IV U 20/26
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuDecyzją z 9 grudnia 2025 roku ZUS Oddział w C. odmówił A. W. ponownego ustalenia wysokości emerytury, stosując przepis art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, który przewidywał pomniejszenie podstawy obliczenia emerytury o kwotę wcześniej pobranych świadczeń. A. W. złożył odwołanie, zarzucając naruszenie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w związku z art. 67 ust. 1 i art. 2 Konstytucji RP, wskazując na niekonstytucyjność tego przepisu. Sąd Okręgowy ustalił, że A. W. pobierał emeryturę od 2012 roku i złożył wniosek o emeryturę powszechną w 2017 roku. Obliczenie jego emerytury uwzględniało pomniejszenie o kwotę 192387,99 zł z tytułu wcześniej pobranych świadczeń. Sąd Okręgowy uznał odwołanie za zasadne, stwierdzając, że przepis art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, w zakresie w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o świadczenie przed 6 czerwca 2012 roku, jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji RP. Sąd powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 roku (SK 140/20), mimo jego niepublikowania, argumentując, że bezpośrednie stosowanie Konstytucji przez sądy jest dopuszczalne i konieczne w celu zagwarantowania praw obywateli. Sąd odwołał się do bogatej doktryny i orzecznictwa Sądu Najwyższego potwierdzających prawo sądów do incydentalnej kontroli konstytucyjności przepisów. W konsekwencji, Sąd Okręgowy zmienił zaskarżoną decyzję, nakazując przeliczenie emerytury A. W. z pominięciem art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej oraz przyznał wyrównanie świadczenia za okres 3 lat wstecz od daty złożenia wniosku (tj. od 1 listopada 2022 roku do 31 października 2025 roku), uznając błąd organu rentowego w stosowaniu niekonstytucyjnego przepisu.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUzasadnienie dopuszczalności bezpośredniego stosowania Konstytucji przez sądy powszechne w sprawach ubezpieczeniowych, nawet w przypadku niepublikowanych orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, oraz interpretacja przepisu dotyczącego pomniejszania emerytury.
Dotyczy specyficznej sytuacji osób składających wniosek o emeryturę przed określoną datą (6 czerwca 2012 r.) i stosowania konkretnego przepisu ustawy emerytalnej.
Zagadnienia prawne (3)
Czy przepis art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, w zakresie w jakim pomniejsza podstawę obliczenia emerytury o kwotę wcześniej pobranych świadczeń, jest zgodny z Konstytucją RP, w szczególności z art. 67 ust. 1 i art. 2 Konstytucji, w przypadku osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń przed 6 czerwca 2012 roku?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, przepis ten jest niezgodny z Konstytucją RP w odniesieniu do osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń przed 6 czerwca 2012 roku.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że pomniejszenie emerytury o kwoty wcześniej pobranych świadczeń, w sytuacji gdy wnioskodawca podejmował decyzję o wcześniejszej emeryturze na podstawie obowiązującego wówczas prawa, bez świadomości przyszłych konsekwencji, narusza zasadę zaufania do państwa i stanowionego prawa (art. 2 Konstytucji) oraz prawo do zabezpieczenia społecznego (art. 67 ust. 1 Konstytucji). Sąd podkreślił, że osoby te nie mogły przewidzieć negatywnych skutków zmiany prawa, która nastąpiła w trakcie pobierania świadczeń, a nie miały możliwości cofnięcia wniosku.
Czy sąd powszechny może bezpośrednio stosować Konstytucję RP i pominąć przepis ustawy uznany za niekonstytucyjny przez Trybunał Konstytucyjny, nawet jeśli orzeczenie TK nie zostało jeszcze opublikowane?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd powszechny ma prawo i obowiązek bezpośredniego stosowania Konstytucji, w tym pominięcia przepisu ustawy sprzecznego z Konstytucją, nawet jeśli orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego nie zostało opublikowane.
Uzasadnienie
Sąd powołał się na liczne orzeczenia Sądu Najwyższego i doktrynę prawną, które potwierdzają prawo sądów do incydentalnej kontroli konstytucyjności przepisów i bezpośredniego stosowania Konstytucji (art. 8 ust. 2 Konstytucji). Podkreślono, że sędziowie podlegają tylko Konstytucji i ustawom, a odmowa stosowania przepisu ustawy sprzecznego z Konstytucją nie narusza kompetencji Trybunału Konstytucyjnego.
