję Odpowiedzialności Konstytucyjnej
sprawozdania w sprawie pociągnięcia członka Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji do odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu,
z art. 213 ust. 1 Konstytucji,
5) art. 11 ust. 1 zdanie drugie ustawy o Trybunale Stanu w zakresie, w jakim dotyczy członka Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji,
z art. 213 ust. 1 Konstytucji,
6) art. 13 ust. 1a ustawy o Trybunale Stanu w zakresie, w jakim przewiduje podjęcie uchwały o pociągnięciu członka Krajowej
Rady Radiofonii i Telewizji do odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu przez Sejm większością mniejszą niż 3/5 ustawowej
liczby posłów, z art. 213 ust. 1 oraz z art. 156 ust. 2 Konstytucji,
7) art. 127 uchwały Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 lipca 1992 r. – Regulamin Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej (M.
P. z 2022 r. poz. 990, ze zm.) w zakresie, w jakim dotyczy rozpatrzenia wstępnego wniosku o pociągnięcie członka Krajowej
Rady Radiofonii i Telewizji do odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu przez Komisję Odpowiedzialności Konstytucyjnej, z
art. 213 ust. 1 Konstytucji,
orzeka:
1. Art. 11 ust. 1 zdanie drugie ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o Trybunale Stanu
(Dz. U. z 2022 r. poz. 762, ze zm.)
w zakresie, w jakim dotyczy członka Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, jest niezgodny z art. 213 ust. 1 i art. 198 ust.
1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
2. Art. 13 ust. 1a ustawy o Trybunale Stanu w zakresie, w jakim odsyła do art. 1 ust. 1 pkt 5 ustawy o Trybunale Stanu, jest
niezgodny z art. 213 ust. 1 w związku z art. 156 ust. 2 Konstytucji.
ponadto
postanawia:
umorzyć postępowanie w pozostałym zakresie.
Orzeczenie zapadło jednogłośnie.
Uzasadnienie
I
1
1. Grupa posłów na Sejm X kadencji (dalej: wnioskodawca), wnioskiem z 3 czerwca 2024 r., uzupełnionym pismem z 18 czerwca
2025 r., zwróciła się do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności:
2
1) art. 7 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o Trybunale Stanu (Dz. U. z 2022 r. poz. 762; dalej: ustawa o Trybunale Stanu) w
zakresie, w jakim dotyczy wstępnego wniosku o pociągnięcie członka Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji (dalej: KRRiT) do
odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu, z art. 213 ust. 1 Konstytucji;
3
2) art. 8 ustawy o Trybunale Stanu w zakresie, w jakim dotyczy członka Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, z art. 213 ust.
1 Konstytucji;
4
3) art. 9d ust. 1 ustawy o Trybunale Stanu w zakresie, w jakim dotyczy obowiązku stawienia się członka KRRiT przed Komisją
Odpowiedzialności Konstytucyjnej, z art. 213 ust. 1 Konstytucji;
5
4) art. 9g ust. 2 ustawy o Trybunale Stanu w zakresie, w jakim dotyczy uchwalenia przez Komisję Odpowiedzialności Konstytucyjnej
sprawozdania w sprawie pociągnięcia członka KRRiT do odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu, z art. 213 ust. 1 Konstytucji;
6
5) art. 11 ust. 1 zdanie drugie ustawy o Trybunale Stanu w zakresie, w jakim dotyczy członka KRRiT, z art. 213 ust. 1 Konstytucji;
7
6) art. 13 ust. 1 a ustawy o Trybunale Stanu w zakresie, w jakim przewiduje podjęcie uchwały o pociągnięciu członka KRRiT
do odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu przez Sejm większością mniejszą niż 3/5 ustawowej liczby posłów, z art. 213 ust.
1 oraz z art. 156 ust. 2 Konstytucji;
8
7) art. 127 uchwały Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 lipca 1992 r. – Regulamin Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej (M.
P. z 2022 r. poz. 990, ze zm.) w zakresie, w jakim dotyczy rozpatrzenia wstępnego wniosku o pociągnięcie członka KRRiT do
odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu przez Komisję Odpowiedzialności Konstytucyjnej, z art. 213 ust. 1 Konstytucji.
9
Wnioskodawca wskazał na pięć etapów postępowania dotyczącego odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu: zgłoszenie wniosku
wstępnego, postępowanie przed Komisją Odpowiedzialności Konstytucyjnej Sejmu, postawienie w stan oskarżenia (pociągnięcie
do odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu), rozpoznanie sprawy przez Trybunał Stanu w pierwszej instancji oraz rozpoznanie
sprawy przez Trybunał Stanu w drugiej instancji.
