IV U 595/18

Sygn. akt IV U 595/18 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 31 października 2018 r. Sąd Okręgowy w Siedlcach IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący SSO Katarzyna Antoniak Protokolant st. sekr. sądowy Anna Wąsak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 października 2018 r. w S. odwołania M. J. od decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 30 maja 2018 r. Nr (...) w sprawie M. J. przeciwko Prezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego o zwrot nienależnie pobranego zasiłku macierzyńskiego zmienia zaskarżoną decyzję i ustala, że M. J. nie jest zobowiązany do zwrotu pobranego zasiłku macierzyńskiego z tytułu urodzenia dziecka w kwocie 3377,80 zł (trzy tysiące trzysta siedemdziesiąt siedem złotych osiemdziesiąt groszy). Sygn. akt: IV U 595/18 UZASADNIENIE Decyzją z 30 maja 2018r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, działając na podstawie art.36 ust.1 pkt 6 ustawy z 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników i art.84 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych zobowiązał M. J. do zwrotu kwoty 3 377,80 złotych tytułem nienależnie pobranego zasiłku macierzyńskiego z powodu wyłączenia z ubezpieczenia społecznego od 10 marca 2014r. na podstawie decyzji z 24 kwietnia 2018r. Organ rentowy podniósł, że M. J. był pouczony o okolicznościach powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń, a mimo zajścia tych okoliczności pobierał przesyłane świadczenie (decyzja z 30 maja 2018r. k.10 akt organu rentowego o zasiłek macierzyński). Odwołanie od w/w decyzji złożył ubezpieczony M. J. zaskarżając ją w całości i zarzucając jej błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę decyzji, który miał wpływ na jej treść, polegający na błędnym przyjęciu przez organ rentowy, że ubezpieczony miał świadomość, iż wykonywanie przez niego umowy zlecenia w połączeniu z podleganiem ubezpieczeniu społecznemu rolników będzie powodowało wyłączenie go z tego ubezpieczenia, podczas gdy ze zgromadzonego w aktach materiału dowodowego nie wynika, by organ rentowy pouczył ubezpieczonego w tym przedmiocie i aby ubezpieczony miał taką świadomość. Wskazując na powyższe ubezpieczony wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i orzeczenie, że od 1 kwietnia 2014r. do 31 grudnia 2015r. nie został wyłączony z ubezpieczenia społecznego rolników (odwołanie k.6-9 akt sprawy). W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, przywołując argumentację wskazaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji (odpowiedź organu rentowego na odwołanie k.3-4 akt sprawy). Sąd ustalił, co następuje: W dniu 18 marca 2018r. ubezpieczony M. J. złożył w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniosek o objęcie ubezpieczeniem społecznym rolników załączając do wniosku akt notarialny umowy darowizny z 18 kwietnia 2012r., na mocy którego nabył na własność nieruchomości rolne o powierzchni 7,8500 ha (akt notarialny umowy darowizny i wniosek o objęcie ubezpieczeniem społecznym rolników z 18 marca 2013r. k.2-6 i 11 akt organu rentowego dot. podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników). Decyzją z 20 marca 2013r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Rolników stwierdził, że od 1 lipca 2012r. M. J. podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników w zakresie ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego oraz emerytalno-rentowego (decyzja z 20 marca 2013r. k.13 akt organu rentowego dot. podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników). Następnie wobec powołania ubezpieczonego do odbycia wojskowej służby przygotowawczej od 6 maja 2013r. ustało wobec M. J. ubezpieczenie społeczne rolników (pismo (...) z 15 kwietnia 2013r. i decyzja Prezesa KRUS z 19 kwietnia 2013r. stwierdzająca ustanie wobec M. J. ubezpieczenia społecznego rolników od 6 maja 2013r. k.17 akt organu rentowego dot. podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników). W dniu 12 lutego 2014r. wpłynął do organu rentowego nowy wniosek M. J. o objęcie ubezpieczeniem społecznym rolników. Do wniosku ubezpieczony załączył oświadczenie, w którym wskazał, że jego żona A. J. (1) pracuje u komornika sądowego, on zaś jest zatrudniony w Urzędzie Gminy T. na umowę zlecenie przy konserwacji sprzętu strażackiego (wniosek o objęcie ubezpieczeniem społecznym rolników i oświadczenie ubezpieczonego z 12 lutego 2014r. k.27 i 30 akt organu rentowego dot. podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników). Decyzją z 27 marca 2014r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (...) stwierdził, że