IV U 334/24

IV U 334/24 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 4 lutego 2025 roku Sąd Rejonowy w Toruniu IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie następującym: Przewodniczący sędzia Andrzej Kurzych Protokolant sekretarz sądowy Karolina Grudzińska po rozpoznaniu w dniu 4 lutego 2025 roku w T. sprawy A. S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w T. o zasiłek chorobowy na skutek odwołania od decyzji z 2 października 2024 roku, nr (...) zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznaje A. S. prawo do zasiłku chorobowego za okres od 11 lipca 2024 roku do 31 lipca 2024 roku oraz zwalnia ją z obowiązku zwrotu zasiłku chorobowego wypłaconego za ten okres w kwocie 2.803,71 zł (dwa tysiące osiemset trzy złote siedemdziesiąt jeden groszy) z odsetkami w kwocie 56,17 zł (pięćdziesiąt sześć złotych siedemnaście groszy). sędzia Andrzej Kurzych IV U 334/24 UZASADNIENIE Decyzją z 2 października 2024 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 17 ust. 1 i art. 66 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 2023 r., poz. 2780 ze zm.; dalej jako ustawa zasiłkowa) odmówił ubezpieczonej A. S. prawa do zasiłku chorobowego za okres od 11 lipca do 31 lipca 2024 r. Ponadto na podstawie art. art. 84 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r., poz. 497 ze zm.; dalej jako ustawa systemowa) zobowiązał ubezpieczoną do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego za wskazany okres wraz z odsetkami w łącznej kwocie 2.859,88 zł. Na ustaloną kwotę składa się: należność główna 2.803,71 zł z funduszu chorobowego oraz odsetki w kwocie 56,17 zł. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że ubezpieczona wykorzystywała zwolnienie lekarskie w sposób sprzeczny z jego celem, co polegało na towarzyszeniu koleżance w dniu 15 lipca 2024 r. podczas rozprawy sądowej w Sądzie Okręgowym w T. W odwołaniu ubezpieczona przyznała, że była z przyjaciółką B. H. w Sądzie Okręgowym w T. lecz nie weszła z nią na salę rozpraw. Przebywała na korytarzu sądowym około 15 minut, po czym czekała na koleżankę przy fontannie znajdującej się przed budynkiem (...) . Zaznaczyła, że choruje na depresję. Wyszła z domu aby zmienić otoczenie, porozmawiać z kimś życzliwym, zapomnieć o własnych depresyjnych myślach. Jej zachowanie odpowiadało zaleceniom lekarskim. W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Ubezpieczona A. S. w okresie od 10 marca 2017 r. do 17 sierpnia 2024 r. była zatrudniona w Przedsiębiorstwie (...) w R. . Od pewnego czasu (rok 2023/2024) ubezpieczona odczuwała gorsze samopoczucie psychiczne z uwagi na problemy w relacjach z partnerem. Miała też inne problemy zdrowotne (...) W okresie od 11 marca 2024 r. do 31 marca 2024 r. była niezdolna do pracy z powodu choroby. W dniu 30 marca 2024 r. ubezpieczona znalazła w mieszkaniu zwłoki matki. Skutkowało to załamaniem psychicznym. W dniu 2 kwietnia 2024 r. była na wizycie u lekarza psychiatry. Kolejne wizyty odbyły się w dniu 7 maja, 5 czerwca, 10 lipca, 31 lipca 2024 r. Podczas wizyt lekarskich lekarz psychiatra rozpoznał u ubezpieczonej (...) a począwszy od wizyty w dniu 5 czerwca 2024 r. epizod (...) Ubezpieczona skarżyła się na apatię, spowolnienie, zaburzenia snu i koncentracji, brak apetytu. Wskazywała na ograniczenie kontaktów towarzyskich. Podczas wizyt lekarskich lekarz zalecał jej, aby wychodziła do ludzi, spotykała się z przyjaciółmi. Pytał się ile razy wychodziła na spacer. Ubezpieczona uzyskała zwolnienia lekarskie na okresy od 1 kwietnia do 7 maja, od 8 maja do 4 czerwca, od 6 czerwca do 10 lipca, od 11 lipca do 31 lipca 2024 r. i od 1 sierpnia do 10 września 2024 r. Podczas wizyty lekarskiej w dniu 9 sierpnia 2024 r. lekarz psychiatra zmodyfikował ostatnie zwolnienie lekarskie, ograniczając je do dnia 9 sierpnia 2024 r. Odnotował w dokumentacji lekarskiej, że ubezpieczona od 10 sierpnia 2024 r. jest zdolna do pracy. (dowody: ⚫ przesłuchanie ubezpieczonej – k. 60v.