10
Wnioskodawca zakwestionował zgodność przyjętego przez ustawodawcę modelu prowadzenia postępowania w zakresie odpowiedzialności
konstytucyjnej na etapie poprzedzającym wniesienie oskarżenia do Trybunału Stanu (tj. fazy drugiej i trzeciej wyróżnionych
powyżej) z konstytucyjną zasadą niezależności KRRiT wyprowadzoną z art. 213 ust. 1 Konstytucji.
11
Wnioskodawca zwrócił uwagę, że Konstytucja nie formułuje wprost zasady niezależności KRRiT. Wykładnia systemowa rozdziału
IX Konstytucji nie daje odpowiedzi na pytanie o niezależność ani nawet wyraźnych wskazówek w tym zakresie. Do bardziej jednoznacznych
konkluzji prowadzi wykładnia funkcjonalna wzorca kontroli. Ujęcie podstawowego zadania KRRiT jako stania „na straży wolności
słowa, prawa do informacji oraz interesu publicznego w radiofonii i telewizji” wyraźnie sugeruje bowiem, że organ ten powinien
cieszyć się przymiotem niezależności, żeby mógł prawidłowo wykonywać swoje ustrojowe funkcje (zadania), czyli ochronę: 1)
wolności słowa w obszarze radiofonii i telewizji; 2) prawa do informacji w obszarze radiofonii i telewizji oraz 3) interesu
publicznego w radiofonii i telewizji.
12
Wnioskodawca wskazał, że w odniesieniu do członka KRRiT przepisy Konstytucji nie zawierają żadnych regulacji dotyczących podmiotów
inicjujących postępowanie przed Trybunałem Stanu, ani nie precyzują, czy i jak mają wyglądać ewentualne fazy postępowania
poprzedzające wniesienie (odpowiednika) aktu oskarżenia do Trybunału Stanu. Nie oznacza to jednak całkowitej swobody ustawodawcy
zwykłego w tej materii, który jest zobligowany do przestrzegania zasad i aksjologii ustawy zasadniczej, w tym poszanowania
niezależności organów, których piastuni mogą zostać pociągnięci do odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu.
13
Zdaniem wnioskodawcy, niekonstytucyjność zaskarżonych regulacji przejawia się na trzech płaszczyznach i w tym ujęciu można
mówić o trzech problemach konstytucyjnych.
14
Po pierwsze, problemem konstytucyjnym jest według wnioskodawcy sposób ukształtowania fazy przygotowawczej postępowania w zakresie
pociągania członka KRRiT do odpowiedzialności konstytucyjnej polegający na powierzeniu w całości jej przeprowadzenia Komisji
Odpowiedzialności Konstytucyjnej. Wnioskodawca argumentował, że Komisja Odpowiedzialności Konstytucyjnej jest organem Sejmu,
całkowicie zależnym od tej izby, która m.in. dyskrecjonalnie ustala jej skład osobowy. W sytuacji, gdy ustawodawca jednocześnie
powierza Sejmowi kompetencję do podjęcia uchwały o postawieniu członka KRRiT przed Trybunałem Stanu, Sejm uzyskuje bardzo
silne instrumentarium. Może być ono tym samym wykorzystane w celu oddziaływania i ingerowania w działalność KRRiT, co jest
nie do pogodzenia z konstytucyjnym standardem niezależności, w tym politycznej, tego organu. Ten problem konstytucyjny został
ujęty przez wnioskodawcę w postaci zarzutu niezgodności przepisów zaskarżonych zakresowo w pkt 1-4 i 7
petitum
wniosku z art. 213 ust. 1 Konstytucji. Odnośnie do tych przepisów, wnioskodawca wskazał, że umożliwiają one jednemu organowi,
tj. Sejmowi (a ściślej organom Sejmu: Marszałkowi Sejmu i Komisji Odpowiedzialności Konstytucyjnej), ingerencję w działalność
KRRiT pod zarzutem (lub pozorem) naruszenia Konstytucji lub ustawy. Tak ukształtowana procedura może być wykorzystana do wywierania
wpływu na działalność KRRiT, a tym samym jest nie do pogodzenia z zasadą niezależności KRRiT. Wnioskodawca podkreślił, że
większość sejmowa, której co do zasady emanacją jest zarówno marszałek izby, Komisja Odpowiedzialności Konstytucyjnej, jak
i Rada Ministrów, reprezentuje tę samą opcję polityczną. Jeżeli zaś
ratio legis
odseparowania KRRiT od Rady Ministrów jest uniezależnienie tej pierwszej od realizacji bieżących celów aktualnej polityki
państwa (definiowanych przez rząd), to konsekwentnie to odseparowanie musi rozciągać się na zaplecze polityczne rządu, czyli
większość sejmową.
