IV U 76/16

Sygn. akt IV U 76/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 kwietnia 2016 roku Sąd Rejonowy w Świdnicy IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie : Przewodniczący: SSR Magdalena Piątkowska Protokolant : Katarzyna Zych po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2016 roku w Ś. sprawy z odwołania J. W. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w W. z dnia (...) o zwrot zasiłku pogrzebowego I zmienia zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w W. (...) i ustala brak obowiązku zwrotu pobranego zasiłku opisanego w zaskarżonej decyzji II zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w W. na rzecz J. W. kwotę 667 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. UZASADNIENIE J. W. odwołał się od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. z dnia (...) , którą organ rentowy zobowiązał Zakład (...) do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pogrzebowego po zmarłym w dniu (...) W. R. (1) w kwocie 4000 zł. W uzasadnieniu powód zaprzeczyła aby był pełnomocnikiem J. R. (1) w toku postępowania rentowego o zasiłek pogrzebowy. Wobec powyższego powód wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji oraz zasadzenie od organu rentowego na jego rzecz kosztów postępowania. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. wniósł o oddalenie odwołania oraz o zasądzenie od powoda na rzecz organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego według norm przypisanych. W uzasadnieniu podniósł, że z chwilą śmierci J. R. (1) , tj. w dniu (...) roku wygasło upoważnienie w/w do przekazania należnego mu zasiłku pogrzebowego na konto zakładu pogrzebowego. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: W dniu (...) roku J. R. (1) upoważnił Zakład (...) z siedzibą w W. do przedłożenia w jego imieniu i podpisanego przez niego wniosku wraz z wymaganymi dokumentami o wypłatę zasiłku pogrzebowego po zmarłym synu W. R. (1) oraz nakazał przekazanie zasiłku pogrzebowego na konto tego zakładu pogrzebowego. Wniosek o wypłatę zasiłku pogrzebowego po zmarłym W. R. (1) wpłynął do pozwanego w dniu (...) roku pozwany ustalił uprawnienia do zasiłku pogrzebowego dla J. R. (1) , przy czym zasiłek pogrzebowy w kwocie 4000 zł został wypłacony na konto zakładu pogrzebowego w dniu (...) W dniu (...) J. R. (1) zmarł. W dniu (...) roku do organu rentowego wpłynął wniosek o wypłatę zasiłku pogrzebowego po zmarłym J. R. (1) . Decyzją z dnia (...) roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. zobowiązał Zakład (...) w W. do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pogrzebowego po zmarłym w dniu (...) roku W. R. (2) w kwocie 4000 zł. Dowód: akta ZUS – w załączeniu Sąd zważył, co następuje: Odwołanie jest zasadne. Zgodnie z art. 78 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych zasiłek pogrzebowy przysługuje osobie, która pokryła koszty pogrzebu, przy czym jedynie w sytuacji spełniania przesłanek z art. 77 ust. 1 albo 2 albo 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS oraz przesłanek z art. 81 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Jak wynika z akt sprawy, koszty pogrzebu W. R. (1) zostały pokryte w całości przez J. W. . J. R. (1) upoważnił Zakład (...) do przedłożenia w jego imieniu wniosku o wypłatę zasiłku pogrzebowego oraz do pobrania w całości przyznanego zasiłku z ZUS, udzielając w tym zakresie stosownego upoważnienia. Pozwany podnosił, iż powód w zakresie odbioru zasiłku pogrzebowego działał jako pełnomocnik J. R. (1) i że zgodnie z art. 101 § 2 k.c. pełnomocnictwo w chwili śmierci J. R. (1) (...) wygasło. W pierwszej kolejności należy zauważyć, iż upoważnienie do odbioru zasiłku pogrzebowego wynika z instytucji przekazu, uregulowanej w art. 921 1 k.c. , zgodnie z którym kto przekazuje drugiemu (odbiorcy przekazu) świadczenie osoby trzeciej (przekazanego), upoważnia tym samym odbiorcę przekazu do przyjęcia, a przekazanego do spełnienia świadczenia na rachunek przekazującego. W związku z powyższym Zakład (...) był odbiorcą przekazu, J. R. (1) przekazującym, zaś (...) Oddział w W. był przekazanym. Przekaz jest czynnością prawną upoważniającą do dokonania przez przekazującego. Zawiera dwa upoważnienia: dla przekazanego – do spełnienia świadczenia na rzecz odbiorcy, dla odbiorcy – do odebrania świadczenia od przekazanego. W wyniku zastosowania przekazu jedno świadczenie (przekazanego na rzecz odbiorcy przekazu) zastępuje dwa świadczenia (przekazującego na rzecz odbiorcy przekazu oraz przekazanego na rzecz przekazującego). Przepisy kodeksu cywilnego nie zawierają regulacji o wygaśnięciu przekazu w chwili śmierci przekazującego, przy czym zauważyć należy, że z chwila wydania decyzji o przyznaniu świadczenia, tj. w dniu (...) roku J. R. (2) jeszcze żył. Zgodnie z art. 138 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS osoba, która nienależnie pobrała świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia w rozumieniu ust. 1 uważa się świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń albo wstrzymanie wypłaty świadczeń w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania (art. 138 ust. 2 pkt 1) oraz świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą świadczenia (art. 138 ust. 2 pkt 2). W odniesieniu do regulacji z art. 138 ust. 2 pkt. 1 cyt. ustawy wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego, iż organ rentowy nie pouczał odwołującego o braku prawa do wypłaty (poboru) zasiłku pogrzebowego w sytuacji, gdy uprawniony J. R. (1) umrze zanim dojdzie do wypłaty zasiłku pogrzebowego po zmarłym W. R. (1) . Pouczenie musi być zindywidualizowane i wiązać się z aktywnością organu rentowego. Organ rentowy nie może opierać się na przekonaniu o spełnieniu obowiązku pouczenia na powszechności, dostępności aktów prawnych, czy funkcjonujących w ZUS punktach informacyjnych (por. wyrok SN z 26.04.1980 r., II URN 51/80, uchwała SN z 02.06.1987 r., UZP 19.87, uchwała SN z 08.10.1985 r., III UZP 38/85). O kluczowej roli pouczenia przypomniał Sąd Najwyższy w wyroku z 17 lutego 2005 r. (II UK 440/03), stwierdzając iż ma być ono na tyle zrozumiałe, aby pobierający świadczenie mógł je odnieść do swojej sytuacji. Konsekwencją braku pouczenia jest niemożność nałożenia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Natomiast w zakresie regulacji z art. 138 ust. 2 pkt. 2 cyt. ustawy wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego, iż nie składano fałszywych dokumentów, fałszywych zeznań, jak również nie wprowadzono ZUS – u w błąd przez osobę składającą upoważnienie do wypłaty (przekazania) zasiłku pogrzebowego na konto zakładu pogrzebowego. Należy również podkreślić, iż w dniu (...) roku do pozwanego wpłynął wniosek o wypłatę zasiłku pogrzebowego po zmarłym J. R. (1) , a zatem w tej dacie pozwana miała informację, iż J. R. (1) zmarł w dniu (...) roku i mimo tego, organ rentowy w dniu (...) roku wypłacił na konto powoda kwotę 4.000 zł tytułem zasiłku pogrzebowego po zmarłym W. R. (2) . Zdaniem Sądu jeśli pozwany zaniedbał wykonanie własnych działań polegających na dokładnym merytorycznym sprawdzeniu przedkładanych dokumentów, skutkami tych zaniedbań nie może obciążać strony (por. wyrok SA w Krakowie z 20.02.2014 r., III AUa 883/13). Wobec powyższego sąd, na podstawie art. 477 14 § 2 k.p.c. oraz przepisów prawa materialnego, zmienił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. z dnia 21 grudnia 2015 roku i ustalił brak obowiązku zwrotu pobranego zasiłku pogrzebowego po zmarłym W. R. (2) (punkt I wyroku). Orzeczenie o kosztach zastępstwa procesowego (punkt II wyroku) znajduje oparcie w art. 98 k.p.c. w zw. z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U z dnia 5 listopada 2015r.).