-61 akt, ⚫ zeznania świadka B. H. – k. 59v.-60v. akt, ⚫ dokumentacja lekarska – k. 18-37 akt, ⚫ akt zgonu – k. 40 akt) Podczas korzystania ze zwolnienia lekarskiego ubezpieczona utrzymywała bieżące kontakty ze swoją przyjaciółką B. H. . Były to kontakty telefonicznie i osobiste. B. H. odwiedzała ubezpieczoną, rozmawiała z nią, w pierwszym okresie po śmierci matki ubezpieczonej pomagała jej nawet w przygotowywaniu posiłków. Zdarzało się, że B. H. nocowała u ubezpieczonej. Od lipca 2024 r. częstotliwość tych kontakty uległa zwiększeniu, jako że będąca nauczycielką B. H. korzystała z wakacji. Razem wychodziły na spacery z psem. Jeździły na działkę. Wychodził do sklepu po podstawowe zakupy. Zdarzało się, że poszły na spacer na S. . W dniu 15 lipca 2024 r. w Sądzie Okręgowym w T. odbyła się rozprawa w sprawie rozwodowej B. H. . Rozprawa była zaplanowana na godzinę 12:00 lub 13:00. W czasie rozprawy mieli być przesłuchiwani świadkowie. Ubezpieczona udała się z B. H. do Sądu. Przez około 15 minut stała na korytarzu w towarzystwie przyjaciółki i jej adwokatki. Rozmawiała tylko z nimi. W pobliżu stał mąż B. H. (wraz z pełnomocnikiem i jeszcze jedną osobą). Jego obecnością ubezpieczona się nie stresowała, jako że znała go jeszcze z czasów szkolnych. Następnie ubezpieczona opuściła budynek Sądu i usiadła na ławce przy fontannie znajdującej się przed budynkiem (...) Gdy czekała ponownie przeżywała swoje problemy. Wspominała matkę. Płakała. Po zakończeniu rozprawy B. H. zadzwoniła do ubezpieczonej. Razem poszły do mieszkania B. H. . Zjadły obiad. Wyszły na spacer z psem. Następnie przyjaciółka odwiozła ubezpieczoną do domu. W tym czasie stan psychiczny ubezpieczonej był w miarę stabilny. Nadal potrzebowała pomocy lekarskiej i farmakoterapii. W połowie sierpnia podjęła pracę w charakterze księgowej. (dowody: ⚫ przesłuchanie ubezpieczonej – k. 60v.-61 akt, ⚫ zeznania świadka B. H. – k. 59v.-60v. akt) W dniu 22 lipca 2024 r. do ZUS wpłynęło w drodze e-mail zawiadomienie A. W. (partnerka męża B. H. ), w którym wskazała ona, że ubezpieczona była z B. H. w „sądzie rodzinnym w T. na ul. (...) , by towarzyszyć swojej koleżance”. Podała również, że „podobnie rezolutne podejście do zasad korzystania z L4 pani S. wykazuje regularnie”. Po uzyskaniu wyjaśnień ubezpieczonej ZUS w dniu 2 października 2024 r. wydał decyzję, w której odmówił jej prawa do zasiłku chorobowego za okres od 11 lipca do 31 lipca 2024 r. oraz zobowiązał do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego za wskazany okres wraz z odsetkami w łącznej kwocie 2.859,88 zł. (fakty bezsporne) Sąd zważył, co następuje: Stan faktyczny został ustalony na podstawie dokumentów, zwłaszcza dokumentacji lekarskiej, oraz zeznań świadka B. H. i przesłuchania ubezpieczonej. Ze zgromadzonej dokumentacji oraz zeznań wskazanych osób wynikał klarowny obraz wydarzeń. Zeznania B. H. i ubezpieczonej były spójne i korespondowały ze sobą. Sąd uznał zatem wymienione dowody za wiarygodne. Podstawą prawną zaskarżonej decyzji był art. 17 ust. l ustawy zasiłkowej. Przepis ten stanowi, że ubezpieczony wykonujący w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową lub wykorzystujący zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem zwolnienia traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres tego zwolnienia. Powołany przepis zawiera bezsprzecznie dwie przesłanki, które powodują utratę prawa do zasiłku chorobowego. Pierwsza przesłanka to wykonywanie pracy zarobkowej (w okresie orzeczonej niezdolności do pracy). Druga to wykorzystywanie zwolnienia lekarskiego w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia. Organ rentowy uznał, że ubezpieczona nadużyła zwolnienia lekarskiego, gdyż w czasie korzystania ze zwolnienia lekarskiego obejmującego okres od 11 do 31 lipca 2024 r. w dniu 15 lipca 2024 r. udała się z przyjaciółką do sądu