15
Drugi problem konstytucyjny podnoszony przez wnioskodawcę, ujęty w postaci zarzutu niezgodności art. 11 ust. 1 zdanie drugie
ustawy o Trybunale Stanu w zakresie, jakim dotyczy członka KRRiT, z art. 213 ust. 1 Konstytucji, związany jest z konsekwencją
podjęcia przez Sejm uchwały o pociągnięciu członka KRRiT do odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu w postaci zawieszenia
członka KRRiT w wykonywaniu czynności. Skutek ten występuje
ex lege
i jest niezależny od tego, jak poważne zarzuty stawiane są członkowi KRRiT. Nie ma też możliwości jakiejkolwiek kontroli
tej decyzji. Wprawdzie podjęcie przez Sejm uchwały o pociągnięciu członka KRRiT do odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu
nie powoduje powstania wakatu, niemniej uniemożliwia danemu członkowi KRRiT wykonywanie jego funkcji. Wnioskodawca argumentował,
że o ile zawieszenie w wykonywaniu czynności członka KRRiT nie jest równoznaczne z jego odwołaniem, to do pewnego stopnia
wywołuje skutki zbieżne z odwołaniem. Tymczasem niezależność KRRiT jest ściśle powiązana z nieodwoływalnością jej członków.
Nie ma przy tym możliwości zastąpienia członka KRRiT na czas jego zawieszenia w czynnościach, co może skutkować sparaliżowaniem
prac konstytucyjnego organu państwa. Dlatego, zdaniem wnioskodawcy, choć norma zaskarżona w pkt 5
petitum
wniosku nie powoduje odwołania
sensu stricto
, to pod wieloma względami wywołuje skutki zbliżone bądź tożsame do odwołania, a to z kolei powoduje naruszenie wywodzonej
z art. 213 ust. 1 Konstytucji zasady niezależności KRRiT.
16
Wątpliwości wnioskodawcy wzbudził także zakres zastosowania normy zaskarżonej w pkt 2
petitum
wniosku. Nie jest bowiem według wnioskodawcy jasne, czy zawieszenie w czynnościach członka KRRiT obejmuje także pełnienie
funkcji Przewodniczącego albo zastępcy Przewodniczącego KRRiT. Zdaniem wnioskodawcy, dla bezpieczeństwa obrotu prawnego wskazane
byłoby w takiej sytuacji, aby KRRiT wybrała nowego Przewodniczącego. Ten aspekt trudno pogodzić, według wnioskodawcy, z zasadą
niezależności KRRiT, ponieważ niezależność KRRiT rozciąga się także na swobodę wyboru i odwołania Przewodniczącego KRRiT przez
członków KRRiT.
17
Wreszcie trzecim problemem konstytucyjnym jest określenie większości, która jest wymagana do podjęcia decyzji o pociągnięciu
członka KRRiT do odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu. Biorąc pod uwagę fakt, że ustrojodawca przesądził w art. 156 ust.
2 Konstytucji, że pociągnięcie członka Rady Ministrów do odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu wymaga większości aż 3/5
ustawowej liczby posłów (minimum 276 posłów, niezależnie od frekwencji na sali posiedzeń plenarnych), zdaniem wnioskodawcy
należy przyjąć – zgodnie z założeniem racjonalnego ustrojodawcy – że wskazana większość kwalifikowana jest minimalna w przypadku
pociągania do odpowiedzialności konstytucyjnej osób, które piastują funkcje w organach obdarzonych przez ustrojodawcę przymiotem
niezależności. W świetle Konstytucji takimi osobami są Prezes Narodowego Banku Polskiego czy właśnie członkowie KRRiT. Ten
problem konstytucyjny został ujęty w postaci zarzutu niezgodności art. 13 ust. 1 a ustawy o Trybunale Stanu w zakresie, w
jakim przewiduje podjęcie uchwały o pociągnięciu członka KRRiT do odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu przez Sejm większością
mniejszą niż 3/5 ustawowej liczby posłów, z art. 213 ust. 1 Konstytucji. Wnioskodawca wskazał na podobieństwo statusu członka
KRRiT oraz Prezesa NBP i potrzebę uwzględnienia dotychczasowego orzecznictwa Trybunału dotyczącego odpowiedzialności Prezesa
NBP przed Trybunałem Stanu. W konsekwencji wnioskodawca wskazał, że większość kwalifikowana 3/5 ustawowej liczby posłów ustanowiona
dla osób odpowiadających politycznie przed organem podejmującym uchwałę o pociągnięciu do odpowiedzialności przed Trybunałem
Stanu stanowi pewien punkt odniesienia jako minimum wymogów, które ustawodawca zwykły jest zobowiązany ustanowić, kształtując
procedurę pociągania do odpowiedzialności konstytucyjnej osoby, która jest piastunem niezależnego organu państwa. Zdaniem
wnioskodawcy należy to rozumowanie zastosować do procedury pociągania do odpowiedzialności członka KRRiT przed Trybunałem
Stanu.
