IX CA 676/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła stwierdzenia nabycia spadku po S. K., który pozostawił testament notarialny powołujący do spadku po 1/2 części jego córki, A. C. (1) i W. M. (1). Uczestnicy postępowania, w tym syn P. K. i żona K. K. (1), kwestionowali ważność testamentu, twierdząc, że spadkodawca w chwili jego sporządzania znajdował się w stanie wyłączającym świadome podjęcie decyzji i wyrażenie woli, a także podnosili inne zarzuty dotyczące nieważności postępowania. Sąd Rejonowy, po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, w tym opinii biegłego psychiatry, uznał testament za ważny i stwierdził nabycie spadku zgodnie z jego treścią. Sąd Rejonowy zasądził również od uczestników solidarnie koszty postępowania na rzecz wnioskodawczyń. Uczestnicy K. K. (1) i P. K. wnieśli apelację, zarzucając m.in. błędy w ustaleniach faktycznych, nieważność postępowania oraz błędne przyjęcie ważności testamentu. Sąd Okręgowy w Olsztynie, rozpoznając apelację, zmienił zaskarżone postanowienie w punkcie dotyczącym kosztów postępowania, eliminując z jego treści określenie „solidarnie”, ponieważ nie było podstaw do solidarnego zasądzenia kosztów od uczestników na rzecz wnioskodawczyń. W pozostałej części apelacja została oddalona, a Sąd Okręgowy w całości podzielił ustalenia faktyczne i ocenę prawną Sądu Rejonowego. Sąd Okręgowy szczegółowo odniósł się do zarzutów nieważności postępowania, uznając je za bezzasadne, a także do kwestii ważności testamentu, potwierdzając, że spadkodawca działał świadomie i swobodnie w chwili jego sporządzania. Sąd Okręgowy oddalił również wniosek o rozpatrzenie wniosku o uznanie wnioskodawczyń za niegodne dziedziczenia w tym postępowaniu oraz wniosek o zawieszenie postępowania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: ŚredniaInterpretacja przepisów dotyczących ważności testamentu notarialnego, oceny zdolności testowania, a także kwestii proceduralnych związanych z nieważnością postępowania i kosztami.
Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego i opiera się na opinii biegłego, co może ograniczać jego uniwersalne zastosowanie. Kwestia kosztów postępowania jest bardziej proceduralna.
Zagadnienia prawne (4)
Czy testament sporządzony w formie aktu notarialnego jest ważny, jeśli spadkodawca w chwili jego sporządzania znajdował się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli stan ten wyłączał świadome lub swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Jednakże w tym konkretnym przypadku, mimo chorób spadkodawcy, biegły psychiatra i sąd uznali, że nie znajdował się on w takim stanie w chwili sporządzania testamentu.
Uzasadnienie
Sąd oparł się na opinii biegłego psychiatry, który stwierdził, że spadkodawca, mimo chorób, nie miał upośledzenia umysłowego ani zaburzeń psychicznych wyłączających świadome lub swobodne powzięcie decyzji. Notariusz potwierdziła, że testament został odczytany i spadkodawca rozumiał jego treść.
Czy sąd drugiej instancji może zmienić postanowienie sądu pierwszej instancji w zakresie zasądzenia kosztów postępowania, eliminując określenie „solidarnie”?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, jeśli brak jest podstaw do solidarnego zasądzenia kosztów.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy uznał, że pomiędzy wnioskodawczyniami nie występuje solidarność wierzycieli, co uzasadniało zmianę postanowienia w tym zakresie.
Czy zarzuty dotyczące nieważności postępowania, w tym zamknięcia rozprawy na podstawie przepisów o COVID-19, pozbawienia możności obrony praw, czy błędów w protokole, są zasadne?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, zarzuty te zostały uznane za bezzasadne.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy szczegółowo przeanalizował zarzuty i stwierdził, że nie doszło do naruszenia przepisów proceduralnych, które skutkowałoby pozbawieniem strony możności obrony jej praw. Zamknięcie rozprawy było zgodne z przepisami, a zarzuty dotyczące protokołu nie miały wpływu na możliwość obrony praw uczestników.
Czy wniosek o uznanie wnioskodawczyń za niegodne dziedziczenia może być rozpatrywany w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, żądanie uznania spadkobiercy za niegodnego powinno być rozpatrywane w osobnym procesie, a nie w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy powołał się na orzecznictwo Sądu Najwyższego, zgodnie z którym sąd nie rozstrzyga niegodności dziedziczenia z urzędu, lecz na żądanie osoby mającej interes prawny, co wymaga wytoczenia powództwa poza postępowaniem o stwierdzenie nabycia spadku.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| A. C. (1) | osoba_fizyczna | wnioskodawczyni |
| następcy prawni W. Z. M. | inne | uczestnik |
| P. M. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| D. M. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| K. K. (1) | osoba_fizyczna | uczestniczka |
| P. K. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| E. S. | osoba_fizyczna | uczestniczka |
| W. M. (1) | osoba_fizyczna | wnioskodawczyni |
Przepisy (17)
Główne
k.p.c. art. 520 § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd orzekł o kosztach postępowania na zasadzie art. 520 § 3 k.p.c. z uwagi na sprzeczność interesów stron.
k.c. art. 945 § 1
Kodeks cywilny
Reguluje nieważność testamentu z powodu wad oświadczenia woli, w tym sporządzenia w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli.
k.c. art. 950
Kodeks cywilny
Dotyczy testamentu sporządzonego w formie aktu notarialnego.