w celu towarzyszenia jej w rozprawie sądowej. Z poczynionych ustaleń faktycznych wynikało, że ubezpieczona rzeczywiście udała się do Sądu Okręgowego w T. wraz B. H. , lecz nie uczestniczyła w jej rozprawie rozwodowej. Weszła do budynku na około 15 minut. W tym czasie wraz z przyjaciółką i jej pełnomocnikiem przebywała na korytarzu sądowym przed salą rozpraw i rozmawiała z nimi. Następnie wyszła. Czekała na koleżankę przy znajdującej się opodal fontannie. Wspominała matkę, płakała. Po zakończeniu rozprawy obie udały się do mieszkania B. H. . Istotne też jest to, że lekarz psychiatra zalecił jej, aby nie izolowała się od otoczenia. Rekomendował kontakty z innymi ludźmi, spacery. W literaturze wskazuje się, że wykorzystywanie zwolnienia w sposób niezgodny z jego celem należy rozumieć wykonywanie czynności mogących przedłużyć okres niezdolności do pracy. O ile praca zarobkowa odnosi się do ekonomicznej strony życia człowieka, to wykorzystywanie zwolnienia niezgodnie z jego celem może dotyczyć każdej działalności ubezpieczonego. Przesłanka ta koncentruje się na relacji między sposobem zachowania ubezpieczonego a celem zwolnienia od pracy (zob. P. Prusinowski, Wykonywanie pracy zarobkowej jako przyczyna pozbawienia prawa do zasiłku chorobowego, „Z Zagadnień Zabezpieczenia Społecznego” 2011/3, s. 32). Celem zwolnienia lekarskiego jest odzyskanie przez ubezpieczonego zdolności do pracy. W osiągnięciu tego celu przeszkodą może być zatem zarówno wykonywanie pracy zarobkowej (co przesądził ustawodawca), jak i inne zachowania ubezpieczonego utrudniające proces leczenia i rekonwalescencję, w tym wykonywanie pracy niezarobkowej. Treścią analizowanej przesłanki mogą być także takie zachowania, które zaprzeczają celowi zwolnienia i wskazują, że zwolnienie zostało uzyskane dla innych celów. Za zachowania niezgodne z celem zwolnienia uznać należy nadużywanie alkoholu, podejmowanie działań, których chory powinien unikać, wzięcie udziału w wycieczce zagranicznej, wzięcie udziału w imprezie towarzyskiej czy rozrywkowej, nieprzestrzeganie wskazań lekarskich, np. nakazu leżenia w łóżku, zakazu wykonywania różnych prac domowych, prac w ogrodzie lub gospodarstwie rolnym, jak się wydaje za wyjątkiem prac i czynności życiowo uzasadnionych. Dlatego trudno uznać za sprzeczne z celem zwolnienia lekarskiego wykonywanie przez obłożnie chorego czy samotnie mieszkającego ubezpieczonego, który zgodnie z zaleceniami lekarza powinien leżeć, czynności niezbędnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. […] Adnotacja na zwolnieniu lekarskim „pacjent może chodzić” (zob. art. 55 ust. 3 pkt 7) upoważnia natomiast do wykonywania zwykłych czynności życia codziennego, takich jak wstawanie z łóżka, poruszanie się po mieszkaniu, udanie się na ewentualne zabiegi czy kontrolę lekarską (K. Stopka [w:] Świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Komentarz, Warszawa 2022, art. 17, Lex). W wyroku z 26 lipca 2011 r., I PK 22/11, OSNP 2012/19–20, poz. 235 Sąd Najwyższy wskazał, że jeśli pracownik mógł wykonywać czynności niezbędne życiowo, takie jak wyjście do apteki, na zakupy czy krótki spacer, to w sytuacji poszerzenia tych czynności o inne zbędne zajęcia, ma miejsce niezgodne z celem wykorzystanie zwolnienia lekarskiego. Wielogodzinne wyjście do galerii handlowej, w tym długotrwała gra na automatach, nie stanowią czynności niezbędnych. Wykonywanie czynności mogących przedłużyć okres niezdolności do pracy jest przy tym zawsze wykorzystywaniem zwolnienia niezgodnie z jego celem. Celem zwolnienia od pracy jest odzyskanie przez ubezpieczonego zdolności do pracy. W jego osiągnięciu przeszkodą może być zarówno wykonywanie pracy zarobkowej (co przesądził ustawodawca), jak i inne zachowania ubezpieczonego utrudniające proces leczenia i rekonwalescencję. Granie na automatach poza domem nie sprzyja rekonwalescencji przez co zachodzi podstawa do zastosowania art. 92 § 