18
2. Zawiadomiony pismem z 2 lipca 2024 r. o możliwości zgłoszenia udziału i przedstawienia swojego stanowiska w sprawie, Rzecznik
Praw Obywatelskich, w piśmie z 11 lipca 2024 r., poinformował, że nie zgłasza udziału w postępowaniu.
19
3. Zawiadomiony pismem z 2 lipca 2024 r. o obowiązku przedstawienia stanowiska w sprawie, Prokurator Generalny nie przedstawił
stanowiska w sprawie.
20
4. Zawiadomiony pismem z 2 lipca 2024 r. o obowiązku przedstawienia stanowiska w sprawie, Sejm nie przedstawił stanowiska
w sprawie.
II
21
Na rozprawie w dniu 10 lipca 2025 r. stawił się przedstawiciel wnioskodawcy i podtrzymał w pełnym zakresie treść złożonego
wniosku.
III
22
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje.
23
1. Przedmiot kontroli.
24
Wnioskodawca zakwestionował zgodność z Konstytucją przyjętego przez ustawodawcę modelu prowadzenia postępowania w zakresie
odpowiedzialności konstytucyjnej na etapie poprzedzającym wniesienie oskarżenia do Trybunału Stanu – tj. na etapie postępowania
przed Komisją Odpowiedzialności Konstytucyjnej Sejmu oraz w momencie postawienia w stan oskarżenia (pociągnięcia do odpowiedzialności
przed Trybunałem Stanu).
25
Zarzuty wnioskodawcy dotyczyły trzech kwestii:
26
– powierzenia w całości przeprowadzenia fazy przygotowawczej postępowania w zakresie pociągania członka Krajowej Rady Radiofonii
i Telewizji (dalej: KRRiT) do odpowiedzialności konstytucyjnej Komisji Odpowiedzialności Konstytucyjnej – czyli organowi Sejmu
(władzy ustawodawczej),
27
– zawieszenia
ex lege
członka KRRiT w czynnościach na skutek podjęcia przez Sejm uchwały o pociągnięciu go do odpowiedzialności przed Trybunałem
Stanu,
28
– określenia minimalnej większości sejmowej, która jest wymagana do podjęcia decyzji o pociągnięciu członka KRRiT do odpowiedzialności
przed Trybunałem Stanu, jako większości mniejszej niż 3/5 ustawowej liczby posłów.
29
I tak, w odniesieniu do zarzutu pierwszego – zarzutu powierzenia w całości przeprowadzenia fazy przygotowawczej postępowania
w zakresie pociągania członka KRRiT do odpowiedzialności konstytucyjnej Komisji Odpowiedzialności Konstytucyjnej – wnioskodawca
przedstawił łączną argumentację, którą odniósł do art. 7 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o Trybunale Stanu (Dz. U. z 2022 r.
poz. 762, ze zm.; dalej: ustawa o Trybunale Stanu) w zakresie, w jakim dotyczy wstępnego wniosku o pociągnięcie członka KRRiT
do odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu, art. 8 ustawy o Trybunale Stanu w zakresie, w jakim dotyczy członka KRRiT, art.
9d ust. 1 ustawy o Trybunale Stanu w zakresie, w jakim dotyczy obowiązku stawienia się członka KRRiT przed Komisją Odpowiedzialności
Konstytucyjnej, art. 9g ust. 2 ustawy o Trybunale Stanu w zakresie, w jakim dotyczy uchwalenia przez Komisję Odpowiedzialności
Konstytucyjnej sprawozdania w sprawie pociągnięcia członka KRRiT do odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu, art. 127 uchwały
Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 lipca 1992 r. – Regulamin Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej (M. P. z 2022 r. poz.
990, ze zm.) w zakresie, w jakim dotyczy rozpatrzenia wstępnego wniosku o pociągnięcie członka KRRiT do odpowiedzialności
przed Trybunałem Stanu przez Komisję Odpowiedzialności Konstytucyjnej.
