IV U 298/22

Sąd Rejonowy w ToruniuToruń2023-05-26
SAOSubezpieczenia społeczneświadczenia z ubezpieczenia społecznegoWysokarejonowy
zasiłek macierzyńskirodzina zastępczapiecza zastępczaubezpieczenie społeczneprawo pracyZUSsąd rodzinnyświadczenia rodzinne

Sąd przyznał ubezpieczonej prawo do zasiłku macierzyńskiego od dnia objęcia pieczy zastępczej nad dwójką dzieci, uznając, że spełniła przesłanki mimo braku umowy cywilnoprawnej ze starostą.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił ubezpieczonej A. B. prawa do zasiłku macierzyńskiego, uznając, że nie spełniła przesłanek z ustawy zasiłkowej, ponieważ umieszczenie dzieci w pieczy zastępczej nastąpiło na podstawie postanowienia sądu, a nie umowy cywilnoprawnej ze starostą. Sąd Rejonowy w Toruniu zmienił decyzję ZUS, przyznając prawo do zasiłku. Sąd uznał, że faktyczne objęcie pieczy nad dziećmi w ramach rodziny zastępczej niezawodowej, potwierdzone postanowieniem sądu rodzinnego i działaniem ośrodka pomocy społecznej, jest wystarczające do przyznania świadczenia, nawet jeśli nie została zawarta formalna umowa ze starostą.

Ubezpieczona A. B. odwołała się od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który odmówił jej prawa do zasiłku macierzyńskiego od 1 czerwca 2022 r. do 31 marca 2023 r. ZUS argumentował, że zgodnie z ustawą zasiłkową i rozporządzeniem, do przyznania zasiłku macierzyńskiego z tytułu przyjęcia dziecka na wychowanie w ramach rodziny zastępczej wymagane jest prawomocne orzeczenie sądu opiekuńczego o umieszczeniu dziecka w rodzinie zastępczej albo umowa cywilnoprawna zawarta między rodziną zastępczą a starostą. W tej sprawie dzieci zostały umieszczone w pieczy zastępczej na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Toruniu z dnia 19 listopada 2021 r., a następnie Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w T. umieścił małoletnich u ubezpieczonej i jej męża jako kandydatów na rodzinę zastępczą niezawodową. Ubezpieczona podkreślała, że od 22 grudnia 2021 r. sprawuje faktyczną opiekę nad dziećmi, co zostało potwierdzone przez MOPR i sąd rodzinny, a także pobiera świadczenia na ich utrzymanie. Sąd Rejonowy w Toruniu uznał stanowisko ZUS za błędne. Sąd ustalił, że ubezpieczona wraz z mężem faktycznie sprawowali stałą opiekę nad dziećmi od 22 grudnia 2021 r., co było kontrolowane przez MOPR i sąd rodzinny. Sąd podkreślił, że rodzina zastępcza jest formą pieczy zastępczej, a faktyczne objęcie opieki na mocy postanowienia sądu i wykonanie go przez ośrodek pomocy społecznej jest wystarczające do przyznania świadczeń, w tym zasiłku macierzyńskiego. Sąd zwrócił uwagę, że nawet późniejsze postanowienie sądu z 17 maja 2023 r. wprost wskazało na powierzenie pieczy w formie rodziny zastępczej niezawodowej A. i M. małżonkom B., ale kluczowe jest faktyczne objęcie opieki i jej sprawowanie. Sąd przyznał, że ubezpieczona spełniła przesłanki z art. 29 ust. 1 pkt 3 ustawy zasiłkowej, a tym samym ma prawo do zasiłku macierzyńskiego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, spełnia.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że faktyczne sprawowanie opieki nad dziećmi w ramach rodziny zastępczej niezawodowej, potwierdzone postanowieniem sądu rodzinnego i działaniem ośrodka pomocy społecznej, jest wystarczające do przyznania zasiłku macierzyńskiego, nawet jeśli nie została zawarta formalna umowa ze starostą. Kluczowe jest faktyczne objęcie i sprawowanie pieczy.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

zmiana zaskarżonej decyzji

Strona wygrywająca

A. B. (1)

Strony

NazwaTypRola
A. B. (1)osoba_fizycznaubezpieczona
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T.instytucjaorgan rentowy

Przepisy (8)

Główne

ustawa zasiłkowa art. 29 § 1

Ustawa o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa

Zasiłek macierzyński przysługuje ubezpieczonej, która przyjęła na wychowanie w ramach rodziny zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej, dziecko w wieku do 7 roku życia (lub do 10 lat w przypadku odroczenia obowiązku szkolnego).