M. J. podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników w zakresie ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego oraz emerytalno-rentowego w okresach od 30 sierpnia 2013r. do 3 września 2013r., od 14 września 2013r. do 6 października 2013r. oraz od 17 października 2013r. (decyzja z 27 marca 2014r. k.31 akt organu rentowego dot. podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników). Do w/w decyzji została załączona informacja, w której organ rentowy wskazał, że rolnik jest obowiązany informować Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego o okolicznościach mających wpływ na podleganie ubezpieczeniu i o zmianach tych okoliczności (np. podjęcie pracy lub pozarolniczej działalności gospodarczej, rodzącej obowiązek podlegania innemu ubezpieczeniu społecznemu), a także o zmianie obszaru użytków rolnych gospodarstwa rolnego (informacja k.32 akt organu rentowego dot. podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników). W dniu 24 kwietnia 2014r. wpłynął do organu rentowego wniosek ubezpieczonego o zasiłek macierzyński z tytułu urodzenia się w dniu 7 kwietnia 2014r. A. J. (2) . Do wniosku ubezpieczony załączył odpis skrócony aktu urodzenia syna A. J. (2) (wniosek z 24 kwietnia 2014r. o zasiłek mierzyński k.1-2 akt organu rentowego o zasiłek macierzyński). Po rozpoznaniu powyższego wniosku, decyzją z 8 maja 2014r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego przyznał ubezpieczonemu M. J. zasiłek macierzyński z tytułu urodzenia się dziecka A. J. (2) w kwocie 3 377,80 złotych (decyzja z 8 maja 2014r.k.3 akt organu rentowego o zasiłek macierzyński). Następnie decyzją z 24 kwietnia 2018r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (...) stwierdził, że od 10 marca 2014r. M. J. nie podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników w zakresie ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego oraz emerytalno-rentowego. Przedmiotowa decyzja wydana została po tym jak Zakład Ubezpieczenia Społecznego na wniosek organu rentowego udzielił informacji z której wynika, że w okresie od 10 marca 2014r. do 23 marca 2014r. M. J. został zgłoszony do ubezpieczenia społecznego z tytułu pełnienia służby wojskowej, a ponadto od 1 stycznia 2014r. wykonuje pracę na umowę zlecenie i okresowo podlega ubezpieczeniu z tytułu pełnienia służby wojskowej (decyzja Prezesa KRUS z 24 kwietnia 2018r. k.93 akt organu rentowego dot. podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników i pismo (...) Oddziału w S. z 20 marca 2018r. k.88 akt organu rentowego dot. podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników). Decyzja z 24 kwietnia 2018r. została doręczona ubezpieczonemu w dniu 10 maja 2018r. (potwierdzenie odbioru k.97 akt organu rentowego dot. podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników). Od decyzji tej ubezpieczony nie wniósł odwołania. W konsekwencji wydania decyzji z 24 kwietnia 2018r., zaskarżoną decyzją z 30 maja 2018r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, działając na podstawie art.36 ust.1 pkt 6 ustawy z 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników i art.84 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych zobowiązał M. J. do zwrotu kwoty 3 377,80 złotych tytułem nienależnie pobranego zasiłku macierzyńskiego z powodu wyłączenia z ubezpieczenia społecznego od 10 marca 2014r. na podstawie decyzji z 24 kwietnia 2018r. Organ rentowy podniósł, że M. J. był pouczony o okolicznościach powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń, a mimo zajścia tych okoliczności pobierał przesyłane świadczenie (decyzja z 30 maja 2018r. k.10 akt organu rentowego o zasiłek macierzyński). Sąd zważył, co następuje: Odwołanie M. J. podlegało uwzględnieniu. W pierwszej kolejności wskazać należy, że zaskarżona decyzja z 30 maja 2018r. dotyczyła zobowiązania ubezpieczonego do zwrotu kwoty zasiłku macierzyńskiego, dlatego nie mógł być uwzględniony wniosek ubezpieczonego, zawarty w odwołaniu ,tj. o orzeczenie, że od 1 kwietnia 2014r. do 31 grudnia 2015r. ubezpieczony nie został wyłączony z ubezpieczenia społecznego rolników. W kwestii podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników wydana została uprzednio decyzja z 24 kwietnia 2018r. i wobec niezaskarżenia jej stała się prawomocna. Przechodząc do kwestii zwrotu kwoty zasiłku macierzyńskiego wskazać należy, że wobec ustalenia, że od 10 marca 2014r. M. J. nie podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników, w tym ubezpieczeniu macierzyńskiemu, zasiłek macierzyński wypłacony mu z tytułu urodzenia się syna A. w dniu 7 kwietnia 2014r., musi