30
Zakwestionowane przepisy mają następujące brzmienie:
31
„Art. 7. Marszałek Sejmu kieruje wniosek do Komisji Odpowiedzialności Konstytucyjnej, która wszczyna postępowanie”;
32
„Art. 8. Przewodniczący Komisji Odpowiedzialności Konstytucyjnej przesyła niezwłocznie osobie objętej wnioskiem odpis wstępnego
wniosku, informując ją o prawie do złożenia pisemnych wyjaśnień w terminie 30 dni od dnia jego otrzymania oraz o innych uprawnieniach
przysługujących tej osobie w postępowaniu przed Komisją”;
33
„Art. 9d. 1. Osoba objęta wnioskiem ma obowiązek stawić się przed Komisją Odpowiedzialności Konstytucyjnej”;
34
„Art. 9g. 2. W stosunku do osób wymienionych w art. 1 ust. 1 pkt 2-7 i ust. 2 Komisja uchwala sprawozdanie o wystąpieniu do
Sejmu z wnioskiem o pociągnięcie tych osób do odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu albo o umorzenie postępowania w sprawie”;
35
„Art. 127. Komisja Odpowiedzialności Konstytucyjnej rozpatruje wstępne wnioski o pociągnięcie do odpowiedzialności przed Trybunałem
Stanu”.
36
W odniesieniu do drugiego zarzutu – zarzutu zawieszenia
ex lege
członka KRRiT w czynnościach na skutek podjęcia przez Sejm uchwały o pociągnięciu go do odpowiedzialności przed Trybunałem
Stanu – wnioskodawca wskazał jako podstawę prawną takiej regulacji art. 11 ust. 1 zdanie drugie ustawy o Trybunale Stanu w
zakresie, w jakim dotyczy członka KRRiT. Przepis ten brzmi następująco:
37
„Art. 11. 1. (…) Uchwała Sejmu o pociągnięciu do odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu powoduje zawieszenie w czynnościach
osoby, której dotyczy (…)”.
38
W odniesieniu do trzeciego zarzutu – zarzutu dotyczącego określenia minimalnej większości sejmowej, która jest wymagana do
podjęcia decyzji o pociągnięciu członka KRRiT do odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu – wnioskodawca wskazał jako przedmiot
kontroli art. 13 ust. 1 a ustawy o Trybunale Stanu w zakresie, w jakim przewiduje podjęcie uchwały o pociągnięciu członka
KRRiT do odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu przez Sejm większością mniejszą niż 3/5 ustawowej liczby posłów. Do dnia
26 stycznia 2024 r. przepis ten stanowił, że:
39
„Art. 13. 1a. Uchwałę o pociągnięciu do odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu osób, o których mowa w art. 1 ust. 1 pkt
3-7 oraz ust. 2, Sejm podejmuje bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów”,
40
jednak wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 11 stycznia 2024 r. (Dz. U. poz. 95) przepis ten, w części, w jakiej odsyła do
art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy o Trybunale Stanu został uznany za niezgodny z art. 227 ust. 1 w związku z art. 227 ust. 2 w związku
z art. 227 ust. 3 Konstytucji, zaś utrata jego mocy obowiązującej, w tej części, nastąpiła 26 stycznia 2024 r.
41
2. Wzorce kontroli.
42
Wnioskodawca wniósł o skonfrontowanie wszystkich zakresowo zaskarżonych przepisów (norm) z art. 213 ust. 1 Konstytucji, który
brzmi:
43
,,Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji stoi na straży wolności słowa, prawa do informacji oraz interesu publicznego w radiofonii
i telewizji”, a w szczególności z wyprowadzoną z tego przepisu zasadą niezależności KRRiT.
44
W punkcie 6
petitum
wniosku, w związku z treścią pisma uzupełniającego z 18 czerwca 2025 r., jako wzorzec kontroli wskazany został także art.
156 ust. 2 Konstytucji, który stanowi, że:
45
„Uchwałę o pociągnięciu członka Rady Ministrów do odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu Sejm podejmuje na wniosek Prezydenta
Rzeczypospolitej lub co najmniej 115 posłów większością 3/5 ustawowej liczby posłów”.
46
Trybunał Konstytucyjny uwzględnił nadto, że z przebiegu rozprawy w dniu 10 lipca 2025 r. wynika, iż wnioskodawca zarzut wyrażony
w punkcie 5
petitum
wniosku wiąże z konstytucyjną zasadą odpowiedzialności za delikty konstytucyjne przed Trybunałem Stanu – a nie przed Sejmem
– co implikowało konieczność włączenia do wzorców kontroli także art. 198 ust. 1 Konstytucji, który stanowi między innymi,
że:
47
„Za naruszenie Konstytucji lub ustawy, w związku z zajmowanym stanowiskiem lub w zakresie swojego urzędowania, odpowiedzialność
konstytucyjną przed Trybunałem Stanu ponoszą: (…) członkowie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji (…)”.
48
3. Kontrola konstytucyjności.
49
3.1.