Pomocnicze

ustawa zasiłkowa art. 29a § 1

Ustawa o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa

Zasiłek macierzyński przysługuje przez okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, na warunkach urlopu macierzyńskiego, rodzicielskiego oraz ojcowskiego.

k.p. art. 183 § 1

Kodeks pracy

Pracownik, który przyjął dziecko na wychowanie jako rodzina zastępcza (z wyjątkiem zawodowej), ma prawo do urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego w wymiarze 31 tygodni w przypadku jednoczesnego przyjęcia dwojga dzieci.

k.p. art. 182

Kodeks pracy

Zasiłek macierzyński nie przysługuje osobie pierwotnie uprawnionej po dniu umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej.

Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie zakresu informacji o okolicznościach mających wpływ na prawo do zasiłków z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa lub ich wysokość oraz dokumentów niezbędnych do przyznania i wypłaty zasiłków art. 12 § 2

Dokumentami niezbędnymi do przyznania zasiłku macierzyńskiego z tytułu przyjęcia dziecka na wychowanie w ramach rodziny zastępczej są m.in. prawomocne orzeczenie sądu opiekuńczego o umieszczeniu dziecka w rodzinie zastępczej albo umowa cywilnoprawna zawarta między rodziną zastępczą a starostą.

ustawa art. 39 § 1

Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej

Wyróżnia formy rodzinnej pieczy zastępczej, w tym rodzinę zastępczą niezawodową.

ustawa art. 80 § 1

Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej

Rodzinie zastępczej przysługują świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dzieci.

k.p.c. art. 477 § 14

Kodeks postępowania cywilnego

Reguluje orzekanie sądu pracy i ubezpieczeń społecznych w sprawach o świadczenia.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Faktyczne sprawowanie opieki nad dziećmi w ramach rodziny zastępczej niezawodowej od dnia umieszczenia ich w pieczy zastępczej. Postanowienie sądu rodzinnego o umieszczeniu dzieci w pieczy zastępczej, nawet bez wskazania konkretnej formy rodziny zastępczej, jest podstawą do przyznania świadczeń. Działania ośrodka pomocy społecznej i sądu rodzinnego potwierdzające sprawowanie pieczy i przyznawanie świadczeń na utrzymanie dzieci. Interpretacja przepisów ustawy zasiłkowej i Kodeksu pracy wskazująca na prawo do zasiłku macierzyńskiego w przypadku przyjęcia dzieci na wychowanie w ramach rodziny zastępczej.

Odrzucone argumenty

Brak formalnej umowy cywilnoprawnej ze starostą jako warunek przyznania zasiłku macierzyńskiego. Postanowienie sądu rodzinnego nie spełnia wymogów § 12 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia, ponieważ nie wskazuje umieszczenia dzieci w rodzinie zastępczej niezawodowej.

Godne uwagi sformułowania

Samo powierzenie pieczy nad dziećmi bez ustanowienia ich opiekunów rodziną zastępczą, nie uprawnia do wnioskowania o udzielenie urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego ani nie przysługuje prawo do zasiłku macierzyńskiego. W ocenie Sądu stanowisko organu rentowego, przyjmujące, że postanowienie Sądu Rejonowego w Toruniu wydane w sprawie sygn. akt III Nsm 1905/21 nie spełnia wymogów § 12 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia i nie stanowi podstawy do ustalenia przesłanki nabycia prawa do zasiłku macierzyńskiego w oparciu o art. 29 ust. 1 pkt 3 ustawy zasiłkowej jest błędne. Ryzykiem socjalnym, które otwiera dostęp do zasiłku macierzyńskiego jest niemożność świadczenia pracy z powodu konieczności pełnienia ról rodzicielskich, przy czym prawo do świadczenia przysługuje zarówno rodzicom biologicznym jak i rodzicom zastępczym, z różnych tytułów. Wymogi te bowiem zostały faktycznie spełnione w dniu 22 grudnia 2021 r. z chwilą faktycznego przyjęcia na wychowanie dwojga dzieci do 7 roku życia w ramach rodziny zastępczej na mocy postanowienia z dnia 19 listopada 2021 r. wykonanego przez wyznaczony organ – (...) w T. właśnie poprzez powierzenie małoletnich A. K. (1) i B. K. ubezpieczonej w jej mężowi, który tą pieczę przyjęli i do chwili obecnej wykonują wszystkie obowiązki rodziny zastępczej niezawodowej, co nie budzi wątpliwości sądu rodzinnego.

