IX U 238/24

Sygn. akt IX U 238/24 UZASADNIENIE WYROKU Decyzją z dnia 9 czerwca 2022 r. (...) Oddział w S. odmówił A. B. prawa do zasiłku chorobowego za okres od 27.10.2021 r. do 31.1.2022 r. oraz zobowiązał do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego wraz z odsetkami za okres od 27.10.2021 r. do 31.12.2021 r., w łącznej kwocie 7 699,73 zł. Ubezpieczona A. B. w dniu 9 kwietnia 2024 r. wniosła odwołanie od decyzji ZUS z dnia 9 czerwca 2022 r. znak sprawy 390000/CW/604/000778088/2022/ZAS, nr sprawy (...) , wskazując że nie popełniła żadnego błędu przebywając na zwolnieniu lekarskim. W odpowiedzi na odwołanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. wniósł o oddalenie odwołania w całości oraz zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przypisanych wraz z odsetkami. W uzasadnieniu swojej decyzji organ wskazał, że w okresie pobierania zasiłku chorobowego (w okresie od 27 października 2021 r. do 31 grudnia 2021 r.) świadczyła jednocześnie pracę na rzecz (...) Wojewódzkiego Szpitala (...) w S. w dniach 28 stycznia 2022 r. do 31 stycznia 2022 r. i za wykonaną pracę otrzymała wynagrodzenie. W związku z tym organ zarzucił odwołującej wykorzystywanie świadczenia jako niezgodnego z przeznaczeniem i dlatego też zwrot świadczenia jest zasadny. Organ podniósł, że zaskarżona decyzja została wysłana na adres ubezpieczonej, natomiast została podwójnie awizowana, wobec czego uznaje się ją za doręczoną. Sąd ustalił następujący stan faktyczny Ubezpieczona A. B. pracuje jako sanitariuszka w Samodzielnym Publicznym Wojewódzkim Szpitalu (...) w S. na podstawie umowy zlecenia od marca 2021 r. Ponadto mieszka sama wraz synem, który uczęszcza do 8 klasy szkoły podstawowej. Ubezpieczona A. B. we wrześniu 2021 r. złamała nogę i stała się niezdolna do pracy. Z tego powodu była hospitalizowana w 109 Szpitalu (...) w S. w okresie od 12-15 września 2021 r., gdzie przeszła operację, a po tym czasie była niezdolna do pracy. A. B. miała wystawione dwa zwolnienia lekarskie: od 12.9-27.10.2021 r. oraz od 27.10.2021 r. do 31.1.2022 r. W dniu 19 stycznia 2022 r. ubezpieczona udała się do lekarza ortopedy na kontrolę zoperowanej nogi. W wyniku pozytywnej diagnozy jej stanu zdrowia lekarz wyraził aprobatę na wcześniejszy powrót ubezpieczonej do pracy. Ubezpieczona poprosiła lekarza o skrócenie zwolnienia lekarskiego, które było wystawione do końca stycznia 2022 r. Odwołującej A. B. zależało na powrocie do pracy, gdyż od 1 stycznia 2022 r. nie otrzymywała zasiłku chorobowego, z tego powodu, że jej wcześniejsza umowa zlecenia zawarta na czas określony wygasła z uwagi na upływ terminu, zaś ona nie wystąpiła do ZUS z wnioskiem o wypłatę zasiłku, zaś płatnik składek z uwagi na zakończenie umowy zlecenia, nie miał już obowiązku zasiłek ten wypłacać. Ubezpieczona nie miała wypłaconego zasiłku chorobowego po 31 grudnia 2021 r., czyli za styczeń 2022 r. Dowód : karta informacyjna leczenia szpitalnego, k. 16-17; dokumentacja medyczna , k. 37-38; przesłuchanie ubezpieczonej – k. 27-28, Odwołująca A. B. po otrzymaniu w dniu 19 stycznia 2022 r, diagnozy, iż jej leczenie ortopedyczne i rehabilitacja zostały zakończone, podjęła działania w celu powrotu do wcześniej wykonywanej pracy, która była jej jedynym źródłem dochodu. W dniu 