Badając materię wskazaną w punktach 1, 2, 3, 4 i 7
petitum
wniosku, Trybunał Konstytucyjny zważył przede wszystkim, że wnioskodawca nie kwestionuje – w perspektywie Konstytucji – legitymacji
Sejmu do podejmowania czynności tam wymienionych, a jedynie rozkład kompetencji w tym zakresie wewnątrz samego Sejmu. Trybunał
uznał, że wnioskodawca nie wykazał w wystarczającym stopniu, by tenże rozkład kompetencji wewnątrz struktury Sejmu stanowił
problem konstytucyjny, w szczególności wobec brzmienia art. 213 ust. 1 Konstytucji, który został wskazany jako jedyny wzorzec
kontroli w punkcie 1, 2, 3, 4 i 7
petitum
wniosku. Trybunał Konstytucyjny uznał także, że wnioskodawca nie wykazał w wystarczający sposób, iż obowiązek stawienia się
przed Komisją Odpowiedzialności Konstytucyjnej osoby objętej wnioskiem, wynikający z art. 9d ustawy o Trybunale Stanu, może
stanowić problem konstytucyjny, zwłaszcza wobec treści dalszych przepisów art. 9d badanej ustawy, które stanowią między innymi,
że osoba objęta wnioskiem ma prawo do składania wyjaśnień ustnie lub na piśmie i zgłaszania wniosków dowodowych, a nadto może
bez podania powodów odmówić odpowiedzi na poszczególne pytania lub odmówić składania wyjaśnień.
50
Tym samym, konieczne było umorzenie postępowania w zakresie punktu 1, 2, 3, 4 i 7
petitum
wniosku.
51
3.2.
Drugi problem konstytucyjny podnoszony przez wnioskodawcę, ujęty w postaci zarzutu niezgodności art. 11 ust. 1 zdanie drugie
ustawy o Trybunale Stanu w zakresie, w jakim dotyczy członka KRRiT, z art. 213 ust. 1 Konstytucji, związany jest z konsekwencją
podjęcia przez Sejm uchwały o pociągnięciu członka KRRiT do odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu w postaci zawieszenia
członka KRRiT w wykonywaniu czynności. Jak wskazał wnioskodawca, skutek ten następuje
ex lege
i jest niezależny od tego, jakie zarzuty stawiane są członkowi KRRiT.
52
Trybunał Konstytucyjny uznał, że wnioskodawca bardzo zasadnie podniósł, iż:
53
„(…) niezależność nie oznacza braku odpowiedzialności (…), lecz jest ściśle powiązana z nieodwoływalnością. Przyznanie na
poziomie konstytucyjnym przymiotu niezależności oznacza, że co do zasady tylko ustrojodawca – choćby implicite – może przewidywać
przypadki czy sytuacje, gdy dopuszczalne jest odwołanie z pełnionej funkcji (…). Przykładem takiej regulacji niewątpliwie
jest art. 198 ust. 1 Konstytucji RP, który statuuje odpowiedzialność konstytucyjną członka KRRiT i w rezultacie immanentnie
zakłada możliwość utraty zajmowanego stanowiska – co materialnie jest równoznaczne z odwołaniem – w przypadku stwierdzenia
naruszenia przez niego Konstytucji lub ustawy. Oczywiście zawieszenie w wykonywaniu czynności nie jest równoznaczne z odwołaniem,
lecz do pewnego stopnia wywołuje skutki zbieżne z odwołaniem. Zarówno w przypadku zawieszenia, jak i odwołania, członek KRRiT
przestaje pełnić swoją funkcję (…) istnieje możliwość powrotu do „czynnego” zajmowania stanowiska, lecz jest ona odłożona
w czasie i nawet w przypadku korzystnego dla członka KRRiT werdyktu Trybunału Stanu nie musi nastąpić (co będzie miało miejsce,
gdy prawomocne rozstrzygnięcie zapadnie po zakończeniu kadencji KRRiT)”.
54
Badając materię wskazaną w punkcie 5
petitum
wniosku, Trybunał Konstytucyjny zważył nadto, że zgodnie z art. 198 ust. 1 Konstytucji, członkowie KRRiT ponoszą odpowiedzialność
konstytucyjną przed Trybunałem Stanu – a nie przed Sejmem. To rozstrzygnięcie ustrojodawcy implikuje konsekwencje na każdym
etapie postępowania w przedmiocie odpowiedzialności konstytucyjnej. Wynika z niego w szczególności, że tylko rozstrzygnięcia
podejmowane przez Trybunał Stanu mogą rodzić skutki prawne wobec osób, których dotyczy postępowanie w przedmiocie odpowiedzialności
konstytucyjnej – art. 198 ust. 1 Konstytucji wyklucza w szczególności możliwość zawieszenia w czynnościach osoby, której postępowanie
dotyczy, na podstawie uchwały Sejmu o pociągnięciu do odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu.