być uznany za wypłacony mimo tego, że w dacie ziszczenia się zdarzenia w postaci urodzenia dziecka, M. J. nie podlegał ubezpieczeniu. Okoliczność ta nie przesądza jednak o tym, że wypłacony M. J. zasiłek macierzyński podlega zwrotowi jako świadczenie nienależnie pobrane. W myśl art.84 . ust.1 i 2 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.: Dz.U. z 2009r., Nr 25, poz. 1585 ze zm.), który z mocy art.52 ust.2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników ma zastosowanie do spraw z zakresu ubezpieczenia społecznego rolników, osoba, która pobrała nienależne świadczenie z ubezpieczeń społecznych, jest obowiązana do jego zwrotu, wraz z odsetkami, w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego, przy czym za kwoty nienależnie pobranych świadczeń uważa się: - świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenie była pouczona o braku prawa do ich pobierania; - świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie nieprawdziwych zeznań lub fałszywych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd organu wypłacającego świadczenie przez osobę pobierającą świadczenie. Odnosząc okoliczności sprawy do powyższego uregulowania wskazać należy, że w sprawie brak jest przesłanek do stwierdzenia, że zasiłek macierzyński został M. J. wypłacony mimo ustania prawa do świadczeń albo wstrzymania ich wypłaty w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenie była pouczona o braku prawa do ich pobierania – art.84 ust.2 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych . Należy zauważyć, że skoro w dacie urodzenia się dziecka M. J. , M. J. nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników (co stwierdzono kilka lat po wypłacie świadczenia), to nie można uznać, aby prawo do świadczenia ustało. Prawo do zasiłku macierzyńskiego w istocie nie powstało. Podkreślić dalej należy, że brak jest przesłanek do stwierdzenia, że M. J. został pouczony o braku prawa do pobrania świadczenia. Pouczenia takiego nie zawiera bowiem decyzja o przyznaniu zasiłku z 8 maja 2014r. (vide: decyzja k.3 akt organu rentowego o zasiłek macierzyński). Czym innym jest natomiast – szczególnie z punktu widzenia świadczeniobiorcy nie będącego prawnikiem - pouczenie o braku prawa do świadczenia, czy też o okolicznościach skutkujących ustaniem takiego prawa, a czym innym pouczenie o przesłankach skutkujących ustaniem tytułu podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników. Pomijając w tym miejscu to, czy pouczenie skierowane do M. J. w załączeniu do decyzji z 27 marca 2014r. stwierdzającej, że od 17 października 2013r. podlega on ubezpieczeniu społecznemu rolników, o okolicznościach powodujących ustanie ubezpieczenia było wystarczające (vide: decyzja z 27 marca 2014r. i pkt 1 pouczenia załączonego do tej decyzji k.31-32 akt organu rentowego dot. podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników) wskazać należy, że nie można przyjąć, aby zasiłek macierzyński został wypłacony M. J. na podstawie nieprawdziwych zeznań lub fałszywych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd organu wypłacającego świadczenie przez osobę pobierającą świadczenie – art.84 ust.2 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych . Zauważyć bowiem należy, że zgłaszając się w dniu 12 lutego 2014r. ponownie do ubezpieczenia społecznego rolników, M. J. załączył do wniosku oświadczenie z tej samej daty, w którym poinformował organ rentowy, że jest zatrudniony w Urzędzie Gminy T. na umowę zlecenie przy konserwacji sprzętu strażackiego (vide: wniosek o objęcie ubezpieczeniem społecznym rolników z 12 lutego 2014r. k.27 akt organu rentowego i oświadczenie M. J. z 12 lutego 2014r. o zatrudnieniu na podstawie umowy zlecenie k.30 akt organu rentowego dot. podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników). Mimo takiego oświadczenia organ rentowy nie zweryfikował tej informacji i wydał decyzję z 27 marca 2014r. o podleganiu M. J. ubezpieczeniu społecznemu rolników, a następnie na mocy decyzji z 8 maja 2014r. wypłacił mu zasiłek macierzyński. Skoro organ rentowy został powiadomiony przez M. J. o zatrudnieniu na podstawie umowy zlecenie, która to umowa w dniu urodzenia syna M. J. (7 kwietnia 2014r.) stanowiła tytuł do ubezpieczenia społecznego w ZUS (vide: pismo ZUS O/ S. z 20 marca 2018r. k.88 akt organu rentowego dot. podlegania ubezpieczeniu) to nie sposób stwierdzić, aby M. J. uzyskał zasiłek macierzyński na skutek świadomego wprowadzenia w błąd organu rentowego. Mając na uwadze powyższe okoliczności na podstawie art.477.14§2 kpc Sąd zmienił zaskarżoną decyzję i orzekł jak w sentencji wyroku.