26 stycznia 2022 r. podpisała ze Szpitalem umowę zlecenia na czas określony od 28 stycznia 2022 r. do 31 grudnia 2022 r. Odwołująca w dniach 28-31 stycznia 2022 r. świadczyła pracę w ramach umowy zlecenia na rzecz (...) Wojewódzkiego Szpitala (...) w S. . Za świadczoną pracę otrzymała wynagrodzenie. Dowód : zaświadczenie z dnia 28 marca 2024 r. o wykonywanej pracy – k. 18-23, grafik czasu pracy - k. 24, umowa zlecenia z dnia 26 stycznia 2022 r. – k. 25 przesłuchanie ubezpieczonej – k. 27-28, zaświadczenie z 4 i 26 maja 2022 r. – k. nieponumerowanych akt organu Zasiłek chorobowy został wypłacony ubezpieczonej za okres od 27 października do 31 grudnia 2021 r. Zasiłek był wypłacany przez płatnika składek – (...) Wojewódzki Szpital (...) w S. . Za okres po 31 grudnia 2021 r. odwołująca A. B. nie miała wypłaconego zasiłku chorobowego. Dowód : pismo płatnika z 26.5.2022 r., w aktach zasiłkowych Sąd zważył co następuje Odwołanie okazało się częściowo zasadne. Niespornym pozostawał fakt podlegania ubezpieczeniom społecznym w tym chorobowym przez A. B. . Ubezpieczona świadczyła pracę w ramach umowy zlecenia i została zgłoszona do ubezpieczeń społecznych przez płatnika składek, tj. (...) Wojewódzki Szpital (...) w S. . Niespornym był również fakt niezdolności do pracy ubezpieczonej w okresie od 12 września 2021 r. do 27 października 2021 r. Potwierdza to karta leczenia szpitalnego, dokumentacja medyczna i zaświadczenia płatnika składek. Niespornym również pozostawał fakt, że odwołująca przez 3 dni, w okresie od 28-31 stycznia 2022 r. powróciła do świadczenia pracy na rzecz swojego zleceniodawcy i otrzymała z tego tytułu wynagrodzenie. Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby lub macierzyństwa (Dz. U. z 2025 r., poz. 501) zasiłek chorobowy przysługuje ubezpieczonemu, który stał się niezdolny do pracy z powodu choroby w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego. Zgodnie z art. 8 ust. 1 w/w ustawy, zasiłek chorobowy przysługuje przez okres trwania niezdolności do pracy z powodu choroby lub niemożności wykonywania pracy z przyczyn określonych w art. 6 ust. 2 - nie dłużej jednak niż przez 182 dni, a jeżeli niezdolność do pracy została spowodowana gruźlicą lub występuje w trakcie ciąży - nie dłużej niż przez 270 dni. Z art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej wynika, że ubezpieczony wykonujący w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową lub wykorzystujący zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres tego zwolnienia. W orzekanej sprawie organ rentowy odmówił ubezpieczonej zasiłku chorobowego za okres od 27 października 2021 do 31 grudnia 2022 r., czyli za łączny okres trwania zwolnienia lekarskiego – 97 dni. Zobowiązał także do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku za okres od 27 października 2021 do 31 grudnia 2021 r. Natomiast ubezpieczona A. B. jedynie przez okres 3 ostatnich dni zwolnienia lekarskiego (trwającego łącznie 97 dni) wykonywała pracę, będąc przekonaną, że po wizycie lekarskiej w dniu 19 stycznia (...) . kiedy lekarz prowadzący orzekł o zakończeniu jej leczenia ortopedycznego i rehabilitacji, wcześniej wystawione zaświadczenie lekarskie zostało skorygowane. Co więcej, ubezpieczona ostatnią wypłatę zasiłku chorobowego otrzymała (od płatnika składek) w dniu 14 stycznia 2022 r., była to zresztą wypłata zasiłku za grudzień 2021 r. Co do zasady, ubezpieczony wykonujący w okresie orzeczonej niezdolności do pracy jakąkolwiek pracę zarobkową traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres tego zwolnienia. Jednak w szczególnych sytuacjach faktycznych, zdaniem sądu orzekającego, prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej może prowadzić do odmowy jego zastosowania ze względu na to, że sankcja, jaką przewiduje, może być uznana w konkretnym stanie faktycznym za zbyt drastyczną i dolegliwą, a przez to niesłuszną i niesprawiedliwą w okolicznościach danej sprawy. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się zwłaszcza na sytuacje kiedy celem, w jakim ubezpieczony wykonuje pracę przynoszącą zarobek, nie jest zapewnienie sobie równoległego do zasiłku chorobowego źródła utrzymania (zob. wyrok SN z 30.11.2023 r., (...) 36/23). W sytuacji kiedy ubezpieczona nie otrzymywała zasiłku chorobowego (nie wystąpiła z wnioskiem do ZUS, zaś płatnik składek nie był już zobowiązany do jego wypłaty), po odbytej wizycie lekarskiej kiedy otrzymała zapewnienie, że może wrócić do pracy, wróciła do wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia, która stanowiła jej jedyne źródło utrzymania, zdaniem sądu orzekającego trudno takiemu zajęciu, podejmowanemu formalnie w czasie zwolnienia lekarskiego, przypisać charakter „wykonywania pracy zarobkowej”, które może pozbawiać prawa do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia trwającego 97 dni. Konieczne jest w takiej sytuacji uwzględnienie istoty prawa do zabezpieczenia społecznego ( art. 67 ust. 1 Konstytucji ), którą jest zapewnienie ochrony socjalnej w sytuacji wystąpienia określonego ryzyka ubezpieczeniowego (zob. wyrok SN z 30.11.2023 r., (...) 36/23). Nie bez znaczenia w okolicznościach sprawy pozostaje nadto fakt, że ubezpieczona sama wychowuje małoletniego syna, zatem wobec braku otrzymywania zasiłku chorobowego za styczeń 2022 r., jej powrót do wykonywania pracy był dodatkowo wymuszony okolicznościami sprawy (post. SN z 6.10.2022 r., (...) 18/22). Z tego powodu, pomimo że co prawda art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej zakazuje jakiejkolwiek formy pracy zarobkowania w trakcie trwania zasiłku chorobowego, to jednak w pewnych uzasadnionych przypadkach, sankcja utraty prawa do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia (97 dni), może mieć zbyt dotkliwe i ujemne skutki dla wnioskodawcy, a przez to być niesłuszna i niesprawiedliwa (post. SN z 6.10.2022 r (...) 18/22). Podobny pogląd został wyrażony w wyroku SN z dnia 30 listopada 2023 r. ( (...) 36/23), w którym sąd stwierdził, że można w pewnych wyjątkowych sytuacjach dokonać prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej z dnia 25 czerwca 1999 r., co w konsekwencji prowadzi do odmowy jego zastosowania ze względu na to, że sankcja jaką przewiduje, może być uznana w konkretnym stanie faktycznym, za zbyt drastyczną i dolegliwą, a przez to niesłuszną i niesprawiedliwą. Skoro odwołująca już 22 grudnia 2021 r. mogła poruszać się samodzielnie, logicznym było, że miesiąc później na kolejnej wizycie w dniu 19 stycznia 2022 r., lekarz prowadzący potwierdził, iż leczenie ortopedyczne