3 pkt 2 k.p. i art. 92 § 1 k.p. w zw. z art. 17 ustawy zasiłkowej. Z kolei w postanowieniu z 13 czerwca 2019 r., II UK 275/18, Legalis Sąd Najwyższy podniósł, że wykonywanie czynności mogących przedłużyć okres niezdolności do pracy zawsze stanowi wykorzystywanie zwolnienia niezgodnie z jego celem, którym jest odzyskanie przez ubezpieczonego zdolności do pracy. W jego osiągnięciu przeszkodą może być zarówno wykonywanie pracy zarobkowej (co przesądził ustawodawca), jak i inne zachowania ubezpieczonego utrudniające proces leczenia i rekonwalescencję. Jedynie sporadyczna, incydentalna, wymuszona okolicznościami aktywność zawodowa może usprawiedliwiać zachowanie prawa do zasiłku chorobowego, a w innych przypadkach za okres orzeczonej niezdolności do pracy, w czasie której ubezpieczony faktycznie wykonuje pracę zarobkową, nie przysługuje mu zasiłek, lecz wynagrodzenie. Mając na uwadze przedstawioną wykładnię art. 17 § 1 ustawy zasiłkowej Sąd uznał, że scharakteryzowane wcześniej zachowanie ubezpieczonej w dniu 15 lipca 2024 r. nie posiadało znamion nadużycia prawa do zasiłku chorobowego. Ubezpieczona jedynie towarzyszyła przyjaciółce podczas wizyty w Sądzie Okręgowym w T. przez około 15 minut. Nie uczestniczyła w rozprawie. Przebywała tylko na korytarzu sądowym, rozmawiając wtedy wyłącznie z B. H. oraz jej adwokatką. Po opuszczeniu budynku Sądu, czekała na przyjaciółkę, wspominając w tym czasie matkę, co doprowadziło do obniżenia nastroju i płaczu. Nic jednak nie wskazuje na to, aby ów stan był spowodowany bezpośrednio wizytą w Sądzie. Był on raczej efektem tego, że ubezpieczona pozostała sama, bez opieki przyjaciółki, a więc mogła oddać się rozmyślaniom wyłącznie nad sprawami dotyczącymi jej osoby. Dokonując oceny w szerszej perspektywie czasowej również nie można twierdzić, że omawiana sytuacja w jakkolwiek sposób wpłynęła na stan psychiczny ubezpieczonej. Zapisy w dokumentacji lekarskiej z 10 lipca 2024 r. i 31 lipca 2024 r. wskazują, że stan psychiczny ubezpieczonej był stabilny w tym sensie, że nadal odczuwała ona te same problemy zdrowotne. Istotną okolicznością było jednak to, że lekarz psychiatra w czasie wizyty lekarskiej w dniu 9 sierpnia 2024 r. uznał, że ubezpieczona jest zdolna do pracy i rzeczywiście w połowie sierpnia 2024 r. ubezpieczona podjęła pracę zarobkową jako księgowa. W tym kontekście tego ostatniego wydarzenia również nie można twierdzić, że zdarzenia z 15 lipca 2024 r. w sposób negatywny wpłynęły na stan zdrowia ubezpieczonej. Wymaga także podkreślenia, że analizowane zachowanie ubezpieczonej nie pozostawało w sprzeczności z zaleceniami lekarza psychiatry. Lekarz zalecił, aby ubezpieczona utrzymywała kontakty towarzyskie, wchodziła na spacery, była aktywna. Ubezpieczona tak właśnie postąpiła. Towarzyszyła swojej przyjaciółce, udzielała jej wsparcia swoją obecnością. Nie wzięła natomiast udziału w samej rozprawie, która rzeczywiście mogłaby wpłynąć negatywnie na jej stan psychiczny. W rezultacie poczynionych ustaleń faktycznych Sąd uznał zatem, że zachowanie ubezpieczonej nie wypełniło dyspozycji art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej, powodującej utratę prawa do zasiłku chorobowego. Jak zostało ustalone, ubezpieczona w okresie zwolnienia lekarskiego nie dopuściła się zachowań, które mogłyby być kwalifikowane jako jego nadużycie. W konsekwencji otrzymany przez nią zasiłek chorobowy był świadczeniem pobranym należnie. Brak było zatem podstaw do obciążenia ubezpieczonej obowiązkiem zwrotu pobranego świadczenia zgodnie z art. 84 ust. 1 i 2 ustawy systemowej. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 477 ( 14 ) § 2 k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał ubezpieczonej A. S. prawo do zasiłku chorobowego za okres od 11 lipca do 31 lipca 2024 r. oraz zwolnił ją z obowiązku zwrotu za ten okres świadczenia wraz z odsetkami w łącznej kwocie 2.859,88 zł. sędzia Andrzej Kurzych