Skład orzekający

Maria Szymańska

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie, że faktyczne sprawowanie opieki nad dziećmi w ramach rodziny zastępczej niezawodowej, potwierdzone przez sąd i ośrodek pomocy społecznej, jest wystarczające do przyznania zasiłku macierzyńskiego, nawet w sytuacji braku formalnej umowy ze starostą."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z pieczą zastępczą i zasiłkiem macierzyńskim, a jego zastosowanie może zależeć od szczegółowych okoliczności faktycznych i interpretacji przepisów w innych przypadkach.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest faktyczne sprawowanie opieki nad dziećmi w rodzinie zastępczej i jak sąd może interpretować przepisy, aby zapewnić świadczenia socjalne w sytuacjach nie do końca uregulowanych formalnie.

Czy brak umowy ze starostą pozbawi Cię zasiłku macierzyńskiego? Sąd odpowiada!

Sektor

praca

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
IV U 298/22 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 maja 2023 r. Sąd Rejonowy w Toruniu IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia Maria Szymańska Protokolant sekretarz sądowy Barbara Borkowska po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2023 r. w Toruniu na rozprawie sprawy A. B. (1) przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w T. o zasiłek macierzyński na skutek odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. z dnia 28 lipca 2022 r., znak (...) .603. (...) .2022 - (...) zmienia zaskarżoną decyzję z dnia 28 lipca 2022 r., znak (...) .603. (...) .2022 - (...) , w ten sposób, że przyznaje ubezpieczonej A. B. (1) prawo do zasiłku macierzyńskiego od dnia 1 czerwca 2022 r. do 31 marca 2023 r. Sygn. akt IV U 298/22 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 28 lipca 2022 r., znak (...) .603. (...) .2022 - (...) , Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. – powołując się na art. 29 ust. 1 pkt 3, art. 29a ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 2021 r. poz. 1133; dalej: ustawa zasiłkowa ) oraz § 12 ust. 2 pkt 1 i 2 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 8 grudnia 2015 r. w sprawie zakresu informacji o okolicznościach mających wpływ na prawo do zasiłków z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa lub ich wysokość oraz dokumentów niezbędnych do przyznania i wypłaty zasiłków (Dz. U. z 2017 r., poz. 87) – odmówił A. B. (1) prawa do zasiłku macierzyńskiego od 1 czerwca 2022 r. do 31 marca 2023 r. W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w Toruniu z dnia 19 listopada 2021 r., sygn. akt III Nsm 1905/21, małoletnie dzieci m. in. A. K. (1) i B. K. zostały umieszczone w pieczy zastępczej wyznaczonej przez Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w T. – tymczasowo do chwili prawomocnego zakończenia sprawy. Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w T. zaświadczył, że od 22 grudnia 2021 r. ubezpieczona wraz z M. B. sprawują bezpośrednią opiekę nad w/wym. małoletnimi i poinformował sąd rodzinny o ich umieszczeniu u kandydatów na rodzinę zastępczą niezawodową – Państwa A. i M. B. . Z postanowienia Sądu nie wynika umieszczenie dzieci w rodzinie zastępczej niezawodowej. A. B. (1) wniosła odwołanie od powyższej decyzji domagając się jej zmiany poprzez przyznanie prawa do zasiłku macierzyńskiego. Podkreśliła, że na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Toruniu z dnia 19 listopada 2021 r., sygn. akt III Nsm 1905/21, A. i B. rodzeństwo K. w dniu 22 grudnia 2021 r. zostali umieszczeni u ubezpieczonej i jej męża w niezawodowej rodzinie zastępczej i od tej pory sprawuje nad nimi bezpośrednią opiekę. Ubezpieczona pobiera świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dzieci w rodzinie zastępczej oraz świadczenie 500+, a od 1 stycznia 2022 r. został jej udzielony urlop macierzyński. W ocenie