Jaki jest okres, za który przysługuje wyrównanie emerytury w przypadku ponownego ustalenia jej wysokości na skutek błędu organu rentowego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Wyrównanie przysługuje za okres 3 lat wstecz od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy lub wydano decyzję z urzędu, jeśli odmowa lub przyznanie niższych świadczeń były następstwem błędu organu rentowego.
Uzasadnienie
Sąd oparł się na art. 133 ust. 1 ustawy emerytalnej, który ogranicza odpowiedzialność ZUS w czasie do 3 lat wstecz od daty złożenia wniosku. Sąd uznał, że stosowanie niekonstytucyjnego przepisu przez ZUS stanowi błąd organu, co uzasadnia przyznanie wyrównania za wskazany okres.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| A. W. | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. | instytucja | organ rentowy |
Przepisy (7)
Główne
u.e.r. art. 25 § 1b
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Przepis uznany za niezgodny z Konstytucją w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń przed 6 czerwca 2012 roku.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej.
Konstytucja RP art. 67 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do zabezpieczenia społecznego.
Pomocnicze
u.e.r. art. 25 § 1
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Podstawa obliczenia emerytury.
u.e.r. art. 133 § 1
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Określa okres, za który przysługuje wyrównanie świadczeń.
Konstytucja RP art. 8 § 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Bezpośrednie stosowanie Konstytucji.
k.p.c. art. 477 § 14
Kodeks postępowania cywilnego
Zmiana zaskarżonej decyzji.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Niezgodność art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej z Konstytucją RP w odniesieniu do wniosków złożonych przed 6 czerwca 2012 roku. • Dopuszczalność i konieczność bezpośredniego stosowania Konstytucji przez sądy powszechne. • Błąd organu rentowego polegający na stosowaniu niekonstytucyjnego przepisu.
Odrzucone argumenty
Argument ZUS o braku podstaw do ponownego ustalenia emerytury z uwagi na niepublikowanie orzeczenia TK. • Argument ZUS o braku możliwości zastosowania art. 8 ust. 2 Konstytucji RP przez sąd powszechny.
Godne uwagi sformułowania
Trybunał Konstytucyjny 4 czerwca 2024 roku wydał wyrok w sprawie dotyczącej obliczenia emerytury przez pomniejszenie podstawy obliczenia emerytury z powszechnego wieku emerytalnego o kwotę pobranych wcześniej emerytur, w którym uznał, że przepis ustawy na to pozwalający, w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed 6 czerwca 2012 roku, jest niezgodny z przepisami Konstytucji. • Wydanie wyroku przez Trybunał nie jest jednak przesłanką do uchylenia lub zmiany decyzji, wskazaną w art. 114 ustawy emerytalnej, gdyż nie został on ogłoszony w Dzienniku Ustaw. • Tak więc – przywołane przez skarżącego – orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego (SK 140/20) nie wywiera skutków przewidzianych w art. 190 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (orzeczenia mającego moc powszechnie obowiązującą i ostateczne). • Brak w systemie prawnym Trybunału konstytucyjnego powołanego zgodnie z Konstytucją nakazuje Sądowi, iż celem zagwarantowania ubezpieczonemu praw i wolności chronionych zasadami Konstytucji konieczne jest zastosowanie w procesie norm-zasad Konstytucyjnych. • Wobec powyższego rozstrzygnięcie niniejszej sprawy nastąpiło w trybie art. 8 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez zastosowanie Konstytucji bezpośrednio w ramach oceny zgodności podstaw prawnych decyzji ZUS z art.67 i art.2 Konstytucji RP. • Sąd uznał, iż art. 25 ust. 1b u.e.r. […]
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie dopuszczalności bezpośredniego stosowania Konstytucji przez sądy powszechne w sprawach ubezpieczeniowych, nawet w przypadku niepublikowanych orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, oraz interpretacja przepisu dotyczącego pomniejszania emerytury."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji osób składających wniosek o emeryturę przed określoną datą (6 czerwca 2012 r.) i stosowania konkretnego przepisu ustawy emerytalnej.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia bezpośredniego stosowania Konstytucji przez sądy i potencjalnie wpływa na prawa wielu emerytów, co czyni ją interesującą dla prawników i obywateli.
“Sąd: Konstytucja ważniejsza niż ustawa! Emerytura przeliczona mimo braku publikacji wyroku TK.”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.