Pomocnicze
k.p.c. art. 386 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do zmiany zaskarżonego postanowienia przez sąd drugiej instancji.
k.p.c. art. 13 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy stosowania przepisów o postępowaniu w sprawach rozpoznawanych w postępowaniu nieprocesowym.
u.k.s.c. art. 113 § 1
Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
Podstawa do ściągnięcia od uczestników na rzecz Skarbu Państwa kosztów tymczasowo poniesionych.
ustawa COVID-19 art. 15zzs2
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
Przepis dotyczący możliwości zamknięcia rozprawy i wydania orzeczenia na posiedzeniu niejawnym w określonych okolicznościach.
k.p.c. art. 160 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy sprostowania lub uzupełnienia protokołu.
k.p.c. art. 379 § 5
Kodeks postępowania cywilnego
Określa przesłanki nieważności postępowania, w tym pozbawienie strony możności obrony jej praw.
k.p.c. art. 177 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do zawieszenia postępowania, gdy ujawni się czyn, którego ustalenie w drodze karnej lub dyscyplinarnej mogłoby wywrzeć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy cywilnej.
k.p.c. art. 385
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do oddalenia apelacji.
k.p.c. art. 520 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zasada ponoszenia kosztów postępowania przez strony związane ze swym udziałem w sprawie, gdy interesy są zbieżne.
p.o.n. art. 92
Prawo o notariacie
Przepisy dotyczące sporządzania aktów notarialnych.
k.c. art. 926 § 1
Kodeks cywilny
Podstawa powołania do spadku z ustawy albo z testamentu.
k.c. art. 944 § 1
Kodeks cywilny
Określa, kto może sporządzić i odwołać testament (osoba z pełną zdolnością do czynności prawnych).
k.c. art. 1015 § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku w terminie sześciu miesięcy.
k.c. art. 929
Kodeks cywilny
Dotyczy terminów do dochodzenia uznania spadkobiercy za niegodnego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Testament został sporządzony przez spadkodawcę w stanie świadomości i swobody. • Postępowanie przed sądem pierwszej instancji było prawidłowe i nie doszło do nieważności postępowania. • Brak podstaw do uznania wnioskodawczyń za niegodne dziedziczenia w tym postępowaniu. • Brak podstaw do zawieszenia postępowania.
Odrzucone argumenty
Testament został sporządzony przez spadkodawcę w stanie wyłączającym świadome lub swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. • Postępowanie było nieważne z powodu naruszenia przepisów proceduralnych. • Uczestnicy zostali pozbawieni możności obrony swoich praw. • Wniosek o uznanie wnioskodawczyń za niegodne dziedziczenia powinien zostać uwzględniony. • Postępowanie powinno zostać zawieszone.
Godne uwagi sformułowania
„nie można jednoznacznie rozpoznać u opiniowanego uzależnienia od alkoholu” • „nie znajdował się w stanie wyłączającym świadome powzięcie decyzji i świadome wyrażenie woli” • „nie można się powołać po upływie lat trzech od dnia, w którym osoba mająca w tym interes dowiedziała się o przyczynie nieważności” • „pozbawienie strony możności obrony jej praw obejmuje sytuacje, w których z powodu naruszenia przepisów postępowania przez sąd, strona, wbrew swej woli, została faktycznie pozbawiona możności działania w postępowaniu lub jego istotnej części” • „sama sugestia osób trzecich nie wyłącza swobody powzięcia decyzji” • „żądanie uznania spadkobiercy za niegodnego sąd rozpoznaje w procesie, w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku zaś wydanie postanowienia wstępnego jest niedopuszczalne”
Skład orzekający
Jacek Barczewski
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących ważności testamentu notarialnego, oceny zdolności testowania, a także kwestii proceduralnych związanych z nieważnością postępowania i kosztami."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego i opiera się na opinii biegłego, co może ograniczać jego uniwersalne zastosowanie. Kwestia kosztów postępowania jest bardziej proceduralna.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważności testamentu, co zawsze budzi zainteresowanie ze względu na emocjonalny i finansowy wymiar dziedziczenia. Analiza zdolności testowania w kontekście choroby jest ciekawa z perspektywy prawniczej.
“Czy choroba wyklucza ważność testamentu? Sąd Okręgowy wyjaśnia.”
Sektor
inne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.