ubezpieczonej spełnia wszystkie przesłanki do nabycia prawa do zasiłku macierzyńskiego. W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie oraz podtrzymał ustalenia i argumentację zawartą w skarżonej decyzji. W piśmie przygotowawczym z dnia 30 stycznia 2023 r. organ rentowy przyznał, iż A. B. (1) na dzień 21 grudnia 2021 r. posiadała tytuł do ubezpieczenia chorobowego. Ubezpieczona w dniu 28 grudnia 2021 r. złożyła u pracodawcy wniosek o udzielenie urlopu macierzyńskiego na łączny okres ustalony przepisami kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego od 1 stycznia 2022 r. do 31 marca 2023 r. w związku z przyjęciem w dniu 22 grudnia 2021 r. dzieci A. K. (1) i B. K. . Natomiast, w ocenie organu rentowego, dotychczas zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika spełnienie przesłanek art. 29 ust. 1 pkt 3 ustawy zasiłkowej. Samo powierzenie pieczy nad dziećmi bez ustanowienia ich opiekunów rodziną zastępczą, nie uprawnienia do wnioskowania o udzielenie urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego ani nie przysługuje prawo do zasiłku macierzyńskiego. Ubezpieczona w piśmie przygotowawczym z 11 maja 2023 r. przyznała, że nie zawierała umowy cywilnoprawnej ze Starostą w przedmiocie przyjęcia w pieczę zastępczą małoletnich. Ponowiła stanowisko, iż swoje prawo do wnioskowanego świadczenia wywodzi z postanowienia Sądu Rejonowego w Toruniu z dnia 19 listopada 2021 r., sygn. akt III Nsm 1905/21. Sąd ustalił, co następuje: A. B. (1) od 3 września 2019 r. była zatrudniona na podstawie umowy o pracę w Przedszkolu Miejskim nr 18 w T. i z tego tytułu podlegała ubezpieczeniom społecznym, w tym ubezpieczeniu chorobowemu. Równocześnie, od 21 września 2020 r., A. B. (1) była zatrudniona na podstawie umowy o pracę w (...) sp. z o.o. /fakty bezsporne oraz dowody : pismo organu rentowego z 30 stycznia 2023 r. k. 40/ Sąd Rejonowy w Toruniu III Wydział Rodzinny i Nieletnich wydal w dniu 19 listopada 2019 r. postanowienie w sprawie sygn. akt III Nsm 1905/21, którym – działając na podstawie art. 569 § 1, art. 755 § 1 pkt 4 i art. 756 1 k.p.c. – umiesił wymienionych małoletnich, rodzeństwo K. , w tym A. K. (1) ur. (...) i B. K. , ur. (...) , dzieci A. T. i K. K. (2) , w pieczy zastępczej wyznaczonej przez Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w T. (dalej (...) w T. ) – tymczasowo do chwili prawomocnego zakończenia sprawy. (...) w T. , będący dysponentem rejestru rodzin zastępczych, wykonując powyższe postanowienie, z dniem 22 grudnia 2021 r. umieścił małoletnich A. K. (1) i B. K. u A. i M. małżonków B. , pełniących funkcję rodziny zastępczej niezawodowej i posiadających wymagane uprawnienia, o czym poinformował sąd rodzinny. A. i M. małżonkowie B. nie zawierali umowy cywilnoprawnej ze starostą w przedmiocie umieszczenia w/wym. w rodzinie zastępczej. Postanowieniem z 17 maja 2023 r., wydanym na liczne wnioski (...) w T. , sąd rodzinny – Sąd Rejonowy w Toruniu, zmienił postanowienie z 19 listopada 2021 r. tylko o tyle, że postanowił umieścić małoletnich A. i B. braci K. w rodzinnej pieczy zastępczej wyznaczonej przez Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w T. to jest u M. i A. małżonków B. – tymczasowo do chwili prawomocnego zakończenia niniejszej sprawy. / fakty bezsporne oraz dowody : pisma (...) w T. k. 16-17, 65, 78; zarządzenie k. 18; zaświadczenia kwalifikacyjne k. 43-44; zeznania świadka M. C. na rozprawie w dniu 23.05.2023 r. min. 00:03:34-00:11:45, protokół skrócony k. 76-77/ Od dnia 22 grudnia 2021 r. ubezpieczona wraz z mężem sprawowali faktyczną i stałą opiekę nad A. K. (2) i B. K. , co podlegało systematycznej kontroli (...) w T. i sądu rodzinnego, w postaci przeprowadzenia systematycznych kontroli w kontekście oceny sytuacji dziecka przebywającego w rodzinie zastępczej, z których sporządzano stosowne protokoły, przesyłane do sądu