i rehabilitacja dobiegła końca. Odwołująca sama wnioskowała do lekarza, by ten skrócił jej zwolnienie lekarskie, właśnie z uwagi na powrót do zdrowia i chęć powrotu do pracy. Dobre samopoczucie odwołującej potwierdza karta informacyjna leczenia szpitalnego z dnia 19 stycznia 2022 r., a zatem nie budzą wątpliwości zeznania, jakich udzieliła na rozprawie. Ostateczne nie spełnienie prośby A. B. o skrócenie zwolnienia lekarskiego przez jej lekarza, nie może być odbierane jako jej wina czy niedopatrzenie, które może skutkować odmówieniem prawa do zasiłku chorobowego za cały okres 97 dni, a tym bardziej do zwrotu świadczenia za okres kiedy nie wykonywała żadnej pracy zarobkowej. Zdaniem sądu zastosowanie wobec ubezpieczonej sankcji – odmowa zasiłku chorobowego za 97 dni i nakazanie zwrotu zasiłku za okres kiedy nie wykonywała żadnej pracy zarobkowej bo była niezdolna do pracy, jawiłoby się jako oczywiście niesłuszne i w okolicznościach danej sprawy drastyczne i niesprawiedliwe. Odwołująca na rozprawie zeznała również, że do pracy wróciła na ostatnie 3 dni stycznia 2022 r., tj. od 28-31 stycznia 2022 r. Potwierdza to również zawarta umowa zlecenia z zawarta pomiędzy odwołującą a Szpitalem z dnia 26 stycznia 2022 r. (k. 25). Zgodnie z jej treścią odwołująca rozpoczynała zlecenie od dnia 28 stycznia 2022 r. do 31 grudnia 2022 r. Faktycznie więc, odwołująca przebywała zwolnieniu lekarskim do 27 stycznia 2022 r. nie wykonując pracy zarobkowej i za ten okres, zdaniem sądu, przysługuje jej zasiłek chorobowy. Sąd w pkt I wyroku orzekł o prawie do zasiłku chorobowego do dnia poprzedzającego powrót ubezpieczonej do zdrowia, tj. do 27 stycznia 2022 r. Należy podkreślić, że gdyby lekarz prowadzący jej leczenie, wykonał wniosek odwołującej i skrócił wcześniej wystawione zwolnienia lekarskiego, tj. do dnia poprzedzającego dzień rozpoczęcia nowej umowy zlecenia w Szpitalu, wówczas organ nie miałby żadnych podstaw do wydania spornej decyzji. Kierując się analogicznymi motywami, w pkt II wyroku sąd orzekł o braku obowiązku zwrotu pobranego przez A. B. zasiłku chorobowego wraz z odsetkami za okres od 27 października do 31 grudnia 2021 r. Warto wskazać, że zwrot dotyczyłby okresu, w którym ubezpieczona pozostawała niezdolna do pracy i nie wykonywała pracy zarobkowej, zaś zasiłek chorobowy stanowił jej jedyne źródło utrzymania. Zdaniem sądu w tym samym zakresie decyzja ZUS o zobowiązaniu odwołującej do zwrotu pobranego świadczenia wraz z odsetkami, byłaby niesłuszna i w okolicznościach danej sprawy drastycznie niesprawiedliwa. Sąd oddalił odwołanie jedynie w zakresie w jakim odwołująca domagała się (zaskarżając decyzję w całości) przyznania zasiłku chorobowego za okres od 28 stycznia 2022 r. do 31 stycznia 2022 r. Sąd uznał to żądanie za oczywiście bezzasadne, z uwagi na podjęcie wykonywania nowej umowy cywilnoprawnej w dniu 28 stycznia 2022 r. Zasiłek chorobowy za ten okres nie jest należny, jednak odwołująca nie ma obowiązku zwrotu, gdyż jak wspomniano wcześniej zasiłek chorobowy po 1 stycznia 2022 r. nie był jej wypłacany. Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w wyroku. Sędzia Joanna Szyjewska-Bagińska Sygn. akt IX U 238/24 S. , dnia 14 lipca 2025 r. ZARZĄDZENIE 1. (...) 2. (...) 3. (...) Sędzia Joanna Szyjewska-Bagińska