55
Trybunał Konstytucyjny podkreśla przy tym, że zgodnie z art. 173 Konstytucji, Trybunał Stanu jest władzą odrębną i niezależną
od innych władz – w tym od Sejmu. Oznacza to, że postępowanie prowadzone przez Trybunał Stanu nie może być traktowane jako
prosta kontynuacja postępowania w przedmiocie odpowiedzialności konstytucyjnej prowadzonego przez Sejm. Nadto, władza Trybunału
Stanu do podejmowania rozstrzygnięć w przedmiocie odpowiedzialności konstytucyjnej obwarowana jest warunkami, których nie
spełnia ani Sejm, ani żaden jego organ – nawet jeżeli nazywa się Komisją Odpowiedzialności Konstytucyjnej. Zgodnie z art.
199 Konstytucji, przewodniczącym Trybunału Stanu jest Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego, a zastępcy przewodniczącego Trybunału
oraz co najmniej połowa członków Trybunału Stanu muszą mieć kwalifikacje wymagane do zajmowania stanowiska sędziego. Członkowie
Trybunału Stanu w sprawowaniu funkcji sędziego Trybunału Stanu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom. Nie
sposób zatem przyjąć, że władza orzecznicza Trybunału Stanu może emanować na Sejm – że może stać się podstawą przypisywania
Sejmowi legitymacji do podejmowania rozstrzygnięć kształtujących sytuację prawną osób, które Sejm obejmuje postępowaniem w
przedmiocie odpowiedzialności konstytucyjnej.
56
Należy też zaznaczyć, że w treści art. 201 Konstytucji, odnoszącym się do postępowania w przedmiocie odpowiedzialności konstytucyjnej,
ustrojodawca wyraźnie powierzył prawodawcy określenie w ustawie trybu tegoż postępowania przed Trybunałem Stanu – a nie przed
Sejmem.
57
Wobec wyżej podniesionych racji, Trybunał Konstytucyjny orzekł w punkcie 1 wyroku, w związku z punktem 5
petitum
wniosku, że art. 11 ust. 1 zdanie drugie ustawy o Trybunale Stanu w zakresie, w jakim dotyczy członka KRRiT, jest niezgodny
z art. 213 ust. 1 i z art. 198 ust. 1 Konstytucji.
58
3.3.
Odnosząc się do trzeciego problemu konstytucyjnego wskazanego przez wnioskodawcę w punkcie 6
petitum
wniosku, to jest: do kwestii większości, która jest wymagana do podjęcia przez Sejm decyzji o pociągnięciu członka KRRiT
do odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu, Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje.
59
Trybunał uwzględnił przede wszystkim, że KRRiT jest, z jednej strony, organem konstytucyjnym, którego status i rola podlega
konstytucyjnej ochronie, z drugiej zaś strony, sama jest gwarantem konstytucyjnych wolności oraz praw człowieka i obywatela.
Zadania KRRiT są ściśle związane z realizacją tych praw i wolności, tj. wolności wyrażania poglądów oraz pozyskiwania i rozpowszechniania
informacji (art. 54 Konstytucji), a także z ogólną zasadą wyrażoną w art. 14 Konstytucji, zapewniającą wolność środków społecznego
przekazu. Istotne znaczenie mają przy tym inne jeszcze konstytucyjne zasady, takie jak: zasada równości (art. 32 Konstytucji),
wolność twórczości artystycznej i badań naukowych (art. 73 Konstytucji), wolność sumienia i wyznania (art. 53 Konstytucji),
zasada przyrodzonej godności człowieka (art. 30 Konstytucji), prawo do prywatności (art. 47 Konstytucji), prawa mniejszości
narodowych (art. 27 zdanie drugie Konstytucji) i innych (zob. M. Haczkowska (red.),
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz
, LexisNexis 2014). KRRiT jest zatem konstytucyjnym organem państwa wyposażonym w szereg istotnych kompetencji, których realizacja
stanowi element wykonywania przez państwo jego funkcji i „powinna być uznawana za szczególną gwarancję instytucjonalną realizacji
konstytucyjnych praw i wolności człowieka i obywatela” (P. Tuleja (red.),
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz
, wydanie II, Warszawa 2023).
60
Zasadę niezależności KRRiT w systemie organów państwa sformułował Trybunał Konstytucyjny w uchwale o sygn. W 7/94 z 10 maja
1994 r.: „Przepisy konstytucyjne określają Krajową Radę Radiofonii i Telewizji jako organ powołany do stania na straży wolności
słowa, realizacji prawa obywateli do informacji oraz interesu społecznego w radiofonii i telewizji. Zadania Rady wyznaczają
jej miejsce w systemie organów państwowych w taki sposób, aby mogła ona zachować charakter organu niezależnego” (OTK w 1994
r., cz. I, poz. 23) i potwierdził w dalszym orzecznictwie: „Prawidłowa realizacja przez KRRiT jej konstytucyjnych funkcji
w odniesieniu do tak istotnych wartości, jak wolność słowa, prawo do informacji i publiczny interes w radiofonii i telewizji,
wymaga zapewnienia niezależności jej członków” (wyrok z 23 marca 2006 r., sygn. K 4/06, OTK ZU nr 3/A/2006 poz. 32), „[w]ykonywanie
zadań określonych w art. 213 ust. 1 Konstytucji, w szczególności czuwanie nad realizacją tzw. misji publicznej, nie jest możliwe
bez zapewnienia niezależności KRRiT” (wyrok z 13 grudnia 2016 r., sygn. K 13/16, OTK ZU nr A/2016 poz. 101).
61
Trybunał Konstytucyjny podzielił argumentację wnioskodawcy wiążącą kwestię większości potrzebnej do pociągnięcia do odpowiedzialności
przed Trybunałem Stanu z zagadnieniem niezależności KRRiT i jej członków. Trybunał uznał, że – z powodów wskazanych przez
wnioskodawcę – wprowadzenie w tym zakresie, ustawą o Trybunale Stanu, w odniesieniu do członków KRRiT, standardu niższego
niż ten, który z mocy samej Konstytucji i ustawy o Trybunale Stanu dotyczy członków Rady Ministrów, narusza konstytucyjną
zasadę niezależności KRRiT i jej członków. Ta bowiem okoliczność z jaką łatwością Sejm może podejmować rozstrzygnięcia w sprawie
inicjowania postępowania przed Trybunałem Stanu może przekładać się na rzeczywisty poziom niezależności KRRiT i jej członków,
w szczególności wobec istniejącego zawsze, przynajmniej potencjalnego, niebezpieczeństwa nadużywania przez Sejm i jego organy
przyznanych ustawą uprawnień do podejmowania czynności w przedmiocie odpowiedzialności konstytucyjnej tych osób, których może
ona dotyczyć – zwłaszcza: członków niezależnych konstytucyjnych organów państwa.
62
Trybunał uwzględnił argumentację wnioskodawcy, który wskazał, że ustrojodawca przesądził w art. 156 ust. 2 Konstytucji, iż
pociągnięcie członka Rady Ministrów do odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu wymaga większości 3/5 ustawowej liczby posłów,
i że w związku z tym należy przyjąć – zgodnie z założeniem racjonalnego ustrojodawcy – że wskazana większość kwalifikowana
jest minimalna w przypadku pociągania do odpowiedzialności konstytucyjnej osób, które piastują funkcje w organach obdarzonych
przez ustrojodawcę przymiotem niezależności, w tym członków KRRiT. Tym samym, w punkcie drugim wyroku, Trybunał Konstytucyjny
orzekł, że art. 13 ust. 1a ustawy o Trybunale Stanu, w zakresie, w jakim odsyła do art. 1 ust. 1 pkt 5 ustawy o Trybunale
Stanu, jest niezgodny z art. 213 ust. 1 w związku z art. 156 ust. 2 Konstytucji. Trybunał Konstytucyjny uznał jednocześnie,
że rolą prawodawcy, a nie zadaniem Trybunału Konstytucyjnego, jest określenie większości sejmowej potrzebnej do pociągnięcia
do odpowiedzialności konstytucyjnej członków KRRiT w związku z niniejszym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego. Trybunał orzekł
jedynie, że przepis przewidujący dotąd bezwzględną większość głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów
jest niezgodny z zasadą niezależności KRRiT i jej członków wobec standardu konstytucyjnego wyprowadzanego na podstawie art.
156 ust. 2 Konstytucji, który został powołany w punkcie 2 wyroku jako związkowy wzorzec kontroli. Jednak zarówno przyszłe
rozstrzygnięcie prawodawcy w tym zakresie, jak i wszelkie zabiegi interpretacyjne podejmowane po wydaniu przez Trybunał niniejszego
wyroku, muszą uwzględniać standard konstytucyjny wynikający z art. 156 ust. 2 Konstytucji, który stanowi między innymi, że
uchwałę o pociągnięciu członka Rady Ministrów do odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu Sejm podejmuje większością 3/5 ustawowej
liczby posłów.
63
Biorąc pod uwagę wszystkie wyżej przedstawione racje, Trybunał orzekł jak w sentencji.