rodzinnego. Wszystkie kontrole przebiegały pomyślnie. Sąd rodzinny określał również dodatkowe uprawnienia ubezpieczonej i M. B. jako sprawujących bieżącą rodzinną pieczę zastępczą, których konieczność zaistniała w toku sprawowania pieczy. Postanowieniem z 7 kwietnia 2023 r. A. i M. B. zostali upoważnieni do decydowania w sprawach dotyczących zdrowia i leczenia oraz edukacji małoletnich – do chwili prawomocnego zakończenia sprawy. /dowód : protokół z oceny sytuacji dziecka przebywającego w rodzinie zastępczej k. 58-61; postanowienie k. 66; zeznania świadka M. C. na rozprawie w dniu 23.05.2023 r. min. 00:03:34-00:11:45, protokół skrócony k. 76-77/ Od momentu powierzenia małoletnich A. i B. rodzeństwo K. w rodzinnej pieczy zastępczej u małżonków B. , pobierają oni świadczenia socjalne oraz świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania A. K. (1) i B. K. w rodzinie zastępczej niezawodowej. /fakty bezsporne oraz dowody : decyzje k. 17-18 akt rentowych; zeznania świadka M. C. na rozprawie w dniu 23.05.2023 r. min. 00:03:34-00:11:45, protokół skrócony k. 76-77/ W dniu 28 grudnia 2021 r. A. B. (1) złożyła pracodawcy wniosek o udzielenie urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego w związku z przyjęciem A. K. (1) i B. K. w dniu 22 grudnia 2021 r. jako rodzina zastępcza niezawodowa, w tym urlopu macierzyńskiego od 1 stycznia 2021 r., na okres 31 tygodni, do 5 sierpnia 2022 r. i urlopu rodzicielskiego od 6 sierpnia 2022 r., na okres 34 tygodni, do 31 marca 2023 r. Pracodawca – przedszkole Miejskie nr 18 w T. udzieliło ubezpieczonej urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego zgodnie z wnioskiem. /fakty bezsporne oraz dowody : wniosek k. 7 akt rentowych; informacja pracodawcy k. 10 akt rentowych/ W dniu 6 czerwca 2022 r. do organu rentowego wpłynęło zaświadczenie płatnika składek – wniosek o zasiłek macierzyński dla A. B. (1) na okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 marca 2023 r. W efekcie jego rozpoznania Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. wydał w dniu 28 lipca 2022 r. skarżoną decyzję odmawiając A. B. (1) prawa do zasiłku macierzyńskiego od 1 czerwca 2022 r. do 31 marca 2023 r. /fakty bezsporne/ Sąd zważył co następuje : Powyższy stan faktyczny został ustalony w oparciu o fakty bezsporne, wynikające ze zgodnych oświadczeń stron w treści pism procesowych oraz znajdujących potwierdzenie w załączonej dokumentacji, a w pozostałym zakresie w oparciu o dokumentację pozyskaną w toku postępowania z akt sygn. III Nsm 1905/21 Sądu Rejonowego w Toruniu, a także zeznań świadka M. C. (2) . Wiarygodność i autentyczność dokumentacji przedłożonej przez strony i pozyskanej w toku postępowania z akt sygn. III Nsm 1905/21 Sądu Rejonowego w Toruniu nie budziła wątpliwości Sądu. W części była to dokumentacja urzędowa ( art. 244 k.p.c. ) bądź sporządzona przez (...) w T. w toku postępowania prowadzonego przed sądem rodzinnym. Nie była ona również kwestionowana przez żadną ze stron. Walor wiarygodności przyznano również zeznaniom M. C. (2) , pracownika (...) w T. Kierownika D. Pomocy Rodzinie i Dziecku. Świadek, z racji wykonywania obowiązków zawodowych, cechował się osobistą i szeroką wiedzą w przedmiocie procedury powierzania małoletnich pieczy zastępczej, w tym w odniesieniu do ubezpieczonej i jej małżonka oraz jednoznacznie wskazał, iż powierzenie takiej pieczy w formie dokonanej przez sąd rodzinny postanowieniem z 19 listopada 2021 r., tj. bez wskazania danych osobowych osób, które tą pieczę będą sprawować jest ugruntowaną i uzasadnioną praktyką, która w żaden sposób nie stoi na przeszkodzie w przyznaniu osobom podejmującym się pieczy wszelkich praw rodziny zastępczej, w tym finansowych (socjalnych, z tytułu ubezpieczeń społecznych). Świadek potwierdził również, że od 22 grudnia 2021 r. bezpośrednia i stała piecza jest przez ubezpieczoną sprawowana, co podlega stałej kontroli. Zeznania świadka jako szczegółowe, logiczne i znajdujące potwierdzenie w dokumentacji sprawy zostały uznane za miarodajne dla ustalenia istotnych okoliczności sprawy. Zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 2021 r. poz. 1133; dalej: ustawa zasiłkowa ) zasiłek macierzyński przysługuje ubezpieczonej, która w okresie ubezpieczenia chorobowego albo w okresie urlopu wychowawczego: 1) urodziła dziecko; 2) przyjęła na wychowanie dziecko w wieku do 14 roku życia i wystąpiła do sądu opiekuńczego w sprawie jego przysposobienia; 3) przyjęła na wychowanie w ramach rodziny zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej, dziecko w wieku do 7 roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego - do 10 roku życia. W przypadku ubezpieczonej prawo do zasiłku macierzyńskiego podlega ocenie w kontekście art. 29 ust. 1 pkt 3 ustawy zasiłkowej albowiem ubezpieczona – jak wskazywała – przyjęła na wychowanie dwoje dzieci do 7 roku życia w ramach rodziny zastępczej. Ubezpieczona nie występowała z wnioskiem o przysposobienie przyjętych na wychowanie dzieci (pismo ubezpieczonej k. 26). Przyjęcie dzieci na wychowanie w okresie ubezpieczenia chorobowego – dokładnie w dniu 22 grudnia 2021 r. – nie było kwestionowane przez organ rentowy. Organ rentowy kwestionował natomiast, że powierzenie ubezpieczonej i jej małżonkowi pieczy nad A. K. (1) i B. K. w oparciu o postanowienie Sądu Rejonowego w Toruniu z 19 listopada 2021 r., sygn. akt III Nsm 1905/21, spełnia wymogi powyższego przepisu wskazując, że z postanowienia nie wynika umieszczenie dzieci w rodzinie zastępczej niezawodowej, czego wymaga § 12 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 8 grudnia 2015 r. w sprawie zakresu informacji o okolicznościach mających wpływ na prawo do zasiłków z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa lub ich wysokość oraz dokumentów niezbędnych do przyznania i wypłaty zasiłków (Dz. U. z 2017 r., poz. 87), dalej: rozporządzenie . Powołany przepis stanowi, że dokumentami niezbędnymi do przyznania i wypłaty zasiłku macierzyńskiego za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego z tytułu przyjęcia dziecka na wychowanie w ramach rodziny zastępczej są: 1) prawomocne orzeczenie sądu opiekuńczego o umieszczeniu dziecka w rodzinie zastępczej albo umowa cywilnoprawna zawarta między rodziną zastępczą a starostą, albo ich kopia potwierdzona za zgodność z oryginałem przez płatnika składek albo przez Zakład; 2) dokument potwierdzający wiek dziecka; 3) decyzja ostateczna o odroczeniu obowiązku szkolnego lub jej kopia potwierdzona za zgodność z oryginałem przez płatnika składek albo przez Zakład, w przypadku gdy wniosek dotyczy dziecka, wobec którego podjęto taką decyzję. W tym miejscu należy również wskazać, że zasiłek macierzyński – zgodnie z art. 29a ust. 1 ustawy zasiłkowej - przysługuje przez okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, urlopu rodzicielskiego oraz urlopu ojcowskiego. W niniejszej sprawie zastosowanie znajduje art. 183 § 1 pkt 2 k.p. , zgodnie z którym pracownik, który przyjął dziecko na wychowanie jako rodzina zastępcza, z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej, ma prawo do urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego w wymiarze 31 tygodni - w przypadku jednoczesnego przyjęcia dwojga dzieci. Natomiast zgodnie z § 4 takiemu pracownikowi przysługuje również prawo do urlopu rodzicielskiego, przysługujące po wykorzystaniu urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego albo zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, w wymiarze do 34 tygodni - w przypadkach, o których mowa w § 1 pkt 2-5 ( pkt 2) . W ocenie Sądu stanowisko organu rentowego, przyjmujące, że postanowienie Sądu Rejonowego w Toruniu wydane w sprawie sygn. akt III Nsm 1905/21 nie spełnia wymogów § 12 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia i nie stanowi podstawy do ustalenia przesłanki nabycia prawa do zasiłku macierzyńskiego w oparciu o art. 29 ust. 1 pkt 3 ustawy zasiłkowej jest błędne. Przede wszystkim podkreślić należało, że ryzykiem socjalnym, które otwiera dostęp do zasiłku macierzyńskiego jest niemożność świadczenia pracy z powodu konieczności pełnienia ról rodzicielskich, przy czym prawo do świadczenia przysługuje zarówno rodzicom biologicznym jak i rodzicom zastępczym, z różnych tytułów (podstaw prawnych, w oparciu o które przyjęli dziecko na wychowanie). Przepis art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy zasiłkowej odnosi się do przyjęcia na wychowanie w ramach rodziny zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej. Regulacja pieczy zastępczej i jej form została zawarta w ustawie o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej z dnia 9 czerwca 2011 r. (Dz.U. z 2022 r. poz. 447), dalej : ustawa . Przepis art. 39 ust. 1 ustawy wyróżnia formy rodzinnej pieczy zastępczej w postaci : rodziny zastępczej (spokrewnionej, niezawodowej, zawodowa, w tym zawodowa pełniąca funkcję pogotowia rodzinnego i zawodowa specjalistyczna) oraz rodzinnego domu dziecka. Przepis art. 40 określa szczegółowo obowiązki osób sprawujących pieczę zastępczą w formie rodziny zastępczej, bez rozróżnienia na jej formę, podstawę ustalenia czy czasookres jej sprawowania. Powyższe jest konsekwencją regulacji zawartej w art. 112 4 k.r.o. stanowiącym, że dziecko umieszcza się w pieczy zastępczej do czasu zaistnienia warunków umożliwiających jego powrót do rodziny albo umieszczenia go w rodzinie przysposabiającej. Piecza zastępcza z zasady jest zatem stanem tymczasowym. Umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej następuje na podstawie orzeczenia sądu (art. 35 ust. 1 ustawy) lub przypadku pilnej konieczności, na wniosek lub za zgodą rodziców dziecka, możliwe jest umieszczenie dziecka w rodzinnej pieczy zastępczej na podstawie umowy zawartej między rodziną zastępczą lub prowadzącym rodzinny dom dziecka a starostą właściwym ze względu na miejsce zamieszkania tej rodziny lub miejsce prowadzenia rodzinnego domu dziecka (art. 35 ust. 2 ustawy). Przepis art. 49 ustawy stanowi natomiast jednoznacznie, że obowiązek sprawowania pieczy nad dzieckiem i jego wychowania rodzina zastępcza lub prowadzący rodzinny dom dziecka podejmuje z dniem faktycznego umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej lub rodzinnym domu dziecka na mocy orzeczenia sądu, umowy, o której mowa w art. 35 ust. 2, oraz w sytuacjach określonych w art. 58 ust. 1 pkt 2 i 3. Rodzinie zastępczej przysługuje szereg świadczeń związanych bezpośrednio ze sprawowaniem funkcji rodziny zastępczej w postaci świadczeń na pokrycie kosztów utrzymania dzieci (art. 80 ustawy), dodatku w przypadku niepełnosprawności dziecka (art. 81 ustawy) czy prawo do dofinansowania (art. 83 ustawy), zaś świadczenia te przysługują od dnia faktycznego umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej lub rodzinnym domu dziecka (art. 87 ust. 1 pkt 1 ustawy), jak i świadczenia socjalne tożsame jak rodzicom biologicznym. A. i M. małżonkowie B. od dnia 22 grudnia 2021 r., tj. dnia faktycznego przyjęcia w ramach rodziny zastępczej niezawodowej rodzeństwa A. i B. K. otrzymali świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dzieci na podstawie art. 80 ust. 1 pkt 2 ustawy. Ubezpieczona wraz z mężem pobiera również świadczenia socjalne, w tym tzw. 500+, czemu organ rentowy nie zaprzeczył. Żaden z organów administracyjnych przyznających świadczenia nie miał wątpliwości, że ubezpieczona wraz z mężem w oparciu o postanowienie Sądu Rejonowego w Toruniu z 19 listopada 2021 r., sygn. akt III NSm 1905/21 wraz z informacją (...) w T. zaświadczającą, że to ubezpieczona wraz z mężem wykonują powyższe postanowienie w zakresie pieczy nad A. i B. rodzeństwem K. spełniła przesłanki do przyznania tych świadczeń wobec sprawowania pieczy zastępczej w ramach rodzinny zastępczej niezawodowej. Okoliczność, że ta piecza była od 22 grudnia 2021 r. faktyczne sprawowana została potwierdzona w toku niniejszego postępowania zarówno na podstawie zeznań świadka jak i przede wszystkim dokumentacji zawartej w aktach sygn. III Nsm 1905/21 i obowiązujących przepisach, nakazujących (...) i sądowi rodzinnemu kontrolę nad prawidłowością wykonania powierzonej pieczy zastępczej. Zastrzeżenia organu rentowego należało uznać za niezasadne, tożsamo jak stanowisko o dyskwalifikującym znaczeniu postanowienia sądu rodzinnego z 19 listopada 2021 r. jedynie z uwagi na brak wskazania w nim umieszczenie dzieci w rodzinie zastępczej niezawodowej. Jak wskazano powyżej, rodzina zastępcza jest formą pieczy zastępczej. W sprawie wykazanym zostało, że piecza ta przybrała formę rodziny zastępczej niezawodowej; ubezpieczona nie jest spokrewniona w rodzeństwem K. , nie ma uprawnień do pełnienia funkcji rodziny zastępczej zawodowej nie prowadzi rodzinnego domu dziecka. Nadto sąd rodzinny - Sąd Rejonowy w Toruniu, uwzględniając liczne wnioski (...) w T. , wydał w dniu 17 maja 2023 r. postanowienie zmieniające postanowienie z 19 listopada 2023 r. w ten sposób, że wprost wskazano powierzenie sprawowania pieczy zastępczej w formie rodziny zastępczej niezawodowej A. i M. małżonkom B. . W ocenie Sądu nie można jednak uznać, że dopiero od daty prawomocności tego postanowienia ubezpieczona spełniała przesłanki art. 29 ust. 1 pkt 3 ustawy zasiłkowej i wymogi § 12 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia. Wymogi te bowiem zostały faktycznie spełnione w dniu 22 grudnia 2021 r. z chwilą faktycznego przyjęcia na wychowanie dwojga dzieci do 7 roku życia w ramach rodziny zastępczej na mocy postanowienia z dnia 19 listopada 2021 r. wykonanego przez wyznaczony organ – (...) w T. właśnie poprzez powierzenie małoletnich A. K. (1) i B. K. ubezpieczonej w jej mężowi, który tą pieczę przyjęli i do chwili obecnej wykonują wszystkie obowiązki rodziny zastępczej niezawodowej, co nie budzi wątpliwości sądu rodzinnego. Tym samym mają prawo do korzystania z wszelkich praw wynikających z tego tytułu, respektowanych przez inne organy administracji i pracodawcę, poza organem rentowym, co należało ocenić negatywnie. Na marginesie wskazać należało, że nie istnieje zagrożenie ubiegania się o zasiłek macierzyński przez biologiczną matkę małoletnich, a tym samym spór w zakresie kręgu uprawnionych czy też zagrożenie obowiązkiem wypłaty świadczenia kilku uprawnionym albowiem zasiłek macierzyński nie przysługuje (osobie pierwotnie uprawnionej) po dniu umieszczenia dziecka na podstawie orzeczenia sądu w pieczy zastępczej, zakładzie opiekuńczo-leczniczym, zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym albo zakładzie rehabilitacji leczniczej ( art. 182 k.p. ) Reasumując powyższe rozważania faktyczne i prawe Sąd meriti nie miał wątpliwości, że ubezpieczona A. B. (1) , która na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Toruniu z 19 listopada 2021 r., sygn. akt III Nsm 1905/21 i wykonanego przez (...) w T. objęła tymczasową pieczę zastępczą w ramach rodziny zastępczej niezawodowej nad małoletnimi A. B. (2) ( ur. w (...) r.) i B. B. ( ur. w (...) r.) spełniała przesłanki do nabycia prawa do zasiłku macierzyńskiego na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 3 ustawy zasiłkowej, we wnioskowanym okresie, znajdującym oparcie w art. 29a ust. 1 ustawy zasiłkowej. W konsekwencji Sąd zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał ubezpieczonej A. B. (1) prawo do zasiłku macierzyńskiego zgodnie z wnioskiem, o czym orzeczono na podstawie art. art. 477 14 § 2 k.p.c.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI